ABERRI OYUAK
Olerkiak
Eusko Aberri ziñoparen
Oroiz ta omenez

Joseba Zubimendi

__________

Idaztitxo onekin arizen dan
dirua, Ugarritza abertzale anai
itxuaren alde dijua.

__________

AURRITZA
OLERKARIAREN DIDARRA

	Olerkari on baten didarra, bear zaigula, Mourlane Mitxelena-k esan zigun. Baña geyagorik ere azaldu zigun: Euzko Araudi guztiak baxen onurakor izanen zala, geure izkuntza jasoko zuan olerkaxia.
	Izkuntza barik exer ere eztegu, beste erriakaandik euskerak baizik ezgauz ezertxuk ere bananduko eta. Geure aboetan, loratsu, ikusten degunean izkuntza, erriko irakastoletan umetxuai euskeraz baizik erakutsiko ezayenean, baserritara-k baizen ongi kaletarrak ere mintzatuko diranean, Aberriaren aldez lan aundija eginen degu. Araudiak geroxe etorriko zaiguz.
	Katalunya'n jaso baita beste onen beste. Aribau'k bere didarra egin zun egunetik, olerkari aldra izugarriak euki dituzte ayek. Berdaguer, Gimera, Maragal, Kosta, Lobera eta abar, izan dira Aberria gora jaso dutenak. Politikoak baño gorago jaso ere.
	Olerkaria, soroa dala, askok esan daroa, baña alperrik. Greard jaunak argi esana degu: Olerkariak entzun ditu lurpean den aziaren jayo-uneko otsak, errian sortuten diren gogai edo idearen zaratak. Eta, olerkari ona izateko, belarri-zoli egon bearko du erriaren-zai.
	Bakoitzak bere abandaren erara jokatuten ba du, olerkari onena izango da. Olerki gai berdiña dela toki guztietan egia baita, baña mueta desbardiñak dutu, emen eta bestean. Mueta orreik ñabaritu bear ditu idazleak, gauza txukuna egiteko.
	Garraintzi aundikoak dirala olerkariak, geuk ere senti dogu-edo. Orain itzalez begiratzen zaie olerkari onai. Izkuntza landu ezeze beste lan ederrik badakarkigute. Edertasunaren zirrintzak zerutik. Larreko gauzai baizik begira ezin bizi geranok, edertasunak ere ikusi nai genituzke. Gero ikusiko degun edertazunaren ataltxu batzuk.
	Euzkera eztala gai orretarako? Utikan guzur biribil ori! Beste izkuntzak bezela geure onek ere agertuko dituz gai bereziak, olerkari onak baditugu. Edertazunak azalduteko izkuntza ostikopetuta biziko da beti.
	Jaun-Goikoari eskerrak, gaurko egunetan olerkari onak ditugu. Liburu eder asko argitalduten dira.
	Abeslarien oyan onetan beste txori batek ere abestu nai digu. Abartxu puntan jarri zaigu bere mokoan olerkitxu txorta agertzen digula. Eta atsegingarri zaikidaz txori onen abestiak.
	Zubimendi jauna. Izkuntza sakonetik darabil jaun onek, neurtitz landuak egiten badaki. Egunetan olerki landuak, izkuntza apainduz agertzen dira. Lenago zarpaillo asko ziran baña.

Euskaldun gazteak,
Pixtu dezagun Aberri leiala!

	Didarrik gozoena degu gaur orrelako otsa. Aberria pixtu bear degu. Gai au du ba Zubimendi jatorrak bere edertasun kutunena. Orregaitik abertzaletasunari dabil itsas-orratza iparrari bezela. Geure Euzkadi amaren ikurriñak egin dion deia ederki entzuna du. Ona zelako neurtitz politetan agertu digun:

		«Atoz nigana, seme zintzo bazera! 
		Batu nere inguruan! Guazen aurera!
			Laxter degu azkatuta
			gure aberria.
			Oraindiño lotuta
			zuk ikusia».

	Olerkariak entzun digu ba, abots au eta alaikiro dua bere amaren atzetik. Beste asmorik eztarabilkigu, olerki oneik argitaltzean, erritarren artean. Euzkadi amaren maitasuna barreiatutzea baizik. Zubimendi jaunak ikusi du geure Mendigoizalea, mendi-gora «Azkatasun eguzkija...» abestuten. Eta barreneko sua piztutzen zaiola didar dagio:

		«Jaiki mendigoizale! Gogor besoa! 
		Jaso kopet argia! Piztu gogoa!
			Zure aberria
			maitagarria,
		iritxi da garaia azkatzekoa».

