GIRISTINOAREN DOTRINA

Silvain Pouvreau

GIRISTINOAREN DOTRINA

EMINENTISIMO
IAUN KARDINAL
DUKHE DE
RICHELIEUK
EGINA

SILVAIN POUVREAU APEZAK
Eskaraz emana

PARISEN,
Chez IEAN ROGER, ruë des Amandiers,
à la Verité Royale, deuant les Grassins.
M. DC. LVI.
AVEC PRIVILEGE DU ROY.

A MONSEIGNEVR
LE DVC DE
RICHELIEV,
PAIR DE FRANCE,
GENERAL DES GALERES,
ET GOVVERNEVR DV
Havre de Grace

	MONSEIGNEVR,
	Voicy ce Grand Cardinal, qui vous a choisi pour perpetuer la memoire de son Nom, & l'éclat de ses Vertus, lequel se presente à vous apres sa mort, au langage que le zele charitable dont il vous a fait son heritier, luy fait tenir. Il part pour aller trouuer les Basques, qui asseurément seront surpris d'abord, & remplis de ioye de revoir honorez d'une si insigne liberalité, par vne personne de votre qualite & de vostre merite. Ils ne croiront plus que leurs voisins les tiennent pour barbares en leur façon de parler. Aussi ne le font- ils pas, M0NSEIGNEVR. S'il y a quelques épines au commencement dans leur entretien, on y trouue auec l'vsage beaucoup de roses à cueillir. Ils sont trop reconnoissans pour ne pas remercier Dieu de la charité que vous leur faites de cette Instrution Chrestienne, qui attirant les vns, & confirmant les autres à son seruice, animera leurs coeurs & leurs voix, pour demander à sa diuine Majesté , qu'il luy plaise vous combler de benedicctions, & leur faire la grace de vous en rendre vn iour leurs remercimens dans le Ciel. C'est le souhait que fait de tout son coeur, de leur part, & en son particulier,
	MONSEIGNEVR,

Vostre tres-humble, 
& tres-obeïssant seruiteur,
SILVAIN POVVREAV,
Prestre indigne

IAUN ESKALDUNEI

	Iaunak. Inguruz inguru dabiltza Turkoak eta Mairuak zuen gizonak atzeman nahiz hei Fedearen galarazitzeko, eta hetaz, karga-abrez bezala bere lanen egiteko; Egun kontrara, Iaun Dukhe de Rixelieuk zuen arimen Iainkoarentzat irabasteko desiraz, bere Osaba Kardinal famatu handi hura (gorputzez, hil bazen ere) bidaltzen derautzue zuei erakustera zer bide hartu behar duzuen mundu hunetako, eta Ifernuko galeretarik libratzeko, Graziako Portuaren ardietsteko, Aingeruen pare izaiteko, eta Lekurik aberatzenean, erran naih da, Iainkoaren Erresuman sartzeko. Egiozue begitarte, eta enzun ezazue nola minzo zaitzuen.

LUÇONGO IPIZPIKUTASUNEKO
DIOZESAKO IAUNEI

	Ene Arima maiteak, Arzainen gaineko Arzainaganik ikasirik, Arzainaren ofizio, eta eginbide prinzipala, dela, bere arthaldearen baskatzea; Iainkoak Diozesa hunetan plazer izan derautan eman karguak, eta zuen salbamenduaren aitzinatzeko dudan desir beroak, eta samurrak gonbidatu naute zuen alderat probetxurekin egitera, zertara ere ikusten baitut obligatua naizela, puntu hunez bezanbatean.
	Hartarakotz, dakidala ezen espiritualki baskatzea, dela gizonaren espirituari irakastea, zer nahi duen harenganik haren Kreatzailleak, eta haren ertxatzea, hark duen borondateari iarraikitzera; hartu dut borondate zuei erakuzteko partikularki zer desiratzen duen zein ere nahi den Giristinorenganik, eta bide beraz zuen prepara arazitzeko haren desiraren konplitzera. Hau da Dotrina hunen xedea, eta hura zuzen guziz onez zuen gomendioaren azpian emaiten dut, halaz eta zuentzat egina, eta zein ere nahi den gauza ordenatua den xedera bere naturalezaz abiatzen denaz gerostik.
	Hura errezebituko duzue, plazer baduzue, bai hartan dauntzan premiasko gauzakgatik, bai eta hura igortzen derautzuenaren afekzioneagatik. Eztut utsi hartan ezarri gabe zuen probetxuko zelako uste izan dudan gauzarik. Nola baitakit Giristinoen lehenbiziko baska espiriruala, dela haurrei bere eztitasun hutsarekin, bertze ontzekorik gabe emaiten zaien ugatsa bezala; Dotrina hau eskiribatu dut hitz ahalik sinpleenetan. Bertze alde, ezagutzen dudala, estomakak hanbatenaz hobekiago ehotzen dituela hartzen dituen premiasko ianhariak, zenbatenaz hartzen haititu bertze karga, eta pisugarrisko biandarik gabe, eta orobat dela espirituaz, hargatik baska espiritual hau ahalik punturik gurienetan serratu dut, sobera, ene ustez, ziren guziak ebakirik.
	Eta zeren alferrik: baitago, zein ere nahi den baska, emaiten ezpazaio hartaz baskatu behar denari, manatzen tut ene karguaren azpian zuen arimez ihardetsi behar dutenak. Bestetan eta Igandetan zuen arimetako baska saindu hunen zuei partitzeaz.
	Finean nola gorputzak behar baititu maiz bere othurunzak hartu bere buruaren mantenatzeko, eta orobat baita arimaz, ordenatu dut zuen espirituetako othurunza hau hainitzetan eman dakizuen.
	Gainerakoa da, egin dezazuen zuen aldetik zuen eginbidea, errezebitzen duzuela gose andi batekin baska saindu hau, eman dakizuenean; eta hartara hala ganbia zaitesten, non zuen arimek handik egiasko bizia har dezaten.
	Okasione hunetan iarraikitzen bazaiskote ene intenzioneari, esperanza dudan bezala eginen zaiskotela, xoil probetxu handia atherako duzue, eta nik ene penatik desiratzen dudan saria ardietsiko dut, nahi eztudanaz gerostik zuen abantaillaz bertzerik, eta zuen othoitzetan partale egin nazazuen baizen; eginen bainauzue segur, Iainkoaren legea ikhasi bezain sarri, dakizuela zuen salbamendua neure bihotz guziaz desiratzen dudala, eta egiaski naizela.

Zuen serbitzari guziz
afekzionatua,
ARMAND,
Luçongo Ipizpikua

Avignondik Buruillaren 1.
1618.

LUÇONGO IPIZPIKUTASUNEKO
IAUN ERRETOREI

	Ene anaiak, dudan desirak ene karguaz deskargu on baten egiteko, eta zuei bidearen emaiteko zuenaz orobat egin dezazuen gomendatzen zaiskigun arimen salbamenduaren aitzimamendutan, Giristinoaren Dotrina presenteko hau eragingo deraut.
	Daidiskedan gauzetarik bat ere ez utstekotz, neure ahal guziaz gonbidatu dut poblua haren hartzera zuenganik behar duen bezala; zuek ere othoitsten zaitustet haren hei partitzeaz, artha eta karitate obligatuak zareten legesko batez.
	Hori aisekiago egin dezazuen amoreagatik, hura berezi dut hainitz Lekzionetan, eta Lekzione hek ahalik errasenak eta laburrenak egin ditut, dadutzaten gauzak gorak, eta hedatuak diren arauera. Izan nukeien desira hekin egiteko halako suertez, non lirateskeien berdin, bainan ezin egin tut, zeren hetan dauntzan gauzak hainitz suertatuko diren.
	Dudan intenzionea da Bestetan, eta Igandetan bat oso irakur dezazuen Meza Nausian.
	Badarik ere, uste baduzue badela luzeegirik, bi egunetakotz partituko ditutzue: nola ene desira baita, ez xoilki baska espiritual eman dakion pobluari, bainan oraino halako suertez presenta dakion, non hura plazerki har dezan.
	Lekzione hauk irakurriko ditutzue baratxe, bakhanki, astiroki, eta pausatuki, halako fazoinez pausatzen duzuela endellegu diferentetako gauzak berezten tusten puntuetan, non enzunen zaitusten erraski adi detzaten.
	Nola plama basterretan diren gauzak ezpaitira eskiribatuak zuen satisfazione partikularagatik baizen, zeinagatik hetan ezarri nahi izan baititut Lekzionetan diren gauzen froganzak, eta hetarik ebaki ditudan hainitz bertze gauza, goraegiak izanez pobluarentzat, hek zuentsat xoilki hartuko ditutzue eta irakurriko.
	Lekzione hauk irakurri eta ondoan, berriz hasiko zarete hekin irakurtzen; arren hetan datzan Dotrinak barrenagoko errorik egin dezan zeinen ere salbamenduagatik egin baitirako arimetan.
	Konsiderazione hunen berarengatik, gure partez abertituko ditutzue zuen Elizetan predikatuko ditusten Predikari guziak, bere predikuetan kontu geiago egin dezatela, pobluari, haren salbamenduari ukitzen zaiskon gauzen irakasteaz, eta haren atzartzeaz bere eginbidearen egitera, ezen ez ezin adi dezakeien, eta aditzeko ere mengoarik eztuen dotortasuneko punturik erabiltzeaz.
	Fida naiz enauzuela gabetuko zuenganik okasione hunetan dudan esperanzaz, halaz eta desiratzen eztudanaz gero, zuen konszienziaren, enearen bezanbateko deskarguaz bertzerik.
	Arren hel zakiskote ene esperanzari, exenplu hartzen duzuela IESU KRISTO gure salbatzaillearen gainean; hark gizonen salbamenduagatik pairatu duen heriotzeaz irakhazten derautsuen bezala, deituak zaretenaz gero hekin gidatzera fin doatsu hartara, berak egin derauen bidetik, eta obligatuak ere zuen ahalaren egitera, hartara hel ditezintzat.
	Hortaz nagotzue othoitzez ene bihotz guziaz, eta zinetsteaz, gauza hartan egin behar duzuena egiten duzuenean, eztela zuengatik egin nahi eztudan gauzarik, eta naizela
	ENE ANAIAK,

zuen Anaia eta serbitzari
guziz afekzionatua,
ARMAND
Luçongo Ipizpikua

Avignondik Buruillaren
lehenean 1618.

LEHENBIZIKO LEKZIONEA

ERRETORAK BERE GOMENDIOAREN
AZPIKO POBLUARI

	Ene arima maiteak, gure Iaun Ipizpikuak duen salba zaitesten desirak, eta Iainkoak eman dioen ezagutzak, zein bidetarik ibilli behar den salbamenduaren ardietsteko, hura gonbidatu dute, zuei behar den bidearen klarki erakuztera; zinetsten duela, haren ezagutzeko zuen baitan ezinik izanen ezten orduan, erraski iarraikiko zaiskotela.
	Hartarakotz, Giristinoaren Dotrina oso bat egin du, non, puntuz puntu, eta antze on batez, deklaratu baitu, nihork, salbatua izaiteko, iakin eta egin behar duen guzia. Manatu ere gaitu, hura irakur diazazuegun Besta eta Igande guziez, eta halatan, hura berariaz partitu du, bata bertzeaganik berezirikako Lekzionetan, zuen probetxuagatik desiratzen duena, aisekiago konpli dezagun amoreaganik.
	Aitaren eginbidea, da, bere haurrei irakaztea, zer bideri iarraiki behar zaioten, eta hei behar duten baskaren emaitea: eta haurren eginbidea, da, irakazten zaien bideari iarraikitzea, eta bere burasoen esku maitetik presentatzen zaien baskaren hartzea.
	Gure Iaun Ipizpikuak bere aldetik egin du Aitaren eginbidea, eta abantail xoil handirekin zuentzat, irakasi derautzuen bidea, halako suertez plaundu duenaz gero, non haur xumeenak, erran nahi da flakoenak, hartan ibil baititeske, eta ganbiatu baitu emaiten derautzuen bianda, hain ugatz ezti batetara, non estomaka febleenek, erran nahi da, ikasteko gutien gai direnek, hala ere, hartarik probetxu seinalaturik atherako baitute.
	Gainerakoa da, zuek, ume prestuak bezala, ibil zaitesten, behar duzuen arauera, preparatu derautzuen bidean, eta esku on ez emaiten derautzuen baska har dezazuen.
	Zinetsten du fermuki, eta nik ere hark bezala, hala eginen duzuela difikultaterik gabe, uzte dugula zuen salbamenduari ukitzen zaiskon gauzez bezanbatean, haur gose direnak bezala zaretela, aski baita hei bulharra erakuztea, har arazitzeko.
	Giristinoak iakin behar duen guzia, hirur puntu prinzipaletan serratzen da, zer zinetsi behar duen, zer egin behar duen, eta zein diren bideak eta moienak, zeinetaz Iainkoaganik ardietsten duen, eta izaiten, behar duen indarra, zinetsteko eta egiteko, zer ere obligatua baita zinetstera eta egitera.
	Giristinoak zinetsi behar dituen gauzak, bi suertetako dira, zer zinetsi behar duen ezagutza klar eta beregain batez, eta zer zinetsi behar duen, Eliza Katholika, Apostolika, eta Erromakoa baitan fedea emanik.
	Konparazionera, bertze gauza da, klarki eta beregain zinetstea, Erregea Parisen dela, edo Aita Saindua Erroman, eta bertze bat, jeneralki zinetstea, zer ere zinetsten baitu norbaitek, haren iujeamenduaren gainean fidatzen garen orduan, partikularki iakin gabe, zein den haren zinetstea.
	Giristinoak klarki eta beregain zinetsi behar duen guzia, Apostoluek egin zuten Kredoan datza; behar baitu hartan dauntzan misterioen ezagutza izan, osoki estudiatua ezpada ere, bederen klara eta berezia. Behar da iakin dezan, Badirela Iainkotasunean hirur presuna, eta hirur presuna hek eztirela Iainko bat baizen. Lehenbiziko gizona, hain miserable izan eta ondoan, non garen guziak galdu baiginituen bera bezala, Iainkoak hura kreatu zuenean, eman zioen grazia bere faltaz galdurik: hirur presuna hetarik bigarrena, zein baita lehenbizikoaren semea, egin dela gizon, Andre Dana Mariaren sabelean, Espiritu Sainduaren obraz; hil dela; pitstu dela hillez gerostik, eta zerutetara ikhan dela, gure atheratzeagatik, gure lehenbiziko Aitak eror arazi ginituen kalte hartarik. Badela Eliza bat, zeinetan behar baita bizi eta hil. Iainkoak eta Eliza hark eginikako manamenduak begiraturik. Hillez gerostik pitstuko garela, bertze munduan sekulakotz saristatuak edo penatuak izaiteko, hemen ongi edo gaizki eginen dugun arauera.
	Bainan ezta obligatua misterio hetan diren mirakuillu partikularen iakitera gaitz baita, ez xoilki jende sinpleek, baina bai eta iakinsunek ere, hekin iakitea.
	Konparazionera, ezta obligatua iakitera, zer maneraz partikularki Trinitatearen bigarren presuna sortu den lehenbizikoaganik, ez eta, nola Espiritu Saindua abiatu den lehenbizikoa, eta bigarrenaganik: aski baita, salbatua izaiteko, Kredoan dauntzan misterioen ezagutzea, aiphatzen diren bezala.
	Kredoan izendatzen eztiren, eta Elizak idukitzen, eta zinetsten dituen puntuez bezanbatean, aski du fidelak hekin zinetstea, Ama Saindu haren baitan fedea emanik erran nahi da, aski duela bere baitan erraitea, zinetsten dut Elizak zinetsten duen guzia, eztakidalarik, zer zinetsten duen bereziki.
	Giristinoak egin behar duen guzia Iainkoaren eta Elizaren manamenduetan datza.
	Bi obligazione haukin konplitzeko, eta satifatzeko indarra emaiten dioten bideak eta moienak, dira, Othoitza, eta Sakramenduak. Hartarakotz Lekzione hautan, nola ezpaitugu bertze xederik, lekhat Giristinoari irakazteko baizen, zer iakin behar duen salbatua izaiteko, minzatuko gara hirur puntu hautaz beregain, behin bataz eta gero bertzeez, eta lehenbizikorik, fidel guziek iduki behar duten zinetsteaz edo fedeaz, hura denaz gero salbamenduaren zimendua.
	Kredoa, den bezala erraitera, da, Apostoluek egin zuten bilduma labur bat, Giristinoak iduki behar duen fedeaz.
	Gizon Saindu hek, gure salbatzailleak manatu zituenean munduko kantoin guzietara ioaitera, Ebanjelioa predikatzen zutela, fedearen landatzera leku guzietan, uzte izan zuten, gauza guziz premiaskoa zela, laburki eskiribatzea, zer ere Giristinoak iakin behar baitu, arren, munduko parte guzietara barraiatuz gero, gauza ber-bat predika zezaten, eta eskiribu hura, hanbatenaz izanen zela errasago idukitzea, zenbatenaz hitz gutiagotan serratua izanen baitzen.
	Hargatik bilduma hura deitu zuten, merka eta seinalea, erran nahi duen hitz batez, zeren hura baitzuten seinaletzat ezagutzeko, zein ziren, fedea besarkatzen zuten egiasko Giristinoak, eta zein ziren, hura arbuiatzen zuten infidelak.
	Kredo hunek hamabi artikulu dadutza, Apostoluak hamabi ziren bezala, dakizuen amoreagatik, badela bilduma saindu hunetaz, etxe batez bezala, non hainitz ofizialek emaiten baitute, zeinek bere harria bana.
	Zeren gure fedearen misterioak ukitzen baitzaiste lau puntu prinzipalei, zein baitira, Iainkoaren izaitearen batasunean kausitzen diren hirur presunak, eta Iainkoaren Eliza; fedea dadukan Kredo hau betezten da lau puntu prinzipaletan.
	Lehenbizikoan datza, lehenbiziko presunari, eta mundua kreatu izan zeneko historiari behatzen dioena.
	Bigarrenean, bigarren presunari, eta munduko salbamenduari ukitzen zaiona.
	Hirurgarrenean, deklaratzen da, hirurgarren presuna, eta gero fidelek haren moienez izaiten ditusten grazia diferentak.
	Laugarrenean, irakazten da, zein den konbatitzen den Eliza, eta triunfatzen dena, eta batean, eta bertzean ardietsten diren ontasunak.
	Horra jeneralki, zertan datzan Giristinoaren Dotrina. Lehenbiziko lekzione hunetarik, duda gaberik, atherako duzue probetxu handi bat, zuok zuen buruz preparatuko baitzarete erakuzten zaitzuen bidetik abiatzera, eta emaiten zaitzuen baskaren hartzera; gauza segura dela, ezen, baldin eri batek, bide gaitz baten hartzekotz, eta edari khiratz baten desiratzekotz, aski badu konsideratzea, hura dela moien, bere osasuna bihurtuko zaiola; arrazoin handiagorekin gonbidatuak izanen zaretela bide lano batean ibiltzera, eta baska, ugatza bezain ezti baten gutiziaren hartzera, arrazoin hau begien aitzinean badadukazue, ardietsiko duzuela bide hunez, gaitzik geiago pairatuko eztuen osasuna, eta helduko zaretela, Iainkoaz sekulakotz doatsuki gozatzera eramanen zaitusten bizitze batetara.
	Egonen zarete, plazer baduzue, konsiderazione hunetan, eta othoitz eginen diozue Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik.

BIGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN LEHENBIZIKO
ARTIKULUAREN GAINEAN

Credo in Deum Patrem omnipotentem, 
Creatorem coeli & terrae.
Zinetsten dut Iainko Aita, bothere guzia duena, 
Zeruaren eta Lurraren Kreatzaillea baitan.

	Lehenbiziko artikulu hunek irakazten deraukun lehenbiziko gauza, da, fedea dela xipi eta handi guziek bere baitan iduki behar duten salbamenduaren lehenbiziko zimendua; fedea gabe, dio Apostoluak, ezin diteke nihor Iainkoaren gogarako.
	Zinetsten dut, erran nahi da, badadukat, aitortzen dut, mantenatzen dut guzien aitzinean, dudarik egin gabe; halaz eta fedea denaz gero zinetste fermu, seguratu eta dudagabesko bat. Badadukat gauza bat egia dela, eta hura aiphatzen dut guzien aitzinean, ez zeren hura ikuzten dudan, ez eta zeren hura dakidan, bainan zeren Iainko guziz egiaskoak, eta gezurrik ezin derrakeienak, hura erakuzten, baiteraut eta aditzera emaiten.
	Badakusat gizon bat handia dela gorputzez, badakit hiri bat handiago dela, hiri hartan den etxe partikularik baino. Badadukat eta guzien aitzinean erraiten dut bi gauza hek egiak direla, zeren hala irakazten derautaten ene begiek eta ene arrazoinak. Halako seguranza ezta zinetstea, ezta fedea, zeren zinendatua baita eta permatua gure ezagutza naturala baitan.
	Ordea segurtzat dadukat Franziatik ilki ez naizelarik, badela Erroma bat, zeren hartaz seguratzen nauten jende egiati batzuek; halako seguranza, nola permatua baita bertzeren erranetan, eta ez gure sensuetan edo arrazoinean, da, deitzen dugun gizonen baitako fedea. Manera berean zinetsten ditugu Kredoan dauntzan misterioak, zeren baitadukagu hek egiak direla, ez gure sensuek erakusirik, ez gure arrazoinak aditzera emanik, bainan zeren Iainkoak, zein baita egia bera, irakasi baiterauste Apostoluei, eta Elizari, eta Elizak guri, eta hau da Iainkoa baitako fedea.
	Hartarakotz bi gauza behar dira, salbatua izaiteko behar den fedearen egitekotz, Iainkoaren partez deklaraturikako gauza bat, eta konsentimendu fermu bat gizonaren aldetik.
	Hek hala direla, fede perfet eta oso baten izaitekotz, behar du nihork bere zinetstea deklaratu eta erakusi, eta ez egon batzuek bezala, uzte dutela, zinetste ona izanagatik ere, zilhegi direla bere gogoaren eta sentimenduaren kontra minzatzera, edo bederen disimulatzera, hainitzek egiten duten bezala, ausart ez izanez bere legearen erakuztera, munduko arrazoin eta konsiderazione batzuk direla kausa. Nork ere ukhatzen baitu IESU KRISTOZ munduaren aitzinean, IESU KRISTOK ere hartaz ukhatuko du bere aitaren aitzinean.
	Nola gizona arimaz eta gorputzez egina baita, behar du Iainkoa bi parte hetaz ezagutu, gogoz eta bihotzez zinetsi, eta ahoz aitortu.
	Norbaitek erranen du, irakazten duzu fedea dela guziz premiaskoa salbatua izaiteko, eta erraiten duzu nahi duela gizonaren aldetik konsentimendu eta aitor bat, nola gauza bat egia den, hori horrela dela, nolatan haurrek ahal dukete fedea, halako gauzarik ezin erakuz dezaketenaz gerostik? Deklaratu behar zaitzue difikultate hau. Erraiten denean, fedeak nahi duela, konsentimendu eman diezegun Iainkoak erakuzten derauskigun gauzei, aditzen da fede aktualaz, erran nahi da, arrazoinera heldurikako gizonen fedeaz, zeinak baitira obligatuak konsentimendu emaitera, Elizak Iainkoaren partez erakusten derausten gauzei, eta bere zinetstearen aitortzera, eta erakuztera behar den orduan. Bainan erraiten denean fedea gabe ezin salba ditekeiela nihor, hori ezta aditzen, fede aktualaz xoilki, baina bai fede habitualaz ere, nolakoa errezebitzen baitute haurrek espiritualki sortzen direnean, Bataioko ur sainduen bidez. Hori ezin erraski adi dezakete jende sinpleek bainan nolaz bait adituko dute konparazione batez.
	Haurrek errezebitzen dutenean bizitze naturala bere amaren sabelean, errezebitzen dute halaber arrazoina; hura gabe gizon elirateskeienaz gerostik.
	Guziarekin ere, eztira hartaz serbitzatzen berehala, bainan adin iakin batetan xoilki, zeinetan hartarakotzat behar diren gorputzeko Indarrak kausitzen baitira bide bezala preparaturik: manera berean, eztutelarik haurrek fedearen usanza, halarik ere, hura errezebitu dute Bataioan, eta dohain haren bidez, hura gero erakuzten dute bere obretan, handitu direnean.
	Zinetsten dut, ordea noren baitan? Iainkoa baitan. Diferenzia handia da hitz haukin artean, Iainkoa zinetsten dut, Iainkoari zinetsten diot, edo fede emaiten diot, eta zinetsten dut Iainkoa baitan.
	Hitz hunek, Iainkoa zinetsten dut, eztu bertzerik erraiten, lekhat, zinetsten dut Iainko bat badela baizen: Iainkoari zinetsten diot, erran nahi da, zinetsten dut Iainkoaganik heldu den guzia: bainan hitz hunek, zinetsten dut Iainkoa baitan, eztarama fedea xoilki, bainan erakuzten du badirela eta fedea eta amudioa ere elkharrekin. Eta arrazoin hunengatik serbitzatu dira Apostoluak hitz hautaz bereziki, zinetsten dut Iainkoa baitan, guri irakazteagatik, fedea alferrik dela, amudiorik ezpada, eta Giristinoak eztuela aski, Iainkoa ezagutzea, bainan oraino hura behar duela onetsi, eta hala, behar duela bere burua berezi gaixtoetarik, eta deabruetarik, hek zinetz baitezakete Iainkoa, eta Iainkoak zinetstera emaiten duen guzia, eztute ordea zinetstera Iainkoa baitan, erran nahi da, eztute hura maite.
	Zinetsten dut Iainkoa baitan: Zer da Iainkoa? Naturaleza eta izaite infinitu bat, diren eta ahal dirateskeien gauza guzietarik konpliena, bertute suerte guziak bere baitan dadutzana, eta, nola ezpaitu bere izaitea bereganik baizen, munduan diren gauza guziei izaitea emaiten derauena.
	Badela Iainko bat, naturalezak irakazten derauku, Jentillek berek hori ezagutu dute, eta hain gauza ageria da non erraiten baiterauku Eskiritura Sainduak, eztela erhorik baizen, hori ukha dezakeienik.
	Zinetsten dut Iainkoa baitan, hitz hunek, Iainkoa, batez minzo dela, irakazten derauku Iainkoa dela bakoitza, eta eztela bat baizen, eta arrazoinak hori emaiten derauku aditzera, ikusirik ontasun suerte guziak bere baitan dadutzan gauza batek, nolakoa baita Iainkoa, ezin dukeiela niholatako maneraz bere lagun parerik, edo berdinik, halaz eta guzien gaineko ontasun, eta perfekzione batek geientasuna ere erraiten duenaz gero bertze guzien gainean.
	Franzian den guzien gaineko Erregeak erakuzten du eztela Erresuman haren berdinik, eta hartan daudezin guziak haren azpikoak direla: hala ere Iainkoak, nola baita munduan diren gauza guzien gaineko erregea, erakuzten du eztuela bere parerik, eta bera dela Iaun bakoitza.

Zinetsten dut
Iainko Aita baitan
	Hitz hunek, Aita, irakazten derauku lehenbiziko artikulu hunetan, badadukagula zinetste, partikularki Trinitatearen lehenbiziko presuna baitan, zeina deitzen baita, Aita, hainitz konsiderazionegatik.
	Aita da, zeren nola ezpaitu bere izaitea nihorenganik hartzen, egundainoz gerostik izan eta izaiten duen Seme bat bereganik, zein bienganik heldu edo abiatzen baita Espiritu Saindua.
	Aita, zeren kreatu gaituen; Aita, zeren mantenatzen gaituen eta azten; beregainki ordea, zeren maite gaituen, Aitak bere umeagana ohi duen amudio batez, zein amudioren podorez libratu baigaitu, bere semea bera pagu eta pagatzaille emanik: Eta handik erakuzten da klarki, gu garela haren umeak, gauza ageria dela, nihork elukeiela bere semea bera eman nahi, hainitz bertze umeren libratzeagazik baizen.
	Aita oraino, zeren, gu libratu eta ondoan, xuxentzen gaituen, gidatzen, eta gobernatzen, ume bere graziaz egiaski hautatuak bezala.

Bothere guzia duena
	Erraiten da, bothere guzia duela, zeren, den bezala erraitera, nork ere baitadutza bere baitan perfekzione eta ontasun guziak, hari dagoka ahal guziaren ere izaitea, ikusirik, zerbait ezin egitea, dela inperfekzione eta eskas bat. Ni naiz, dio, bothere guzia dudan Iauna.
	Erraiten denean, Iainkoak ahal daidiskeiela gauza guziak, hori aditzen da, on diren gauza guziez, iakinik, gaizki egitea, eztela ahalaren seinalea, baina bai ezinaren: Eta hori adituko duzue erraski, orhoitzen bazarete, ezen, noiz ere erraiten baitu nihork, ofiziale bat konplia dela eta perfet, eta bere ofizioan badaidikeiela nahi den guzia, eztela aditzen, gerta ditekeiela hartan huts egiten, aprendis bat gerta ditekeien bezala; aitzitik eskas, eta makur guzietarik kanpoan dela, eta ezin egin dezakeiela ongi baizen.
	Galdeginen du norbaitek agian, zergatik leku hunetan lehen aiphatzen den Iainkoaren guziz botheretsutasuna, ezen ez haren zuhurzia, haren ontasuna, edo haren baitan den zenbait bertze titulu.
	Aditzen dugunean Iainkoa dela guziz perfet, aditzen dugu halaber hura dela guziz botheretsu, eta badituela hari dagotzan bertze titulu guziak: bainan hura leku hunetan partikularki deitzen dugu guziz botheretsu, zeren Apostoluek Kredoa egiten zuten orduan hartu zuten xedea, intenzionea, eta borondatea, zen, ez xoilki guri irakasteko, zer zinetsi behar dugun, bainan oraino, gure atzartzeko fedearen besarkatzera, bai eta, zeren ezpaita Iainkoa baitan titulu indarsuagorik, eta hartarakotz hobeagorik, guziz botheretsutasunaren titulua baino; gauza segura dela, ezen, zinetsten badugu, Iainkoak nahi duen guzia daidikeiela, erraskiago ezagutuko eta idukiko dugula, egia dela irakasten deraukun guzia, gertatzen bada ere gizonaren indarrak garaitzen dituen gauzarik, ezen ez, hark bere baitan dituen bertze tituluez ahal dukegun zinetste guzia badugu ere.
	Norbaitek erranen du oraino; zergatik emaiten zaio guziz botheretsutasuna lehen Aitari, ezen ez Semeari, eta Espiritu Sainduari, hei ere orobat dagotenaz gero?
	Guziz botheretsutasuna, zuhurzia, eta ontasuna direlarik hirur presunena, nola baitagotza Iainkoaren naturalezari, zein naturaleza hirur presuna hetan baitago, emaiten zaiste bereziki titulu hek, hainitz arrazoingatik.
	Erraiten da, Aita guziz botheretsu dela, zeren, nola ezpaitu bere izaitea hartzen nihondik ere, bere buruaganik baizen, izaitea emaiten derauen gauza guziei.
	Erraiten da, zuhurzia Semeari dagokala, zeren sortzen baita adimenduaren bidez, zein adimendu, zuhurziaren ithurburua baita, iakinik, dakusagun bezala, gizona eztela zuhur adimenduaren bidez baizen, zeinaren moienez baitaki dakien guzia.
	Erraiten da, ontasuna Espiritu Sainduari dagokala, zeren abiatzen baita, Aitaren eta Semearen elkarganako amudioaganik, eta zeren amudioak ontasuna baitu xedetzat, nihork maite eztuenaz geroz, on daritzan gauzarik baizen.

Zeruaren eta Lurraren kreatzaillea
	Ezaguturik Iainkoa dela guziz botheretsu, erras da ezagutzea, Kreatzaille ere dela, ikusirik nihork deusik kreatzekotz, behar dela den guziz botheretsu. Hori nolazbait adituko duzue, zuen sensuek aditzera emanik, egun oroz ikusten dukuenaz gero, etxe baten egiteko kargua hartzen duen etxegille Nausi batek hanbatenaz pena geiago duela bere lanaren konplitzeko, zenbatenaz haren estofak gutiago preparatuak baitira. Hemendik erakuzten da, ezen, noiz ere ezpaita kausitzen estofarik ez hurbil, ez urrun, kreazionean bezala, non Iainkoak egiten baitu egiten duen guzia, deusik ere gabe, behar duela pena, edo hobeki erraitera, indar guziz paregabeko, eta bothere infinitu bat, bere gauzaren, behar duen burura, ekhartzeko.
	Zeruaz eta Lurraz, ezta xoilki aditzen Zeruko materia, eta Lurreko elementa, bainan oraino Zeruaz aditzen dira zeruko kreatura guziak, Iguskia, Illargia, Izarrak, Angeruak, bai onak, bai gaixtoak, suko elementa, airekoa, eta airean dabiltzan xoriak eta hegaztinak.
	Lurraz aditzen dira, lurrean daudezin gauza guziak, animaliak, arbolak, haritzak, lurretik azten diren landareak, belharrak, harriak, eta bertze arima gabeko gauzak, ura, eta urean dabiltzan arrainak, hitz batez, munduan den guzia.
	Horra Kedoaren lehenbiziko artikuluaren deklarazionea, orai ikusi behar da, zer probetxu hartarik zuekin eramanen duzuen.
	Lehenbizikoa da, bortitz zaitesten gure Salbatzailleak irakasi duen egiasko fedean, iakinik, ezin ongi konsidera dezakeiela nihork, fedea guziz premiaskoa dela salbatua izaiteko, non eztuen geiago eta geiago besarkatzen, Eliza Katholikak, Apostoluak eta Erromakoak irakasten duena, zein baita gure salbatzailleak utsi deraukun fede bakoitza, eta non eztituen haren kontrako zinetste suerte guziak arbuiatzen, eta ukhatzen.
	Bigarrena da, bero zaitesten Iainkoaren amudioan, ikusirik, nihork ezin biziki eta finki endellega dezakeiela, amudio gabeko fedea alferrik dela salbatua izaiteko, non eztuen guzien gaineko ontasun hura onetsi nahi, zinetste hura balin badu.
	Hirurgarrena da, humilduko zaretela Trinitatearen lehenbiziko presuna, eta harenganik egundainotik sortzen den Semea ezaguturik. Eta hori gertatuko zaio, dudarik gabe, nori ere etorriko baitzaio gogora, zinetsi behar dugun misterio hura, gure adimenduaren febieziak ezin endellega dezakeiela.
	Laugarrena da, erreberenzia beregaineko bat ekhar diozogun Iainkoari, haren guziz botheretsutasunagatik, eta hori, traburik gabe, eginen dugu, gauza segura denaz gero, ezen, baldin ofizialea, hanbatenaz estimatzenago bada, zenbatenaz konpliago baita, den guzia daidikeienak merezi duela ohore infinitu bat.
	Bortzgarrena da, atzar gaitezin haren ontasun neurrigabekoaren miretstera; hala egiteko arrazoin suerte guzia dugu, Lekzione hunek erakuzten deraukunaz gero, kreatu duela munduan den guzia, gizona bezalako kreatura gaizo, eta ondikosko batengatik.
	Atherako ditutzue, dudarik gabe, probetxu hauk artikulu hunetatik, baldin Elizak haren gainean emaiten derautzuen endellegua zuen bihotzetan eskiribaturik badago, egon behar duen bezala, ikusirik nihork ezin konsidera dezakeiela bere Iainkoa begi idekiez, non eztuen hura berehala orobat ezagutzen, onetsten, ohoratzen eta miretsten.
	Konsiderazione hunengatik, othoitzez nagotzue Lekzione hunek irakasi derauskitzuen gauzez orhoitzeaz, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoari othoitz egiteaz.

HIRURGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN BIGARREN ETA HIRURGARREN 
ARTIKULUEN GAINEAN

Et in Iesum Christum Filium eius, 
vnicum Dominum nostrum.
Eta Iesu Kristo, haren Seme bakoitz, 
gure Iauna baitan.

	Apostoluek, Kredoaren lehenbiziko artikuluan, guri Trinitatearen lehenbiziko presuna deklaratu eta ondoan, irakasi nahi izan deraukute bigarren artikuluaz, badela bigarren presuna bat, eta hura deklaratzen dute hirur izenez, zein baitira, IESUS, Iainkoaren Semea, eta gure Iauna.
	Guzien buruan emaiten duten izena, da, IESUS, erran nahi da, Salbatzaillea, guri irakasteko, eztela begien aitzinean geiago iduki behar dugun gauzarik, gure Salbamenduaren misterioa baino.
	Bigarren presuna hura deitzen da, Iesus, Iainko Aitak irakasirik, eman arazi baitzioen izen hura Angeruaren ahoz, eta Angeruak hartaz abertitu baitzuen Andre Dana Maria, eta manatu Iosef saindua haren hala izendatzeaz.
	Izen saindu hura emaiten zaio arrazoin handirekin, ikusirik libratzen dituela, ez xoilki jende partikular batzuk miseria batzuetarik, izen hura hargatik izan duten bertzeek bezala; baina bai munduan diren guziak ere, heriotzetik, bekatutik, eta ifernuko lezetik, eta hori egiten duela bere odolaren eta biziaren gastuz.
	Ezin deklara dezake nihork izen haren bertutea eta indarra; hain handia baita, non kasatzen baititu deabruak, eriak sendatzen, eta milla mirakuillu suerte egiten.
	Haren ekzellenzia aski ageri da, Eskiritura Sainduak irakasten deraukunaz gerostik, garaitzen zaiela bertze izen guziei, eta konsiderazione harengatik, ohoratua dela Zeruan, Lurrean, eta Ifernuetan.
	Zeruan hura ohoratzen dute Angeruek eta Doatsuek: Ifernuetan, harentzat beldur diren Deabruek, eta dannatuek: Lurrean Fidelek, zeinak, izen hura aiphatzen dutenean munduko Salbamenduaren misterioaz orhoiturik, humiltzen baitira, edo burua kheinatzen dutela, edo khurtzen direla, izen hura duenaren, eta haren mereziaren, eta izenaren beraren ohoratzeko.
	Bigarren presuna hura deitzen da Kristo, erran nahi da, untatua, zeren izen hura emaiten zitzaien Apezei, Erregei eta Profetei, zeinak baitziren untatuak; eta zeren presuna hura, ez xoilki Apez baita, bainan Apez guzien gaineko Apeza; ez xoilki Errege, bainan Erregeen Erregea; ez xoilki Profeta, bainan Profeta guzien Profeta: Bada hura da Apez, Errege eta Profeta. Untatua, ez gizonek untaturik lurresko untagarriaz, bainan Iainkoak berak untaturik bere grazien bethetasunaz.
	Bigarren presuna, IESU KRISTO deitzen den hura, da Iainko Aita deitzen dugun lehenbiziko presunaren Semea, ez Seme hautatua edo graziaz hartua, bainan naturalezaskoa, eta halakotz Iainko da lehenbiziko presuna bezain ongi: gauza ageria dela, haren Semea denaz gero, bere izaitea haren izaitetik duena, haren naturaleka bera baduela, zein baita Iainkotasuna. Eta halatan Trinitatearen bigarren presuna Iainko da, eta Iainkoa bera, lehenbizikoaren pare, berdin, eta harekin batean Iainko ber-bat.
	Erraiten da, bakhoitza dela, guri irakasteko, eztela hartaz bertzerik, eta halako suertez bakhoitza dela, non ezin baititeke bertzerik: ezpaita Iainkoaz, gizonez bezala, gizonek egiten baitute haur hainitz, zeren eztuten haurrik emaiten mundura bat ere, zeinaren perfekzionea hain handia den, non athera dezan beregana bere burasoen sustanzia edo izaite guzia: bainan Iainkoak ezin izan dezake Seme bat baizen, zeren hari emaiten baitio izaite infinituki perfet eta konplitu bat. Handik heldu da, etzaiola sobratzen Iainko Aitari Semea baitan ezten gauzarik, bertze bati emaiteko.
	Seme hura deitzen da gure Iauna, hainitz arrazoingatik.
	Bada titulurik IESU KRISTORI dagokanik, zeren Iainko den, nola guziz botheretsu izaitea.
	Bada bertzerik hari dagokanik, xoilki zeren den gizon, nolakoa baita, hil ahal izaitea, bertzerik ere bai hari dagokanik, zeren den eta Iainko eta gizon.
	Izen hau, gure Iauna, eta deklaratzen duen izaitea, azkenik aiphatu ditugun suertetakoak dira: IESU KRISTORI dagotza, zeren den Iainko, halaz eta zeren Iainko den, Iainko bere Aitarekin batean, zein baita gure guzien gaineko Iauna, kreatu, azten, dotrinatzen eta maite gaituenaz gerostik.
	Hari dagoka oraino izen hau, gure Iauna, zeren den gizon, halaz eta zeren den gizon, gure Salbatzaillea, eta halatan gure Iauna denaz gero, ikusirik nihor eztela zuzenkiago nihorena, bere libratzaillearena baino, beregainki hura libratu badu, obligatua etzelarik, eta, zein baita geiago, bere bizia bera libratze-sari eta pagu emanik.
	Horra bigarren artikuluaren deklarazionea, haren ondoan iraganen gara hirurgarrenera, Lekzione hunen konplitzeagatik.

HIRURGARREN ARTIKULUA

Qui conceptus est de Spiritu Sancto 
natus ex Maria Virgine.
Konzebitu izan da Espiritu Sainduaren obraz, 
Sortu da Andre Dana Maria Birjinaganik.

	Bigarren artikuluak guri irakasi eta ondoan orai aiphatu dugun bigarren presuna dela Iainkoaren Seme, eta jeneralki erakusirik gizon ere dela, zeren berak erraiten duen gure Salbatzaillea dela, eta guziak Salbatzen dituela, zeren den gizon, Apostoluek, hirurgarren artikulu hunetan, nahi izan deraukute adi arazi zer maneraz egin den gizon.
	Egin da gizon, amaren sabelean konzebitu den orduan, bainan Konzepzione mirakuilluz eta miserioz bethe batez, eta ez bat ere gizonek bere amaren sabelean bere izaitea komunski hartzen duten bezala.
	Konzebitu izan da bere amaren sabelean ez bertze haurrak bezala gizonaren obraz lizundurik, bainan Espiritu Sainduaren bertutez, zeinek obra garbi batez moldatu baitio gorputz bat Birjina Sainduaren odolik garbienaz; eta haren sabelean elkharrekin iuntatzen direla bai gotputz hura, bai eta arima bat, Iainko handiaren eskuak berariaz kreatua, edireiten da baduela gure Salbatzailleak, eta lehen etzuen gizonaren izaitea, eta egundainoz gerostik duen Iainkoaren naturaleza.
	Konzepzione hunetan bada gauza naturalezaren arauerakorik; eta naturaleza gainekorik.
	Gure Salbatzaillearen gorputza emazte baten odolaz formatua eta moldatua izaitea, da gauza naturala, nola gizon guziak hala eginak baitira bere amaren odolaz.
	Ordea gorputz hura molda dadilla Espiritu Sainduaren obraz, egin dadilla denbora puntu berean, gure gorputzek duten bezalako eskasik gabe; puntu hartan errezebi dezala arima arrazoinesko bat, gu egiten garenean ekhartzen dugun bezalako iakingabetasuna gabe, Adamen bekatuak inprimatu deraukun notha gabe; baina bai gauza guzien ezagutza perfet, eta grazien bethetasun oso batekin: Iainkotasunaren bigarren presuna iunta dadilla gorputz eta arima harekin: iuntatasun eta batasun hartarik ilkitzen den gauza ediren dadilla perfetki Iainko, eta perfetki gizon dela: gerta dadilla halakoa, emazte baten sabelean, eta emazte hura, Birjina dagoela, egin dadilla ama ere, Iainko baten ama, gizon baten ama, hori da garaitzen dituena naturalezaren indarrak, eta gure adimenduaren aphurtasuna; febleegi baita hain misterio handien endellegatzeko.
	Zer mirakuillu! ikusteaz Iainkoa eta gizona, Kreatzaillea eta Kreatura, Nausia eta sehia, finean hain botheretsu den bat, non mirakuillu suerte guziez, non ere nahi, argitzen baitu, eta hain mesprezatua den bertze bat, non egiten baita sujet afruntu guzietara, bi hek eztirela bat baizen. Egiaski hori da ezin endellega ditekeien gauza; bainan egia da: Eta hura adituko duzue zenbait maneraz arbolaren ondo batetan landatzen den xerto pare bat exenplu emanik. Iainkoaren naturaleza eta gizonarena Trinitatearen bigarren presuna baitan daude, bat ere nahasi gabe bata bertzea baitan, eta hartan presuna suerte diferentik ezarri gabe, ikusten dugun bezala bi xerto hek, ondo ber-batetan landaturik, hartan daudezila nahasi gaberik, zeinek bere fruitu mothak iasaiten ditustela, eta arbola diferentik egin gabe, biak ondo bati datxeskolarik.
	Horra gure Salbatzaillearen Konzepzione: aren mirakuilluak; Gatozen haren sortzera.

Sortu da Andre Dana
Maria Birjinaganik
	Aposloluek eztute aski eritsi guri Iainkoaren Semearen Konzepzionearen irakaztea, nahi izan dute geiago haren sortzea iakin genezan, hartarakotzat eman dute hitz hau ere, Sortua.
	Ordea nola Sortu da? Bederatzi illabetheren buruan bertze haurrak bezala? bai, bainan athekarik bat ere gabe, eta bere amaren Birjinitatea hautsi gabe: zein baita egundaino hartaz bertze haurri gertatu etzaiona.
	Ebaren faltak, munduko jende guziak lizundu dituenean bekatuaren kutsuaz, dolorea iratxeki dioelarik emakumeen erditzeari; badarik ere sortu da bere amari dolorerik eman gabe: ezpaitzuen nahi arrazoinak heldu zenaz gero munduaren libratzera bere gaitzetarik, berak gaitzik ekhar zioton bere izaitea emaiten zioenari.
	Sortu da; zer denboraz? Abendoan, guri ezagutzera emaiteko, nola iguskia bihurtzen baita denbora hormatu hartan gure gorputzen berotzera eta neguko goibeltasunaren eta beltsturaren khentzera; hala hura ere heldu dela gure bihotz egiaski hormatuen berotzera bere grazia sainduaz, eta bekatuaren ilhuntasunaren kasatzera.
	Sortu, zein lekutan? Bethlehemen, erran nahi baita, Ogi-etxea, guri irakazteko heldu dela mundura gure aztera.
	Sortu da, bidesko jendeak ostatatzen ziren lekuan, guri, irakazteko ez garela mundu behere hunetan seniorale baizen, eta halatan behar garela othoitu bertze dirauen egoitza baten irabasteaz.
	Sortu da, ez Palazio batetan, ez zenbait ohe superbiotan, bainan establia batetan; abre-belharraren gainean, guri ezagut arazitzeko, ezen, zenbatenaz handiagoa baitzen beronez, hanbatenaz nahi zuela bere burua beherago egin gure amoreagatik, eta pobrezia geiago prezatu behar dela aberatstasunak baino.
	Sortu da, ordea norenganik? Emazte batenganik. Zergatik emazte batenganik? zeren mundura heldu zenaz gero munduaren libratzera, arrazoin zen lehen har zezan gizonaren naturaleza, bertze bat baino eta hori ezin zeidikeien hobeki emazte baten sabelean baino, erakusteko egiaski gizon zela.
	Sortu da, bainan zein emazterenganik? Maria daritzan emazte batenganik, eta hori arrazoinekin, Maria, Hebraikez, erran nahi denaz gero, Andrea: Eta halatan, nola baita gauza guzien Iaunaren ama, dei diteke zuzen onez munduan diren gauza guzien Andre eta Iabe.
	Sortu oraino Maria daritzon emazte batenganik, zeren minzo garen lenguaian izen hunetan edireiten da bertze hau, arima; guri irakazteko Iainkoaren Semeak gureganik geien nahi duena dela gure arima, haren libratzera beregainki ethorri dela, guk ere arima munduko gogoetetarik libraturik harengana altxa dezagun, eta hari amudioz eta bihotzez itxeki diozogun amoreagatik.
	Sortu da finean emazte birjina batenganik, zeren arrazoin da mirakuillu guzien egillea mirakuilluz sor dadin, eta guri ontasun guzien emaitera heldu denak hura guziez berre dezan, hari bere birjinitatearen ontasuna ideki gabe.
	Horra bigarren eta hirurgarren artikuluen deklarazionea. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, Iondone Ioanisek irakazten deraukunaz gero; ezen, nork ere aitortzen baitu IESUS dela Iainkoaren Semea, guk egiten dugun bezala bi artikulu hautaz, hark baduela Iainkoa bere baitan, eta Iainkoa ere haren baitan dagoela. Ikusirik ere nihork ezin konsidera dekakeiela Iainkoaren Semea dela gure Salbatzaillea non eztuen deliberatzen haren serbitzatzera, eta hari bere buruaren emaitera, haren odolaz erosirikako gathibu baten bezala; Ezin dakikeiela hura izan dela Apez eta Errege, non eztioen bere burua sakrifiziatu nahi, eta haren eskuetan eman, hark plazer duen arauera, bai munduko, bai espiritusko gauzetan gobernatzera.
	Ezin iduki dezakeiela fermuki hura dela gure Iauna, non eztuen artha partikular bat hartzen bere obra guzien hain nausi on baten borondatearen plazerera xuxentzeaz.
	Ezin adi dezakeiela Iainkoaren Semeak bere burua Birjina Sainduaren sabeleraino behitituz, altxatu duela gure naturaleza Iainkotasuneraino, non eztuen bere bihotza harengana altxatzen.
	Ezin ezagut dezakegula finean, hura delarik ere ezin hilleskoa bere naturalezaz, nahi izan duela gure amoreagatik parte hartu bizitze hil beharresko hunetan, non, miserable garenok eztugun gure ahal guzia egiten, eta obra onetan emaiten, sekulako bizitzearen ardietsteko, zein baita behatu behar diogun xede bakoitza, eta duda gaberik ardietsiko duguna, konsiderazione hauk hartzen badute gure bihotzetan errorik. Trabailla zaiteste, othoi, fin hartara, eta othoitz egiozue Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik.

LAUGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN LAUGARREN
ARTIKULUAREN GAINEAN

Passus sub Pontio Pilato, 
Crucifixus, mortuus, & sepultus.
Pairatu du Ponzio Pilatusen azpian, 
Gurutzefikatu izan da, hil, eta ehorsi.

	Badirudi ezen Apostoluek guri gure Salbatzaillearen sortzea ezagut arazi eta ondoan, behar zeraukutela haren bizitzea, irakasi: guziarekin ere irakazten deraukute haren heriotzea, eta ez arrazoinik gabe, hori horrela egiten dutenaz gero, guri ezagut arazitzeko eztela mundura ethorri herioaren pairatzeko baizen, eta guri erakusteko misterio hunetan frogatzen dela partikularki erran komuna, nork ere baitaki hastea eta akabatzea, lehenbiziko burua eta azkena, badakiela guzia. Zeren nork ere baitaki gure Salbatzaillearen sortze mirakuilluskoa, eta zein karitaterekin heriotzeko penak pairatu dituen guregatik, ezin dagoke iakin gabe haren bizitze guzia dela ahal bezanbat mirakuilluren lerro arunt bat, eta orobat haren botherearen eta ontasunaren mirail egiasko bat dela.
	Pairatu du, bainan nolatan? Nola baititu IESU KRISTOK bi naturaleza, Iainkoarena eta gizonarena, iakin behar duzue, naturaleza hek badadutzatela, zeinek berari dagotzan tituluak. Eta halatan iakinik Iainkoa dela bere buruz guziz perfet, eta zein paira dekakeiela, erraiten denean IESU KRISTOK pairatti duela, ezta aditzen pairatu duela Iainko bezala, bainan xoilki gizon bezala.
	Pairatu du bere gorputzean eta bere ariman, bere Iainkotasunean eztu deuz ere pairatu.
	Pairatu du bere sensu, eta gorputzeko parte guzietan, oinetarik bururaino.
	Bere sensu guzietan, zeren haren gorputza larrutu izan da, minaren khiratstasuna dastatu du, Kalbarioko mendiko urkhalekutik gorputz bustelen usain gaixtoa sentitu du, bere eta Aitaren kontrako gaizki erranak, eta blasfemioak enzun tu, bere ama ikusi du dolorez iraganik, eta Iuduak hain falta harrigari baten egiten.
	Pairatu du bere gorputzeko parte guzietan; haren burua zilhatu izan da elhorriz, bisaia thuz estali, eta mazelakoz kargatu, gorputza milla azote kolpez larrutu, saietsa lanzaz erdiratu, eskuak eta oinak itzestatu.
	Pairatu du bere ariman, bere burua ikusirik bere etsaiek akometaturik, bere adiskideek eta serbitzariek utsirik.
	Hura Iuduek pena hetan erabilli dute, Iudasek saldu, Iondone Petrik ukhatu, guziek largatu.
	Gainerakoan, Iainkoagatik pairatzen duten guziek zerutik izaiten dutelarik bere penetan arintzen dituen konsolazione bat, IESU KRISTOK, geiago pairatzeagatik, nahi izan du bere burua konsolazione hartaz gabetu, bere naturaleza doloretara largatzen zuela, eta nahi zuela senti zetzan ahalik garratzkiena eta zorrotzkiena.
	Pairatu itu alhalkeak, afruntuak, laidoak, desohoreak, eskarnioak, gaizki erranak, gurutzeko penak, eta hekin batean heriotzea.
	Finean pairatu du, ez xoilki munduan komunski pairatzen diren gaitz suerte guzien dolorea, bainan oraino bere gaitzen ithurburutik heldu zitzaion pena, erran nahi da, gizonen bakatuagatik hartzen zuen dolorea, zein baita haten ontasunari eman dakidikeon dolorerik minena eta zorrotzena.
	Pairatu du, bainan nola? ikusirik doatsu izan dela konzebitu ikan zen lehenbiziko puntu danik, eta doatsuak dolore eta pena guzietarik kanpoan direla?
	Pairatu du, zeren Iainkoak bildu eta iduki du bere doatsun guzia bere arimaren parte gorenean, eta eztu hura utsi hedatzera behereko partera eta gorputzera, haren utsteagatik bere parte guzietan paira zezakeien bezala, eta han bide emaiteagatik munduko salbamenduaren bere mereziez obratzeko.
	Pairatu du, bainan zer denboran? Ponzio Pilatusen azpian, erran nahi da, Ponzio Pilatusek Iudu-herrian iustizia gobernatzen zuen orduan, Tiberio Enperadorearen izenean. Eta hori nahi izan dute Apostoluek deklaratu, misterio hunen hanbatenaz hobekiago seguratzeagatik, zenbatenaz seinale geiago ekhartzen baitzuten haren frogatzeko.
	Ordea zein lezutan? Hierusalemen, zeren leku hura, da lurraren erdian, den partea eta kantoina bezala, eta zeren halatan leku hartarik Ebanjelioa eta haren Pasionez erraskiago, predika eta barraia zitekeien mundu guzian.
	Hierusalemen, zeren sortu zenaz gerostik leku ondikosko batean, nola baita Betheleem, konbeni zen bere Pasionearen ahalkea eta desohorea paira zezan leku famatu, eta Erregeren egoiteko batetan, munduaren mesprezatzen irakasteagatik, ez xoilki bere sortzeaz, bainan oraino bere heriotzeaz ere.
	Ierusalemeko zein lekutan partikularki pairatu du? Ez Tenpluan, ez hirian barrena, bainan haren ingurunetik kanpoan, zeren hiltzen baitzen munduko jende guziakgatik, eta ez Iuduakgatik xoilki, eta zeren lehenago, poblu guziagatik ofrendatzen ziren hostiak, erretzen baitziren gerla-jendeak biltzen ziren eta pausatzen zuten lekutik kanpoan.
	Pairatu du Ierusalemeko portaletan Kalbarioko mendian gora, zein baitzen hobendurien eta gaixtaginen galtzeko lekua, eta erakusteagatik, zelarik ere bera hobengabe, hiltzen zela hobenduriakgatik, eta bere Pasionearen errendatzeagatik hanbatenaz loriosago, zenbatenaz gertatuko baitzen afruntu, desohore, eta ahalke geiagorekin.
	Pairatu du, bainan zer pena suerte? Gurutzeko pena. Zergatik pena hura lehen, ezen ez bertze bat? Zeren baitzeritzan arrazoin zela, sugea gizonari arbolaz lehen garaitu zitzaion bezala, hari ere gizona garai zekion arma berez: Eta oraino zeren heriotze suerte hura baitzen guzietarik laidogarriena, eta zeren ezpaitzen konbeniago zitzaion gauzarik hartu zuen borondatearen konplitzeko, haren handitasunari gutiago zegotzana baino, erran nahi da, etzela deuz ere hobeago gure libratzeko, haren heriotzaren bidez, harentzat desohoragarriago ziren gauzak baino.
	Pairatu du, bainan norengatik? gizonagatik. Zertako gizonagatik? haren atheratzeko bekatuaren heriotzetik, eta hari graziasko bizitzearen bihurtzeko, haren libratzeko deabruaren astaparretarik, eta Iainkoaren eskuetan ezartzeko: hargatik hobengabeak pairatzen du hobenduriagatik.
	Pairatu du gizonagatik. Zer ordea, othe zen bortxarik? Nola Iainko baita, nihork hura ezin bortxa dezake, hori egiten du borondatez, ez deusek ere hartara eramanik bere amudioak baizen, eta handik heldu da, harengana dugun obligazionea handiagoa dela hagitz.
	Utz ahal zezaken gizona sekulakotz galdurik, eta etzen hargatik gaizki erraiteko izanen, halaz eta gizonak berak xoilki bere gaitza bere buruari kausatu zioenaz gerostik.
	Hura salba zezaken bere borondate hutsez, penarik gabeko obra batez, hainitz mirakuillu, eta mundua are bera bere hitz batez egin duen bezala: guziarekin ere hura eraman du bere amorioak obra haren egitera, pagatzen zuela gure Salbamenduaren prezioa bere penez eta doloreez.
	Haren penetarik mendreena, nola baitzen infinitua, aski baino askiago zen gure bekatuakgatik satifatzeko; bainan ekhartzen deraukun amudioak eztu eritsi heriotzeaz bertzerik aski zela.
	Apostoluek deklaratzen dute hitz seinalatuez eta ageriez hura hil zela, bere denborako Heretiko batzuen gezurtatzeko, zeinek uzte baitzuten IESU KRISTO gurutzefikatu izan zelarik, etzela hargatik hil; eta guziei irakazteko bere bizia egiaski galdu zuela guri gurearen bihurtzeko.
	Hil da, erran nahi da, haren arima eta gorputza apartatu dira elkharganik, ikusirik apartatze hartan datzala gizonaren heriotzea. Haren arima eta gorputza apartatu dira bata bertzeaganik, ez ordea Iainkotasunaganik, bethi ere egon baita gorputzarekin tunban eta arimarekin ifernuetan? hala nola arku bat hautsten denean, zuraren bi zathiak, hautsiz gero, apartatuak baitira, sokhari biak datxeskolarik.
	Hil eta ondoan ehorsi izan da: Seinale hau emaiten dute Apostoluek, geiago eta geiago firmatzeko, nola hil zen egiaski, eta ez itxuraz, eta hala haren Pitstearen misterioa klarago eta ageriago lizen amoreagatik.
	Horra Kredoaren Laugarren artikuluaren deklarazionea. Lekzione hunetarik hainitz probetxu atherako duzue.
	Lehenbizikoa izanen da, zuen buruaren atzartzea Iainkoaganako amudiora, ikusirik nihork ezin konsidera dezakeiela gure Salbatzaillearen, gu kreatura miserable eta serbitzari gaixto horionganako amudioa hain handia dela, non gureganik bere bizia bera emaiten baitu, non eztugun samurki maite hain nausi ona, eta eztugun deliberatzen gure egin ahal guziaren bethi ere egitera haren gogara ibiltzeko, gure bizia bera eman behar bagendu ere.
	Bigarrena izanen da, bekatu egitetik apartatzea. Dudagaberik hartarik apartatuko baitzarete gure salbatzaillearen Pasione saindua bihotzean eskiribaturik badadukazue: ezaguturik nihork ezin ongi konsidera dezakeiela eztela gauzarik gure Salbatzailleari heriotzea emaiten dioenik gure bekatuak baizen, non konsderazione hunek eztuen hura gibelatzen hari geiago bertze bekatu berriez heriotze berri baten emaitetik, dakiela bekatuek hari heriotze millatan kruelago bat paira arazitzen diotela Iuduenganik pairatu duenak baino.
	Hirurgarrena izanen da, gure bihotzaren berotzea, Giristinoak premiaski behar dituen hainitz bertuteren besarkatzera: Hori eginen dugu duda gaberik, konsideratzen baditugu begi zabalez IESU KRISTOK bere Pasione sainduan exenplutzat eta mirailtzat emaiten derauskigun bertuteak.
	Ezen, nor ezta humil izanen, konsideraturik hark behititu eta humildu duela bere burua gurutzearen desohoreraino?
	Nor ezta obedient izanen, konsideraturik hura izan dela obedient heriotzeraino?
	Nor ezta eme, miserikordios, eta bere lagunari barkatzera prestik egonen, dakiela barkatzen derauela guziei, bai eta hura gurutzean iosten dutenei.
	Nork ezteraue bere etsaiei ongi eginen, dakiela hark bizitzea emaiten derauela bere hiltzaillei? Nor ezta karitatos izanen, dakusala haren karitatea halakoa dela, non bere bizitzea ere emaiten baitu?
	Finean, nork eztitu atsekabe eta bidegabe suerte guziak pazienziaz eta gogotik hartuko? Nori etzaio laketuko bere penetan, dakusala gure Salbatzailleak hartzen duela atsegin eta plazer bere doloretan gizonaren amoreagatik.
	Iduki etzatzue, othoi, konsiderazione hauk zuen bihotzetan, hazi saindu bat bezala, eta duda gabe, miragarrisko fruituak zuen baitan soraraziko itu zuen Salbamendukotz, eta Iainkoari egiozue othoitz Dotrina hunen egilleagatik.

BORTZGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN BORTZGARREN 
ETA SEIGARREN 
ARTIKULUEN GAINEAN

Descendit ad Inferos, tertia die 
resurrexit àmortuis: ascendit ad Caelos.
Iautsi da Ifernuetara. Pitztu da 
hirugarren egunean, eta Zerurat ikhan.