	Olako abesti otsa irteten zaigu olerki liburutxu onetatik. Neuri atsegiñen zait berriz «Zuri, Sabin» derizkion olerkia. Olerki orretan agertzen zaigu Zubimendiren gogo abertzalea. Sabin an illobi gañean belaunbiko degu gizon azkarra, otoi egiten. An ikusten du aberriaren ziñopak esan zituanak bere ama geisoa sendotzeko. Eta zein apal maitekorra degun azken ura:

		«Euzkadi zarra ez zaigu ilko, 
		zuk pixtu zendun beti betiko, 
		azke dedin ludi ontan... 
		Zu ere Sabin, biziko zera
		euzko semeak bizi bagera 
		euskaldun biotz danetan!»

	Euzkadiko txokoetan entzungo degun didarra au degu. Lenago bertsolari-antzo asko izan ziran, gaur olerkari dira, aberriaren miñak jo ditulako. Araudiak baño garraintzi andiagoa dula olerkari edo idazle on bat, argi agertzen zaigu. Geure izkuntza jaso bear degu. Ez izkuntza ederra dalako, aberriarena dalako baizik. Izkuntzak ez du ezer ere balio aberri barik. Soiña badegu gogo barik, alperrik zaigu.
	Biak bear deguz elkarrekin batuta. Izkuntza aberriaren altzoan bizi dedilla. Beste asmo barik datorren olerkari zintzo orren abesti oneik irakurri begiez euskaldunak. Or dira olerkari onenak, «Orixe», «Lizardi», «Lauaxeta», Jaka-Kortajarena, Enbeita anaiak, Tapia Perurena, Loidi, Jauregi, «Satarka» eta beste asko. Guzti oneik jaso digute izkuntza.
	Olerkarien garaia eldu zaigula uste det. Euria noiz jausiko den laxter igartzen dute baseritarrak, guk ere oneilako olerkariak ikusten laxter izanen dala aberriaren Pizkundea igartzen degu. Gure txaloakin goratu bear deguz olerkari ta idazleok. Batzuk politika arazoetan, besteak berriz abertzaletasuna zabaltzen, oneik idazten, areik abesten, guztiok lan egin bearra degu. Baña alkar maite degula beti.
	Irakurle: olerkari baten aita-ordeko natorkizu emen, eta pozik etorri ere. Entzun zazu bere didarra, aberriaren didarra dalako.

Agirre'tar Joseba Andoni

__________

ATOZ...!!

Euzkotaren ikurrin guziz garbia
ni naiz, margo alaiez apain jantzia.
	Ni naiz azkatasuna!
	Atoz menpera
	Euzkadiren zoruna
	iritxitzera.

Nere ondoietako margo gorriak 
Aberria azkatzeko dira ixuriak.
	Alperrikarakoak
	ez dira, izango!
	Bere odol tanteak
	diote emango.

Orlegia da beste nere margoa,
gure mendien margo biotzekoa. 
	Itxaropen ikurra 
	nik oldoztuta, 
	egingo degu agurra 
	txit azkatuta.

Beste margoa det nik zuri-zuria
Gurutze Donearen argi irudia. 
	Euzkadi'ko mendien 
	gallur gañean 
	jarritako irudien 
	alkar antzean.

Atoz nigana, seme, zintzo bazera!
Batu nere inguruan! Guazen aurrera! 
	Laxter degu azkatuta 
	gure Aberria,
	oraindaño lotuta 
	zuk ikusia.

1931-5-16

__________

EUSKOTARRAK, ALKARTU!

			1923garren urtean, Bilbon Abertzale 
			Orobatasun jaia zala-ta, egiña

Alkartu biotzez euskotar danak,
euskotar anai danak alkartu! 
	Alkartasunak 
	Ta anaitasunak,
Euskadi zarraren kate astunak 
	ausiko ditu.

               * * *

Mendi tontorrean bildotx ardiak 
gogoz ari dira, belarra jaten.
	Beren artzaiak
	apal, alaiak,
ikusirik artaldearen naiak,
	pozik abesten.