	Gure salbatzailleak hanbat desiratu du gure salbamendua, non mundu hunetan zebillala ezpaitu denbora puntu bat ere iragaitera utsi nahi izan, hari gabe haren obratzen. Hartarakotz haren gorputza, ehorsirik egotu deino, haren arima egiaz eta eginez iautsi da Ifernuetara, artikulu hunek irakasten deraukun bezala.
	Hitz hunek, Ifernua, bere lehenbiziko erran nahi naturalean, eztu deklaratzen leku behera eta barreneko bat baizen; bainan zeren halakorik hainitz baita lurraren azpian, Eskiritura Saindua hitz hunetaz serbitzatzen da hainitz lekutan, hainitz gauza suerteren aditzera emaiteko.
	Hitz hunez batzuetan serbitzatzen da, berek eginikako bekatuakgatik sekulako penetan egon behar dutenen lekua, zein baita lurrean den lekurik beherena; arrazoin dela gradu guzietarik gorenera ikhan nahi zuten Luzifer eta haren lagunak, Iainkoaren pare eta berdin iartzeko, honda ditezin leku guzietarik beherenean kreatura guzien azpian.
	Bertiz batzuetan aditzen du ethorkisko kutsu xoillaz lizundurik hil direnek egon behar duten lekua, Iainkoaren begitarteaz sekulakotz gabeturik, suko penarik gabe.
	Batzuetan ere emaiten du hitz hura, Purgatorioaren deklaratzeko, non baitaude Iainkoaren grazian hil direnak, bainan oraino purgatu beharrak, zeren Iainkoaren iustizia eztuten osoki satifatu.
	Serbitzatzen da oraino hitz hartaz, edo bizitze garbia eramanez, edo bere bekatuez bide bezalako satifazione eginez, purgatuak izaiteko beharrik etzuten ohiko jende prestuen eta sainduen arimak, bure Salbatzaillea mundura ethorri zen baino lehen, ioaiten ziren lekuaren deklaratzeko, non baitzeudezin begira, noiz zeruko athea idekiko zerauen bere Pasionearen gakhoez. Eta sensu hunetan prinzipaiki aditu behar da leku hunetan, hitz hau, Ifernua hura denaz gero gure Salbatzaillearen arima egiaski iautsi den lekua.
	Iautsi da Ifernuetara; bainan nola? ez obraz xoilki, han erakusten zuela bere botherea eta ontasuna, bainan ber-bera iautsirik, haren arima Ifernuetako lekuan egiaski sarturik.
	Iautsi da Ifernuetara; bainan zertara? ez dannatuen penaren sofritzera (oraiko heretikoek dioten bezala) baina bai haren grazian hil zirenen, eta graziaz gozatzeko Abrahamen besoetan iarririk, haren begira zeudezinen dohatsutzera.
	Gure Salbatzailleak libra zetzakeien Linboetan gathibu ziren arimak harat bera iautsi gabe: bainan nahi izan du hala egin; hekin atheratzeagatik maiestate eta loria geiagorekin, eta bere etsaiei espantu eta izialdura geiago emaiteagatik.
	Hala nahi izan du, zeren, nola baita Zeruko, Lurreko, eta Ifernuetako Iaun eta Nausi, arrazoin zen leku hetan guzietan erakuz zezan bere botherea, eta halakotz hura lurrean erakusi eta ondoan, iautz zedin Ifernuetara, zeruetara ikhan baino lehen.
	Iautsi da presondegi hetara bere borondatez eta ez bortxaz, Iaun bezala eta ez gathibu bezala; harat iautsi da, ez han egoiteko, bainan han zeudezinen atheratzeko, hango atheen idekitzeko, eta ez han serraturik gelditzeko.
	Harat iautsi da penen gainean garaia izaiteko, ez hekin menean iartzeko; hala ere ezin paira zetzakeien dannatuen penak, Kalbinok hala irakazten duelarik blasfemio madarikatzeko batez.
	Han ezin sofri zetzakeien dannatuen penak, ikusirik haren arima konzebitu izan zen bezain sarri, gozatzen zela Iainkoaren begitarteaz. Eta handik erakuzten da klarki ezin sofritu zituela dannatuen penak, halaz eta hetarik handiena, eta prinzipalena bertzerik eztenaz gero, lekhat Iainkoaren begitartea ez ikustea baizen.
	Ifernuetara iautsiz gero pitstu da hillen arterik; hala irakazten deraukute Apostoluek hitz hautaz, Pitstu da hirurgarren egunean.
	Zer erran nahi da hillen artetik pitstea? erran nahi da, bizitzea berriz hartzea.
	Zergatik pitstu da? Iakin behar duzue munduko Salbatzaillea iar zitekeiela zeruan Errege doatsu bere arimarekin xoilki, bere gorputza berriz hartu gabe, eta salba ginitzakeiela ere pitstu gabe: bainan misterio hau guziz premiaskoa etzelarik ere, ez IESUS Kristorentzat, ez eta guretzat, halarik ere, on zen hagitz, egin zedin, bai baitaren, bai bertzearengatik. Ezen konsideratzen badugu haren abantailla, edirenen dugu arrazoin zela, bere burua merezi etzuen heriotzeko desohoreraino humildu zuena, Iainko delarik, goiti zedin zor zitzaion bizitzearen triunfaraino.
	Eta gero, begiak itzultzen baditugu ukitzen zaiskigun gauzetara, ezagutuko dugu behar bezala zela, Iainkoaren Semeak bere urratzez seinala zezan guk iduki behar dugun bidea, eta ideki ziazagun bizitze hunen ondoko bizitzearen athea. Eta bagenduela mengoa esperanzan finkatuak izaiteko, orai garen bezala, konsideratzen dugula Iondone Paulorekin, baldin gure burua pitstu bada, pitstu behar garela gu ere, haren mienbroak garenaz gerostik.
	Horra zergazik pitstu den: Orai ikusi behar dugu nola pitstu den, ea bere bizia berriz hartu duen naturalezaren indarrez edo bertzela.
	Naturalezari iarraikiz, heriora doazinak eztira naturalezaren indarrez pitsten: bere izaitea galdu duen gauza ezin hartara bihur diteke naturalki. Eta halatan gure Salbatzaillearen pitstea da naturaleza gainekoa.
	Pitstu da mirakuilluski: bainan noiz? Hillez gerostiko hirur egunen buruan. Zergatik hillez gerostiko hirur egunen buruan?
	Heriotzeak gure Salbatzailleari begiak serratu ziotzan bezain sarri, berriz hartuko zuen zor zitzaion bizitzea, perillik izan ezpaliz munduak estima zezan haren heriotzea izan zela itxuraskoa eta disimulatua. Bainan egon zen tunban hirur egunez, zeren gauza bat egia delako froganza bien edo hiruren erranean baitatza, eta zeren nahi baitzeraukun ezagut arazi egiaski hil zela guregatik.
	Pitstuz gero, egon da berrogoi egunez mundu hunetan, guri ezagut arazitzeko, egiaski berriz hartu zuela bizia, eta ez iduriz xoilki, batzuek uzte zuten bezala.
	Gero ikhan da zeruetara, eta hori da Apostoluez Kredoaren seigarren artikuluaz irakasten deraukutena, arrazoin handirekin; nola ezpaita ezagutzen eztuenik, gure obra guzien xedea denaz gero zerurat ikhaitea, premia zela gure fedeak iduki zezan artikulu berariasko bat gure firmatzeko Zeruratzeko esperanzan, eta hala egiten gaitu gure Salbatzaillearen zeruratzeak, hark seinalatzen baiterauskigu, gure burua nola baita, iduki behar ditugun bide guziak.
	Ikhan da zeruetara, arren, han lekua, gizon bezala, beretzat hartuz gero, guzioi ere bana prepara ziazagun amoreagatik: arrazoin dela, gizonaren naturalezak Iainkoa behititu zuenaz gero lurreraino, zein baita gizonari dagokan lekua, Iainkoak ere gizonaren naturaleza altxa zezan zeruraino, zein baita Iainkotasunaren egiasko iar-lekua.
	Ikhan da zeruetara, zeren Lurraren eta Ifernuen Iabe eta Iaun iarriz gero, arrazoin zen zeruetara ere ikhan zedin, erakuzteagatik leku haren iabea eta iauna ere dela bertze biena bezala.
	Ikhan da zerura, bai eta zeruetarik gorenera: zeren leku hura, nola baita guzietarik nobleena, zor zaio haren loriari: eta konbeni zen Tentatzaillea benzutu zuen hura bera, alxa zedin miserable hura erori zen lekuaren parterik gorenera.
	Ikhaiten da zerura; bainan nola, handik ilki eztenaz geroz? han izan da egundainotik Iainko bezala, eta harat ikhan da gizon bezala.
	Ikhaiten da zerura, eta hori ez xoilki doatsu izanez, haren arimak eta gorputzak loriatik hartzen duten indarraz, bainan oraino bere Iainkotasunaren bertutez, zeinak emaiten baitio bothere hura bere naturalezaz.
	Ikhaiten da zerura, ez nihork heldurik, bainan Angeru guziek inguraturik.
	Ikhaiten da zerura: bainan nondik? Olibeteko mendi gainetik, non bere Apostoluak eta diszipuluak bil arazirik, hei bere eginbidea irakasi eta gomendatu ondoan, benedikatu baititu, eta airean gora eraman izan baita, berek ikusten zutela.
	Ikhaiten da zerura, bainan zer hari da han? iarririk dago bere Aitaren eskuineko aldean, Apostoluek irakasten deraukuten bezala.
	Zer erran nahi dute hitz hauk, iarririk dago bere Aitaren eskuineko aldean? Eztute erran nahi gure Salbatzaillea iarririk dagoela, gizonak komunski iartzen diren bezala, zeren iarririk egoitea, den bezala erraitera, seinale da nihor unhatua dela: Eta hargatik nola ezpaita zeruan unhatzerik, ezta ere iartzerik, bainan xutik daude guziak, nola xutik egoitea gizonaren egiteko antze naturala baita. Bainan erraiten da iarririk dagoela, zeren hala egoiteko manerak erakuzten du Zeruan gozatzen eta sekulakotz gozatuko duen errepausu osoa.
	Erraiten da iarririk dagoela, zeren munduan diren guzien iujea baita, eta zeren iartzeko kadira eta thronua iujeen botherearen seinaleak bairira.
	Erraiten da bere Aitaren eskuineko aldean dagoela iarririk, ez emaiteagatik aditzera Aita bere Semearen eskerreko aldean ere dagoela, edo Semearen eta Espiritu Sainduaren erdian, izuturik hirur presuna hek, eztirenaz gero Iainkotasun bat baizen, zein Iainkotasuna hedatua baita leku guzietara, infinitua izanez, ezin ere diratekeiela bata alde batetan eta bertzea bertzean; bainan erraiten da eskuinean dela, aditzera emaiteagatik Aitaren berdin eta pare dela, eta guziak sustanzia edo izaite bat direla.
	Horra bortzgarren eta seigarren, artikuluen deklarazionea. Lekzione hunetarik izanen duzuen lehenbiziko probetxua, da, enseiatzea IESU Kristoren amoreagatik obra ezdeuzenei eta mendreenei agudoki iarraikitzera, konsideratzen duzuela, iautsi nahi izan duela guregatik leku beherenetara, eta nork ere humiltzen baitu bere burua, hura goitituren dela, eta zeruraino goitituren, humiltzen bada, gure Salbatzaillea Iainko bere Aitaren borondatearen arauera humildu den bezala.
	Bigarren probetxua izanen da, penitenziaren gogotik besarkatzea; halaz eta pausu hunen bidez behiti iautsi behar dugunaz gero, bekatutik graziara bihurtzeko, IESU KRISTO Ifernuetara iautsi zen, eta gero heriotzetik bizitzera pitstu zen bezala.
	Hirurgarrena izanen da, borondate hartzea gure bihotzen zeruetaraino alxatzeko, IESU Kristoren Zeruratzea gogoan erabiltzen dugula meditazione sainduez, arren harat eraman gaitezin espirituz, bizitze hunetan gaudeino, eta gorputzez eta arimaz hil gaitezinean.
	Othoitzez nagotzue konsiderazione haukin idukitzeaz zuen bihotzetan eskiribarurik, eta Iainkoari othoitz egiteaz Dotrina hunen egilleagatik.

SEIGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN ZAZPIGARREN
ARTIKULUAREN GAINEAN

Inde venturus est 
iudicare viuos & mortuos.
Handik etorriko da 
bizien eta hillen iujeatzera.

	Arrazoin handirekin aitzinetik erraiten dute Apostoluek gure salbatzaillea iautsiko dela lurrera abertitu gaitusten bezain sarri hura ikhan zela Zerura, halako berriaren premia genduenaz gero prestuen bortitsteko esperanzan, eta gaixtoen idukitzeko beldurtasunean. Ikusirik ere gure salbatzaillea imitatzen dutela, hark bere Aitaren eskuinera ikhan zenean, berehala, igorri baitzituen Angeruak bere diszipuluakgana hekin abertitzera eta seguratzera hurtuko dela egun batez iujeamendu emaitera.
	Gauza segura da Iainkoaren Semea etorriko dela berriz mundura bizien eta hillen iujeatzera.
	Iadanik etorri da, gizonari bere salbamenduaren egiteko bidearen emaitera. Etorriko da behin oraino salbamendu haren emaitera, hura haren odolaren merituz irabasiko duten guziei, eta fin doatsu hartara heltzeko eman derausten bideak mesprezatu ditusten arimen kasatzera salbamendu hartarik.
	Etorriko da gizonen iujeatzera, ez xoilki Iainko bezala, bainan oraino gizon bezala; arrazoin baita gizonek hura gizon bezala iujeatu dutenaz gero, hark ere gizonak bere aldian estatu hartan berean iujea detzan.
	Iujeatuko itu, bainan nola? ez nihor faboraturik, bainan zuzena baliaturik, bat bederari emaiten dioela zer ere bere obrez merezi baituke.
	Iujeatuko itu guziak, bainan zenbat denbora emanen du hekin iujeatzen? Nola Iainkoak bere izaiteaz ezagutzen baitu denboraren puntu batean, gizonek munduaren korsu guzian ezagutuko duten guzia, iujeamendu hura konplituren da puntu batean bezala, non guzien gaineko Iuje hark mirakuillu paregabeko batez erakusiko baitiotza batbederari egundainoko mende guzietan egin izan diren ongi eta gaizki guziak, eta emanen baitio merezi duen sententia.
	Zein lekutan eginen da iujeamendu hura? Iosafateko haranean, Ierusalemen gaineko aldean, Profetek irakazten deraukuten bezala: arrazoin dela, nola IESU KRISTO ikusi izan baita Ierusalemen ondikaturik, persegiturik, bilhakaturik, gurutzeko heriotzea sofritzen zuela, guri miserikordia egiteagatik, hala ere leku hartan hura bera ikus dadin argiaz bestiturik, loriaz betherik, Angeru eta Saindu guziek inguraturik, batbederari iustitia egiteagatik.
	Iujeatuko gaitu, bainan noiz? Badakigu iujeatuko gaituela munduaren azken finean, Zerua, lurra, eta hetan den guzia urratuko eta galduko den orduan: bainan noiz partikularki urratze eta galtze hura gertatuko den, nihork eztaki.
	Hargatik erraiten du Iondone Paulok etorriko dela gauasko ohoin bat bezala; eta berak ere abertitzen gaitu etorriko dela gutien uzte dugunean, eta nihork eztakiela, eta ez iakinen ere, noiz izanen den haren etortzeko ordua edo orena, non edireiten baita misterio handi bat, zeren handik nahi gaitu obligatu haren begira egoitera oren oroz, eta bethiere gure buruaren prestik idukitzera haren errezebitzeko.
	Badakigu eztela etorriko non eztiren eman derauskigun seinale batzuk gertatu izan, bainan eztakikegu handik, zer mugaz, zein orenez, ez eta zein egunez etorriko den.
	Ezta etorriko, non ezten Ebanjelioa predikatu izan munduko kantoin guzietan: non Erromako Enperadoretasuna ezten hautsi, eta hamar Erresumetan zarhitu, partitu eta berezi izan: non eztiren Eliaz eta Enok diren lekutik bihurtu, guzien aitzinean ageriz predikatzeko: non eztitusten Iuduak federa itzul arazi; finean non eztituen Antikristok hek biak hil; zela Antikristok etorri behar baitu, munduko azken fina gerta dadin baino lehen, Elizari gerla egitera hirur urthez eta hunenbat illabethez, IESU KRISTOREN, zein baita Elizaren buruzagia eta zimendua, etsai bezala.
	Ezta etorriko, non eztitugun lehen ikusi iguskia eta illargia bere argitasuna galdurik, izarrak ilhundurik, eta lurra egundaino ez bezalako ikharamenduez inharrosirik.
	Bainan noiz, eta zer puntutan bereziki eta seguki etorriko den, berak xoilki badaki; gauza seguratua delarik etorriko dela, guziarekin ere, zer orenez edo zer mugaz, gauza guziz estalia da.
	Etorriko da segur, eta etorririk iujeatuko itu biziak eta hillak, erran nahi da, bizirik kausituko direnak hura datorrenean, eta munduaren hastetik bizi izan diren guziak.
	Nolatan ordea iujeatuko itu hillak iujeatu izan direnaz gero hekin arima gorputzetik ilki den puntu berean? Bi iujeamendu dira, bata partikulara, bertzea jenerala; Iujeamendu partikulara egiten da, nihor hiltzen denean: arrazoin baita bizitze hau denaz gero gizonak duen ongi edo gaizki egiteko leku bakoitza, bere iukeamendua eta sentenzia ere har dezan bere ongi edo gaizki eginen arauera, bizitze hau utsten duen, eta mundu hunetarik ilkitzen den puntu berean.
	Iujemendu jenerala eginen da munduko azken finean, guziak zeinek bere gorputza berriz harturik: arrazoinak nahi baitu arimak eta gorputzak elkharrekin iuntatuak zirenean bere Iainkoa serbitzatu eta ofensatu dutenaz gero, elkharrekin halaber, bata bertzearekin zeudezila merezi izan duten iujeamendua errezebi dezaten.
	Iujeamendu hura eginen da, munduko jende guziak batetan bildurik, arren gizonak izan dezantzat loria edo ahalke hura, bere merezimenduen edo bekatuen mundu guziaren aitzinean agerturik eta barraiaturik ikusteaz, eta Iainkoak ezagutaraz diozontzat gizonari bere konseillu diferenten arrazoina: guziei erakuz diezentzat zergatik utsi dituen gaixtoak batzuetan sori onean, eta prestuak sori gaitzean bere biziaren eramaitera: finean zergatik gertatu den zer ere munduan gertatu baita.
	Batbaderaren bizitze iragana examinatuko da eta erakusiko, erran dugun bezala, denboraren puntu batean, haren obra, hitz eta pensamendu guziak bilhatuko dira, bilduko eta miratuko. Eta gero guzien gaineko Iujeak, batbederari bere ariman barrena bere iujeamendua ezagut arazirik, boz klar batez deklaratuko du lehen prestu guzien, eta gero gaixtoen sentenzia: Eta sentenzia hura eman bezain sarri, idekiko itu lurrak bere hertzeak gaixtoen iretsteko, eta zeruak bere loria prestuen hartzeko.
	Prestuei hunela erranen deraue: zatoste daoatsak, ene Aitak benedikaturik zaudetenak, iabe zakiskote munduaren hastetik preparatu izan zaitzuen erresumari.
	Gaixtoei erranen deraue, zoazte maradikatuak Deabruari, eta haren Angeruei preparatu zaien sekulako sutara.
	Zatoste norengana? ontasun guzien ithurriagana, hurbiltzen zaiskonak ontasun guziez bethetzen dituenagana.
	Zatoste, bainan nor? doatsuak eta benedikatuak: zer hitz! benedikatuak, nork benedikaturik? Ene Aitak, erran nahi da, benedizino guziak dadutzanak benedikaturik.
	Iabe zakiskote preparatu zaitzuen erresumari; zein da erresuma hura? Iainkoa bera, zeina baita berak errege egiten dituenen erregea eta erresuma.
	Iabe zakiskote. Iainko handia! zer grazia; Iainkoaren Iabe egin dadin nihor! Bere burua doatsu daduka serbitzari batek bere nausiarekuin ongi izaiteaz, denbora aphur batekotz baizen ezpaliz ere, bainan xoil bertze gauza da munduko ontasun infinitua den baten iabe sekulakotz gertatzea.
	Zoaste, norenganik? Iainkoaganik, zeina baita sori on guziaren ithurria.
	Maradikatuak, nork maradikaturik? Gure gainera benedizino suerte guzien isurtzeagatik bere Semearen odola isuri duenak maradikaturik.
	Zoaste, bainan norat? sekulakotz iraunen duen su batetara, zuen bekatuek merezi duten penaren hartzera; zer miseria!
	Horra Kredoaren zazpigarren artikuluaren deklarazionea. Eztuzue probetxu guti hartarik atherako, hura inprimatzen eta sartzen baduzue biziki zuen bihotzetan; gauza segura dela, eztela Giristinorik, baldin konsideratzen badu behar duela egun batez bere Salbatzaillearen Maiestatea begitartez begitarte ikusi, eta hark iujeatua izan merezi duen arauera, preparatuko eztenik sententia graziasko baten irabastera haren ahotik.
	Zeren, nor da gaixtoen begira daudezin bethiereko penen beldur ikanen eztena? Nor da egun haren izialdura harrigarria, eta noiz gertatuko den eztakiela konsideraturik, oren oroz prestik egonen estena bere obrez kontu on baten emaitera?
	Bertze alde, konsideratzen badugu egun hartan sekulakotz ardietsi behar dugun ontasuna, behere hunetan bizi bagara manatuak garen arauera, nor ezta atzartuko Iainkoak eta haren Elizak emaiten diotzan mugetan egoitera?
	Ezta nihor zinetan orhoituko gaixtoentzat preparaturik dagoen gaitzaz, eta prestuek izanen duten ontasunaz, non eztuen nahi gaixtoen ospetik apartatu, eta prestuen konpainian sartu.
	Hori, othoi, gogoan erabil ezazue maiz egunean, geiago luzatu gabe, beldurrez uztegabean atzeman zaitesten; halaz eta orai gure hobenez penitenzia egiteko ahal dukegun ezagutzak eleidikeienaz gero iujeamendu egunean gure desesperamenduaren emendatzeaz bertzerik.
	Hortaz orhoitzeaz nagotzue othoitzez, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

ZAZPIGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN ZORTZIGARREN
ARTIKULUAREN GAINEAN

Credo in Spiritum Sanctum.
Zinetsten dut Espiritu Saindua baitan.

	Ikhasi eta ondoan Aitari eta Semeari ukitzen zaisten gauzak, arrazoin zen eman zekigun iakiteta, zer zinetsi behar dugun Espiritu Sainduaz.
	Arrazoin hunengatik, Apostoluek aitzineko zazpi artikuluetan deklaratu zutenean Trinitate sainduaren lehenbiziko presunari eta hirurgarrenari ukitzen zaiena, zortzigarren artikulu hau emaiten dute, guri hirurgarren presunaren ezagut arazitzeagatik, hura seinalatzen dutela hitz hunez, Espiritu Saindua.
	Espiritu Saindua da Aitaren eta Semearen presunetarik bertze berezi bat, bienganik abiatzen dena, bertze biak bezain Iainko, bataren eta bertzearen berdin; Eskiritura Sainduak irakasten deraukun bezala hainitz leku agerietan egia hunen frogatzeagatik.
	Aita bere adimenduko akzione batez erdi da Semeaz, eta sortzen den Seme hark bere Aita, bere izaitzeren emaillea bezala, onetsiz, eta halaber Aitak bere Semea maitatuz, zeren haren baitan ikusten baitu eman dizen bere izaitea bera; gertatzen da elkarganako amudiosko akzione hartaz abiatzen dela hekin bienganik Espiritu Saindua deitzen dugun hirurgarren presuna.
	Misterio hau goraegi da gizonaren adimenduak endellegatzeko: bainan ezta mirakuillu, fedeak irakazten deraukunaz gero, zinetsi behar ditugula, gure feblezia dela kausa, ezin endellega detzakegun gauzak. Aski da iakitea badireda Iainkoa baitan hirur presuna bereziak, izaite ber-bat baizen eztutenak; hirur presuna hetarik lehena deitzen dela Aita, bigarrena, Semea, eta hirurgarrena, Espiritu Saindua.
	Nola Iainkoa baita sustanzia edo izaite espiritual eta saindu bat, dakizuen bezala, gauza segura da, Iainkotasunean partale diren hirur presuna hetarik nahi dena, dela Espiritu Saindu, bainan hirurgarrenari partikularki emaiten zaio Espiritu Sainduaren izena, zeren badute bi lehenbizikoek, zeinek bere izena berezirik, eta hirurgarrenak eztu bat ere beregain beretzat. Hargatik aski da Espiritu Sainduaren izena, haren seinalatzeko eta berezteko bertze bietarik.
	Gauza bera gertatzen da egun oroz etxe handietan, non edireiten baita anaia hainitz direla, eta guziek ethorkisko izen bat dutela, halaz eta, kasu emanik batak eta bertzeak izendatzen direla zenbait Iauntasun, iauregi, edo bertze etxe suerteren izenez, anaia hetarik bat aski seinalatzen denaz gero bere ethorkisko izenaz, hura guziei orobat dagotelarik.
	Norbaitek erranen du agian, irakazten deraukuzu hirurgarren presuna dela Espiritu bat, biskitartean hura ikusten dugu hainitzetan gorputz batekin peintaturik eta errepresentaturik.
	Egia da Espiritu Saindua errepresentatzen dela komunski usoaren, susko mihien, eta hedoiaren forman, zeren agertu zaien batzuei iduri hekin azpian; guziarekin ere eztugu pensatu behar baduela gorputzik hargatik, eta hura ikus dezakegula; baina bai, nola sentitzen diren gauzak hobeagoak baitira nihori aditzera emaiteko, zer ere nahi baitugu ezagut dezan, nahi izan dituela, bera gure antzearen eta febleziaren eredura iartzen zela, gure baitan obratzen dituen bertuteen arauerako gorputz batzuk hartu, guri hobeki bere obra eta bertute hekin ezagut arazitzeagatik.
	Gure Salbatzaillea bataiatu zenean Espiritu Saindua agertu zen uso baten forman; guri aditzera emaiteagatik, Bataioak egiten gaituela garbi eta hoben-gabe uso bat bezala, eta hegalak emaiten derauskigula zerurat hegaldatzeko.
	Gure Salbatzaillea zeruraz gero, Apostoluen gainera iautsi zenean, susko mihien forman agertu zen, guri ezagut arazitzeagatik, emaiten zeraustela munduaren federa erakhartzeko behar diren hirur dohainak, zeinak baitita Iakintasuna, Karitatea eta ederki minzatzeko antzea eta bertutea.
	Behar zuten Iakintasuna erakuzten du gure begiak argitzen dituen suaren argiak, Iakintasunak ere gure adimenduak argitzen dituen bezala.
	Suaren berotasunak seinalatzen du Apostoluek behar zuten Karitatea beroki haritzeko Iakintasun haren barraiatzen.
	Susko mihiek deklaratzen dute behar zuten behar bezala minzatzeko bertutea gure Salbatzaillearen Dotrinaren egiaski zinetz arazitzeko, hura predikatzen eta barraiatzen zutenean.
	Agertu da oraino hedoi argi baten giza, gure Salbatzaillea Transfiguratu zen egunean, guri irakazteagatik parabisurako garen orduan egonen garela loriaz inguraturik.
	Figura eta iduri hek eztira Espiritu Saindua bera, bainan Angeruek eta Iainkoak berak egiten dituen, eta berehala begietarik estaltzen diren kreatura edo molde batzuk.
	Eztira kreaturak Espiritu Sainduarekin iuntatuak, gizonaren naturaleza Iainkoaren Semeari datxekon bezala, bainan xoilki agertzen diren figura batzuk dira, Espiritu Sainduak gure baitan egin nahi dituen obren deklaratzeko.
	Artikulu hunetan deklaratzen zaitzuen hirurgarren presuna hark hainitz grazia egiten dio gizonari, eta hori haren gidatzeko bere salbamendura, erran nahi da, hainitz grazia izaiten dugula, eta grazia hek heldu direlatik hirur presunenganik, badarik ere erraiten da Espiritu Sainduaganik beregainki heldu direla, zeren abiatzen den amoriosko akzione batez, eta zeren emaiten zaiskigun, Iainkoak ekhartzen deraukun amorio beroaganik, guregana duen karitate neurrigabeaganik, eta ez gureganik errekonpensarik bat ere izanen duelako esperanzagatik.
	Errezebitzen ditugun grazia hek hainitz suertetako dira: batzuek obratzen dute gure Iustifikazionea, eta egiten gaituste Iainkoaren gogarako.
	Bertzeek eztute bethi ere obra saindu hura gure baitan egiten.
	Gure Iustiukazionea bethi berekin eztaramaten graziak, jeneralki minzatzera, mirakuilluen egiteko donuan dauntza, Eskiritura sainduak irakazten deraukunaz gero, Iainkoak, konparazinora, hainitzetan profetatzeko donua eman dioela hainitz bizi etzenari haren legearen arauera.
	Gure Iustifikazionea obratzen duten graziak hainitz suertetako dira oraino.
	Fidel guziei emaiten deraue bana, eta hura premiaskoa, eta aski dena zeinek bere salbamenduaren obratzeko. Eta geiago, haren ontasuna hain handia da, non guziei partitzen derauen grazia hartaz lekhora, hainitz bertze, eta hainitz gradu suertetako isurtzen baitu bere Elizan, guri oraino Zeruko bidearen errasago egiteko, eta moien geiago emaiteko fin doatsu hartara heltzeko.
	Hala harenganik errezebitzen tugu zazpi dohain, zeinak baitira, erran zenezaketen bezala, zazpi bertute, eta hek preparatzen gaituste ongi egitera, eta ongi egite hartan bortitsten gaituste, eta egiten derauskigute, zazpi gradu edo pausu, zeinez ikhaiten baigara Giristinoaren perfekzionera.
	Zazpi dohain hek dira Beldurtasuna, Pietatea, Iakintasuna, Bortitstasuna, Konseillua, Endellegamendua eta zuhurzia.
	Beldurtasunaren dohaina da, zeinaren bidez Iainkoaren iujeamenduen eta haserretasunaren hala beldur baigara, non guzien gaineko Iuje haren koleratik ihez egiteagatik, eramaiten baigara Penitenzia egitera, eta Penitenziak gure baitan emaiten du Pietatea, zein baita Espiritu Sainduaren bigarren dohaina; gauza segura dela urrikimendurik duen gizonak erraski deliberatzen duela Iainkoaren serbitzatzera gauza guzietan, ez xoilki beldurragatik, bainan oraino amudiorekin, zein amudiok egiten baitu egiasko Pietatea, eta Pietateak erakhartzen du Iakintasunaren dohaina; ikusirik ezen, noiz ere maite baitugu nihor, badugula haren borondatearen iakiteko desira, haren gogara zer ere nahi den egiteko; Eta hala enseiatzen gara salbatuak izaitekotz behar ditugun gauzen ikastera, eta hekin ikasteko bide guziz erras bat emaiten derauku Iainkoaz.
	Ordea zeren iakinez gero zer egin behar den; behar baitugu oraino indarra izan, dakigunaren egiteko, gauza beharretan faltatzen ezteraukun Espiritu Sainduak Iainkoaren borondatea ezagut arazi deraukunean, emaiten derauku halaber haren konplitzeko indarra, hainitz trabu gertatzen delarik deabruaren, haragiaren eta munduaren aldetik.
	Eta zeren Deabrua espiritu arteza baita, sineziaz geiago indarrez baino enganatzen duena, arimak grinez eta narrioz bethetzen dituena, Espiritu Sainduak emaiten derauku oraino Konseilluaren donua, zeinaren bidez ezagutzen baitugu zein diren egiaski on diren gauzak, eta zein diren on-iduri xoilki dutenak, zer den gaitz, eta zerk duen gaitzaren itxura xoilki.
	Dohain hunen ondoan, zein baita bizitze akzioneskoan den gradurik gorena, Espiritu Sainduak, zeinak ezpaititu arima prestuak bidean utsten, bainan nahi baitu perfet diren, ez xoilki akzioneaz, bainan eta kontenplazioneaz ere, emaiten deraue.
	Endellegamenduaren dohaina, zeinaren bidez altxatzen baitira fedesko misterioen kontenplatzera, eta iduritzen baitzaie misterio hetarik gordeenak eta ilhunenak klar era ageri direla, eta gaitzenak erras. Ikusten dugun bezala gertatzen zaiela hainitz jende sinpleri, zeinek erraskiago ezagutzen baitituste misterio batzuk, munduan diren iakinsunenek baino.
	Finean Espiritu hark berak emaiten du zuhurziaren dohaina, zeinaren bidez endellegatzeko dohainaren ondoan hain perfetki Iainkoa ezagutzen baitu nihork, non iduritzen baitzaio hura orai danik ikusten duela, eta halatan baduela egiasko zuhurzia, dakigula egiasko zuhurzia dela, gauza guzien gaineko haste eta fin haren ezagutzea.
	Dohainak bertze alde direla, bertuteak errezebitzen tugu Espiritu Sainduaren moienez, zein bertutetara gonbidatzen baigaituste Ebanjelioan dauntzan Konseilluek, eta obligatzen ez gaitustelarik pobreziaren, kastitatearen eta obedienziaren besarkatzera, guziarekin ere gonbidatzen gaituste hei iarraikitzera; arren bide hartaz Iainkoaren manamenduak eta borondateak erraskiago begira detzagun amoreagatik.
	Gonbidatzen gaituste pobreziaren besarkatzera, erran nahi da, munduko ontasun guziei ukho egitera, IESU KRISTOZ bertzerik ez izaiteagatik.
	Gonbidatzen gaituste Kastitatearen begiratzera, erran nahi da, ukho egitera ez xoilki haragisko bekatu guziei, baina bai eta eskontzari ere, gure bizitze guzia haragisko plazeretarik garbi daramagula IESU KRISTOZ bertze esposik har eztezagun amoreagatik.
	Gonbidatzen gaituste obedienziaren azpian iartzera, erran nahi da, gure borondateari berari ukho egitera, eta gaineko edo geien baten borondatearen azpian iartzera, hala eginez IESU KRISTOREN borondateari zinetanago iarraikitzeagatik.
	Espiritu Sainduaganik izaiten dute indarra, konseillu haui darraisten Fraide eta Serora guziek.
	Harenganik oraino errezebitzen ditugu komunski Doatsutasunak, deitzen ditugun zortzi graziak, erran nahi da, gure baitan daudezin ontasun espiritual batzuk, zeinen bertutez egiten baititugun akzione batzuk, hain premiaskoak Giristino perfet izaiteko, non, Gure Salbatzailleak berak erranik, emaiten baiteraukute hemen berean doatsu garelako izena eta titulua.
	Doatsu dira, dio, gogoz eta borondatez pobre direnak, zeren hekina da zeruetako erresuma.
	Doatsu dira nigarrez daudezinak, zeren konsolaturen dira.
	Doatsu dira eme eta manso direnak, zeren lurraz gozatuko dira.
	Doatsu dira Iustiziaz gose eta egarri direnak, zeren aseko dira.
	Doatsu dira miserikordia egiten dutenak, zeren miserikordia ardietsiko dute.
	Doatsu dira bihotzez garbi direnak, zeren Iainkoa ikusiko dute.
	Doatsu dira bake egilleak, zeren deituko dira Iainkoaren ume.
	Doatsu dira iustiziagatik pairatzen dutenak, zeren hekina da zeruetako erresuma.
	Doatsutasun hetarik hirur lehenbizikoek irakazten deraukute ihez egiten, Giristinoaren perfekzionetik gibela ahal gaitzaketen aberatstasun, ohore, eta plazer guzietarik.
	Aberatstasunetarik apartatzen gaituste hitz hauk, doatsu dira gogoz eta bihotzez pobre direnak, erran nahi da, ontasunak bere borondate hutsez mesprezatzen ditustenak.
	Ohoretarik apartatzen gaituste hitz hauk, doatsu dira eme direnak, erran nahi da, nori nahi den gogotik amor egiten diotenak.
	Plazeretarik apartatzen gara hitz hautaz, doatsu dira nigarrez daudezinak, erran nahi da, bere bekatuez penitenzia egitera gogo guzia emana izanez, munduko plazera mesprezatzen ditustenak.
	Laugarren eta bortzgarren Doatsutasunek eramaiten gaituste iustizia eta miserikordia egitera; zein bi bertutetan osoki baitatza Giristinoaren perfekzione guzia, hekin bidez emaiten diogunaz gero, ez xoilki Iainkoari, gure buruari, eta bat bederari zor dioguna, bainan oraino gure lagunari onik eta probetxurik egin diozokeona, usatzen dugula haren alderat miserikordiasko obrez, hala gorputzekoez nola espiritualez.
	Seigarrenak eta zazpigarrenak altxatzen gaituste bizitze kontenplatibaren perfekzionera, bihotzeko garbitasunera, eta gure baitako bake oso batetara; gauza segura dela, ezen, nork ere hain usanza handia ardietsiko baitu prestutasunean, non idukiko ahal baitu bere bihotza garbitasun oso batetan, hark Iainkoa ikusiko duela, ez xoilki bertze munduan, loria dela moien, bainan eta hunetan ere kontenplazioneko graziaren bidez; gauza segura dela halaber, nork ere hala itxekiko baitio Iainkoari, non, zer ere munduko tribulamenduk nahi den ezin hautz dezan konszienziak emaiten dioen bakea, hark ezagutuko duela bizitze hunetan berean Iainkoaren egiasko ume dela, haren graziez bethe izanez.
	Azken doatsutasuna ezta perfekzioneko gradu berri bat, bainan, Saint Augustinok dioen bezala, perfekzionearen seinale eta marka seguratu bat; gauza segura dela, nork ere zuzenaren kontra emaiten zaiskon penak gogotik pairatzen baititu, hark perfekzioneko gradu saindu hartara ardietsi duela.
	Horra zer den Kredoaren zortzigarren artikuluaz. Lekzione hunetarik probetxu hainitz atherako duzue, berotzen bazarete halako suertez Iainkoagana, Iankosko amudioaren kharrez abiatzen den Trinitatearen hirurgarren presuna hunen baitako kontenplazioneaz eta konsiderazioneaz, non hark berak sujet eta okasione duen zuen baitara iautsteko amorioaren bilha, zein amorio, hala erran behar bada, haren elementa, eta pausa-lekua baita; gauza segura dela, eztela zuen baitan sarturen, non ezterauskitzuen emaiten guziei egiten derausten graziak.
	Amorioak amorioa dakharke, eta halatan Espiritu Saindua amorioa bera baizen eztenaz gero, dudarik gabe, nork ere izanen baitu bere Iainkoa maite, behar duen bezala, hura bereganako du. Hala egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal guziaz, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

ZORTZIGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN BEDERATZIGARREN
ARTIKULUAREN GAINEAN

Sanctam Ecclesiam Catholicam.
Eliza Saindua Katholika.

	Apostoluek guri ezagut arazi eta ondoan zer den Iainkoaz, Kredoaren gainerako artikuluak emaiten tuste guri irakazteko zer ukitzen zaion haren Elizari.
	Irakazten deraukute badela Eliza bat, emaiten derauskigute haren ezagutzeko bideak eta seinaleak, erraiten dutela, bat dela, saindua dela, eta munduko kantoin guzietan barraiatua dela: eta gero emaiten deraukute bereziki aditzera hartan lau ontasun beregaineko edireiten direla, zeinak baitira Sainduen partaletasuna, bekatuen barkamendua, haragiaren pitstea, eta sekulako bizitzea.
	Eliza da, naturaleza-gaineko dohainen bidez Iainkoarekin iuntaturik dauden kreatura arrazoinesko batzuen biltzarre eta konpainia bat.
	Ordea nola hainitz kreatura suerte baita arrazoina duenik, batzuk osoki espiritualak baitira, Angeruak bezala, bertzeak, gorputzekoak, gizonak bezala, batzuk zeruan doatsu, bertzeak lurrean zeruratzeko bidean, Eliza hark bi mienbro edo parte itu, bati daritzo triunfatzen den Eliza, eta hark dadutza Zeruan Iainkoarekin triunfan eta lorian daudezin Espiritu doatsuak, bertzeari daritzo konbatitzen, gudustatzen, gerlan hari den Eliza, eta hunetan daude IESU KRISTOREN legea Kanpoko zerimonia ikusten diren orobatzuez dadukatenak, eta haren Sakramenduetan lurrean partale direnak, haren Bikarioaren gobernuaren azpian, non guduan hari bairira bethi ere munduarekin, haragiarekin eta deabruarekin.
	Handik ikasten dugu, mundu behere hunetan dagoen Elizaz minzo garenean, eztugula aditzen fidelak biltzen diren zurez eta harriz eginikako lekua, zein sensutan aditzen baita batzutan hitz hau, Eliza, baina bai aditzen dugula leku hartara elkharganatzen diren fidelen biltzarrea eta konpainia.
	Gorputz hartako mienbro izaitekotz, hirur gauza behar ditu nihork: behar da den bataiatua, zeren Bataioa denaz gero IESU KRISTOK bere legean ordenatu dituen Sakramenduetarik lehena, gakhoa ere da, haren legea erakuzten eta predikatzen duen Elizako athearen idekitzeko.
	Behar du IESU KRISTOREN legea iduki, aitortu, eta erakusi, ezin erran ditekeienaz gero, nihor dela gorputz baten mienbro, bizi ezpada gorputz hura bizi den biziaz.
	Ezagutu behar du IESU KRISTO, eta haren bikario jenerala lurrean, zein baita Erromako Aita Saindua; ikusirik ezin ditekeiela nihor konpainia batetako, ezagutzen ezpadu haren Buruzagia.
	Hirur konsiderazione haukin bidez, erras da ezagutzea nor ezten Elizan.
	Lehenbizikoagatik, bataiatuak eztiren Jentillak Elizatik kanpoan daude.
	Bigarrenagatik, IESU KRISTOREN fedeaz bertzerik predikatzen eta idukitzen duten Heretikak kanpoan dire halaber.
	Hirurgarrenagatik, Elizako Buruzagiaganik bere buruz apartatu diren Zismatikak, orobat gorputz hartarik ilkirik daude.
	Bai eta Eskumikatuak, Elizak bereganik bere falta eginakgatik ebakitzen dituenak; ikusirik eztela estimatzen IESU KRISTO eta haren bikarioa ezagutzen duela, nork ere mutiriturik ezpaitu nahi hekin boza enzun, eta egiten ditusten manamenduak obeditu.
	Bertze guziaz, bai prestuak, bai gaixtoak, Elizan daude, eta egonen dira munduaren azken fineraino, eta orduan gure Salbatzailleak, prestuak gaixtoetarik apartaturik eta berezirik, prestuak xoilki idukiko itu bere Eiizan, eta gaixtoak egoitsiko, hainitz lekutan irakasi deraukun bezala.
	Artikulu hunek emaiten deraukun lehenbiziko seinalea Elizaren ezagutzeko, da haren batasuna, deklaratua hitz hunetaz, Eliza, batez minzo dela, eta hartarik klarki ezagutzen dugu eztela bat baizen.
	Eztela Eliza bat baizen, gauza guziz segutatua da; ezen delarik ere fidelen artean hainitz konpainia partikularik, mundu guzian barraiaturik, halarik ere eztute Eliza bat baizen egiten; ikusirik badadukatela guzien fede ber-bat xoilki, IESU KRISTOREN, eta hark lurrean dadukan bikario jeneral bakoitz baten azpian, zein baita Erromako Aita Saindua.
	IESU KRISTOK eztu ordenatu konpainia bat baizen, eztu irakasi dotrina bat baizen. Eta halatan gauza ageria da, non ere gertatzen baitira bi konpainia, batak erraiten duela bera dela IESU KRISTOREN Eliza, eta bertzeak, bera ere bai; hura behar dela Eliza falsotzat ezagutu, zeinek ere ezpaitaduka bere baitan, ez dotrina, ez eta partaletasun ber bat, bainan partitua baita eta diferenziatua batean eta bertzean, gure Kontrakoen Eliza bezala, zeinek baitadukate hainitz lekutan hainitz opinione diferentik, eta egiten baitute hainitz gorputz diferent: bainan hura behar dela ezagutu Eliza egiaskotzat, zein ere edireiten baita fede ber-bat idukitzen duela mundu guzian, eta gorputz ber-bat egiten duela. Eta hori da Erromako Eliza baitan ikusten duguna.
	Artikulu hunek emaiten deraukuan Elizaren ezagutzeko bigarren seinalea, da haren Saindutasuna, deklaratua hitz hunez, Saindua.
	Eliza, Saindua da, zeren IESU KRISTO, zein baita haren burua, Sainduen Saindua da, zeren Iainkoari, zein baita saindutasun guzien ithurria, konsekratua zaio; zeren haren dotrina, fedea eta gobernua dira Saindu, zeren haren Sakramenduen bidez errezebitzen dugu grazia, zein baita egiasko saindutasuna; zeren finean bethi ere hainitz presuna eta jende sainduz edertzen, ohoratzen, poblatzen, eta mantenatzen da, zeinak ezpaitira nihon ere edireiten haren bulharretan baizen.
	Handik erakuzten zaiku klarki, bi konpainietarik batak eta bertzeak erraiten dutenean, berak direla IESU KRISTOREN Eliza, zein ere, bere buruzagiaren eta konsekratua zaion Iainkoaren, irakazten duen Dotrinaren, begiratzen duen gobernuaren, finean Sakramenduen saindutasunaz lekhora, bethe baita oraino pietatez, bizitze eta exenplu onesko jendez, hura behar dela Eliza egiaskotzat estimatu, eta iduki. Ezin ordea estima diteke egiasko Eliza dela, halako saindutasunik eztuen konpainia, nolakoa baita gure Kontrakoen ospea, zeinek arbuiatzen baitituste geien Sakramenduak, obra on guziak, eta ezpaitute Eliza Katholikak, Apostolikak, eta Erromakoak bere betherik duen bezalako arima errelijiosik eta Iainkoskorik.
	Elizaren ezagutzeko hirurgarren seinalea emaiten derauku hitz hunek, Katholikoa, irakazten deraukula egiasko Elizak behar duela izen hura izan, eta signifikanza ere bai.
	Hitz hunek, Katholika, erran nahi du, unibersala, jenerala, leku guzietan barraiatua, denbora guzietara hedatua, guri irakazteagatik, titulu hura egiasko Elizari dagokala fazoin guzietan, eta denboraz eta lekuez bezanbatean.
	Denboraz bezanbatean, zeren bethiere izan da, IESU KRISTO munduraz gerostik.
	Lekuez bezanbatean ere, ikusirik barraiatuago dela mundu guzian, zein ere nahi den bertzerik baino.
	Handik erakuzten da, nola gure kontrakoen Elizak hartu baitu bere sortzea ehun urthetarik hunat, eta leku gutitan hedatua baita, Erromako Elizako aldean, hura eztela IESU KRISTOREN Eliza, zeinak behar baititu izan milla eta seietan ehun urthe iraganik, eta barraiatua baita munduko geien kantoinetan. Hori kontrara alde guziz dagoka Erromako Elizari, ezagutzen baitute haren etsaiek berek ere, hura zaharrago dela, eta leku geiagotan barraiatua, konparazinorik gabe, munduan zein ere nahi den sekta baino.
	Horra Apostoluek emaiten derauskiguten seinaleak Elizaren ezagutzeko, nahi dutela hura zinetz dezagun gure fedeszo artikulu prinzipalenetarik bat bezala, ezina gabe ezin salba baititeke nihor.
	Eta galdegiten badu nihork, nolatan zinetz dezakegu, Eliza, iakinik hura ikusten dugula gure begiez, eta fedea gure sensuak baino gorago dela? Ihardesten dugu ezen ikusten ditugularik Eliza egiten duten jendeak, guziarekin ere eztakigula fedearen bidez baizen, hek direla Iainkoaren egiasko poblua eta jendea, eta halatan Eliza zinetsten dugula, IESU KRISTO egiasko gizona lurrean zebillanean bere begiez ikusten zutenez zinetsten zuten bezala egiasko Iainko ere zela haragiz bestiturik, Iainkotasuna ikusten etzutelarik.
	Eztuzue bertze gauzarik izanen oraiko lekzionetzat, utsten dugula artikulu hunen azken hitzetan datzan Sainduen partaletasunaren deklarazionea, hurreneko lekzionekotz, Elizan edireiten den ontasun harern iuntatzeagatik, eginen zaiskitzuen bi lehenbiziko lekzionetan enzunen duzuen bertze hirur ontasunen deklarazionearekin batean.
	Lekzione hunetarik atherako duzuen probetxua izanen da, borondate geiago eta geiago hartzea Eliza Katholikan, Apostolikan eta Erromakoan bizitzeko eta hiltzeko, eta ihez egiteko eskainiko zaiskitzuen oraiko sekta berri guzietatik; ikusirik ezin dakikeiela nihork eztela salbamendurik egiasko Elizatik kanpoan, eta bihotzean ezin sar detzakeiela haren gainean deklaratu derauskitzuegun seinaleak, non eztuen ezagutzen Erromako Eliza egiasko Eliza dela, seinale hek guziak hari dagotzanaz gero; eta gure kontrakoen Eliza falsoa dela, eztuenaz gero halako seinalerik bat ere; eta non eztuen desira, lehenbizikoan bizitzeko eta bertzetik apartatzeko.
	Egonen zarete, plazer baduzue, konsiderazione eta borondate hartan, eta Iainkoari eginen diozue othoitz Dotrina hunen egilleagatik.

BEDERATZIGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN BEDERATZIGARREN
ARTIKULUAN DAUNTZAN
AZKEN HITZEN, ETA HAMAR ETA HAMEKAGARREN ARTIKULUEN GAINEAN

Sanctorum communionem.
Sainduen partaletasuna.

	Apostoluek zeakitela gizona hagitz iakingabea delarik, eztakiela guziarekin ere hain guti, non eztuen bere feblezia ezagutzen, eta non eztakien, bera bakharrik badago, xoil guti daidikeiela, hitz hautaz, Sainduen partaltasuna, nahi izan diote ezagut arazi bere konsolamendutan fabore guziz handi bat izaiten duela bertzerenganik.
	Hitz hauk irabazzten deraukute Eliza dela gorputz bat bezala, zeinaren mienbroak halako maneraz heltzen baitzaisko bata bertzeari, non bataren ontasuna bertzearen ere ontasunera bihurtzen baita. Elizaren ontasunak komun dira, Sakramenduek dakharketen fruitua guziena da, Mezaren Sakrisizio Saindua batbederaren probetxukoa da, predikuak irakazten dio enzun nahi duenari, nor nahik fabora dezake bere laguna bere othoitzez, biziak berak hel dakidiskeie Purgatorioan daudezin arima ioanei, eta Parabisuan direnak, lurrean bizi direnei.
	Horra Elizan izaiten diren lau ontasunetarik lehena, ikusi behar da zein den bigarrena Kredoaren hamargarren artikuluan datzana.

Remisionem peccatorum.
Bekatuen barkamendua.

	Nola ezpaita munduan bekatuaz landan galtzen gaituen gauzarik, gizonaren salbamendua beroki desiratzen duen Iainkoak, eman nahi izan du bere Elizan gaitz haren kontrako erremedio bat, eta Apostoluek hura emaiten deraukute ezagutzera artikulu hunetan, harengana gure beharretan laster dagigun amoreagatik.
	Gauza segura da edireiten dela Elizan bekatuaren barkamendua; gainerakoa da orai iakin dezagun, nola ardietsten den grazia hura. Ardietsten da Apezen moienez, hei Iainkoak bere orde ordenatuei bezala, eman baiteraue esku bekatuaren barkatzeko, hartaraktz berariaz ordenatu dituen Sakramenduen eta beregainki Bataioaren eta Penitenziaren bertutez.
	Bataioan haurrek izaiten dute bere bekatu Orijinalaren barkamendua: eta adin handi batetara heldurik bataiatzen direnek izaiten dute geiago, sortuz gero egin ditusten bekatu aktualen barkazionea.
	Penitenziaren bertutez ardietsten du nihork bataiatuz gero egin dituen bekatuen barkamendua.
	Horra jeneralki nola izaiten den bekatuaren barkamendua. Ezta barkatzen Bataioaren bertutez behin baizen; ez ordea behin xoilki Penitenziasko Sakramenduaren indartez, baina bai zenbatetan ere bekatoreak egiten baitu bekatu eta hartaz baitu urriki.
	Gatozen Kredoaren hamekagarren artikuluan deklaratzen den hirurgarren ontasunera.

Carnis resurrectionem.
Haragiaren Pitstea.

	Arrazoin handirekin Apostoluek, Espiritu Sainduak gidaturik, fedesko artikuluetan ezarri dute Pitstearen artikulua; gauza segura dela, Giristinoak, hil behar duela ezaguturik, hartzen duela ezin erranesko kontentamendua aditzeaz, behin hillez gero, berriz bizi behar duela.
	Apostoluek eztute erraiten gizonaren pitstea, bainan haragiaren, guri irakazteko, gizona hiltzen den orduan, hura egiten duten bi partetarik, zein baitira arima eta haragia, eztela haragia baizen hiltzen: zeren arima ezin hil diteke, eta halatan ezin pitz diteke ere, eztenaz gero deuz pitsten eta bizitzera bihurtzen, non ezten lehen hil izan.
	Eztute erraiten gorputzaren pitstea; bainan haragiaren, zeren Espiritu Sainduak, zeinak ikusten baititu etorkizuneko gauza guziak, orai presentean balire bezala, nahi zeraukun leku eman heretiko batzuen fedearen kontrako sentenziaren gezurtatzeko; mantenatu behar baitzuten, Elizaren lehenagoko mendetn egin duten bezala; pitstuko ginela, ez gorputz haragiz, bainan airez egin batekin.
	Serbitzatzen dira oraino hitz hetaz bertze batzuen kontra, zeinek Apostoluen denboraz, uzte baitzuten Eskiritura Sainduan aiphatzen den Pitsteak etzuela erran nahi gorputza pitstuko zela, bainan xoilki arima iaikiten eta ilkitzen zela bekatutik.
	Pitstuko garela, gauza guziz seguratua da, eta hortaz hain segur da Iondone Paulo, non baitio, gure Salbatzaillea eztela pitstu, gu ere behar ezpagara orobat pitstu.
	Guziek berriz bizia hartuko dugu, bainan nola? gure gorputz beretan? bai; zeren pitstuko gara, arren gure gorputzak partale gerta ditezintzat, mundu hunetan arimarekin batean ongi edo gaizki eginez merezi izan duten errekonpensan edo gastiguan. Eta handik ongi erakuzten da beharko ditugula lehen ginituen gorputzak berak berriz hartu. Eta egiaz, berriz hartuko dugun haragia ezpaliz hil zen hura bera, gizonaren erreparamendua lizate haren egite berri bat, eta ez haren haragiaren pitste bat; ikusirik, pitsteak erran nahi duenaz gero, bizia berriz hartzea, behar dela pitstuko den guzia, lehen hil izan den.
	Bainan nola? erranen du norbaitek, zeinen ere hautsak egoitsi izan baitira haizera, hek hartuko othe ituste berriz bere gorputzak? Iainko bothere guzia duenak, eta denbora puntu batean daidikeienak, zer ere naturalezak egiten baitu denboraren ephearekin, berehala kheinu batean elkharganatuko du gorputz hekin materia, eta moldatuko itu berriz bere mirakuillugarrisko eskuaz.
	Gure gorputzak berak berriz hartuko itugu, ordea makurrik eta eskasik gabe, doatsuek behintzat: gorrak gortasunik gabe, eta itsuak itsutasunik gabe; zeren halako gauzak naturalezaren eskasak dira, bainan graziaz erreparatuak; eta zeren Iainkoak bere loriaz betheko ituen doatsuei bihurtuko derauste gauza guziak, ez lehen ziren, bainan behar ziren bezala.
	Pitstuko gara adin konpli batetan, guziak hogoi eta hamahirur urthetako, zein baita gure Salbatzailleak zuen adina hil zenean: manera hartan zaharrak galduko du bere urthetarik, zeren hogoi eta hamahiruretarik harat zituen gainerakoak eskasera makurtzen ziren; ikusirik bere indarraren galtzera zioazila, eta gasteari berretuko eta emendatuko zaisko bereak, zeren hogoi eta hamahirur urthetarik behiti, etzen estatu konplian; ikusiriz muga hartara hel artean, indar berriak ardietsten dituela.
	Nor ere pitstuko baita, zen baino gasteagorik edo zaharragorik, lehenekoa bera izanen da, ikusten dugun bezala, amaren sabeletik ilkitzen den haurra, hura dela hil behar duenean edireiten den gizona bera, bertze adinekoa delarik.
	Pitstuko gara, ez gure indarrez, halaz eta, Filosofek diotenez, behin hil eta galdu den gauzak ezin har dezakeienaz gero bere leheneko izaitea naturalezaren indarrez, baina bai Iainko handiaren bertutez; hark bere esku indarsuaz berriz baitaidike, plazer duenean, zer ere lehen egin baitzuen.
	Pitstuko gara, ez berriz hiltzeko, bainan sekulakotz bizitzeko, zeren ezin hilleskoa da mundu hunetako miseriaren ondoan etorriko den bizitzea, hurrenezo lekzionean ikusiko dugun bezala.
	Bizkikartean hunetarik atherako duzuen probetxua, da, atzar zaitezten artha partikular baten hartzera Iainkoaren graziaren zuen baitan idukitzeaz eta begiratzeaz: Hala egitera hainitz konsiderazionek gonbidatuko zaituste.
	Lehenik, zeren graziasko estatu hartan behar dugun egon, nahi badugu Sainduen partaletasunetik heldu den ontasuna abantaillarekin ardietsi, zein paregabetasunek ezpaiteraue probetxu handirik ekhartzen Sainduen Sainduarekin ongi direnei baizen.
	Eta zeren, nola gauza segura baita, zenbatenaz nihork nihoren egiasko amudioa ezagutzenago baitu, hanbatenaz hura gutiago behar duela ofensatu; hala nihork ezin ezagut dezake, Iainzoaz ekhartzen deraukun amudioa hain handia dela, non eman baitio Elizari esku guri barkatzeko, hura ofensatuko dugun bezanbat aldiz, non konsiderazione hunengatik ezten apartatzen bekatutik; zein bekatuk erran baititeke eramaiten dioela Iainkoari bizia, ikusirik egiaski eraman liozokeola baldin hura gal ahal baleza, edo hil ahal baledi.
	Zeren oraino ezin konsidera dezakegu ez garela pitstuko, Iainkoarekin sekulakotz loriaz betherik bizitzeko, baldin bizitze hau uts dezagunean graziasko estatuan ezpagara, non eztugun hartzen borondate handi bat bekatuaren heriotzetik halako suertez pitseko, non gorputzeko heriotzeak grazian ediren gaitzan, zer ere mugaz hartuko baigaitu. Hala egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal bezanbat, eta halaber Dotrina hunen egilleagatik Iainko handiaren othoitsteaz.

HAMARGARREN LEKZIONEA

KREDOAREN HAMABIGARREN
ARTIKULUAREN GAINEAN

Vitam aeternam.
Sekulako bizitzea.

	Eztenaz gero, gizona egiteko batetan geiago lotzen eta amarratzen duen gauzarik, hartarik uzte duen probetxuak baino, behar zen bizitze hunen ondoan uzte dugun errekonpensa erakuz zekigun, arren esperanza hura gure bihotzetan sarturik dadukagula artikulu hunetarik atheratzen dugun fedearen bidez, arthatsuago garentzat begiratzera, zer ere manatuak baigara fin hartara heltzeko.
	Begien aitzinean eman ahal zekigun, gaixtoen begira dagoen heriotzea, prestuentzat preparatua den bizitzea bezain ongi, ikusirik batak ukitzen duela gizona bertzeak bezala, bainan zeren graziasko legea amoriosko legea baita, Apostoluek erakharri nahi izan gaituste ongi egitera, ontasuna emanik konsideratzera, eta ez penak.
	Prestuek gerokotz uzte eta begira egon behar duten errekonpensa hura, deitzen da sekulako bizitzea. Bizitzea, zeren estatu hartan prinzipalki izanen dute arimaren egiasko bizitzea, zein baita Iainkoarekin iuntaturik, eta haregin bat eginik egoitea.
	Sekulakoa deitzen da, zeren ezta bizitze hartaz hemengoaz bezala; hunek, ondikoskoa delarik mug-harri bat pausatua baitu, bainan bertzea, ez xoilki doatsua da, zeren ontasun suerte guziak dadutzan, bainan oraino zeren sekulakotz iraunen duen.
	Ezin pensa dezakegu zein sori onesko den sekulako bizitzea; guziarekin ere hitz gutiz deklaratuko derautzuegu jeneralki, hartaz zer endellega dezakegun.
	Gizona egina da gorputzaz eta arimaz: baditu arimak hirur parte edo bothere bezala; memoria, adimendua, eta borondatea: Eta gorputza parti diteke ere bere sensu diferenten arauera.
	Doatsutasuna da arimako eta gorputzeko ontasun alde guziz konpli eta oso bat, eta halatan behar da hekin parte guziak diren osoki doatsu.
	Erraiten da, memoria bat doatsua dela, noiz ere hainitz gauzez orhoitzen baita: Adimendua hanbatenaz kontentago da, zenbatenaz gauza geiago baitaki, eta ezagutzen baitu: Eta zenbatenaz borondateak maiteago baitu gauza on eta perfet bat, hanbatenaz aiseago da. Halakotz sekulako bizitzeaz gozatuko den arima, izanen da alde guziz doatsu; haren memoria orhoituko da kontentamendurik eman diozokeoten gauza guziez; haren adimenduak perfetki ezagutuko du bere baitan ontasun guziak dadutzan Iainkoa, eta haren borondateak eztu nahiko, ez eta maite izanen hartaz bertzerik, zeren hura xoilki den infinituki perfet eta infinituki on.
	Estimatzen da gorputz bat perfet eta konplia dela, baldin osasun oso bat badu, eder bada, sendo eta agudo, eta halakotz doatsuen gorputzak hain konpliak izanen dira, non ez xoilki izanen baitute osasuna, bainan non ezin pairatuko baitute ere deuzik, erran nahi da, halakoak izanen direla, non ezin izanen baitute gaitzik. Ez xoilki ederrak izanen dira, mundu hunetan gorputzak diren bezala, bainan iguskia are baino argiagoak. Ez xoilki izanen dira agudo, hemen beherean agudoenak diren bezala, bainan halako suertez, non ioanen baitira denbora puntu batez munduko kantoin, edo buru batetarik bertzera nekerik eta trabaillurik gabe, eta hain sutil eta mehar izanen dira, non iraganen baitira harrietan eta gauza gogorrenetan barrena, eta barrenetik kanpora. Ez xoilki ioanen dira sendo eta indarsu, orai gorputz sendorik eta indarsurik edireiten den bezala, bainan hain sendo eta bortitz, non sekulakotz biziko baitira ian gabe, edan gabe, lorik egin gabe, beldurtasunik bat ere gabe.
	Baldin gizonek desiratzen badute aberatstasunik mundu hunetan, zeruan izanen tuste ezin ahitusko tresorak, zeren Iainkoa bera izanen dute bere.
	Desiratzen badute ohorerik, izanen dira Errege.
	Desiratzen badute plazerik, bere adimenduko satisazioneaz lekhora, ezta hekin baitan izanen kontenta eztadin sensurik, zeren izanen tuste, zeinek bere naturalezaren arauera bilha dabiltzan gauzak.
	Gainerakoan, delarik ere batzuen loria bertzeena baino handiagoa, mundu behere hunetan guziago edo gutiago trabaillatu diren, eta Iainkoa serbitzatu duten eredura, guziak izanen dira orobat kontent, ikusten dugun bezala, othurunza batetan gizon handi batek iaten duelarik haur batek baino geiago, bata eta bertzea orobat satiaturik daudezila, zeren ian duten eta edan, zeinek bere neurriaren arauera.
	Finean Doatsutasun hura hain handia da, eta hain konplia, nola ere erran nahi den, eta sensu guzietan, non gizonaren espirituak ezin hura endellega baitezake.
	Horra Kredoaren azken artikuluaren deklarazionea. Lekzione hunetarik probetxurik athera dezazuen amoreagatik, borondate bero bat hartuko duzue ongi bizitzeko, zeren gauza segura da, nork ere bide bezala konsideratuko baitu bizitze hunen ondoan badela bertze bat alde guziz doatsua, hemengoaz bere eginbidearen arauera serbitzatuko direnentzat preparatua, hark hartuko duela deliberazione saindu bat hain prestuki mundu behere hunetan bizitzeko, non goza ahal dadin gero berzean guretzat preparaturik dagoen sori doatsuaz.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal guziaz, arren egun batez ardietz dezazuen sekula sekuloronekotz Kredoan irakazten zaitzuen fedeagatik Giristino guziek uzte behar duten errekonpensa.
	Gutizia zakiskote guziak, othoi, fin doatsu hari, eta errazue enekin batean hitz hau, AMEN, emana baita berariaz Kredoaren ondoan guri erakuzteko lau letretan, hartan datzan guzia guziz egia dela, eta egiatzat dadukagula. Errazue bada hura bihotzez eta ahoz fin hartarakotzat, eta othoitz egiozue Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik.

HAMEKAGARREN LEKZIONEA

DEKALOGARAKO,
ERRAN NAHI DA,
IAINKOAREN HAMAR
MANAMENDUETARAKO AITZINDARIA

	Zuei irakasi ondoan zer sinetsi behar duzuen, arrazoin da iakin dezazuen zer egin behar duzuen. Eta halakotz deklaratuko derautzuegu. Dekaloga, zeina eman izan baitzaio gizonari bere obra guzien xuxentzeko.
	Hitz hunek, Dekaloga, jeneralki harturik, erran nahi du hamar manamendu dadutzan lege bat, eta leku partikular hunetan aditzen da munduan diren eta ahal dirateskeien hamar manamendu ekzellentenak dadutzan legeaz.
	Manamendu haukin ekzellenzia ezagutzera emaiten du hek egin dituenaren dignitateak, bere baitan dadutzaten gauzen perfekzioneak, eta behatzen duten finaren goratasunak.
	Hori emaiten du ezagutzera hekin finaren goratasunak, xedetzat dutenaz gero, ez ontasun gal ditekeien bat, bainan sekulako bizitzea.
	Bere baitan dadutzaten gauzen perfekzioneak, eztenaz gero ez bertuterik hetan manatzen eztenik, ez eta bekaturik debekatzen eztutenik.
	Hek egin dituenaren perfekzioneak, Iainkoak bere erhiaz beraz manamendu hek eskiribatu dituenaz, eta gizonei eman deraustenaz gero.
	Iainkoak mundua kreatu zuenean gizonen bihotzean inprimatu zuen lege natural bat, erran nahi da, argi eta ezagutza bat, zeina dela moien, bere gida naturalak erakuzten baitio bat bederari zer egin behar duen. Gerostik konsideraturik gizonak bekatutan hartu zuen kostuma luzeak zenbait maneraz hil zuela haren bihotzetik, haren gidatzeko inprimatu zioen lege hura, eta batzuen maliziak bere buruaren munduaren aitzinean aitzakiaz atheratzeko, disimula arazitzen zerauela etzeakitela lege hura, eta zer egin behar zuten, deliberatu zuen ontasun beregaineko batez hari lege baten emaitera begien aitzinean, haren obligatzeko titulu ikus zitekeien berri batez, lehen haren bihotzean eskiribatu izan zen legearen begiratzera. Hartarakotz eman ziotzan Moisi erraiten ditugun hamar manamenduak bi tauletan eskiribaturik.
	Lege hau bada bi tauletan berezia da, dituen bi xede bereziakgatik, zein baitira Iainkoa lehenik, eta gero laguna; ikusirik haren fina dela gizonaren salbatzea, bihur arazitzen dioela bere Iainkoari eta bere lagunari zer ere bihurtu behar baiteraue.
	Lehenbiziko taulan datza Iainkoari zor diogun guzia: eta hori hirur punturara doa, zeinak baitira hari fidelitatearen begiratzea, erreberenziaren ekhartzea, eta serbitzuaren egitea, edo bertzela haren ohoratzea gogoz, hitzez eta obrez. Hori irakazten deraukute hirur lehen manamenduak, zeinez egina baita taula hau.
	Fidelitateari dagoka, serbitzariak egin eztiozon bertze bati, bere nausiari zor dioen gauzarik, ezten aditzen haren etsaiekin, bainan hura ohora dezan egiaski bere ariman, eta hori da lehen manamenduak manatzen duena.
	Erreberenziak nahi du serbitzariak eztezan erran laidosko gauzarik bere Iaunaren kontra; aitzitik hura aipha dezan ohoreski; Eta hala manatzen gaitu bigarren manamenduak.
	Serbitzuak nahi du, egiasko serbitzariak eztuen bertze ansiarik, bere nausiaren serbitzatzeaz, eta haren ongi-eginen bere obrez ezagutzeaz baizen: Eta hori manatzen du hirurgarren manamenduak debekatzen gaituenean munduko serbitzuan iartzetik Igande egunean, gure guzien gaineko Iainko Iaunaren hobeki serbitzatzeko, eta egiten derauskigun grazien ezagutzeko.
	Bigarren taulan datza zer fazoinez behar dugun ibilli gure lagunarekin. Eta halatan, nola lagunaganako amudioak nahi baitu ohore ekhar diozogun nori ere zor baitiogu, laugarren manamenduak obligatzen gaitu gure ahaideen, eta Superioren ohoratzera.
	Eta zeren lagunaganako amudio hark ezpaitu nahi bidegaberik egin dakion bat ere, ez gorputzean, ez hari datxeskon presunetan, ez eta haren onhasunetan, nahiz obrez, nahiz hitzez, nahiz desirez, berze sei gainerako manamenduak debekatzen dute nihor hiltzetik, hala eginez, lagunak bere baitan bidegabe obraz har lezakeienaz gero; bertzeren esposarekin haragisko bekaturik egitetik, zeren hala hari bidegabe egin lekidikeo, hari datxekona bidegabeski erabilliz ebastetik, zeren bere ontasunetan kalte har lezake: haren kontra lekuko falso izaitetik, zeren manera hartan bidegabe etor lekidikeo hitzez. Finean haren diren gauzez bat ere gutiziatzetik, ezin egin ditekeienaz gero hari bidegaberik egin gabe desiraz.
	Obligatuak gare manamendu haukin begiratzera, ez zeren Moisez lege zaharraren egille hark, hek hartu dituen Sinako mendian, baina bai zeren baitadukate lege naturala guzientzat, eta zeren konsiderazione hunengatik gure salbatzailleak manatzen baititu San Matthieuen bortzgarren kapituluan.
	Gure Salbatzailleak manatzen gaitu lege hunen idukitzeaz, eta halakotz haren begiratzea ezta ezinesko gauza, gure fedearen kontrakoek dioten bezala, zeren Iainkoaren Iustiziak eta ontasunak ezin paira dezake obliga gaitzan, gure ahala, den gutienik, iragan dezakeien gauzarik egitera.
	Obligatuak gara haren manamenduen begiratzera, eta, zein baita geiago, egin detzakegu, ez gure indarrez, gizonak bere buruz eztaidikeienaz gero den gauzarik, bainan Iainkoaren grazia lagundurik. Hartarakotz bere grazia prometatzen derauku Ezekielen hitz hautaz: Ezarriko dut neure espiritua zuen erdian, eta hala eginen dut, non ibilliko baitzarete ene manamenduetan, eta begiratuko baititutzue ene iujeamenduak.
	Iainkoaren legea eztia da, haren karga arin, haren manamenduak eztira gaitz, berak hori erraiten derauku, eta eskiritura Sainduak orhoitzen gaitu hek begiratu itusten batzuez. San Lukek erraiten derauku Zakaria zaharra, eta Santa Elizabeth iustuak zirela Iainkoaren aitzinean, ibiltzen zirela haren manamenduetan, nihorenganikako erreporxurik gabe. Eta halakotz San Hieronimok dioen arauera, Iainkoaren kontrako blasfemio harrigarri eta maradikatzeko bat da, mantenatzea, Kalbinok egiten duen bezala, Iainkoak, zein baita guziz ona, nahi izan duela gizona obligatu ezinesko gauzetara, eta bere loria xedetzat eman nahi izan dioela, ezin begira detzakeien kondizione batzuekin.
	Horra jeneralki zer den Iainkoaren manamenduez. Lekzione hunetarik atherako duzuen probetxua, da, prepara zaitesten hekin begiratzera puntuz puntu, eta hala eginen duzue, baldin, erran ditugun gauzetarik athera diteskeien bertze konsiderazioneez lekhora, orhoitzen bazarete naturalezak ezin konpli dezakeielarik lege hura, badarik ere erras dela Iainko handiaren faborearekin batean, eta hura gabe eztela salbamendurik guretzat; gauza segura dela eztela nihor ere bere interesez eta beharrez ukiturik, artha handirekin enseiatuko eztenik begiratzera, zere ere konpliturik, hura behar baitu sekulakotz doatsu egin, eta, utsirik edo hautsirik, dohakabe eta ondikosko.
	Egonen zarete gogoeta hunetan, eta eskatuko zaiskote Iainkoari bethiko othoitzez, arren dizuela, haren borondate sainduaren konplitzeko premia duzuen faborea. Horrez nagotzue othoitzez neure ahal bezanbat, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz.