Ixilik gordeta otso zakarra 
erne dago beti, garai danean,
	begitik garra,
	sendo bularra,
sartzeko, odoltzale, au zori txarra!
	ardi tartean.

Otsoa artaldean sartzen dijua... 
Ikusi du artzaiak ta egin du gogor
	gudari ojua:
	Launak otsua!!
Beste menditako artzai zintzua
	laxterka dator...

Danak alkartuta, arri makilla 
eskuan dutela, an dijoazte
	otsoen billa. 
	ango ixkanbilla!
Luzaro ibillirik borrokan, illa 
	an utzi dute.

Ta artzaiak dio: Bakar izatea
zein txarra dan gaur ikusi det nik.
	Doakabea
	nere artaldea!
Otsoa egingo zan bere jabea.
	ta ni... bakarrik.

               * * *

Alkartu, biotzez euskotar danak.
artzaiak batuta otsoa il dute. 
	Alkartasunak 
	ta anaitasunak,
Euskadi zarraren kate astunak 
	ausi dituzte.

__________

ZURI, SABIN

Odei illunak zeru aldean, 
itun minkorra euskal lurrean
	jausita zegon garaian, 
sortaldeko izar goiztarra bezin 
argi ta ameskor, zu, gure Sabin
	agertu ziñan ortzean.

Anai arteko gudu zantzuak, 
Euskadiko odol tanto beruak
	artean berri zaudezten. 
Negarra nun nai... Sendi orotan, 
bazegon norbait betiko lotan
	Aberri zorra ordaintzen.

Eusko erria iruzurtuta, 
beraren buru zala aztuta,
	oinpez zapaldu nai zuten... 
Gure lurgaña oro illotzez 
estali arren, zure abotsez
	guziak jaiki ziraden.

Itxuak zeuden euskotar danak...
Agian itxu, besteren lanak
	berak zuzendu naiean. 
Euskal begiko estak lausoak, 
berriz argituz beren gogoak,
	ausi zinduzun artean.

Ordutik onuntz zer aldaketa! 
Gizon eta andre zartuak eta,
	oraindik gazte daudenak, 
guziok batez, zure naiean, 
alkartuz gaude oroi batean.
	Amets bat daukagu denak!

Gaur Euskadiko erle urduria 
zugatik dabill ezti guriya
	loratik artu naiean... 
Uxo bikoitza, maitetasunez, 
zure eriotza abestu naiez
	berengo urrumatzean...

Mendietako oiartzun orok
zure izena dabilte danok
	betiko oroimenduaz. 
Erreka ibaien urtxo garbiak 
zugaz, abesti pozkun alaiak
	esanaz, pizkor, dijuaz.

Ortzeder margo, eguzki izpia, 
itxas orua, lora isaikia. 
	Aberriko gauz guzia,
goraltzen dabill zure izena, 
biotz barrendik maite duena:
	Sabin!! zure izen eztia.

Eusko semien arnasa ere 
zugana dua, ezin beñere
	iñundik uka naiean. 
Sukarrietako illobi itunak 
eusko semien muxu kutunak
	agertzen ditu gañean.

Gauza guzien gaindik dagona, 
gure egille Jaungoiko ona,
	guk ere maitatzen degu; 
bañan, gerogo, zure oroitzak 
betetzen ditu gure biotzak
	ta ziñez maite zaitugu!

Gure Aberri laztan, gaixoa, 
zugatik pixten orain dijoa
	ta laixter jaiki liteke!
Zure miñ garratz, zure malkoak, 
ausiaz bere kate sendoak,
	ona nun dan betiko aske!!

Ill ziñan, Sabiñ gure irakasle, 
gazte maitekor, gizon maitale...
	ill ziñan zori txarrean! 
Bañan gorputza ill bazan ere 
gogoa dabill egazka bere
	Aberriaren gañean.

Euskadi zarra ez zaigu ilko, 
zuk pixtu zendun beti-betiko
	aske dedin ludi ontan...
Zu ere, Sabiñ, biziko zera, 
eusko semeak bizi bagera,
	euskaldun biotz denotan...!

1931-10-25

__________

KONTUZ, MIREN!