HAMABIGARREN LEKZIONEA

LEHENBIZIKO
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Ego sum Dominus Deus tuus, 
qui eduxi te de terra AEgipti, 
& de domo seruitutis: non habebis 
Deos alienos coram me, non facies tibi 
sculptile, neque omnem similitudinem 
que est in coelo, & quae in terra deorsum, 
neque eorum que sunt in aquis sub terra, 
non adorabis ea, neque coles. Exodi 20.

Ni naiz zure Iainko Iauna, 
Ejipteko lurretik eta 
gathibutasuneko etxetik athera zaitudana. 
Eztuzu bertze Iainkorik ene aitzinean izanen, 
eztuzu Idola pikaturik eginen 
haren adoratzeko.

	Lehenbiziko manamendua dadukaten hitz hauk, deklaratu baino lehen zertan datzan, aitzinetik emaiten dute abisu aitzindari bat lege guzikotz, gizonari ezagut arazitzeko bere Iainko Iaunak eta ongi egilleak lege hura emaiten dioela, arren ezaguturik, zein majestatez, autoritatez, eta ontasunaz haren alderat usatzen duen bere bizitzearen ordenatzeko erregla emaiten dioenak, konsiderazione hauk direla kausa lege haren begiratzeko eta konplitzeko agudoago egin dadin amoreagatik.
	Lehenbiziko manamendu hunez ordenatzen da egiasko Errelijionea eta falsoa debekatzen, manatzen duela Iainkoak, ez xoilki egin dakion egiasko eta beregaineko serbitzua eta ohorea, bainan are ekhar eztakion hartaz bertzeri garabik.
	Eztuzu bertze Iainkorik izanen ene aitzinean, erran nahi da, ezagutuko nauzu, ni xoilki naizela Iainkoa, eta halakotzat ohoratuko nauzu, nitaz berzeri nihori emanen eztiozun ohore batez.
	Iainkoari emaiten zaion ohore partikular hura, zein baita guzien gainekoa, ezta bertze gauzarik, kanpoko seinale bat baizen, nola gure baitan ezagutzen dugun Iainkoa dela gure Iauna, hain konplia eta hain bothere handitakoa, non ezpaitugu gure izaitea izaiten eta begiratzen, haren ontasunaz eta bothereaz baizen.
	Bada zeren ezpaita Iainkoaz bertzerik, gure guzien gaineko Iaun denik fazoin hunetan, ohore hura ezin eman dakidikeo hartaz bertzeri: Ez gaitu ordea trabatzen, gure fedearen etsaiak kontra iartzen badira ere, ohore mendreago baten ekhartzetik Sainduei, hekin Errelikiei, Imajinei eta Gurutzeari, exenplu batez erakusiko derautzuegun bezala.
	Debekatzen badu Errege batek nihork eztiozon nihori ekhar hari zor zaion ohorea, eztu nihork uzteko debekatzen duela, zenbait bere azpiko kargu edo estatu handia dutenei, berari dagokan baino ohore mendreagoaren ekhartzetik: iujeatuko du debekatzen duela nihork eztetzan ezagut guzien gaineko Iauntzat edo Erregetzat, ez ordea ohora eztitezin hei dagoten eredura, zeren erregerekin iuntatuak diren, Kargudunak Nausiarekin bezala.
	Manera berean, manamendu hunek debekatzen duelarik Iainkoari zor zaion, erran nahi da, guzien gaineko ohorearen Sainduei emaitetik, eztu debekatzen hei ohore hagitz beherago, eta azken burutzat Iainkoagana bihurtzen eta hedatzen den baten egitetik; konsideraturik Sainduak eztirela ohoratzen, zeren Iainkoarekin xoil barrena iuntaturik daudezin baizen.
	Eliza Katholikak eztu nahi Sainduak ezagut ditezin gaineko Iauntzat, halakotzat konsideraturik eman dakien ohorerik, aitzitik irakazten du halako ohoretik etzaiola zor Iainkoari baizen: bainan deklaratzen du, behar direla Sainduak ohoratu, Iainkoak eman derausten graziak eta abantaillakgatik; zeren diren serbitzariak, hark karesatuak eta onetsiak.
	Eta egiaz, ekhartzen bazaie gizonei, munduan bizia daramateino, batari ohore handiago, bertzeari mendreago bat, hekin baitan ezagutzen diren merezimenduen gradu diferenten eredura; arrazoin da eman dakien ohore handiago, saindu, eta errelijios bat, bizitze saindu batez Zeruan iadanik gozatzen direnei; konsidetaturik xoil barrena iuntaturik daudezila Iainkoarekin, zein baita Sainduen Saindua.
	Konsiderazione hunengatik ohoratzen dira Sainduak; eta zein baita geiago, othoitzez gagoste gerta dakiskigun ararteko. Kostuma hura ezin hargatik arbuia dekakegu konsidetatzeri badugu bizi direnek, Eskiritura Sainduak eta Elizako usanzak irakazten deraukuten bezala, othoitz egin dezaketela guregatik, eta gonbida ahal detzakegula othoitz egitera guretzat, bidegaberik egin gabe gure Salbatzailleak duen karguari, zein baita guzien gaineko arartekoa guretzat Iainko bere Aitagana.
	Hemendik erakuzten da, Sainduek, nola zerutik enzuten baitituste hemen beherean egiten ditugun othoitzak, Eskiritura Sainduak irakazten deraukun bezala, eta nola baitute indar geiago guri heltzeko, eta karitate geiago hala nahi izaiteko, mundu hunetan zuten baino, egiaski othoitz egin dezaketela guregatik, eta hala ere egiten dutela; biziek, batak bertzeagatik egiten ditusten arartekotasunek erakuzten deraukuten gero, hekin othoitzek eztiotela gure Salbatzaillearen arartekotasunari egiten bidegaberik.
	Ezgaiste gomendatzen Sainduei, Iainkoaren eta gure artean ararteko hurrenenak balire bezala, hori baitagoka gure Salbatzailleari xoilki, zein baita gure ararteko bakoitza manera hunetan; bainan hei gomendatzen gaiste Iainkoaren adiskide maitei, faboredunei, eta gure guzien gaineko arartekoarekin hersiki iuntatuei bezala, dakigula haren bertutez xoilki hekin othoitzek indar dutela.
	Gute Salbatzaillea halakoa da, non haren gonsiderazionetan grazia guziak emaiten zaitzaiskigu, bainan eztago bera xoilki erazia hekin eske. Hori adituko duzue exenplu batez. Hain du Prinze batek bere faboredunetarik bat maite, non prometatzen baitu eztioela nihori graziarik eginen haren konsiderazionetan baizen: ezta hargatik aditzen bertze norbait eztela zenbait grazia eskatuko faboredun hura ararteko emanik, eta eztuela bertzerik iar araziko faboredun harengana, bere Nausiaganik desiratzen dituen graziak ardietz diotzontzat. Hala gure Iainkoak emaiten ezteraukularik grazia garabik IESU KRISTO bere semearen merituz baizen, ezta erran trahi Sainduak ezin eska dakidiskeola zenbait grazia IESU KRISTOREN merituz, eta ezin othoitz egin diezekegula gerta eta iar dakiskigun hartarakotzat ararteko IESU KRISTO berarengana, desiratzen dugun ontasuna ardietz araz diazagutentzat.
	Dudarik gabe da, ohora diteikeiela Sainduak, eta ez hek xoilki, baina bai eta hekin Errelikiak eta Imajinak ere.
	Erreberenzia ekhartzen zaie Errelikiei; konsideraturik hainitz obra merezimenduskorik egiten lagunduz, egun batez loriaz bethe behar diren gorputzen parte batzuk direla. Hetaz egiten da kasu, mirail saindu batzuez bezala, zeren begietara erakhartzen derauskiguten bere iabeen bertuteak. Hetan, zeinen ere ganik atherak baitira, hekin saindutasunari, zeloari eta garbitasunari ekhartzen zaie erreberenzia.
	Baditu Elizak imajinak, ez hekin adoratzeko Iainko bezala, zein baita manamendu hunek debekatzen duena, bainan gure orhoit arazitzeko gogora ekhartzen derauskigutenen saindutasunaz, gure Salbatzailleaz, haren Ama Sakratuaz, eta Iainkoaren begitarteaz haren aldean gozatzen diren serbitzari saindu guziez. Eta hala konsiderazione hunengatik Elizak ekhartzen deraue ohore errelijios bat, eta haren kostuma saindua da.
	Etzaio erreberenztatik ekhartzen zurari, harriari, metalari eta peinturari: gure arima apartatzen da gauza materiasko lodi hetarik, eta gorago altxaturik meditazione saindu batez, zer ere ohore egiten baitu egiten dio gogoratzen zaion gauzari; ikusirik ezterauela erreberenziarik ekhartzen Imajinei, begien aitzinean emaiten derauskiguten sainduen saindutasuna konsideraturik baizen.
	Nihor belhaunikatzen denean Imajina baten edo Errelikien aitzinean bere othoitzaren egiteko, ezteraue othoitz egiten, ez Imajinari, ez Errelikiei, bainan Imajinek orhoit arazitzen gaitusten, eta Errelikiek bere partez egin tusten Sainduei.
	Erreberenziarik ekhartzen bazaie Imajinei, utsten derautzuet pensatzera zer ohore ekharri behar zaion Gurutze Sainduari.
	Ohore partikular bat zor zaio; ikusirik, nola hura izan baita bizia eman deraukun gure Salbatzaillearen heriotzearen errementa, izan dela halaber gure salbamenduaren instrumenta. Konsiderazione hunengatik ekhartzen diogu ohore, eta haren figura dugu maite, zeren orhoitzen baigaitu gure salbamenduaren misterioez.
	Seinatzen gara Gurutzearen seinale sakratuaz, othoitzez gagotzala Iainkoari, nola heldu izan baitzaiku, eta libratu baigaitu Sathanen eskuen azpian ginundezin miseriatik, Gurutzean konplitu nahi izan duen Misterio sainduaz, hala hel dakigun gaudezin presenteko estatuan Misterio beraren merituz, zein misterioren orhoitzapena hartzen baitugu begien aitzinean seinatzen garenean.
	Puntu hautan guzietan bagarraiste gure Aita zaharren kostumei eta Elizako usanzari. Eta halatan zer ere egiten baitugu, da gauza saindua, laudatzekoa, eta manamen du hunek ez kondenatua.
	Hitz batez, manamendu hunek eztu debekatzen Iainkoaz bertze gauzarik ohoratzetik, baina bai hartaz bertze gauzarik Iainko bezala ohoratzetik; hari zor baitzaio adorazione guziz berezi bat.
	Iainkoa adoratzen da Fedeaz, Esperanzaz eta karitateaz.
	Hutz egiten du, hura fedeaz adoratu gabez, nork ere ezpaitu Iainko bat zinetsten, behar duen bezala, erran nahi da, nork ere ezpaitu zinetsten badela Iainko bat, edo zinetsten duelarik badela bat, uzte baitu badela hainitz Iainko: nork ere, ezagutzen duelarik Iainkoa dela bakhoitza bere izaiteaz, ezpaitu zinetsten badirela hirur presuna haren haitan: edo gauza hauk guziak zinetsten dituelarik, ezpaitu uzte badituela hari dagotzan tituluak, erran nahi da, Iustu, on, eta perfet dela: Edo finean zinetsten duelarik, den bezalakoa dela, ezpaitu zinetsten berak erraiten duen guzia, Eliza Katlholikak, Apostolikak, eta Erromakoak haren partez irakazten duen guzia; aitzitik hura dudatan ezartzen baitu, eta baitaduka fedearen kontrako artikulurik, gure fedearen etsaiek egiten duten bezala.
	Nork ere jeneralki zinetsten duelarik Eliza Katholikak, Apostolikak eta Erromakoak zinetsten duen guzia, ezpaitaki partikularki Apostoluek egin zuten Kredoa, hutz egiten du, lehen erran dugun bezala, Iainkoa fedeaz adoratu gabez egin behar duen legez.
	Nork ere, zinetsten duelarik jeneralki Elizak zinetsten duen guzia, eta partikularki dakiskielarik xeheroki, iakin eta zinetsi behar dituen gauzak, disimulatzen baitu bere Errelijionea, edo ezpaitu hura defendatzen eta mantenatzen obligatua den arauera, okasionea presentatzen den orduan, hutz egiten du oraino adorazione hunen kontra.
	Nork ere beharriak zabaltzen baiterauste fedearen kontrako gauzei, irakhurtzen baitu halako gauzarik dadukan libururik, lagun edireiten baita Hignoten ehorstetan, eskontzetan, edo bertze zerimonietan, halakoak eztu Iainkoa adoratzen fedeaz behar duen bezala.
	Iainkoari osoki ukho egiten dioten, eta bere burua deabruari emaiten dioten Majizianoek eta Sorginek, hutz egiten dute haren kontra madarikatuki, eta heretikotasunean sartzen dira, eta geiago are, bere bihotzean zinetsten badute deabruak merezi duela hari emaiten dioten ohorea.
	Bai eta nor ere jende-taillu hura ararteko emanik, gomendatzen baitzaie deabruei, zer ere fazoinez, eta zer ere finetarakotz nahi den: nor ere serbitzatzen baita halako jende maradikatuez, edo hekin arteaz, gauza estalien agertzeko eta iakiteko.
	Nork ere sorginkeriaz trabatzen baitu eskontzako egin-bidea, edo hura trabatuz gero lexatzen baitu, edo lexa arazitzen berak eman trabua bide beraz, Elizako erremedioetara laster egin behar bidean.
	Nor ere baitarraie superstizione batzuei, zeinetarik uzte baitu heldu dela bere ordu ona, edo ordu gaitza: nor ere eritasunen sendatzeko serbitzatzen baita xarmeriaz, eskoniurazinoz, eta hitzez, hek guziek hutz egiten dute Iainkoa Fedeaz adoratu gabez.
	Hutz egiten du Iainkoa Esperanzaz adoratu faltaz, nork ere etsitzen baitu bere Salbamenduaz bere bekatu handiak eta harrigarriakgatik. Edo bertze alde, nork ere Iainkoaren miserikordia baitan sobera fidatuz, utsten baitu bere burua bekatu suerte guzietan sartzera, estimatzen duela zer ere bekatu eginen baitu, hala ere Iainkoak barkatuko dioela bere ontasun hutsez, penitenziarik egin gabe.
	Nor ere fidatzenago baita munduan, Iainkoa baitan baino, edo nork ere ondikoz betherik, uzte baitu Iainkoak utsia dagoela, gaitzetsten eta madarikatzen baitu bere bizia, eztio Iainkoari emaiten Esperanzaz zor dioen ohorea.
	Hutz egiten dute halaber Iainkoa Karitateaz adoratu gabez, Iainkoa maite eztutenek bere bihotz osoz, eta bere indar guziez, erran nahi da, hura maite eztutenek halako punturaino, non munduan den deuzen ere gatik ezpailukete hura ofensatu nahi.
	Hura hain maite eztutenek, non har dezaten damu nihor ikusteaz haren ofensatzen.
	Egiten eztutenek egiten duten ongia Iainkoaren amoreagatik, bainan bere interesak eta probetxuagatik.
	Galtzen dutenek Iainkoaganako gustua, zeren eztitusten gauza guziak ardietsten harenganik bere gogara.
	Maite ditustenek kreatutak Iainkoa bezanbat, edo geiago Iainkoa baino, ezin baita hekin guzien egille guziz gainekoa.
	Ahalke direnek hain Nausi onaren ageriz serbitzatzera munduaren aitzinean: haren manamenduak hautsten ditustenek jendeakgatik: trufatzen direnek bere eginbidea haren alderat egiten dutenez, eta mesprezatzen ditustenek, hek ongi egitera gonbidatzen ditusten presuna prestuak.
	Hutz egiten dute oraino adorazione hunen kontra, Iainkoarekin iuntatutik daudezin Sainduak mesprezatzen ditustenek, burlatzen direnek hekin Errelikiez, Gurutzeaz, leku sakratuez, mirakuilluez, eta bertze gauza sainduez; gauza segura dela, hark eztioela Iainkoari ekhartzen Karitateaz zor dioen ohorea, nork ere ezpaititu onetsten eta ohoratzen, hari partikularki iuntaturik datxeskon, eta behatzen dioten gauzak, nolakoak baitira gauza Saindu guziak.
	Horra zer den lehenbiziko Manamenduaz. Lekzione hunetarik probetxu hau atherako duzue.
	1. Fede Katholika, Apostolika eta Erromakoa baitan finkatzeaz: zinetsten duzuela geiago eta geiago, hark irakazten derautzuen guzia, eta arbuiatzen duzuela eta kondenatzen, hark zer ere arbuiatzen baitu eta kondenatzen.
	2. Esperanzan atzartzeaz, hartzen duzuela halako fidanza Iainkoa baitan, non eztezazuen dudarik egin hark igorriko derautzuela zeren ere beharra baituzue, baldin eskatzen bazaiskote, eta preparatzen bazarete haren hartzera harenganik.
	3. Finean zuen bihotzen berotzeaz karitatez, maite duzuela Iainkoa gauza guzien gainetik, eta zuen laguna zuen burua bezala. Inposible baita konsideratzea manera hautaz Iainkoa adoratzen dela, eta haren guzien gainekotasunaren egiasko adorazionean datzala gizonaren salbamendua, non eztitezin guziaz gonbida hirur bertute haukin, Fedearen, Esperanzaren eta Karitatearen ardietstera, eta hetaz serbitzatzera.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal guziaz, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz.

HAMAHIRURGARREN LEKZIONEA

BIGARREN
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Non asumes nomen Dei tui in vanum.
Eztuzu Iainkoaren izena erabilliko premia gabe.

	Iainkoak gizonari ezagut arazi ondoan egin dioen lehenbiziko Manamenduaz, obligatua dela hari partikularki bere bihotzeko fidelitatearen begiratzera: hura obligatzen duenean bigarren manamendu hunez bere izenaren ez hartzera premia gabe, irakazten dio erreberenzia ekharri behar dioela bere hitzez.
	Manamendu hunek bertzerik debekatzen eztuenaz gero, lekhat Iainkoaren izenaren premia gabe erabiltzetik baizen, irakazten derauku zilhegi garela hartaz serbitzatzera batzuetan errespeturekin eta erreberenziarekin zenbait kontusko egiaren firmatzeko. Eta egiaz, iuramentua ordenatu izan da jendeen flakotasunaren erremediatzeko, erran nahi da, elkharri diogun zinetstearen eskasaren konplitzeko, egia bat firmatzen dugun orduan.
	Hirur gauza behar dira iuramentu behar legez egiteko, egia, iujeamendua, eta zuzena.
	Hura estimatzen da egiarekin egiten duela iuramentu, nork ere uzte baitu badakiela seinale segurez, hura egia dela zeren ere gainean egiten baitu iuramentu.
	Hura estimatzen da iuramentu egiten duela iujeamendurekin, nork ere ezpaitu iuramentu egiten egiak diren gauza guziakgatik; bainan xoilki iuramenturik gabe zinets eliteskeienakgatik, eta zeinen ere seguranza premiaskoa baita zenbait kontusko gauza izanez, eta nork ere egiten baitu iuramentu bide bezalako hitzez, behar den denboran, eta konbeni den lehkuan, pasionerik eta kolerarik gabe.
	Hura estimatzen da iuramentu egiten duela zuzenarekin, nork ere egiten baitu iuramentu halako suertez, non haren iuramentuak eztioen nihori kalterik ekhartzen, eta nork ere iuramentu egiten baitu, zerbait agintzen badu, gauza egin dekakeien, bai eta halaber egitera zilhegi den batez.
	Kondizione hauk egiten dute iuramentua sori, bainan ezta hartaz maiz serbitzatu behar; ikusirik iuramentua ordenatua dela jendeen febleziaren erremediotzat, gorputzeko edariak bezala, zeinek, onak direlarik zenbait orduz osasunarentzat, kalte handia ekhartzen baitiote gorputzari, hartzen badira premiarik gabe.
	Iuramentu egin diteke bi suertez, edo Iainkoa sinpleki lekuko harturik zenbait egiaren gainean, edo ez xoilki hura lekuko harturik, bainan are iuramentu egiten duena iartzen dela Iainkoaren gastiguaren azpian, gezurraren mendekatzaillearen azpian bezala, gezur erraiten badu.
	Egiak, zeinaren firmatzeko Iainkoa nihork hartzen baitu lekuko, behatzen dio lagunari edo Iainkoari, erran nahi da, bata edo bertzea seguratzen duela egia hartaz. Lagunari behatzen dio, egun oroz dakusagun bezala, batak bertzeari zerbait prometatzen edo firmatzen diogun orduan. Iainkoari behatzen dio, gertatzen den bezala, nihork boturik egiten duenean, batzuetan iuramentu egiten duela idukiko dioela zer ere prometatzen baitio, eta hori seinale handiagotzat hark hala egiteko duen desiraz.
	Zer ere fazoinez firmatzen baita egia bat, eta nori ere egiten baitzaio, hartaz iuramentu egin behar da erran ditugun kondizinoekin.
	Manamendu hunen kontra egiten dute hutz, iuramentu egiten dutenek premiarik gabe, zer ere maneraz nahi den, egiten dutelarik gauza egiaren gainean: edo premia bada ere, serbitzatzen direnek bere iuramentuaren egiteko, errespetu gabeko eta Iainkoaren perfekzioneari eztagotzan hitzez.
	Baldin iuramentu egiten dutenek premia gaberik, gauza egiasko, eta munduak dakikeien baten gainean hutz egiten badute manamendu hunen kontra: arrazoin handiagorekin hura hautsten dute iuramentuz firmatzen dutenek ixilik iduki behar duten egia, edo zeren ekhartzen dioen lagunari kalte, edo zeren hei erran izan zaien kondizionerekin etzutela hura erranen.
	Arrazoin handiagorekin oraino iuramentu egiten dutenek dudatzen duten gauzaz.
	Arrazoin handiagorekin are, gauza falso eta kontrariosko bat firmatzen dutenek iuramentuz, edo prometatzen dutenek iuramenturekin eginen dutela ezin daidiketen gauzarik, egin nahi eztutenik, edo egin behar eztutenik; edo finean egiten eztutenik, egin nahi izan dutelarik, daidiketelarik, eta egin behar dutelarik.
	Gauza haukin gainean abertituko zaitustegu, nork ere erakhartzen baitu emakumerik bekatu egitera harekin eskontzeko aitzakiaz, firmatzen badu bere promeza iuramentuz, edo firmatzen ezpadu ere, baldin borondaterik badu bere promezaren konplitzeko, hura emaiten duen orduan, eta ezpadu ere, obligatua dela konszienziaz harekin esposatzera, eta bekatu mortal egiten duela, egiten ezpada, neskatoak eta haren ahaideek nahi duten orduan, lekhat kondizione guziz diferentetakoa bada, edo emakumeak bekatu egin badu bertzerekin, hari eman zioen fedearen kontra. Kasu hartan aski da haren satifatzea diruz, eta hari eskontza baten saria emaitea.
	Baldin manamendu hunen kontra hutz egiten badu, nork ere nihori prometatzen baitio iuramenturekin, konplitzera zilhegi den, eta konplitzen eztuen gauzarik, bertzeak hura bere promezaz eskusatzen eztuen denboran: hutz handiago bat hagitz egiten du nork ere prometatzen baitio Iainkoari iuramenturekin eta boturekin konplitzen eztuen gauzarik, behar legesko eskusazinorik ezpadu.
	Baldin manamendu hunek debekatzen baditu premia gabeko iuramentu guziak, arrazoin handiagorekin debekatzen tu Iainkoaren aitzinean guziz maradikatzeko diren blasfemioak.
	Eta halatan nork ere erraiten baitu Iainkoaz, hari eztagokan gauzarik, egiten duten bezala, Iainkoa bere koleraz itsuturik deitzen dutenek krudel eta iniustu, edo nork ere ukhatzen baitio hari dagokan gauzarik, nola egiten baitute, hartaz arnegatzen dutenek, eta zeren etzaien heltzen bere gogara, haren kontra erasten dutenek, erraiten dutela eztela hura on. Edo finean nork ere aiphatzen baitu hari sensu batez dagokan gauzarik, bainan erreberenzia gabeki, egiten duten bezala koleraz edo bertzela lotzen zaiskotenek Pasionetik, burutik, odoletik; hek guziek hutz egiten dute manamendu hunen kontra blasfemioz.
	Nork ere iuramentu egiten baitu deabruaz, edo Iainko falsoez, hutz egiten du halaber manamendu hunen kontra blasfemioz, zeren eztagoka Iainkoari baizen, zein baita lehenbiziko egia, eta egia suerte guzien ithurburua, hartua izaitea lekukotzat egia baten gainean.
	Gauza bera egiten du arrazoin beragatik, nork ere egia baten firmatzeko iuramentu egiten baitu Sainduez, zeruaz, lurraz, eta bertze kreaturez, hetan Iainkoaren bertutea ageri dela konsideraturik egiten badu.
	Badarik ere zenbait kreaturaren izena, iuramentuz bezala, kostumaz aiphatzen duenak borondaterik gabe haren aiphatzeko Iainkoa haren baitan ageri den bezala erraiten duen gauzaren frogatzeagatik, eztu hutz handirik egiten; bainan halako kostuma utsi behar du, haren borondatea eztakitenek har lezaketen eskandolisagatik.
	Hutz berean erortzen da oraino, nor ere gaizki minzo baita Sainduez, eta gauza sakratuez; nork ere itzultzen baititu Eskiritura Sainduaren hitzak trufakerietara, eta hetaz serbitzatzen baita nihoren fama onaren kontrako libururik egiteko, eta bertze halako gauzetako: Ikusirik Iainkoaren izenaz, zeinaren premia gabe erabiltzetik debekatua baita, eztela hemen aditzen Iainkoaren izena bera xoilki, bainan oraino Iainkoari partikularki datxekon eta behatzen dioen guzia.
	Horra zer ukitzen zaion bigarren manamenduari. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, baldin ikasteko iuramenturik ez egiten behar bezalako arraizoinik gabe, hain guardia hersia emaiten baderauezue zuen hitzei, non eztadin ilki zuen ahotik bat ere eztagokanik, bere Iainkoa eta laguna ofensatu behar eztuen Giristinoari. Othoitzez gagoskitzue hala, egiteaz, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitzteaz.

HAMALAUGARREN LEKZIONEA

HIRURGARREN
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Memento ut diem Sabbathi sanctifices.
Orhoit zaite Sabbath egunaren sainduki idukitzeaz.