			Suge tartean txoria 
			Otso tartean bildotxa

	Zugatzen adar txiki batean 
abestutzen du txoriak 
abots eztitsu samurrarekin 
alaiturikan tokiak.
	Egotan margo politak ditu, 
ankak ta moko txikia, 
zeñen ederra iruditzen zait 
mendin dabillen txoria!
	Zugatz azpian sugia dago 
jaririk, erne, begira 
txori abeslari, txori politak 
abestutzen dun tokira.
	Txorien begi argi politak 
ditu sugeak topatu... 
bere begiak suaz beteta 
txoriñua du zoratu.
               Zeñek esan
               txoriñua,
alai abesten zuena
               ilko zala
               izanikan
suge zatarren jatena...!

	Zelai orlegi zabal batean 
bildotxa dabill jolasten 
laxterka orain, saltoka gero, 
ez da beñere gelditzen.
	Edurra bezin ille zuria 
ankak ta mutur polita, 
dabilki isatza jiraka beti
alai, be-egiñez jarrita.
	Illunabara iritxitzen da, 
otso bat dago inguruan 
zaitzen bildotxa, illundutzean 
arrapatzeko asmoan...
	Gaua iritxi da, illuna dago, 
bildotxa dabill zelaian, 
otsoa ixilik iritxitzen da 
ta eramaten du ortzetan.
               Zeñek esan
               bildotx ura 
alai jolastutzen zana
               ilko zala
               izanikan 
otso zatarren jatena!

	Zugatzen itzal zoragarrian 
jotzen soñua ari dira.
Mirentxu dabill dantza ta jolas, 
txori-bildotxen gisara.
	Gorputz liraña, arpegi ederra, 
urrezko illea, begiak 
zeru garbia egun onean 
bezin urdin ta garbiak.
	Aldamenean maketo dantza, 
mutil da neskak elduta 
beren gorputza elkartu eta 
jiraka dabiltz sututa.
	Miren polita, alai algaraz 
an dago dantza ikusten, 
maketo etzaiak aldamenean 
galduko ote den zaitutzen.
               Kontu Miren
               zabiltz kontuz! 
Bildotx ta txorien gisa
               ez erori 
               Dantza ori
ez da euskaldunen legia.

1931-6-13

__________

POZA TA NEGARRA 

			Gernikan eusko aldunak 
			agurtutako egunean oldoztua

Gernikan nago. Irrintzi, oju,
deadar, zantzo, dantza bulartsu
	alde danean.
Eusko semeen abenda odola 
argi ikusten da pozik dagola
	gaurko egunean.

Pozez beteta daukat biotza! 
Entzuten det nik gudari otsa...
	Ez naiz bildurtzen! 
Gaurko egunean, nola bildurtu 
Euskadi amak badit ikutu
	biotz barrenen?

Gure Aberri maite, laztana, 
luzaro apal bizitu dana,
	garai onetan 
zoriontsua, aske ta arro
jarri bidean, oraintxen dago
	bene-benetan.

Mendigoizale bulartsu, gogor; 
neskatil lirain, zoli, maitekor;
	aupa gogoak!
Oraintxen dezu dantza garaia, 
egizu gogor oju alaia,
	zantzo beroa.

Pozikan nabil, anai zintzoak, 
zuekin batez nere gogoak
	ase naiean!
Bañan oroipen itun bat daukat 
ezin azturik, beti orobat
	bar-barrenean.

Alai negarra, negar nekean 
dagit nik oroiz, malko batean
	biak batuta. 
Itxaropena ta ituntasuna; 
eguzki argi ta illuntasuna
	alkar nastuta.

Oroitza bat det negargarria, 
itxu Ugarritza, Aranburu illa,
	beti gutarrak!
Aupa! alai bat egin da gero 
illari otoitz zintzo ta bero
	egin bearra.

Ez ikaratu odol beldurrez! 
Gure Aberria bere biarrez
	badago beti.
Eman zaiogun odola pozez 
barrutik gogor oju egiñez:
	Gora Euskadi!!

1931-7-26

__________

AMALAUDUNA

Mendi arroak zuen tontorrekin 
zeru-lañoak jo dituzutenak! 
Mur-mur zuazten ibatxo denak!
Margotsu lorak, zuen usaiekin 
zuri-gorrizko printza politekin, 
gure Aberria pozten dezutenak! 
Zugaitz eta arkaitz beti zaudeztenak 
argi gu ikusten zuen begiekin! 
Itxas urgoia ondartza gureak 
astin dituzun itxaso zabala, 
euskal gizonak, bulartsu, trebeak, 
nun dira orain, besten mende dala 
Euskadi zara? Euskaldun gazteak: 
pixtu dezagun Aberri leiala!!

1927-5-6

__________

EUSKO EMAKUMEAK

			Arantxa Barrenak 
			irakur dezan egiña

Amets egin det aizpa nereak 
lo lasai gozo batean, 
amets gezur bat emakumeak 
batutzen geradenean, 
egi biurtu dezakeguna: 
Euskadi danon artean 
maitetasunez ta goralduaz 
jartzia zorionean!

Entzun zazute nere ametsa. 
ikus nerekin, andreak, 
nola lan egin dezakeguken 
guziok zar ta gazteak. 
Umetandikan zartzaroraño 
ez dio ajolik urteak!
Guk erinduko ditugu laxter 
Euskadi zarren nekeak.

               * * *

Neskatxa txiki muxu gorriak
zelaian dabiltz jolasten, 
abots xamurrez abesti gaiak 
euskeraz dituzte esaten.
Au nere poza! entzun det itz bat
beren aotik irtetzen
Euskaidi! dio abots betean 
Euskadi dula maitatzen.

Urruntxoago gazte bikoitza, 
itz eztutsuz, maitasunez, 
beren gogaia edesten dute 
uxoak urrumatzen lez. 
Andereñoak gizon-gaiari 
esaten dio poz-pozez: 
Ni aña beti maitako dezu 
Euskadi zarra biotzez...?

Ama bat dua semearekin
mintzo alai legun batean. 
Eusko semeak dirala argi 
jakin det au entzutean:
Ene semetxo! gorde zak ongi, 
bizia dekan artean, 
ire izkuntza ta maitatu zak 
Euskadi biotz betean.

Amona ximur, txukun, garbi bat... 
billobak dauzka albuan, 
abeterako bat magal goxoan 
exeri azitakoan
esaten dio: Ene nerea! 
gorde billoba goguan
zure Aberri bakar-bakarra 
Euskadi dala munduan.

Ausi da ametsa, esnatu egin naiz, 
ta ikusten det nere erria 
arrotz zitalen mende dagola; 
ametsa ez dala egia. 
Jaungoikoagan degun gogoa 
oztu ta gure Aberria 
ill nai dutela oinperatuaz 
guk maita degun guzia.

Emakumeak, jaiki gaitezen! 
Jaso dezagun biotza! 
Ez al dezute nik lez entzuten 
Aberriaren dei-otsa?
Jaiki ba pizkor! Itxartu danok! 
ez izan iñondik lotsa. 
Loituaz bizi bear badegu,
obea da eriotza!!

1932-1-10

__________

MENDIGOIZALEA

Mendia ta zerua, an, urruñean 
alkarganatzen dira naste batean.
	Gaueko illuna,
	zeken, astuna, 
zabaldurikan dago alde denean.

Abertzale zintzoak goiz irten dira, 
iñungo beldur gabe, goiko mendira.
	Nola doazen
	pozik abesten
Aberriko abestiak, gorutz begira...!

Ortzea argiratzen da gau illunean... 
gurutzea agiri da mendi gañean...
	mendizalea,
	pizkor, trebea,
abestutzen ari da abots betean:

	«Azkatasun eguzkia 
	basotik irten da, 
	bere argia edonun 
	arin zabaltzen da»

               * * *

Mendigoizale maite! Basoko otsa 
nasturik entzuten det zure abotsa.
	Eta abestia,
	nitzaz, eztia
bezin gozoa dator, pozten biotza.

Mendigoizale pizkor, azkar, leiala! 
Egizu oju beti Euskadi dala
	zure Aberria,
	jator garbia.
Zure izkuntza ta abenda berak damala!

Zu zera Aberriaren itxaropena; 
berari zor diozu daukazun dena.
	Beragatikan,
	beti, pozikan,
emango dezu odol tanto azkena.

Jaiki mendigoizale! Gogor besoa! 
Jaso kopet argia! Pixtu gogoa!
	Zure Aberria,
	maitagarria,
iritxi da garaia azkatzekoa!!