	Iainkoa bere serbitzariei bihotzeko fidelitatea lehenbiziko manamenduaz, eta bigarrenaz hitzesko ohorea eta erreberenzia eskatu ondoan; gure haren alderako serbitzua erakuz dezaguntzat bihotzez, hitzez eta obrez, serbitzu berariasko baten eske dagoku oraino hirurgarren manamendu hunez seinale izaiteko munduaren aitzinean hari zor diotzagun gauzez.
	Hartarakotzat nahi du eman diozogun egun berezi bat, eta egun hartan, munduko egiteko guziak largaturik, iarraiki gakiskon ardura haren serbitzuari.
	Diferenzia da manamendu hunen, eta legean dauntzan bertze manamenduen artean, zeren bertze guziak naturalak dira bere parte guzietan, eta hargatik bethierekoak, hala non ezin ganbia baititeske zertan ere nahi den, bainan hau zerimoniaskoa da, Iainkoaren serbitzuan eman behar den denboraren ordenatzeaz denaz bezanbatean.
	Naturalezaren legeak irakazten derauku, hala ete eman behar zaiola Iainkoari zenbait denbora berezirik, eta hori jende suerte guziek egin dute: bainan denbora hura zein den, ea Larunbata lehen ezen ez Igandea, edo Igandea lehen ezen ez Larunbata, legeak eztu irakazten. Hori dagoka edo Iainkoari edo Elizari ordenatzea. Iuduek saindu zedukaten astearen zazpigarren eguna, guk lehena dadukagu hainitz arrazoingatik.
	Zaspigarrena zedukaten, mundua kreatu izan zeneko orhoitzapenetan, konsideraturik Iainkoak sei egun eman zituenean haren egiten, zaspigarrenean pausatu zuela. Eta guk lehena dadukagu, Apostoluek hala ordenaturik, zeren orhoitzen gaituen egun hartan hasi izan zen munduko kreazioneaz beraz, eta zeren emaiten deraukun aditzera hartan konplitu izan dela gure fedearen misterio hainitz, eta beregainki gure Salbatzaillearen sorzea, pitstea, eta Espiritu Sainduaren Apostoluen gainerako iautstea, zein misteriotan baitago gure Salbamenduko obra guzia.
	Ezta aski ezagutzea, zein egun ordenatu den Iainkoaren serbitzatzeko, iakin behar da partikularki zer egin behar den egun hartan, eta nola sainduki iragan behar den.
	Hitz hunek, sabbath, erran nahi du errepausua, eta obretarik gelditze bat, eta halatan iakin behar dugun lehenbiziko gauza, da, behar direla Igande-egunean, zein baita gure errepausu-eguna, sehisko edo eskuko obra guziak utsi: Eta zeren egiaski pausatzen baitu, nork ere bere lan guzia egiten baitu garbiki Iainkoa baitan, ez gara xoilki obligatuak lurrean amarratzen gaitusten besoko eta eskuko obren utstera, bainan are Iainkoari beha diozoten eta zerura altxa gaitzaten bertze obra batzuen egitera.
	Eskuko obrak, erran nahi da, irabasia partikular, munduko, eta bizitze hunetako bat bere azken burutzat daramatenak, hek dira debekatuak.
	Handik heldu da azken burutzat Errelijioneari ukitzen zaiskon obrak, nola baita Elizaren eta aldareen preparatzea, eta ederstatzea eztirela debekatuak.
	Bere biziaren, lagunaren osasunaren, eta herriaren begiratzeko premiasko diren obrak, nola baita edari baten preparatzea, etsaien kasatzea, eztirela halaber debekatuak.
	Obra espiritualak, nolakoak baitira estudiatzea, libururik eskiribatzea, beronez gaixto ezpadira, eta hetan nihor hari ezpada hartzen duela irabasia azken burutzat, hain guti direla debekatu.
	Finean premiasko direnak kalte handi batetatik begiratzeko, nola baitira, babazuzarik edo uririk egiteko iduria duen denboraren beldurrez, udan ogien biltzea, eta bidean dabillanari zamariaren ferratzea, eztirela debekatuak, zeren badelarik ere zeinbait irabasia halako obretan, ikusirik eztela hori bilhatzen den azken fina, eztira estimatzen eskuko edo sehisko obrak direla.
	Meza enzutea, da, partikularki manamendu hunek manatzen gaituen obra. Eta hargatik Igandearen sainduki iragaitea, manamendu hunen arauera, da eskuko obra guzietarik gelditzea, eta mezaren Sakrifizio sainduaren enzutea.
	Bainan zeren bertze gauza baita Igandearen sainduki idukitzea, hala non hobenik eztuen nihork haren ez idukitzeaz, manamendu hau, zer ere maneraz nahi den hautsiz; eta bertze gauza haren idukitzez, perfekzionerekin, hala non eztezan hura nihork iragan, zein ere behar ez bezalako obretan nahi den, iakiteko duzue ezen haren idukitzekotz perfekzionerekin, behar dela apartatu bekatu guzietarik, zeren bekatuak diren deabrua egiaski serbitzatzen duten obrak, eta iragan behar dela egun hura obra sainduetan, iarri behar dela orazione egiten, Iainkoaren hitzaren entzuten, fedesko gauzen ikasteko eta bizitze taillu on baten hartzeko, iarraiki behar zaiela Sakramenduei, eta karitatesko eta miserikordiasko obrei: eta hala egiteaz gagoskitzue gure ahal guziaz.
	Erran ditugun okasioneez kanpoan Igande-egunean lanean hari diren, bere obradurari darraiskon, eta eskuko obrarik egiten duten laborariek, ofizialeek, eta lehen erran ditugun kasuez lekhora trabailluan, bere ofizioan, eta zein ere nahi den sehisko obretan, Igandearekin hari diren guziek hautsten dute manamendu hau; eta hori hanbatenaz ofensa handiagorekin zenbatenaz eskandolisa geiagorekin hura hautsten baitute.
	Hutz berean erortzen da, nork ere hura hautz arazitzen baitu, konsentitzen baitu haren hautstera, edo ezpaitu debekatzen haren hautstetik, trabatzeko eskua duen orduan.
	Nork ere ezpaitu meza enzuten, trabatzen ezpada eritasunez, zenbait kontu handisko gauzagatikako piaiez, edo zenbait behar legesko premiaz, hautsten du manamendu hau.
	Hutz bera egiten du, nor ere meza enzuten baitago gorputzez eta ez gogoz, erran nahi da, nork ere meza enzutean ezpaitaduka behar bezalako ernetasuna, bainan baitarabilla hainitz gogoeta lizun, baitago solaz alferretan, begiak baitarabiltza itsuski eta deshonestki.
	Hobenduriago da oraino, nor ere meza enzutera baitoa fin gaixtotakotz.
	Nork ere ezpaitaduka artha bere umeek, sehiek eta bertze etxekoek konpli dezaten manamendu hau, Iainkoaren aitzinean hetaz ihardetsiko du, haren borondate sainduaren hautszaille bezala. Geiago ere, nork ere trabatzen baititu egitetik, zertara ere obligatuak baitira.
	Nork ere egiten baitu Igande batez obra debekaturik emendatzen du bere falta, hartan erortzen den ordua dela kausa, eta bi falta egiten tu, baldin obra hura egiten duenean egoiten bada Igandearen sainduki iragaiteko berariaz manatua den gauza egin gabe, egiten duten bezala meza enzun behar bidean tafernetara, edo bertze leku likitzetara bere gorputzen eta arimen lizuntzera doazinek.
	Eta zeren nork ere halako egunarekin egiten baitu beronez sori den eskuko obrarik, ezpaitu ofensatzen zeren Iainkoari konsekratu zaion eguna hautsten duen baizen, estimatzen da manamendu hau hautsten duela, nork ere zenbait leku Iainkoari konsekratutan, nola hill-herrietan edo Elizan, egiten baitu hekin saindutasunari eztagokan akzionerik.
	Horra zer den manamendu hunetaz. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, baldin iakinik igandea dela errepaususko eguna, eta arimak eztukeiela errepausurik, bekatutan badago graziai billusirik, konsiderazione hunen bertutez enseiatzen bazarete bekatuaren osoki kasatzera zuenganik, eta zuen arimako errepausuaren ardietsera. Hori eginen duzue erraski baldin Igandetan emaiten badiozue Iainkoari kontu, astean egin tutzuen obra guziez Apezen belhaunetan: Eta hala hek emanen derauskitzuen Sakramenduen bertutez notha guzietarik garbiturik, eta Espiritu Sainduaren grazian finkaturik egonen zarete, eta eginen diozue Iainkoari othoitz Dotrina hunen egilleagatik.

HAMABORTSGARREN LEKZIONEA

LAUGARREN
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Honora patrem tuum & matrem tuam, 
ut sis longaeuus super terrram.
Ohora zazu zure Aita eta zure Ama 
lurrean denbora luzez bizi zarentzat.

	Arrazoinarekin lagunari ukitzen zaion taula hunen lehenbiziko artikuluak manatzen du burasoen alderako ohorea, hei mundu hunetan nihori baino geiago zor derauegunaz gero.
	Hitz hunez, ohorea, Iainkoak manatzen gaitu gure burasoei amudio eta errespetu ekhartzeaz, nahi dutenaren egiteaz, eta hei bere beharretan heltzeaz: Gauza segura baita egiasko ohorea eztela gertatzen amudiorik gabe, zenbait obedienzia eta zenbait erreberenzia gabe; ikusirik nork ere egiaski ohoratzen baitu, nork ere osoki eta garbiki maite baitu nihor, hura gogotik obeditzen duela eta serbitzatzen.
	Behar ditugu gure burasoak gure bihotzean barrena onetsi eta ohoratu, eta eman behar deraustegu ekhartzen derauegun amudioaren eta ohorearen kanpoko seinaleak.
	Behar derauegu obedienzia errelijios bat gauza zuzenetan, ez ordea Iainkoaren borondatearen kontrako gauzetan; hark, nola baita gure lehenbiziko Aita, nahi baitu hari ekhar diozogun obedienzia guzien gaineko bat, eta nihori baino lehen.
	Obligatuak gara hei heltzera, ez xoilki gure antzeaz, bainan are gure ontasunez, arrazoinak nahi duela, izaitea eman deraukutenek izan dezaten gureganik berearen begiratzeko on duketen guzia.
	Iainkoak manatzen gaitu gure burasoen ohoratzera, lurrean ez denbora luzez izaiteko, eta sori onik ez ikusteko penan, zeren arrazoin da, nor ere eskergabe baita bere biziaren emailleagana, eztadin hartaz goza, ez eta denbora luzez, ez eta sori onarekin.
	Manamendu hunek eztitu xoilki obligatzen umeak bere burasoen alderat, baina bai burasoak ere bere umeen alderat; ikusirik amudioa behar dela elkharganakoa izan.
	Hargatik Iainkoak manatzen dituenean umeak bere burasoei amudio eta ohore erakuzteaz, manatzen tu ixilik burasoak bere umei halaber amudio ekhartzeaz. Eta ezta premiarik hori mana dezan hitz ageriez; ikusirik burasoen amudioa bere umeen alderat, hain naturala dela, non hekin obligatzeko hala egitera, aski baita bere bihotzetan eskiribatutik dadukaten legea, bertzerik gabe.
	Hitz hunez, Aita, eztira xoilki aditzen mundura eman gaitusten burasoak, bainan are Elizako Prelatak edo Buruzagiak, zeinek merezi baitute izen hura, duten bothere espiritualagatik, eta bizitze ekzellentago batetara gure gidatzeko emaiten derauskiguten dotrina sainduakgatik.
	Gobernatzen gaitusten Iustiziako, edo herriko kargudunak bere emazteen kargua dadukaten senharrak, adin geiagoko edo gaineko gradutako ahaideak, ordenerak, guri konseillu emaiteko baso diren zaharrak, azten gaitusten etxeko Iaunak, dotrinatzen gaitusten nausiak, bertzeri irakazten dioten ofizialeak, zenbait maneraz izen hunen azpian sartzen dira. Eta halatan manamendu hunek eztitu xoilki obligatzen naturalezaz aitatzen direnak eta hekin umeak, bainan are Prelatak, eta hekin karguaren azpian daudenak, laiko kargudunak eta hekin azpikoak, senharrak eta emazteak, adin geiagoko edo gaineko gradutako ahaideak, eta adin gutiagokoak eta beheragoko gradutakoak, ordenerak eta haur zurtzak, etxeko Iaunak eta sehiak eta bertze egokiak, nausiak eta diszipuluak, zaharrak eta gasteak obligatzen tu elkharrekin bizitzera amudiorekin eta ohorerekin bata bertzearen alderat.
	Superiorak, dela Elizakoak, dela Laikoak, ahaideek, Etxeko Iaunek, eskolako nausiek, ofizialeek eta zaharrek amudioa ekharri behar deraue azpikoei, adin gutiagoko ahaidei eta beheragokoei, diszipuluei, aprendisei eta gaztei, senharrek emaztei; eta azpikoek, emazteek, adin gutiagoko ahaideek, sehiek eta diszipuluek, aprendisek eta gazteek zor derauezate amudio, errespetu, eta amor begitartetsu bat arrazoinesko gauzetan.
	Manamendu hau hautsten du, nork ere ezpaititu bere burasoak maite, ohoratzen, obeditzen eta faboratzen bere behar orduetan; geiago are, nork ere gaitzetsen baititu eta mesprezatzen, nor ere ahalke baita hekin ezagutzeaz burasotzat, daramaten pobrezia dela kausa, egiten baiteraue beltzuri, garratzki minzo baitzaie, hetaz burlatzen baita, hekin kontra baitarasa, erraiten baiteraue laidosko hitzik, eta koleratzeko suietik emaiten.
	Gero ere, nork ere, ez aski eritsiz desiratzen dutenaren ez egitea, berariaz egiten baitu nahi eztutena, bere buruz behar ez legez eskonduz, edo zenbait bertze kontusko gauzarik eginez hekin borondatearen kontra.
	Geiago are, nork ere bere burasoak faboratu behar bidean, gaitzik desiratzen baiteraue eta bilhatzen, barraiatzen baititu hekin eskasak, eta makurrak, akusatzen baititu iustiziaren aitzinean, Erregeren majestatearen kontrako bekatuaz lekhora, nor ere halako ausarziara etortzen baita, non eskua eman dezan hekin gainean hekin zehatzeko: Nork ere pobretzen baititu bere soberaniasko gastuez eta desordenuez, trabatzen baititu zenbait ontasun gaizki ardietsiaren bere iabeari bihurtzetik, edo zenbait bertze obligatuak diren obrarik egitetik: finean nork ere, hek hillez gero, ezpaitu konplitzen bere ordenuan bere arimen deskargutan utsi eta manatu duten borondatea, eta ezpaitio Iainkoari hekintzak othoitz eragiten obligatua den bezala.
	Hautsten du halaber manamendu hau, nork ere fama gaixtorik emaiten baiteraue Eliza-gizonei, eta hekin bizitzea gaizki aiphatzen baitu, nork ere ezpaititu Elizako ordenanzak obeditzen: nork ere ezpaitio erreberenzia ekhartzen Erregeari, eta Iustizia eskuan dutenei, eta ezpaititu begiratzen, komunaren ontasunagatik egiten ditusten legeak.
	Bere senharrei gauza zuzenetan amor egiten eztioten, bainan mespreziorik eta fastikatzeko suietik emaiten dioten emazteek, hutz egiten dute halaber manamendu hunen kontra.
	Abantailla utsten eztioten ahaideek bere gainean zenbait edo adineko, edo ahaikoko gradu dutenei, nola baitu osabak illobaren gainean, eta hala bertzeez, eztute begiratzen legearen artikulu hunek manatzen dituena, ez eta bere ordenerenganik izaiten ditusten konseillu onen kontra bere buruaren arauera gobernatzen diren zurtzek.
	Hutz berean erortzen dira bere etxeko Iaunen serbitzatzeaz ansiatsu eztiren, bere egin bideaz axolagabetzen diren, hekin kontra darasaten, hekin kaltetan minzo diren, eta koleratzeko suietik emaiten dioten serbitzariak.
	Bere nausiak errespetatzen eztitusten, bainan hekin abisuak eta manamenduak mesprezatzen ditusten diszipuluak; ofiziale nausiak ohoratzen eztitusten aprendisak, hekin azpian bere aprendiskoa ikasten duten biskitartean, hobenduri dira falta beraz.
	Zaharrez trufatzen diren, eta hekinganik aditzen ditusten konseillu onez kasurik egiten eztuten jende gazteek, hutz egiten dute halaber manamendu hunek ordenatzen derauten gauzen kontra.
	Baldin erran ditugun hek guziek hautsten badute manamendu hau, mundu hunetan zenbait autoritate eta esku hekin gainean dutenei zor dioten baino gutiago emanez, hura hautsten dute berriz bertze alde, bere eginbideak agintzen duen baino geiago hekingatik eginez, kontu geiago dadukatenean gizonen borondareaz ezen ez Iainkoarenaz, eta egiten dutenean munduko konsiderazioneakgatik Iainkoaren ontasunari laket etzaion gauzarik.
	Garratstasun handiegiz bere umeen alderat usatzen duten burasoek, zehatzen, eta gaizki erabiltzen ditustenek sujetik gabe, edo sujetarekin; bainan neurririk gabe, eskontzen ditustenek ezin onetz detzaketenekin, konbentutan sar arasten tustenek bere borondatearen kontra, hutz xoil handi bat egiten dute manamendu hunen kontra.
	Onegi ere direnek bere umeen alderat, hitzez edo gastiguz sensatzen eztitustenek gaizki egiten dutenean, hanbat despendatzeko emaiten diotenek, non hori dela kausa eraman ditezin bizitze gaixtotara, artha geiago dutenek hekintzat onhasunik biltzeaz, ezen ez hekin dotrina arazitzeaz Iainkoaren beldurtasunean, hautsten dute manamendu hau.
	Gauza bera egiren dute hek hala maite ditutenek, non hekin idukitzeko berekin, traba detzaten Iainkoak hekinganik desideratzen duenaren egitetik, nola fraide edo serora sartzetik, hartara deitzen dituenean.
	Nork ere emaiten baiteraue exenplu gaixtorik, eta baitaramatza gaizkira, zer ere fazoinez nahi den, bi hutz egiten tu.
	Nork ere idekitzen baiteraue heldu zaien primeza, behar legesko arrazoinik gabe, nork ere bat gabetzen baitu arrazoinak emaiten dioen ontasunaz, bertzeari emaiteko, hautsten du manamendu hau xoil handiro.
	Ezin diteke halaber hobenik gabe, nor ere ezpaitzaie heltzen bere behar zuzenetan eta arrazoineskoetan bere ahalaren eredura, bainan utsten baititu ondikoski hek mundura eman eta ondoan: Hori maiz gertatzen dela bastarten alderat, burasoak obligatuak direlarik hei bere kondizionearen arauerako estatuaren emaitera.
	Arina-kargurik dadukan Eliza-gizonak, baldin ezpadaduka artha bere karguaren azpian daudezinei zor derauen bianda espiritualaren, Iainkoaren hitzaren, eta Sakramenduen, edo berak emaiteaz, edo hala egiteaz non bertzek eman diezen, xoil hutz handi bat egiten du manamendu hunen kontra. Eta emaiten ezpaderaue pobrei aumoina bere indarren arauaz, hutz berean erortzen da.
	Zein ere Iaunek sobera kargatzen baitituste bere azpikoak taillez, edo zor eztitusten, eta neurri gabeko diren inposez, serbitzuez eta lanez, zeinek ere usatzen baitute garratztasun handiegiz hekin alderat, hutz egiten dute oraino manamendu hunen kontra.
	Zein ere Kargudunek ezpaititu gaixtaginak hitzez eta obrez punitzen, aitzitik bere karguaz ansigabetzen baita, emaiten baiteraue largoki ibiltzeko okasionerik, hutz egiten du manamendu hunek hura obligatzen dituen gauzen kontra.
	Gauza bera egiten du zein ere senharrek halako punturaino gaizki usatzen baitu Iainkoak bere emaztearen gainean eman dioen eskuaz, non hura gabe dezan libertate honest batez, eta bere munduaren ekhartzeko premia dituen gauzez, hura mespreza dezan, eta gaizki erabil, eskonduen konpainiari eztagotzan hitzez eta obrez, edo non dabillan bethiere harenganik apartaturik, hartaz hartu duen zenbait nardamendurengatik, zein baita arrazoinesko sujetik emaiten eztioen aitzakia.
	Orobat oraino, nor ere kontra, hain largoa baita bere emaztearen alderat, non bere largo izanez lauda diozon gaizki egitera hartzen duen eskudanzia, edo bedere non eztiozon eman libertate haren ebakitzeko okasionerik.
	Manera berean eztira eskusatuak ahaideak eta zaharrak, zeinen ere gainean bere adinak edo urkho izaiteak emaiten baiteraue abantailla, hek abertitzen eztitustenean, zertaz ere iukeatzen baitute bere abertimenduek ekhar diezeketela probetxurik. Bekatu egiten dute halaber ordenerek, ezpadadukate artha bere gomendioan ditusten zurtzen dotrina arazitzeaz, utsten badituste hekin onhasunak barraiatzera bere ansigabez, eskontzen badituste hekin kondizionea mendraturik, edo faborez, eda dirurik beretzat nahiz.
	Zein ere etxeko iaunak bere sehien edo egokien alderat garratzegi izanez, nahi baitu hekinganik ahal dagiten baino geiago, iasartzen baiteraue, ezpaitu bere ahalaren arauera hekintzat ontasun bilhatzen, aitzitik hekin idukitzekotz bethi ere bere serbitzuan, trabatzen baititu eskontzetik, edo zenbait hekintzat ona eta abantaillatua dela ageri den okasionetik, edo hekin soldatak idukiz, bortxatzen baititu bere denboraren harekin iragaitera eta finatzera.
	Bere diszipuluak behar bezalako artharekin eskolatzen eztitusten nausiak. Bere aprendisei fidelki irakazten eztioten, eta hek gathibu bezala tratatzen ditusten ofizialeak, orobat dira hobenduri.
	Finean baldin nork ere esku duela bertzeen, gainean ezpaititu gonbidatzen karitateski bere eginbidearen egitera, eta ezpaititu sensatzen hutz egiten dutenean, hautsten badu manamendu hunetan datzan Iainkoaren borondatea, geiago hagitz hura hautsten du oraino emaiten ezpaderaue leku konplitzeko, zertara ere obligatuak baitira, edo ekhartzen baditu, zer ere fazoinez nahi den, bere eginbidearen kontrako gauzarik egitera.
	Horra zer den laugarren Manamenduaz. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, baldin, ezaguturik deuzek ere eztuela hala nihor gonbidatzen nihori zor dioen ohorearen emaitera, nola humiltasun barreneko batek, enseiatzen bazarete humil izaitera, gauza segura dela, ezin dukegula zimendu hau, eta ezin konsidera dezakegula, zein obligazione handiak ditugun mundu hunetako bizitzea eman deraukuten burasoakgana, eta hura begiratzen deraukuten, gobernatzen, eta hobeago batetara gidatzen gaitusten gure gainean kargua duten guziakgana, hekin alderat egin gabe, zertara ere obligatzen baigaitu manamendu hunek.
	Iarraikiko zaiskote bada humiltasunari, eta othoitz eginen diozue Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik.

HAMASEIGARREN LEKZIONEA

BORTZGARREN
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Non occides.
Eztuzu nihor hillen.

	Iainkoaren alderako Errelijioneko hirur manamenduak, eta gure burasoenganako pietateskoa hartu ondoan, arrazoinarekin emaiten zaiskigu gure lagunari bidegaberik egitetik debekatzen ditusten manamenduak. Eta lehenbizirik debekatzen gaituena haren hiltzetik, zein baita egin dakidikeon bidegaberik handiena.
	Nola baitu gizonak, ez xoilki gorputzeko bizia, bainan espirituala ere, zeinaren bidez hura bizi baita graziaz, bai eta jendeen artean daraman bizia, zeinaren bidez ongi baitabilla fama onarekin: nihoren hiltzetik debekatzen duen manamendu hunek debekatzen du hirur bizitze suerte hekin nihori eramaitetik, bainan zenbait kasu lekhaturik, erran nahi da, eztu bethiere debekatzen hekin gal arazitzetik, bainan xoilki Iustizia legerik eta autoritaterik gabe hetarik baten ere ebakitzetik.
	Hartarakotz hoben gabeki eraman dakidikeo gizonari gorputzeko bizia, eta jendeen arteko fama onekoa, bi ezpa hirur fazoinez ez ordea espirituala; deuzek ere ezin eman baitiozokeo nihori zuzenesko sujetik bere lagunari graziasko biziaren gal arazitzeko, guziz premiatua ezpada.
	Nork ere hiltzen baitu nihor Iujearen manuz hura behar zuzenaz kondenatzen duenean, Iainkoaganik duen autoritatearen bertutez, hura hiltzen du manamendu hunen kontrako hutsik egin gabe.
	Gerla iustu batean bere Kapitainaren manuz nihor hiltzen duen Soldadua, ezta hobenduriago, gizonaren bihotzetik, haren eskuz butaturik, iragaiten den espata baino.
	Nola naturalezak irakazten baitio bat bederari bere buruaren begiratzen, nork ere, bere biziaren defendatzen hari dela, hiltzen baitu nihor, eztu hutsik egiten manamendu hunen kontra.
	Nola karitateak irakazten baiterauku gure lagunaren defendatzen, irakazten derauku halaber, nihork nihor hiltzen badu haren trabatzeko bertzeri bidegaberik egitetik, eztela hobenduri Iainkoaren aitzinean.
	Nola arrazoinak erakuzten baiterauku, deusek ere eztuela gure arima lizuntzen gure borondateak baizen, irakazten derauku halaber, nork ere nihor hiltzen baitu kasuz, eztela hobenduri, baldin ustegabean hiltzen duenean, egiten ezpadu beronez sori eta zilhegi ezten obraz, edo, sori delarik, egiten ezpadu halako zuhurgabetasunarekin non gizon zuhur batek iujeatu behar lukeien handik ethorri behar lukeiela gaitzik.
	Konparazionera, nork ere, ganbara batean dabillala, ustegabez eror arazitzen baitu soillerutik, beherean dagoenik hiltzen duen harririk, eztu Iainkoaren aitzinean hobenik; bainan nihork zehatzen badu emazte izorrarik, eta ustegabez hiltzen badio haurra, hobenduri da, ez xoilki emazteari berari egiten dioen bidegabeagatik, bainan geiago eta haurraren heriotzeagatik.
	Arrazoin hark berak irakazten deraukunean hura eztela hobenduri, zeinek ere hiltzen baitu bere buruaren defendatzen hari dela irakazten derauku halaber, nor ere zuzenaren kontra penetan baitago, bertze batek eraginik, manamendu hunen kontra hutsik egin gabe, egiten zaion bidegabearen itzultzeko, eta handik heldu zaion kaltearen mendratzeko, ager detzakeiela bere bidegabegillearen eskasak eta hobenak, eta hala hari ideki diozokeola fama oneko bizia, ahal bezanbat, egiten duen bezala nork ere iustiziaren aitzinean akusaturik, gainean emaiten baiteraue bere akusatzaillei egiasko baiarik eta akusurik.
	Kasu hautan ideki diteke gorputzeko bizia eta fama onekoa manamendu hunen kontrako hutsik egin gabe.
	Bainan hutz egiten du lehenik, gorputzeko biziaz bezainbatean, nork ere, erran ditugun kasuez kanpoan, hiltzen, ebaintzen, zaurtzen, hil, ebain, zaurt, eta zeha arasten, halako gauzarik desiratzen eta konseillatzen baitu, edo ezpaitu trabatzen, ahal dagiela.
	Hunen gainean iakin behar da, hanbatenaz handiago dela bekatua, zenbatenaz konsideratzekoago baita halako bidegaberik pairatzen duena, egiten edo eragiten duena: zenbatenaz kontuskoako baita halakorik gertatzen den lekua; zenbatenaz finean hartan erortzenago baita nihor, bertze, hura emendatzen duten kondizinoekin: geiago baita Aita, seme, emazte, anaia, ahaide, Apezpiku, fraide eta bertze Eliza edo Iustizia gizon, zein ere nahi den, eta mainada oso bat bere neke trabailluz azten duen baten hiltzea edo zehatzea, ezen ez halako estaturik eztuenari halako gaitzik egitea.
	Bekatu handiago du oraino Eliza-gizonak, nola behar baitio partikularki odolari ihez egin, hartan eskuen sartzeaz, zer ere fazoinez nahi den, bertze batek duen baino.
	Bekatu are geiago halakorik egiteaz leku saindu den, orobat den batean baino.
	Geiago ere, hainitz lagun hartzeaz edo emaiteaz gaizki baten egiteko, berak egiteaz baino.
	Geiago finean gorputzaren eta arimaren galtzeaz, ezen ez halako suertez hiltzeaz non eztadin gal gorputza baizen.
	Hobengaberik edo hobenduririk ere kondenatzen duen iujeak, formalitate guziak haren hauzian begiratu gabe, hutz handi bat egiten du manamendu hunen kontra.
	Zeinek ere oraino ezpaitu faboratzen bere aitzinean erabiltzen den hobengabea, hanbatenaz bekatu handiago batez kargatzen du bere arima, zenbatenaz gaitz geiago pairatzen baitu akusatuak, halako maneraz non hiltzen bada presondegian emaiten zaiskon penez, haren heriotzeaz kargatzen baita, hura darabillaten guziak bezala, egin ezpadu bere ahala haren libratzeko bidegabeko heriotzetik.
	Zein ere Iustiziako nausiek pairatzen baitituste Iainkoaren eta munduaren aitzinean madarikatzeko diren bat banakako konbatak, ezpaitituste punitzen hiltzailleak, bertze, manamendu hunen kontrako gaixtagin seinalatuak, hura hautsten dute berek, estimatzen dela hekin sobera pairatzeak emaiten dioela heriotzea, nori ere bertzeen maliziak idekitzen baitio bizia.
	Nork ere laudatzen baititu egiten diren heriotzeak, eta bertze sarraskisko akzioneak, egin ditezin baino lehen edo eginez gero, hautsten du halaber manamendu hau.
	Zein ere Dotorak, Barberak, edo Botikarik hiltzen baitu nihor, edo ekhartzen baitio kalte handirik, egiten ezpadu ere borondatez, bainan iakin gabez xoilki, hutz egiten du manamendu hunen kontra arrazoin beragatik; ikusirik iakingabetasuna dela maliziaren orde nihor iakitera obligatua den gauzetan.
	Zein ere emaztek ithotzen baitu bere baitan duen fruitua ustegabez; hobenduri da arrazoin beragatik; iakinik ansigabetasuna dela malizia bezanbat; nihor erne behar den gauzetan.
	Nork ere trabatzen baitu emakumerik izorratzetik, edo enseiatzen baita maliziaz haur-egoitste eragitera; bai eta ustegabean hutz hartan bere faltaz erortzen diren emazteek, nola gerruntze sobera hertsiz, edo sobera dansatuz, bekatu handi bat egiten dute manamendu hunen kontra.
	Nork ere ikusten baitu pobrerik halako beharrean dagoela, non hiltzera baitoa gosez, hobenduri da heltzen ezpazaio, Saint Anbrosiok irakazten deraukula hark hiltzen duela, nork ere ezpaitio kasu hartan iatera emaiten.
	Nork ere iakiara bere buruari bilhatzen baitio heriotzea, edo desiratzen, bizitzeaz unhaturik, edo desiratzen eztuela ere, ezartzen baitu bere burua zuzenesko sujetik gabe biziaren galtzeko peril ageri batean, hobenduriago da oraino, ezen ez bertzerik hil baleza, edo desira baliozo heriotzea, edo hura ezar baleza arrazoinik gabe bere buruaren gaitzeko peril agerian; zeren geiago zor dio nihork bere buruari bere lagunari baino, eta eztu bere burua bere eskuko, hartaz egiteko iduritzen zaion bezala, bainan bera bere buruaren begirale eta berme emana da xoilki, eta obligatua bere biziaren begiratzera.
	Bai eta nor ere, bizitzeaz unhaturik baitabilla hargatik martirioaren bilha, kargatzen da bekatu handi batez.
	Manamendu hunen kontra bekatu eginten du halaber, bizitze espiritualaz bezanbatean, nork ere arimak fedearen kontrako opinioneez pozoaturik apartatzen baititu egiasko Elizatik.
	Nork ere nihor ongi egitetik gibelatzen, gaizkira eramaiten, bekatutara ertxatzen baitu, dela bere hitzez, dela bere exenplu gaixtoz, gauza bera egiten du.
	Nork ere halaber ezpaitiotza bere lagunari haren hutz eginak erakusten, ikusten duenean bere abisuek ekhar diozokeotela probetxurik, hutz egiten du manamendu hunen kontra.
	Zein ere Dotorek, ahaideek, adiskideek eta serbitzariek errekaitatzen baitute eri bat, eta ezpaitute hura abertitzen hiltzeko perillean dagoenean bere konszienziaren bide onean emaiteaz, edo hain berandurik hura abertitzen baitute, non ezin baitaidike behar den bezala, kargatzen dira bekatu ahal ditekeien kruelenaz, eta erakuzten dute tratatzen duten eriaren etsai direla, kasu geiago egiten dutela haren gorputzeko osasunaz arimakoaz baino, hekin artean konparazionerik eztelarik.
	Baldin bere buruari gorputzeko herioa desiratzen eta bilhatzen dioena hobenduri bada Iainkoaren aitzinean, bere buruaren hiltzaille bezala, hobenduri da halaber, nork ere zenbait bekatu mortalaz bereganik grazia kasatzen baitu, zein grazia bizitze espirituala baita.
	Hutz bera egiten du manamendu hunen kontra, fama oneko bizitzeaz bezanbatean, nork ere hitzez, laidosko eskiribuz, izengoiti itsusi emanez desohoratzen baitu bere laguna, edo emaiten dioela gainean akusu falsorik, edo kanporatzen duela hark duen egiasko eskasik eta baia lizunik, lehen erran ditugun okasioneez lekhora, eztelatik ere hartaz baliatu behar konsiderazione handirekin baizen; eta halakoak obligatuak dira, nori ere bide hetaz arrogatu baitiote bere ohorea, haren hei bihurtzera.
	Orobat egiten du oraino, nork ere bertzerik ertxatzen baitu halako gaixtakeriarik egitera, edo ezpaitu trabatzen egitetik, ahal dagien bezanbat.
	Manamendu hunen kontra hutz egiten du ere, nork ere bere bekatuaz loriatuz, bere burua eskandolisetan ezarriz, idekitzen baitio bere buruari jend'artean ongi etortzeko nihork iduki behar duen fama ona.
	Horra zer den bortzgarren manamenduaz. Lekzione huni zarraiskotela, irazeki behar zarete karitateari ahal bezanbat iarraikitzera, eta deliberatu behar duzue arrazoinak gidaturik zer ere bidegabe eginen baitzaitzue haren pairatzera, zuengatik heriotzea pairatu duenaren amoreagatik; Gauza segura dela noiz ere nihork maiz pitstuko baitu bere bihotza Iainkoaren eta bere lagunaren onetstera, eta deliberatuko baitu eginen zaiskon bidegabeen pazienziaz hartzera, eztuela idukiko bere baitan Inbidiarik eta gaitzeriskorik, dakiela karitateak hek kasatzen dituela; eztela ere koleran iarriko, ez eta mendeku bilha ibilliko; dakiela pazienzia dela hekin kontrako erremedioa.
	Eta halatan gauza segura da begiratuko dela Iainkoaren aitzinean heriotze suerte hautarik guzietatik, baten ere egitetik, zeinen egiasko ithurburuak baitira erran ditugun lau pasione hek.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

HAMAZAZPIGARREN LEKZIONEA

SEIGARREN
ETA ZAZPIGARREN
MANAMENDUAREN
GAINEAN

Non moechaberis.
Eztuzu eginen haragisko bekaturik 
bertzeren esposarekin.

	Eztu Iainkoak arrazoinik gabe nahi izan, bertzeren esposarekin egiten den haragisko bekatuaren debekua berehala berariaz eman zedin nihoren hiltzeko debekuaren ondoan, hori hala denaz gero, guri ezagut arazitzeko, gizon ezkondu batek paira dezakeien bidegaberik handiena, hari bizia idekitzen dioen bidegabearen ondoan, dela, haren espos-ohea lizunduz egiten zaion bidegabea.
	Manamendu hunek debekatzen du partikularki, hitz bereziez eta seinalatuez, bertzeren esposarekiko bekatua eta lizunkeria suerte hunen azpian, obra likitz eta gaixto guzia, zein debekamendua aski deklaratua baita Eskiritura Sainduaren hainitz lekutan, hemen aditua izaiteko bertzeren esposarekin egiten den bekatuaren berariasko debekuaren azpian; hura Iainkoak nahi izan baitu partikularki deklaratu, zeren, bere lizuntasunaz lekhora, badaduka bere baitan iniustizia bat, ez xoilki lagunaren kontra, erran nahi da, presuna eskondu interesatuaren kontra, bainan are jendeen arteko bizitze legeskoaren kontra.
	Bada xeheroki iakitekotz zer debekatzen duen manamendu hunek, iakin behar da zein diren haragisko bekatuaren suerteak, eta halatan hek ukituko itugu bata bertzearen ondoan.
	1. Adulterioa, da gizonak eta emakumeak ezkontzatik kanpoan egiten duten haragisko obra, hetarik bat bederen ezkondua denean.
	2. Fornikazione sinplea, da haragisko obra gizonaren eta emakumearen artean, bere birjinitatea iadanik galduz gero, hetarik bat ere obligatua eztenean, ez eta ezkontzaz, ez eta kastitatesko botuaz.
	3. Inzesta, da gizonaren eta emakumearen haragisko obra, elkhar ukitzen dutenean ahaide izanez, edo ahaikoan sartuz gradu debekatuetan; eta bekatu hura hanbatenaz da handiagoa, zenbatenaz egiten baita urkhoagoen artean.
	4. Deslorazionea, da gizonaren eta emakumearen haragisko obra, bietarik bata birjina denean.
	5. Bortxa, da gizonaren eta emakumearen haragisko obra, zer ere kondizionetako diren, bietarik bata, zeinarekin egiten baita bekatua, bortxatzen denean edo altxatzen bere borondatearen kontra, eta eramaiten.
	Eta altxatzen denean edo eramaiten, dela emakume, dela gizon bat bere aitaren, amaren, edo ordeneren eskuetarik hekin borondatearen kontra, eramaiten direnek konsentitzen badute ere, eta ezkontzeko ez bekatu egiteko borondaterekin, orobat da bekatu.
	6. Sakrilejioa, da gizonaren eta emakumearen haragisko obra, bietarik bata bederen Iainkoari konsekratua denean, edo konsekratuak ezpadira ere, leku sakratu batetan egiten dutena.
	7. Naturaleza kontrako bekatua, da gizonaren eta emakumearen haragisko obra hekin artean ez egina, edo egina ere, naturalezak munduaren emendatzeko, eta bethieretzeko ordenatu duen legearen kontra.
	Bekatu hunek hainitz lizunkeria suerte maradikatu daduka bere azpian: geienez egonen gara ixilik, eta zeren ezpaiteraustegu eztakiskitenei ezagutzera eman nahi, eta zeren halako gaixtakerien orhoitzapen harrigarriak ezpaigaitu utzten hekin aiphatzera bere izenez. Minzatuko gara xoilki emakumeekiko usanza desordenatuaz, erran nahi da, emakumeekin halako bidez izaiten den konpainiaz, non handik ezin egin dadin haurrik: Eta hori emaiten dugu iakitera, jende ezkonduak begira ditezin amoreagatik inkontru hartan erortzetik.
	Hunengatik abertituko itugu oraino estatu hartan daudezinak begira ditezila ezkontzak obligatzen dituen elkharganako eginbidetik apartatzetik, haurrik izaiteko beldurtasunagatik, zeren, nola eskontza ordenatua baita munduaren emendatzeko, halako apartatzea da Sakramendu hunen finaren eta intenzionearen kontrako bekatu seinalatu bat.
	Hauk dira iakin behar ditutzuen manamendu hunek debekatzen tuen haragisko bekatuaren suerteak.
	Haukin ondoan iakinen duzue, nola zein nahi den legek ezpaitu xoilki debekatzen deklaratzen duen akzionea, bainan are zerk ere gonbidatzen baitu nihor eta ertxatzen haren kontrakorik egitera, halatan hitz itsusi, behatze lizun, musu, eta ukitze likitz, berniza, eta bertze fin gaixtotatako gauza guziak debekatuak direla.
	Manamendu hunen kontra egiten du hutz, nork ere largatzen baitu bere burua eginez edo desirez zenbait erran ditugun bekatu suertetara, eta nork ere egiten baitu halako lizunkerietara doan solasik edo akzionerik.
	Manamendu hau hautsten du halaber, nork ere faboratzen baitu edo bilhatzen halako lizunkeriarik bertzeentzat, beregainki gaixta arazitzen badu presuna garbirik, eta gaizkira badarama arima xahurik.
	Zein ere burasoek, senharrek, eta ordenerek halako lizunkerietara emaiten baitituste bere umeak, emazteak eta zurtzak, bere interesakgatik, eta saltzen baitute hekin ohorea eta garbitasuna, hanbatenaz dira hobenduriago, zenbatenaz geiago obligatuak baitira galtzen ditustenen ontasunaren bilhatzera.
	Zeinek ere halako lizunkeriarik konsentitu gabe, hanbat esku eta libertate emaiten baiteraue bere alabei, emaztei eta zurtzei, non arrazoinekin behar duten iujeatu hartaz gaizki usatuko dutela, hobenduri dira bere largoegiz egiten ditusten lizunkeriakgatik.
	Baldin halaber hekin gainean dadukaten hersitasunak, emaiten eztiotela bere buruaren ekhartzekorik bere kondizionearen arauera, emaiten baderaue okasionerik bekatutan erortzeko eta zerbait eskaintzen derauenen borondate gaixtoaren konsentitzeko, hoben handi batez kargatzen dira.
	Nork ere bere bizitze gaixtoaren exenpluaz emaiten baitio bertzeri bera bezala ibiltzeko eta egiteko biderik, ez xoilki ihardetsiko du Iainkoaren aitzinean berak egin faltaz, bainan oraino hari iarraikiz egiten diren guziez.
	Kontu berean da, nork ere nihor, lizuntzeko borondaterik ezpadu ere, solaz itsusiez haragiaren plazerak eta atseginak hain handi egiten baititu, non arima sinpleak gonbida ditezin hetan bere buruaren erortzera utstera.
	Nor ere serbitzatzen baita edariez eta pitzgarriez bere naturalezako indarren eragiteko, komunski ahal dagien baino geiago, eskontzan baliz ere, xoil bekatu handi bat egiten du, eta ez berak xoilki, bainan oraino halako pitzgarririk ordenatzen, eta emaiten duten Dotorek eta Botikariek.
	Nork ere xarmeriaz eta malefizioz maite duenik enganatzen baitu, edo engana arazitzen, bi bekatu egiten tu.
	Nola manamendu hunen deklarazionea ezpaita aski Lekzione batetakotz, iraganen gara zazpigarrenera.

ZAZPIGARREN
MANAMENDUA

Non furtum facies.
Eztuzu ebatsiko.

	Iainkoak manamendu berariasko bat eginez gero gizonaren biziaren defendatzeko, eta bertze bat haren begiratzeko bidegaberik hartzetik bere emazteaz denaz bezanbatean, ezin baita harekin bertze ber-bat, arrazoin handirekin bertze manamendu bat egiten du haren ontasunen begiratzeko.
	Ohoinkeria, den bezala minzatzera, da bertzeren ontasunaren zuzenaren kontra idukitzea edo eramaitea, enganioz edo bortxaz, hari iabetzeko egiasko iabearen borondatearen kontra.
	Goratzen diren ontasunen suerte diferentek, hek hartzen diren lekuek, eta hekin eramaiteko manera diferentek hainitz ohoinkeria suerte egiten dute.
	Baldin hartzen den gauza, batena bada, eta ixilik hartzen bada, den bezala minzatzera, ohoinkeria da; komunarena bada, hala nola komunaren diruaz, bertze ohoinkeria gaixtoago bat da, pekulat deitzen dena.
	Gauza sakratua bada, edo ezpada ere, bainan idekitzen bazaie presuna sakratuei, edo hartzen bada leku sakratutan, halako ohoinkeria da sakrilejio.
	Finean zer ere baita, eta nori ere eramaiten baitzaio, hartzen bada ageriz eta bortxaz, arrogazeria da.
	Zer ere ohoinkeria nahi den, manamendu hunek debekatua da, eta halakotz, ohoinkeria eztenaz gero bertzeren ontasunaren idukitzeaz bertzerik iabearen borondatearen bortxaz, manamendu hunek eztu xoilki debekatzen, zer ere nahi den, bertzeri eramaitetik, bainan are obligatzen du nihor, haren bihurtzera, hura dadukanean iabearen borondatearen kontra; ikusirik nork ere hura hala baitu, hura dadukala zuzenaren kontra bihurtzen ezpadu, berak hartu eztuelarik.
	Ohoinkeria bekatu handiagoa da, edo mendreagoa, ekhartzen duen kalte handiagoaren edo mendreagoaren arauera, eta bethi ere da bekatu mortal, noiz ere ebatsten den gauzaren balioa kontuskoa baita edo beronez, edo ebatsten zaionaren okasionea eta kondizioneagatik.
	Nork ere ebatsten baitu eta arrogatzen ageriz, oianetan eta bertze lekuetan, nork ere faboratzen baitu halako akzionerik, ostatatzen baitu ohoinik, estaltzen baitu ohoinkeriasko gauzarik, eta konsentitzen baitu halako gaixtakeriarik, zer ere fazoinez nahi den, bekatu egiten du manamendu hunen kontra.
	Zein ere serbitzarik geiago kondatzen baitu bere nausiari emaiten diotzan kontuetan, egiaz eman duen baino, hunen kontra egiten du halaber bekatu; eta hori hanbatenaz garratzkiago, zenbatenaz haren baitan nausiak duen fidanzak emaiten baitio bide geiago, eta arrazoin gutiago falta haren egiteko.
	Falta bera egiten du nork ere, hartzen eztituelarik bere nausiaren ontasunak, hek utsten baititu galtzera bere ansigabez.
	Nork ere erosten baitu gauza ebatsirik, edo baitaduka bertzeren ontasunik kausituz, hautsten du manamendu hau.
	Nork ere maliziaz su emaiten baitio bere hauzoaren etxeari, pozoatzen baitu haren hazienda, edo egiten baitio zenbait bertze kalte handi, ebatsten dio gal arazitzen diotzan gauzen balioa.
	Nork ere irabasten baitu iokoan enganioz, edo nork ere enganiorik gabe, suma kontusko bat irabasten baiteraue, oraino hainitz gauzaren errekaitatzeko baso eztiren etxeko umei, falta beraz da hobenduri.
	Nork ere ioiten baitu diru falsorik, saltzen baitu marxandisa suerte bat, bertzea delakotz, gaiztorik, ona delakotz, emaiten baitu neurri xipirik, pisu arinik, edo guti, handi, pisuko, edo hainitz eman behar bidean; nork ere saltzen baitu deuz ere balio duen baino garestiago, eroszaillearen sinpleziaz baliaturik, hutz berean erortzen da.
	Gauza bera egiten du, nork ere aumoina bere indarren arauera ezpaiteraue emaiten, hura katitatez zor derauen pobrei; eta beregainki benefiziorik duen Eliza-gizonak eginbide hunen arauera egiten ezpadu, nola emaitera obligatua baita hersikiago bertzeak baino.
	Orobat egiten du oraino, nork ere bere burua pobre disimulaturik aumoina hartzen baitu premia gabe; ikusirik, nori ere zor baitzaio, hari idekitzen dioela.
	Zein ere langilek edo ofizialek hartzen baitu egin eztuen, edo behar legesko artha ez ekharriz, gaizki egin duen obraren egite-saria: eta kontra, nork ere saria eta errekonpensa goratzen baiteraue hura zuzenki irabasi duten langilei eta ofizialei, hautsten du manamendu hau handiro xoil, eta halako bekatua Iainkoari mendeku eske dagoka oiuz.
	Zein ere dendarik edo ofizialek goratzen baitu zerbaiten egiteko emaiten zaion estofaren parterik, ezin eskusa diteke ohoinkeriarik egiten eztuelakotz, bere neke trabailluen arrazoinesko pagamendua izaiten badu.
	Nork ere zenbait artifizio gaixtoz bere hartzekodunak enganatzen baititu zor deraustenez, hura halaber handiro hautsten du.
	Nork ere lukurarisko irabasirik hartzen baitu bere diruagatik, lukurarisko kontraturik iragaiten duten Notariek, lukuraritasunik pagatzera nihor kondenatzen duten iujeek, hautsten dute manamendu hau.
	Nork ere ezpaitiotza Elizari pagatzen zor diotzan detxumak eta primiziak, eta bere Prinzeari zor dioen trebutu zuzena, hutz berean erortzen da.
	Gauza bera egiten du, bere benefizioari datxeskon kargez deskargu on bat egiten eztuen benefiziodunak, bai eta nork ere zuzenaren kontra Elizako ontasunak Simoniaz edo Konfidanzaz idukiz ebatsten baitio IESU KRISTOREN esposari berea.
	Zein ere Prinzek pairatzen baitu, berak saristatu behar duen soldaduak bere azpikoak arroga eta bahi detzan, eztago manamendu hunek ordenatzen dituen mugetan.
	Zein ere Iaunek kargatzen baitute poblua taillez eta trebutuz, zuzenesko arrazoinik eta legesko eskurik gabe, eman diteske manamendu hunen hautszailleen artean, poblu-jaleak bezala.
	Zein ere Iustizia-gizonek, edo herriko kargudunek herrikoak taillatzen baitituste hekin indarrak ekhartzen duen baino geiagoz, eta zeinek ere taillatzen baitituste partikular batzuk behar diren baino geiagoz, edo dela sobera kargatzen ditustenei aspertzeko, edo dela bertze batzuei grazia egiteko, iragaiten dute manamendu hunek ordenatzen derauena, eta obligatuak dira bihurtzera, zertaz ere kalte hartzen baitute gaizki taillatu direnek.
	Zein ere Iujek iakiara emaiten baitio hauzia irabasirik zuzena eztuenari, hautsten du manamendu hau, eta obligatua da behar den iabeari gal arazitzen dioen ontasunaren bihurtzera.
	Gauza bera erran behar da zuzenaren kontrako hauzia luzatera utsten duen iujeaz eta Iustizia-gizonaz; eta persegimenduak berariaz iraun arazitzen tusten partidez, zeinekin egiteko duten partiden honda arazitzeko.
	Orobat oraino erran behar da kontusko presentik hartzen duenaz, zuzena duenari iustiziaren balia arasteko.
	Eritasunak luzatzen ditusten Midikuek, probetxu geiago izaiteagatik, gaizki usatzen dute bere ofizioaz, manamendu hunen kontra.
	Nork ere zenbait legesko ezten bidez, zein ere nahi den, trabatzen baitu bertzeren probetxua eta aitzinamendua, egiten du manamendu hunek debekatzen dioen gauza.
	Bere senharren ixilik eta konsentimendurik gabe kontusko gasturik, zertan ere nahi den, egiten duten emazteek, hautsten dute manamendu hau; eta hori hanbatenaz seinalatukiago, zenbatenaz gaizkiago emaiten baitute gastatzen duten dirua.
	Zein ere umeek hartzen baitute bere burasoen ontasuna hekin ixilik, eta hekin borondatearen kontra, hutz egiten dute fedesko artikulu hunek manatzen derausten gauzen kontra.
	Gauza bera egiten dute oraino, burasoak hil direnean, bihurtzen ezpadute, zer ere ezagutu baitute hek behar zutela bihurtu.
	Nork ere gastu geiago egiten baitu bere indarren arauera behar duen baino, hautsten du oraino manamendu hau, estimatzen dela bere mainadari ebatsten dioela zer ere soberaniasko gastutan emaiten baitu.
	Horra zer den seigarren eta zazpigarren manamenduez Lekzione hunetarik probetxurik athera dezazuen amoreagatik, orhoituko zarete Iainkoaren garbitasunaz eta Parabisuko aberatztasunez; gauza segura dela, Iainkoaren garbitasunak traburik gabe gonbidatuko zaitustela; haren idurira eginak zaretenaz gero, haragisko lizunkerietarik begiratzera; eta nork ere Parabisuko aberatstasunen konsiderazionea bere bihotzean egiaski sarturik idukiko baitu, begiratuko dela erraski; zeruan aberatz izaiteko esperanzaren gainean, lurrean hartzetik, hura egun batez hain primeza saindu eta aberatz batez gozatzetik traba dezan gauzarik.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

HEMEZORTZIGARREN LEKZIONEA

ZORTZI, BEDERATZI
ETA HAMARGARREN
MANAMENDUEN
GAINEAN

Non loqueris contra proximum 
falsum testimonium.
Eztuzu lekuko falsotasunik erranen 
zure lagunaren kontra.

	Iainkoaren ontasuna hain handia da, non manamendu batzuk eginik gizonaren begiratzeko obrez egin dakidiskeon bidegabetarik, nahi izan baitu halaber bertzerik egin haren begiratzeko hitzez egin dakidiskeonetarik. Konsiderazione hunengatik debekatzen du lekuko falsotasuna, eta hori arrazoin handirekin, ohoinkeria debekatu ondoan; halaz eta gezurra denaz gerostik egiaren ohoin egiasko bat.
	Manamendu hunek debekatzen du lehenbizikorik iustizian gezurrik erraitetik, erran nahi da, debekatzen du kontrariorik erraitetik, bere karguaren bertutez zenbait eginen egia galdetzen duen iujearen aitzinean: bigarrenean debekatzen du gezur suerte guzia, zer ere suertetako nahi den, eta non ere erran dadin.
	Hirur suertetara partitzen da gezurra. Lehenbizikoa da gezur maliziosa, erran nahi da, berariaz lagunari bidegaberik egiteko eta kalterik ekhartzeko erraiten den kontrarioa. Bigarrena da gezur kortesa edo ofiziosa, erran nahi da, nihori kalterik ekharri gabe, norbaiti plazer egiteagatik erraiten den kontrarioa. Hirurgarrena da trufakeriasko gezurra, erran nahi da, bere adiskideekin trufatzeko eta irri egiteko nihork erraiten duen kontrarioa.
	Gezur suerte guziek hautsten dute manamendu hau, bainan batzuek bertzeek baino garratzkiago, nola bi azkeneko suertetakoak maiz erran baititeske hutz benialen eta arinen artean baizen ezin konda diteskeien bezala.
	Nork ere Iustizian akusatzen baitu nihor bere konszienziaren kontra, gainean emaiten dioela, zertan hobenik eztuen gaizkirik, hautsten du manamendu hau xoil garratzki, eta garratzki baino garratzkiago, noiz ere erraiten duen falsotasuna firmatzen baitu iuramentuz, egia baliz bezala. Nork ere halako pensurik eragiten baitu, konsentitzen, edo ez trabatzen ahal dagiela, hura hautsten du halaber.
	Orobat egiten du zein ere Iujek hartzen baitu ezagutza hari eztagokan egiteko batez, edo hari dagotzan gauzetan iujeatzen baitu hauzirik, berak ezaguturik iujeatu behar eztuen maneraz; gauza ageria dela eztela nihori kalte geiago ekhar diozokeon falseriarik, iujeamendu baten autoritatez firmatzen denak baino.
	Zein ere Abokatek edo Prokuradorek mantenatzen baitu, klarki zuzenaren kontra dela berak ezagutzen duen hauzirik, edo zuzeneskorik mantenatzen baitu gezurrez, ezin eskusa diteke hobenik gabez.
	Nork ere egiten baitu kontratu falsorik, eta hartan kausitzen diren lekukoek, hautsten dute manamendu hau, eta hobenduri egiten dira bekatu handi batez.
	Nork ere, iustizian ezpada ere, gainean emaiten baitio bere lagunari egin eztuen hobenik, haren baitan ezten tatxarik, egin eztuen akzionerik, erran eztuen hitzik, eta hori hari kalterik ekhartzeko borondaterekin, zer ere maneraz nahi den, manamendu hau hautstzen du handiro.
	Gauza bera egiten du, nork ere hitzez emendatzen baitu bertzeren eskasa, nork ere kanporatzen baitu haren sekeretua, haren kaltetan, nork ere gaitzera hartzen baititu haren akzioneak, onera har diteskeiela, nork ere ukhatzen baitu haren baitan ezagutzen duen bertuterik, edo ezpere estaltzen baitu eta ilhuntzen munduaren aitzinean ahal lukeien eta izan behar duen aitorra eta argia, finean nor ere baitago ixilik bertzeren kaltetan, eta ezpaitu bere laguna laudatzen, laudatu behar duenean; ikusirik eztela estimatzen gezur erraiten duela bere konszienziaren kontra minzo denak xoilki, bainan are nork ere gauzak hartzen baititu hartu behar eztiren bezala, eta baitago ixilik egia erran gabe, obligatua denean ixilik ez egoitera.
	Nork ere nihortaz gaizki minzatu behar bidean, hari lausengatzen baitio, hartaz erraiten duela hari eztagokan ontasunik, haren erakhartzeko bere neurrira, edo nahi duenaren ardietsteko, hura hautsten du oraino.
	Baldin noren ere ahoan kausitzen baita kontrarioa, zertan ere nahi den, hark hautsten badu manamendu hau; Arrazoin handiagorekin hura, hautsten du, nork ere fedesko gauzetan, zein baita den gauzarik kontuskoena, mantenatzen baitu gezurra, eta falsoki serbitzatzen baita Eskiritura sainduaz, Katholika gaixto batzuk egiten diren bezala fedearen kontrako etsaien artean gertatzen direnean.
	Nork ere, gaixtakeria bat dakiela, ezpaitu hura deklaratzen eta erakusten, iustiziak hura behar legez errekeritzen duen orduan, hutz egiten du manamendu hunek hura obligatzen duenaren kontra, akusatuaren ahaide, edo konseillu emaille ezpada, zeren kasu hartan ezta obligatua dakien egiaren erraitera, Erregeren Majestatearen kontrako bekatuaz lekhora.
	Elizako zensurek obligatzen dutenean estaltzen den egiaren kanporatzera, eta erakustera, ez erakusteaz egiten den falta handiagoa da oraino.
	Nork ere erremedia baitezake gaitz bat bere lekukotasunaz, hautsten du manamendu hau egiten ezpadu.
	Manamendu hunen kontra hutz egiten du halaber, nork ere agertzen baitu estalirik idukitzeko kondizinorekin erran izan zaion sekereturik, edo nork ere agertzen baitu bere laguna baitan dakien eskas handirik, bainan estalirik dagoenik; ikusirik ixilik iduki behar den egiaren erraitea gezurra bezanbat dela.
	Nork ere, froganza osoez eta konplituez iustizian benzuturik, ezpaitu bere bekatua aitortu nahi, eta kontra, nork ere bere burua akusatzen baitu egin eztuen hobenaz, biek hautsten dute manamendu hau, zeren ezta sori, ez eta egia klarki ezagutuaren ukhatzea, ez eta gezur den gauzaren aitortzea.
	Horra zer den zortzigarren Manamenduaz. Hunen ondoan iraganen gara bederatzi, eta hamargarrenera Lekzione hunen konplitzeko.

BEDERATZI
ETA HAMARGARREN
MANAMENDUAK

Non concupisces domum proximi tui, 
nec deliderabis vxorem eius, non seruum, 
non ancillam, non bouem, non asinum, 
nec omnia quae illius sunt.
Eztuzu desiratuko zure lagunaren etxea, 
ez eta haren emaztea, ez mutilla, 
ez neskatoa, ez idia, ez astoa, 
ez eta haren den gauzarik.

	Nola Iainkoaren legea espirituala baita, eta hargatik egina, gizonaren bere baitan xuxentzeko, espirituari ukitzen zaiskon gauzetan, nola kanpotik, egiten ohi dituen obretan: Bigarren taulan dauntzan bi azkeneko manamenduez, Iainkoak nahi izan tu partikularki borondatesko diren barreneko gutiziak debekatu, arren uste eztugun, Sain Matthieuen bortzgarren kapituluan gure Salbatzailleak akusatzen dituen Iuduek bezala, kanpoko obrak xoilki direla debekatuak; bainan kontra iakin dezaguntzat egiaski iustu izaitekotz Iainkoaren aitzinean, eztela aski gizonak egiten dituen kanpoko obrak xuxenki darabiltzan, bainan oraino bere barreneko guziak behar dituela xuxendu.
	Ezagutzekotz nola xuxendu behar diren barreneko akzioneak, iakin behar da hirur barreneko akzione suerte direla berezirik, zein akzioneen bidez hirur pausuez bezala iautsten baigara bekatu egitera: hirur akzione hek dira sujestionea edo tentazionea, atsegina, eta konsentimendua.
	Sujestionea da, deabruak, haragiak edo munduak gogora ekhartzen deraukun gauza tentagarri bat, ea hura nahi dugun.
	Atsegina da akzione bat, zeinaren bidez zenbait denboraz plazerarekin baigaude eman izan zaikun tentazioneko sujetaren gainean gogoeta egiten.
	Konsentimendua da akzione bat, zeinaren moienez gutiziaz eta detiraz besarkatzen baitugu gure adimenduari presentatzen zaiona.
	Akzione hautarik lehena, bera bakharrik konsideratutik, ezta sekulan bekatu, nola gure haragisko sentimenduetan eta gutizietan, zenbat ere bortitzak baitira eta tarritagarriak, ezpaita hobenik, borondatea laguntzen ezpazaie: Aitzitik nor ere tentazionearen kontra iartzen baita, hura khendu nahiz, hartan atseginik hartu gabe, eta konsentimendutik eman gabe, merezimendu du Iainkoaren aitzinean.
	Bigarren akzionea, zein baita atsegina, batzuetan da bekatu, ez ordea bethiere. Batzuetan da bekatu, zeren, nork ere atsegin hartzen baitu deliberaturo, eta trikatzen baita pensamendu gaixto batean, bere burua ezartzen du hartan konsentitzeko perillean, eta halatan bekatu egiten du gauza gaixtoan laketzeaz, eta konsentimendu osorik emaiteko perillean iartzeaz.
	Ezta bethiere bekatu, zeren, nola lehenbiziko higimendu hura ezpaita gure eskuko, hargatik laket dakidikeo norbaiti gauza batean, hura gero higoin duela eta arbuiatzen duela, iartzen den orduan iujeamendurekin eta arrazoina aditurik haren gainean gogoeta egiten.
	Hirurgarrena, zein baita konsentimendua, bethiere bekatu da, zeren, nola ezpaita bekaturik borondatetik heldu eztenik, bekatua, den bezala erraitera, konsentimenduan eta borondatean datza.
	Hirur akzione hautarik azkena eta bigarrena, bekatu diren bezala konsideraturik, debekatuak dira; eta hori ez xoilki haragisko eta ohoinkeriasko bekatuari ukitzen zaiskon gauzetan, bainan are zer ere bekatu suertetan nahi den.
	Bi azken manamendu hauk, zeinek debekatzen baitute ageriz eta izendatuz bertzeren emazteari, eta onhasunari gutiziatzetik, halaber ixilik, badarik ere adi ditekeien bezala, debekatzen dute legeagatik sori eztiren gauzen desiratzetik.
	Debekatzen dute ixilik gauza debekaturik desiratzetik; ikusirik eztirela hetaz minzatzen hitz ageriez. Debeku hura emaiten dute adi ditekeien bezala, nihor eztenaz gerostik ezagutzen eztuenik, baldin bertzeren emaztearen eta onhasunen desiratzea, zeinak baitira gauza debekatuen artean desiratzekoenak, zeren atsegingarri eta on direlako iduri geiago duten, baldin, diot, halakorik desiratzea debekatua bada, manamendu hunek debekatzen duen bezala, debekatu dela ere atsegin gutiago dakharketen gauzen desiratzea.
	Gauza ageria da, eztela sori gauza debekatuez gutiziatzea, eta hala deklaratzen dutela bi azkeneko manamendu hauk.
	Hartarakotz nork ere, nihor ere lekhatu gabe, desiratzen baitu Iainkoaren manamenduetatik batek debekatzen duen gauzarik, edo are, nork ere desira osorik izan gabe, gogoetetan iartzen baita desiratuko duenz edo ez, eta atsegin hartzen baitu gogoeta hartan, hutz egiten du bi manamendu haukin kontra.
	Horra zer den bi azkeneko Manamenduez. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, bi konsiderazione begien aitzinean badadutzatzue.
	Lehenbizirik, zer ere disimula baitezakegu mundu hunetan, zein estal diozokegula deuz ere gauza guziak ikusten dituen Iainkoari; gauza segura dela gibelatzen bagara gezurrik erraitetik segurki dakigunean nori erran nahi baitiogu, hark hura kanporako duela, arrazoin handiagorekin gibelatuko garela baten ere erraitetik, konsideraturik Iainkoak den guzia ikusten duela, eta nola baita guzien gaineko egia, iartzen dela partikularki mendeku egille egiaren kontrako hutzik egiten dutenen gainean.
	Bigarren konsiderazionea, da, arima dela gizonaren parterik nobleena, eta haren baitan Iainkoaren imajina eta iduria kausitzen dela partikularki eskiribatua; gaitz baita meditazione hunetan iartzea, artharik hartu gabe haren idukitzeaz garbirik eta xahurik, eta halakotz hura lizun lezaketen desira eta gogoeta guzietarik librorik.
	Egonen zarete, plazer baduzue, konsiderazione hautan, eta Iainkoari eginen diozue othoitz Dotrina hunen egilleagatik.

HEMERETZIGARREN LEKZIONEA

ELIZAKO
MANDAMENDUEN
GAINEAN

	Irakasiz gero zer den Iainkoaren Manamenduez, behar da eman diazazuegun ere aditzera eta ezagutzera zein diren Eliza Sainduarenak, zeinen begiratzera obligatuak baitira Giristino guziak.
	Elizak hainitz ordenanza suerte egin du, batak batzuentzat, bertzeak bertzeentzat; bainan guzietarik Giristino fidel guziek begiratu behar ditusten, eta zuek partikularki iakin behar ditutzuen ordenanzak, lauetan sar diteske.
	Obligatuak gara Elizako ordenanzen begiratzera Iainkoak egin dituenak bezala, eta zeren eztu Elizak bat ere egiten, Iainkoaganik hartzen duen autoritatez baizen, eta zeren Iainkoak, zeinek manatzen baitu berak egin ordenanzak begira ditezin, manatzen gaitu halaber Eskiritura sainduaren hainitz lekutan Elizakoak ere begira detzagun.
	Lau ordenanza hek dakharkete sainduki iragan detzagun Elizak manatzen dituen Bestak.
	Begira eta iduki detzagun hark berak ordenatzen dituen barurak.
	Urthean behin konfesa detzagun gure bekatu guziak.
	Finean Baskoz errezebi dezagun IESU KRISTO gure Salbatzaillearen gorputz preziatua.
	Elizak egin tu manamendu hek, ez fidelen geiago kargatzeagatik Iainkoaren manamenduek kargatzen ditusten baino: aitzitik, hei bide emaiteagatik hekin begiratzeko, eta erraskiago konplitzeko.
	Hartarakotz, Igandeez lekhora, manatzen tu Bestak, arren hanbatenaz erraskiago iarraiki gakiskon Iainkoaren borondateari, zenbatenaz denbora geiago izanen baitugu haren ikasteko, eta gure buruaren haren serbitzu sainduan konsekratzeko.
	Obligatzen gaitu barurtzera, arren haragia sebatuz, hanbatenaz neurrizago gure burua iduki dezagun, eta bertze manamenduak erraskiago begira detzagun, zenbatenaz gorputzak izanen baitu indar gutiago gure espirituaren eramaiteko bere gutizietara.
	Obligatzen gaitu konfesatzera, arren gure faltetarik garbiturik, okasione gutiago dugun berriz erortzeko, nola ezpaita bekatua geiago dakharkeien gauzarik betatuak berak baino.
	Manatzen gaitu Aldareko Sakramendu Saindua errezebi dezagun, arren digun indarra, zertara ere obligatuak baigara, haren konplitzeko, nola ezpaita geiago hel dakidikegun gauzarik gure Salbatzaillearen borondatearen begiratzen, bera heltzen zaikun baino.
	Manera hunetan Elizako manamenduen fina eta xedea ezta bertzerik, gizonari bere salbamenduaren egiteko bidearen erras egitea baizen: Eta halatan Giristino guziek konsiderazione hunengatik hek behar dituste hersiki begiratu.

Igande eta Bestetan
Meza enzun zazu,
Bai zure gogoa hartan
Erne iduki zazu.

	Erran dugu Iainkoaren hirurgarren manamenduaren gainean naturalezaren argiak irakasten zeraukula, arrazoin dela zenbait denbora iakin osoki demogun Iainkoari; bainan ea geiago edo gutiago emanen diogun, lehen denbora hau, ezen ez bertze bat, hori gizonen baitan dela ordenatzea.
	Aditzera eman dugu oraino konsiderazione hunengatik, Iuduek begiratzen zuten eguna, zein baitzen larunbata, hura Apostoluek ganbiatu zutela Igandearekin.
	Orai iakinen duzue ezen Elizak arrazoin beragatik ordenatu ituela Besta batzuk, Igandeaz bertze alde, konsideraturik Iainkoari eman behar zaion denbora, seinalatua eztenaz gerostik, hari diotzagun obligazione handiek nahi zutela genemogun astean egun bat baino geiago, eta ikusirik ere etorriko zitzaikula lehen erran dugun ontasuna.
	Halakotz hautatu itu egunak, zeinetan gure Iainkoak obratu baititu gure fedesko misterio prinzipalak, edo eragin baiteraue bere serbitzariei obra seinalaturik, eta manatu du begira ditezin, lege zaharrekoek hainitz Besta zedukaten bezala, Moiseren legean aiphatzen etzelarik Sabbath eguna, erran nahi da, larunbata baizen.
	Horra arrazoina zergatik ordenatu diren Bestak. Hori horrela dela ezterautzuegu erranen partikularki, nola behar diren sainduki iragan, ez eta zenbat maneraz hutz egiten duen nihork, hekin begiratzera obligatzen gaituen manamenduaren kontra, zeren, nola behar baitira Bestak iragan igandeak bezala, zer ere maneraz erran baitugu behar direla Igandeak sainduki iragan, hartu behar da halaber Besten sainduki iragaiteko sujetaren gainean.

Gart' eta bijilietan,
Traburik ezpaduzu,
Barur zaite, Garizuman
Orobat behar duzu.
Larunbat, orziraletan
Eztuzu haragirik
Ianen, ez eta bertzetan
Sori ezten gauzarik.