1931-9-12

__________

UA... UA...!

			Irratizkiñez, 
			radioz, enana

     Ua, ua emendik, otsa! 
abil azkar, pizkor, abotsa! 
Gure izkuntzen agur laztana, 
ludiko euskeldun danorengana 
ortxe dijua..
Ua... ua...!

     Eusko erriko anai danori 
eman akiok laztan beroa. 
Bere barrendik irtendakoa 
dek gaurko oyua:	. 
Ua... ua...!

                * * *

     Napar erriak bere elean
gaur entzungo dik dei anaikorra, 
joari azkar, abots pizkorra! 
An maite aute biotz betean.

     Bizkai aldeko anai leiala 
ire zai zeok, abots nerea. 
Esan akiok izkuntz maitea 
betiro pisten ari gerala.

     Joari arin, egazka, bizi, 
arabatarren biotz erdira, 
oyu egiñaz: garaiak dira: 
ire izkuntza dek lendebizi!

     Zuberotara, ernai dagona,
abil laxterka! ire zai ziok. 
Laburdikoaz maitatuz biok 
egingo ditek arrera ona.

     Mendi, erreka, zear or ua 
oyuz beteaz bazter guziok; 
eusko irrintzi alai dagiok, 
gure eleko santzo berua. 
Ua... ua... !

     Itsas barean edo larrian 
dabillen eusko arrantzalea 
agurtu ezak, abots nerea. 
Lagun akiok bere lanian.

     Agur! esaiok, mendi gañean 
dagoen eusko artzaitxoari. 
Itxaropenez azkar joari, 
abil abotza egiñalean!

     Egun-sentia ta illun-abarra 
ikus oi duan nekazaria, 
oitura oneko gizon garbia 
agurtu ezak, abots azkarra.

     Agur! esaiok seaska ondoan 
abots ixillez kutuntxoari 
abesten dion ama onari. 
Eusko seme bat zeukak alboan!

     Aiton ximurra urteen zamak 
makurtu duan zar atsegiña 
agurtu ezak. Geure alegiña 
ta itxaropena eorrek damak.

     Eusko erriko enparantzetan 
jolas dabillen umetxoari,
oyu nerea, urrera ari
ta agurtu ezak bene-benetan.

     Ez adi aztu aundikiaren 
jauregi apaña barrun sartzea,
ta beartu zak gure elea  
alde orotan ibiltzearren.

     Erbesteratu duten anaia 
pozkidatu zak, bidazki otsa. 
Josita daukan arantz zorrotza 
azkar kentzea da, gure naia.

     Agur! esaiok eusko orori, 
aberatz, txiro, zar ta gaztea, 
emaiok azkar, abots nerea, 
agur bero bat anai danori.

                * * *

     Ua, ua emendik, otsa!
Abil azkar, pizkor, abotsa! 
Gure izkuntzen agur laztana 
ludiko euskeldun danorengana 
ortxe dijua.
Ua... ua...!

1932-3-2

__________

ITXUA...!

			Ugaritza abertzale andiari

Abertzale zintzo, gazte alaia,
maitasunez lertzen biotz aundia, 
	pozik zebirtzan
	lan gogorrean.
Euskadi azkatzea zan zure naia!

Maltzur zitalkeriz, piztien eran 
odol egarriaz, une batean,
	gorroto biziz
	ta nabarkeriz
zure begitako argia ill zan...

Aberri maitean aurka salduta, 
gizonki ta lotsa danak galduta,
	eri zaituzte...
	ta, odolez beteda berriro lurra zuk ixurita.

Ikusi eziñik gelditu zera, 
illun dezu beti, illun berbera
	begi aurrean...
	gaurtik oztean 
ikusi eziñik biziko zera!

Mendien orkegi eder berdiña 
ta gure zeruen margo urdiña,
	maite dezuna,
	zure kutuna,
ezin ikustean, a zer samiña!

Bañan arpegiko begiarekin
ez ikusi arren, sinismenakin,
	agian geio
	ta argiago
ikusiko dezu maitasunakin.

Egon zaitez lasai! Zure anaiak 
beteko dituzte dituzun naiak.
	Zure odolez,
	buru-eskañez,
badatoz Euskadi aska garaiak!!!

1931-6-26