	Hitz hunek, Barura, eztu jeneralki deklaratzen ian edan gabe egoiteaz bertzerik. Eskiritura Sainduak manatzen du barura, eta Elizak ordenatzen du partikularki zer denboretan, eta zer moldez barurtu behar den.
	Eskiritura sainduak eta Elizak ordenatzen dute barura hainitz gauza edo konsiderazionegatik, eta hek guziak xoil abantaillatsu dira Giristinoarentzat.
	1. Haragiaren gutizien bridatzeagatik, zeren haragia hainbatenaz gutiago trabaillatzen dute haragisko sentimenduek, zenbatenaz flakatzenago baitira haren indarrak.
	2. Gure espirituaren Iainkoa baitara altxatzeagatik; gauza segura dela zenbatenaz gutiago betherik baitago gorputza, hanbatenaz arinago dela eta libroago gorputzaren pisuaz kargarzen den arima.
	3. Finean gure bekatuei zor zaien penaren satifatzeagatik, zeren barutzeko obra hura ezpaita egiten trabaillurik eta penarik gabe.
	Elizak ordenatu dituen barurtzeko denborak eta manerak, hainitz suertetako dira.
	Denbora hek hainitz suertetako direla, gauza ageria da, zeren Apostoluek Garizuma ordenatu deraukute gure Salbatzaillearen imitatzeko bere berrogoi egunetako barurean.
	Gartak hek berek ordenatu ituste, urthean diren lau sasoinen Iainkoari konsekratzeko.
	Besten bijiliak ordenatu itu Elizak, arren gure espirituak agudokiago altxa ditezin Iainkoagana, manatzen dituen egunetan.
	Orziralea eta larunbata ordenatuak dira gure Salbatzaillearen Pasionearen orhoitzapenetan; hura hil baitzen Orziralean, eta Larunbat osoan tunban egon.
	Letarinak, gure libratzeko trabaillatzen ginitusten gaitz batzuetarik.
	Barurtzeko manerak ere hainitz suertetako direla ageri da, zeren bertzela iragaiten da Garizuma, ezen ez Gartak, eta bijiliak eta Gartak bertzela iragaiten dira, ezen ez Orziraleak, Larunbatak eta Letarinak.
	Garizuman ezta ian behar haragirik, ez eta arraultzerik, eta egunean ezta egin behar othurunza oso bat baizen, eta hori eguerdiren ingurutsuan. Oso bat diot, zeren Elizak, zeinek nahi baitu gorputza febletu, hari ordea kalte sobera ekharri gabe, utsten baitu nihor libro arratzean kolazione arin baten egitera lau unza ogiz xoilki, edo ogiz eta fruituz, bata bertzearekin harturik.
	Gartetan eta bijilietan sori da arraultze iatea, aski da haragirik ez iatea, othurunza oso baten baizen ez egitea, Garizuman bezalako kolazionerekin.
	Orziraletan, Larunbatetan, eta Letarinetan manatua da xoilki haragirik ez iateaz, eta sori da arraultze iatea, eta hainitz othurunza oso egitea.
	Horra zenbat suertez manatzen duen Elizak gauza batzuetarik ez iateaz.
	Nork ere iaten baitu haragirik egun debekatu batez, hura beharrean daudezinei libro utsten derauen Elizaganikako eskurik gabe, bekatu mortal egiten du, zenbatetan ere iaten baitu.
	Orobat egiten du, nork ere nihori haragirik emaiten baitio eta aphaintzen, dakiela hartaz gaizki serbitzatzeko hartzen dula.
	Nork ere Gartetan, bijilietan eta Garizuman ezpaita kontentatzen othurunza oso batez, eta Elizak utsten duen kolazioneaz, bainan hainitz othurunza egiten baitu, bertze egunetan bezala, bekatu mortal hanbatetan egiten du, zenbatetan manera hartaz hautsten baitu barur egunik, premiarik gabe.
	Premiarik gabe diot, zeren Elizak, zeinek egiten baititu gauza guziak hobeagatik bere umeentzat, eztu nihor obligatzen hari kalte seinalaturik ekhar liozokezen gauzetara, eta nola haren intenzionea baita gizonaren espirituaren bortitsteko gorputza febletuz, ageri da, zeinen ere gorputzak bertzela aski febletuak baitira, hek direla libro obligazione hartarik.
	Kontu hunetan dira, eta hogoi urtheren adina ardietsi gabez feble direnak gasteegiz, eta hirur hogoi urthe iraganez feble direnak zaharegiz.
	Abantail bera dute bere gaitzaz febleturik daudezin eriek.
	Orobat dira emazte izorrak eta unhideak, nola premia baitute azten ditusten haurrek ahitzen derausten indarren berretzeko, berristatzeko, eta mantenatzeko.
	Othurunza oso baten egiteko aski eztuen pobrea, eskusatua da, nola baita daraman pobreziaz aski febletua, baruraren karga gainean hartu gabe. Finean indarrak seinalatuki barraiatzen eta flakatzen dituen gorputzeko eta espiritusko trabaillu premiasko guzia dela kausa, nolakoa baita bere neke-izerdiz bere biziaren atheratzera obligatuak diren laborarien eta nekhasaleen trabaillua; Halakoak libro dira hobenetik barura begiratzen eztutelarik, bainan hoben dute hura hautsten dutenek erran ditugun okasioneez kanpoan.
	Muga beretan dira, irabasia geiago izaiteagatik, bertzerik ez barurtzera ertxatzen duten tafernariak.
	Eta gaixtoago dira oraino, zeinek ere berak barurtzen eztirela erakhartzen baitituste bertzeak berek bezala egitera, bi bekatu egiten ditustenaz gerostik.

Urthean behin bedere
zure konszienzia xahu zazu.

	Manamendu hunek obligatzen tu arrazoina duten guziak bere Erretoraren edo bertze harenganik esku duen baten aitzinean bere bekatuez konfesione oso baten egitera, nolakoa gero deklaratuko baitugu.
	Estimatzen da, komunski hasten dela nihor zortzi urthetan arrazoinaren usanza oso baten izaiten.
	Elizak eztu partikularki deklaratzen zein denboretan egin behar den konfesione hura, bainan zeren manatzen baititu guziak, Baskoz Aldareko Sakramendu Saindua errezebi dezaten, eta nihork ezin egin baitezake bekatutan badago, gauza ageria da behin baizen konfesatzen ezpada, Baskoz egin behar dela.
	Elizak egiten duen urthean behin konfesatzeko manamendu hunek eztitu trabatzen hainitz orduz konfesatzeko ditugun obligazioneak, nola ezpaita nihor non eztioen naturalezaren argiak ezagutzera emaiten obligatua dela bere probetxua beragatik konfesatzera, noiz ere gertatzen baita sekulako bizitzearen galtzeko perillean, Sakramendu hunen faltaz.

Baskoz ere har zure Iaun handia.

	Manamendu hunek obligatzen tu, misterio hunen handitasunaren konsideratzeko, eta bianda sakratu hunen bertze egun oroz, hartzen ditugun ianhari arunteren artetik ezagutzeko adin aski duten guziak.
	Estimatzen da hamabi urthetan hasten dela komunski, nihork errezebitzeko behar eta aski duen adina.
	Basko denbora seinalatua da eta ordenatua, zeren hura da denbora, zeinetan gure Salbatzailleak berak egin baitzuen misterio hura, eta zeinetan lehenagokoek iaten baitzuten Baskoko Bildotsa, zein baitzen Sakramendu hunen figura eta seinale prinzipala.
	Basko denboraz aditzen dira Bestaren aitzineko, eta ondoko zortzi egunak.
	Ioan diren denboretan obligatuak ziren Giristinoak urthean hiruretan errezebitzera, Baszoz, Mendekostez, eta Eguerriz, orai Elizak, gizonen gogortasuna dela kausa, hirur obligazione hek batean sartu itu, bainan egin behar da konseilluz, lehen obligazinoz egiten zen bezala.
	Halakotz nor ere baitatza eri, hiltzeko perillarekin, edo nork ere piaia handirik itsasoz hartuz, ezpa gerlara ioanez, ezartzen baitu bere burua biziaren galtzeko perillean, obligatua da konfesatzera.
	Nork ere halaber egin nahi baitu behar legez ezin konpli dezakeien funzionerik, grazian ez izanez, obligazione bera du, zeren eztagoelarik sekulako bizitzearen berehala galtzeko perillean, halarik ere galtzen du haren ardietsteko zuzena obra hartaz.
	Hargatik manamendu hunen fina eta xedea, ezta Giristinoari ezagutarazitzeko eztela obligatua konfesatzera urthean behin baizen, baina bai naturalezaren argiak erakutz ezpaliozo ere balukeiela urthe gustian konfesatzeko obligazionesko okasionerik, obligatua dela urthean behin bere buruaren Sakramendu hunez garbitzera Elizako ordenanzaren bertutez.
	Nihork errezebitu behar duen lekua manamendu hunen konplitzeko, da bat bederaren herriko Eliza, herrian dagoen orduan, zeren kasu hura emanik, eztu legerik nihon ere bertzetan errezebitzeko bere Erretoraren konjia gabe.
	Nihork errezebitzekotzat behar da bere konszienzia xahutu duen bekatu guzietarik konfesione on eta balios batez, eta eztuen ian, ez edan gauerdiz gerotik, nihor eri den orduaz lekhora.
	Bi manamendu haukin kontra egiten du hutz, nork ere iragaiten baititu urthe osoak, edo Basko denbora saindua, konfesatu edo errezebitu gabe, dela nagitasun hutsez, dela zeren eztuen utsi nahi bihotzean duen herrarik, dela zeren eztuen largatu nahi hura lizunki darabillan amurustasunik, hitz batez, zer ere dela kausa, eta zer ere aitzakiaz nahi den, lekhat gauza hartan bere eginbidearen egiteko moienik eta biderik gabez badago baizen.
	Horra zer den Elizako Manamenduez. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, orhoitzen bazarete hek emaiten derauskitzuena dela zuen Ama. Ezin ongi konsidera baitezakezue bere manamenduak presentatzen derauskitzuela ama batek bere umei bezala, non eztuzuen ezagutzen hori egiten duela zuen ontasuna nahiz, eta halatan non etzareten preparatzen hekin besarakatzera allegeraki, eta osoki begiratzera. Othoitzez nagotzue hala egiteaz, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

HOGOIGARREN LEKZIONEA

IAINKOAREN
ETA ELIZAREN MANAMENDUEI
UKITZEN ZAISTEN 
GAINERAKO GAUZEN GAINEAN

	Iainkoaren eta Elizaren Manamenduak zuei deklaratu ondoan, eta ezagut arazi zenbat suertez hutz egin diteken hekin kontra, premia da iakin dezazuen zein den hutz hekin pisu diferenta, arren zenbatenaz hobekiago ezagutuko baituzue zein diren handienak, hanbatenaz erraskiago hetarik begira zaitesten amoreagatik.
	Hutz hetarik batzuk dira xoilki bekatu benial, bertzeak dira bekatu mortal.
	Bekatu benialak hek dira, zeinak ere Iainkoaren desgogorako direlarik ezpaitira hain itsusi haren aitzinean, non hek direla kausa, merezi dugun haren graziaren galtzea, eta sekulako heriotzera kondenatuak izaitea.
	Bekatu mortalak hek dira, zeinak hain baitzaiskio Iainkoari itsusi, non hek direla moien merezi baitugu gal dezagun graziaren bizitzea, eta egoitz gaitezin sekulako heriora.
	Bekatu hekin diferenzia heldu da bi gauzetarik; eta zeren egiten den gauza arin den edo kontusko, eta zeren akzione bat egiten den konsentimendu osoarekin, edo ez osoarekin.
	Gauza zergatik egiten den bekatu, arina edo kontu gutitakoa bada, nola gertatzen baita hitz sinpleki alferretan, edo zenbait kontu gutitako gauzaren ohoinkerian, ezta bekatu benialik baizen.
	Baldin bertze alde, Manamendu kontuskoenen kontrako gauzarik egitera garamatzan pasionea berehalakoa bada, eta ustegabean gertatua, bekatua ezta benial baizen.
	Bainan noiz ere deliberatuki harturikako konsentimendu oso batekin egiten baita deuzik kontusko gauzetan, erran nahi da, Iainkoari, edo gure lagunari zor diogun eginbidearen kontrako akzione seinalaturik, orduan bekatu mortala da.
	Horra zertan datzan bekatu benialen eta mortalen artean den diferenzia, orai iakin behar duzue bekatu mortalak pisatzen direla oraino bertze pisu suertetan, erran nahi da, badirela batzuk bertzeak baino handiagoak.
	Bekatu mortaletan edireiten den pisu diferent hura ezagutzen da, edo hek behatzen dioten xedean konparazionerik ez izanez, edo zertan egiten diren gauza eta materia berdin gabez, edo hekin egitera garamatzan arrazoina bertze eta bertze izanez.
	Ezagutzen da behatzen dioten xedean konparazionerik ez izanez, ikusirik gauza ageria dela, nor ere gaizki minzo baita Iainkoaz, hark bekatu handiago bat egiten duela, bere laguna gaizki aiphatzen duenak baino.
	Zertan egiten diren gauza, edo materia berdingabez, zeren nork ere egiten baitu haragisko bekaturik naturalezaren kontra, hobenduriago da hagitz paillardisa sinple bat egiten duena baino.
	Bekatu egitera garamatzan pasionea diferent izanez, zeren mendreago dira, eroriz edo flakoz egiten diren bekatuak, maliziaz egiten direnak baino, eta maliziaskoak hanbatenaz handiago dira, zenbatenaz malizia handiagoa baita.
	Handik erakuzten dute Teologek lehenbiziko taularen kontrako bekatuak garratzago direla, bigarrenaren kontra egiten direnak baino, zeren Iainkoa xede nobleagoa baita, laguna den baino.
	Handik ere badiote lau bekatu suerte, zein baitira nihor borondatez hiltzea, naturalezaren kontrako haragisko bekatua, pobreen, alhargunen, eta zurtzen hondatzea, eta serbitzariari edo langileari irabasi duen sariaren eta soldataren ukhatzea edo goratzea, oiuz dagotzala zeruari mendeku eske: zeren bekatu hek egiten diren hain kontu handitako gauzetan, non, nola ezpaita zeruaren azpian hekin iniustizia estal dezakeien gauzarik, hari baitagotza oiuz mendeku eske.
	Handik finean bertze sei bekatu handi eta garratz, zein baitira bere salbamenduaz etsitzea, merezimendurik gabe salbatua izaiteko burupe hartzea, egia ezagutuaren kontra ihardukitzea, bere lagunari bekhaitstea Iainkoaganik izaiten duen graziagatik, bekatutan gogortzea, penitenzia egin nahigabeko fina edo heriotzea, deitzen tuste Espiritu Sainduaren kontrako bekatuak, zeren egiten diren Espiritu sainduari emaiten zaion ontasunaren kontrako maliziaz.
	Ezta oraino aski iakitea bekatuen pisu diferentaren berezten, behar ditutzue oraino hekin ithurburuak ezagutu, erran nahi da, manamenduen kontrako hutsak iaia arazitzen ditusten erroak, arren hek ebakitzen ditutzuela zuen baitatik zuen ahal guziaz, hetarik sortzen diren fruitu gaixtoek zuen baitan lekurik har eztezaten amoreagatik.
	Zazpi bekatu buruzagiak, zeinak deitzen baitira komunski mortalak, dira manamenduen kontrako hutsak dakhasketen erroak.
	Zaspi bekatu hek dira: Urgillukeria, Abarizia, Inbidia, Luxuria, Gormandiza, Haserretasuna, Nagitasuna.
	Bekatu hek eramaiten gaitustela Iainkoaren, eta Elizaren manamenduen hautstera, gauza ageria da.
	Urgillukeriak ekhartzen du Iainko ezten gauzaren adoratzeko bekatua; ahaideak mespreza arazitzen tu, eta batzuetan bertzerik hil arasten du.
	Abariziak eragiten tu, heriotzeak, paillardisa, ohoinkeria eta lekuko falsotasuna.
	Inbidiak eragiten tu oraino heriotzeak, eta lekuko falsotasuna ere.
	Luxuriak, eragiten du bertzeren esposarekiko bekatua, eta sei eta bederatzigarren manamenduen kontrako hoben guziak.
	Gormandisak eragiten tu lizunkeriak, eta are ohoinkeriak.
	Haserretasunak eragiten tu zinak, iuramentuak, arneguak, burhoak, heriotzeak, eta lekuko falsotasuna oraino.
	Finean Nagitasunak trabatzen gaitu Igandeen eta Besten sainduki iragaitetik, eta jeneralki, zer ere hutz egiten baitugu, manamenduek deklaratuki manatzen gaitusten gauzen kontra, hori eragiten derauku Nagitasunak.
	Iainkoaren borondatea hautz arazitzen duten zazpi ithurri hek badituste bertze zazpi ithurri bere kontra, erran nahi da, zazpi bertute, zeinek errasten baiterauskigute Iainkoaren manamenduen begiratzeko bideak, zazpi bekatu hek trabatzen derauskiguten bezanbat.
	Zazpi bertute hek dira Humiltasuna, Liberaltasuna, Karitatea, Kastitatea, Sobretasuna, Pazienzia, eta Dilijenzia.
	Bertute hauk errasten deraukutela Iainkoaren eta Elizaren manamenduen begiratzeko bidea gauza ageria da, nola ezpaita nihor eztakusanik, eztela humilla dena alxaturen halako urgillugeriara, non eztuen bere Iainkoa Iainkotzat ezagutzen, eta non ohoratu behar duena mespreza dezan.
	Bere estatuak agintzen dioen arauera libroki emaiten dakien Liberala, nekez lotuko zaiola bertzeren onhasunaren izaiteko sori ezten akzioneri.
	Bere laguna maite duen karitatosa, erraski begiratuko dela, hura inbidiak eroraraz dezaketen gauzetarik.
	Kastitatearekin bizi dena apartatuko dela trabaillu handirik gabe, hura haragiaren sentimenduek daramaten lizunkeria guzietarik.
	Neurriz ian-edanean iarria dena, erraski begiratuko dela, hura gormandizak eror araz lezaketen hutsetarik.
	Gizon pazientak eztuela bere hala bere burua largatuko iuramentutara, Iainkoaren kontra minzatzera, eta nihoren hiltzera, bere baitan izanen duenaz gerostik bertute aski den bat, hura halako hutsetara eraman lezaketen afruntu, eta bidegabe suerte guzien paira arazitzeko.
	Finean gauza orobatetan agudo eta dilijent dena eztela nagi izanen bere eginbideari ukitzen zaiskon gauzetan.
	Horra zer izanen duzuen azken Lekzionetzat Iainkoaren, eta Elizaren manamenduen gainean, zeinetarik atherako baituzue guziz fruitu handi bat, iartzen bazarete ongi konsideratzen, zerk eramaiten zaitusten hekin hautstera, eta zerk errasten derautzuen hekin begiratzeko bidea; iakinik nihork ere ezin zinetan konsidera dezakeiela eta ezagut, zein lizun diren bizioak, eta bertuteak zein garbi, non eztakien lot besarka, aiphatu ditugun eta Giristinoari hanbat dagotzan bertutei, eta non eztoaten ihesi bertute hekin kontrako diren, eta Giristinoari alde guziz kalte dakharkeoten bizioei. Othoitzez nagotzue neure ahal guziaz fin hartara trabaillatzeaz, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz.

HOGOI ETA BATGARREN LEKZIONEA

OTHOITZERAKO
AITZINDARIA

	Ikusi eta ondoan zer zinetsi eta zer egin behar duen Giristinoak, behar da iakin dezan nola satifa dezakeien bi puntu hetara duen obligazioneagatik.
	Gizonak beronez, bere buruz, eta bera dela, eztaidike deuz ere, indargabea da, laguntzen eta heltzen ezpazaio gure Iainko handia: bainan haren graziarekin batean badaidike zer ere nahi den.
	Bi bide itu gizonak bere Iainkoaren graziaren ardietsteko: bata da othoitza, zeinaren bertutez hura galdetzen baitu, eta hainitzetan ardietsten; bertze bidea dira Sakramenduak, zeinak ordenatu baititu Iainkoak guri graziaren emaiteko bide ordinarioskotzat.
	Hargatik behar ditu Giristinoak iakin Othoitzari eta Sakramenduei ukitzen zaisten gauzak; arren bi bide hetaz Iainkoaganik izan dezan, zertara ere obligatua baita, haren konplitzeko grazia.
	Hartarakotz irakasiko derautzuegu zer iakin behar duzuen bi puntu hetaz.
	Othoitza da akzione bat, zeinetaz erakuzten baitiogu Iainkoari gure borondatearen desir bat, eta othoitz egiten baitiogu desir hura konpli diazagula gure probetxutan eta bere loriatan. Othoitzaten fruituak handiak dire.
	1. Berezten du gizona animalia guzietatik, zeren nola hek ezpaitute arrazoinik, hala ere ezin balia diteske othoizaz, zein baita arrazoina duenaren abantail beregaineko bat.
	2. Ardietsten du bekatuen barkamendua, eta satifatzen du harengatik, zeren othoitza ezta egiten zenbait pena gabe.
	3. Merezi du graziaren gradu berri eta lehen zenbaino handiago bat, noiz ere othoitz egiten duena edireiten baita iadanik Iainkoaren grazian dagoela.
	4. Emendatzen du Iainkoa baitako esperanza eta fidanza, gauza segura dela, zenbatenaz hurbiltzenago baitzaio nihor nihori, hanbatenaz familierago dela harekin eta fidago.
	5. Irazekitzen du karitatea, ikusirik nihor ezin dabilkeiela maiz Iainkoarekin, zeina ezpaita su bat baizen, zenbait berotasun hartu gabe haren kharretarik.
	6. Emendatzen du humiltasuna eta beldurtasuna, zeren arrazoin da maiz eskatzen dena, humil dadin eskale bezala, eta ikhas dezan beldur izaiten puntu oroz bere alde behar duenaren ofensatzeaz.
	7. Emaiten du gustu espiritual bat, eta mundua mespreza arazitzen du, gauza klara dela, nork ere alxatzen baitu bere espiritua zeruko gauzetara, ezin dagokeiela hetan gustu hartu gabe, eta lurrekoak mesprezatu gabe.
	8. Gizona ohoretan emaiten du, ez xoilki munduaren, baina bai Angeruen aitzinean ere: ezin ikus baizezakeze arima bat Iainkoagana maiz hurbilten dela, non eztioten erreberenzia partikular bat ekhartzen.
	Horra othoitzak dakhaskeien fruituak, ez ordea zein ere nahi den othoitzak, bainan egiten denak behar diren eta hitz gutiz deklaratuko derauskitzuegun kondizinoekin.
	Othoitzaren lehenbiziko kondizionea da fedea, zeinaren bidez zinetsten baitugu othoitsten dugun Iainkoa dela ona, eta bothere eta indar duela guri emaiteko, zeren ere eske baigagotza.
	Bigarrena da esperanza, zeinaren bidez, duda gabeko gauza eztelarik Iainkoak emanen deraukula galdegiten dioguna, badarik ere esperanza behar baitugu hura emanen deraukula, eta eskatu behar baigaisko fidanzarekin.
	Hirurgarrena da, gure othoitza egiten dugunean, gaudezin bekatuetarik garbiturik graziaren bertutez, edo bederen bihotzean dugun urrikimendu bat, eta hobetzeko desira eta borondatea, gauza segura dela ezen, baldin Iainkoak batzuetan enzuten baditu bere bekatutan gogorturik dauntzan bekatoreak, hori egiten duela ontasun usatu gabeko, eta are halako okasionetan maiz erakuzten eztetaukun batez.
	Laugarrena da humiltasuna; arrazoin baita, nor ere baitago eske, humil dadin, nori eskatzen baitzaio, haren aitzinean, eta fida dadin haren ontasunean, eta ez bere merezietan.
	Bortzgarrena da debozionea; ezpaita aski ezpainez eskatzea, bainan behar baita bihotzez eta ahoz eskatu, artharekin, kexarekin, eta ardietsteko desira beroarekin.
	Seigarrena da perseberanzia, zeren Iainkoak eztu nahi eska gakiskon behin xoilki, bainan hainitzetan, gure fermutasunaren ezagutzeko.
	Zazpigarrena da gure salbamenduko behar diren, edo bederen on diren gauzen eskatzea; gauza ageria dela, ezen, nor ere eskatzen baita bere salbamenduaren kontrako gauzarik, ez xoilki merezi duela deusik ez ardietstea, bainan eta gastigatzea ere; Eta nor ere eskatzen baita bere salbamenduari heltzen etzaion gauzarik eztuela Iainkoa behar bezalako seinalez gonbidatzen guri haren emaitera IESU KRISTO gure Salbatzaillearen konsiderazionetan, zeinek gure beharrakgatik pairatu duen heriotzeaz emaiten baiteraue gure othoitzei indar eta bertute.
	Horra zer den othoitza, zein den haren fruitua, eta zer kondizinorekin egin behar den; gainerakoa da irakaz diazazuegun partikularki, zein diren egun oroz egin behar ditutzuen othoitzak, eta zer erran nahi duten.
	Nola othoitza baita, erran dugun bezala, Iainkoari emaiten diogun gure baitako desir baten seinalea, othoitz egiten diogula desir hura konpli diazagun, eta nola batbederak hainitz desir suerte baitu, badirateske hainitz othoitz suerte: hargatik nor nahik egin dezake othoitz diferentik bere behar diferenten arauera.
	Bainan badira batzuk Elizak Giristino guziei partikularki gomendatzen deraustenak, eta bertzeen artean Pater nosterra, zein baita guzietarik ekzellentena, eta Angeruaren Birjinaganako Salutazionea, eta hartarakotz, deklaratuko derauskitzuegu, bata bertzearen ondoan.
	Pater nosterra dela othoitz guzietarik ekzellentena ezagutuko duzue erraski hainitz konsiderazionerengatik.
	Lehenik, zeren eztute hura gikon sinpleek egin, bainan gure Salbatzailleak berak, zeina baita egiaiki Iainko eta egiaski gizon. Eta hargatik, ez xoilki othoitza nobleago da, bainan oraino indar geiago du; ikusirik eztela ezagutzen eztuenik Seme baten hitzak geiago daidikeiela Aita batengana kanpoko batenak baino.
	Bigarrenean, zeren eztaduka xoilki, bertze othoitzek bezala, behar ditugun gauzetatik parte bat, baina bai zer ere Iainkoari eskatu behar baigaisko.
	Hirurgarrenean, zeren ezta egina hainitz hitzez, bertze geien othoitzak bezala, bainan hitz gutiz. Eta halakotz hanbatenaz exzellentago da, zeren hainitz gauza hitz gutitan serraturik dadukan.
	Laugarrenean, zeren egina da halako antzearekin, non ezin erran baititeke badela hartan deuzen ere eskasik. Hori ageri da klarki, zeren galdetzen du lehenik Iainkoaren loria; gero gizonena; hirurgarrenean loria haren ardietsteko bideak, erran nahi da, arimaren eta gorputzaren bizitzea, eta finean libramendua Adamen faltaz mundu hunetan gerta dakidiskegun miseria guzietarik.
	Horra zer den othoitza, jeneralki minzatzera, eta partikularki zer ukitzen zaion Pater nosterraren ekzellenziari. Lekzione hunetarik, ene ustez, fruitu eta probetxu hau atherako duzue, beroki iarriko baitzarete othoitz egiten; ikusirik nihork ezin ongi konsidera dezakeiela, zein den haren ekzellenzia, eta hartarik atheratzen den fruitua non ezten hartara preparatzen, bere ihez-lekura bezala, Iainkoari, zein baita gizonaren sori doatsu bakhoitza, bide hunez geiago, eta geiago itxekitzeko, eta harekin bere buruaren bat egiteko.
	Othoitzez nagotzue neure ahal guziaz bide huni iarraikitzeaz, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz.

HOGOI ETA BIGARREN LEKZIONEA

PATER NOSTERRAREN
HIRUR LEHENBIZIKO
ARTIKULUEN GAINEAN

	Aditzera eman eta ondoan jeneralki zer ukitzen zaion Othoitzari, eta Pater nosterra dela lehenik egin behar duzuen othoitza, arrazoin da deklara diazazuegun bereziki zer erran nain duen.

Pater noter.
Gure Aita.

	Hitz hauk irakazten deraukute, IESU KRISTO Iainkoaren Seme bakhoitzak egin duen othoitz hau, egiten zaiola partikularki Trinitate Sainduaren lehenbiziko presunari, zein baita haren Aita, Lehenbiziko presuna hura eztugu sinpleki deitzen Aita, zeren enjendratu duen bere Semea egundainotik: bainan are hainitz bertze arrazoingatik, eta zeren kreatu gaituen, eta zeren libratu gaituen bere Semearen heriotzeaz, eta zeren egiten gaituen bere ume bere graziaz.
	Ezta hargatik erran behar, othoitz hau egiten dugunean, etzaiola orobat egiten Trinitate Saindu guziari, eta hirur presunei, Iainko bat baizen eztiren bezala konsideratutik.
	Gure salbatzailleak othoitz hunen hastean eman du hitz hau, Aita, zeren desiratzen dugun gauzaren ardietstekotz, beharago diren kondizionetarik bat da, nori ere gauza haren eske baigagotza, haren izaitea maite, eta haren baitan fidatzea: eta gaitz da konsideratzea othoitzetan iartzen garenean gure ihez-lekua dugula gure Aitagana, ezin baita hitz hunek begien aitzinean emaiten deraukuna, non ez gaiskon minza amudiorekin eta fidanzarekin.
	Gainerakoan erraiten dugu gure Aita, eta minzo gara bethi ere othoitz hunetan, hainitz bagine bezala, erakuzteagatik, hari garela, ez xoilki gure partez, baina bai eta Giristino guzien partez ere, zeren gure anaiak dira guziak, eta halakoak direla konsideraturik, guretzat bezala hekintzat ere deklaratzen ditugun grazien eske gaude.

Qui es in coelis.
Zeruetan zaudena.

	Iainkoa delarik leku guzietan, erraiten da partikularki Othoitz hunetan, Zeruetan dela, zeren leku hartan argi arazitzen du bere presenziaren loria; iakinik dohatsu guziek hura han ikusten dutela argiaz bethetik: eta zeren han bere ontasuna erakuztenago du; ikusirik eztuela bere grazia xoilki Zeruan partitzen, lurrean bezala, baina bai eta bere loria ere, zein baita arrazoina duten kreaturei erakusi derausten ontasun guzien burua, xedea, eta fina. Hitz batez Iainkoa delarik leku guzietan, erraiten da Zeruan dagoela, erran litekeien bezala, gizonaren gorputz guzian barraiatua den arima haren buruan dagoela, zeren buruan hari den seinalatukiago; ikusirik bortz sensuak (guziak batetan eta elkharrekin) aurkitzen direla buruan, eta ez bertze gorputzeko partetan nihon ere.
	Berariaz erraiten da othoitz hunen hastean, Iainkoa dela Zeruetan, guri irakazteagatik gure othoitzetan minzo gaiskonaz gero Zeruan dagoen Iainkoari, noiz ere iarri nahi baitugu othoitz egiten, behar dugula gure burua lurreko gogoetarik apartatu, eta bihotza eta espiritua Zeruetara alxatu.

Sanctificetur nomen tuum.
Erabil bedi sainduki zure izena.

	Erran nahi da, ezagut bedi zure izenaren saindutasuna, zeren eztugu Iainkoa othoitsten, haren izena egin dadilla saindu, beronez saindu ezpaliz bezala; baina bai haren saindutasuna barraia dadilla mundu guzian.
	Othoitzez gagoska munduko guzien gaineko kreatzailleari, guziek ezagut dezaten hura dela egiasko Iainkoa, hura onets dezaten, ohora, eta serbitza behar duten bezala.
	Guziek uts dezaten Iainko itxuraskoen, eta Errelijione falso guzien serbitzua, haren izenaren sainduki erabiltzeko bere egiasko Elizan.
	Guziek uts dezaten bekatua, haren izenaren sainduki idukitzeko graziarekin batean. Hitz batez othoitzez gagoska guzien gaineko Ontasunari, arren plazer diezen halako grazia gizon guziei egin, non eztadin bat ere gerta ezagut eztezanik, hura xoilki behar bela adoratu eta serbitzatu, zeren den guziz ona eta guziz saindua.
	Eta eskatze hau egiten da arrazoin handirekin; halaz eta munduko gaitz guziak heldu direnaz gero, zeren Iainkoaren izena ezten ezagutua, erran nahi da, zeren Iainkoa bera ezten ezagutua, eta ez ezagutze hark eluke lekurik, haren izena guziek erabil balezate sainduki erran dugun sensuan.

Adueniat regnum tuum.
Etor bedi zure erresuma.

	Iainkoaren erresumak hirur dira, Loriako erresuma, Graziako erresuma, Naturalezako erresuma.
	Naturalezako erresuma da, zeinetaz Iainkoa errege baita munduan, harenganik bere izaitea hartzen duten gauza guzien korsu naturalaz.
	Graziako erresuma da, zeinaren bidez Iainkoa errege baitago fidelen arimetan, bere graziaz.
	Loriako erresuma da, zeinetaz Iainkoa errege baita Zeruan doatsuekin bere loriaz.
	Hitz hautaz, etor bedi zure erresuma, galdetzen diogu partikularki, etor dadilla azkenik erran dugun erresuma, zeinetan baitatza gute doatsutasuna, eta ez bertze biak: eztugu erraiten datorla graziako erresuma, zeren haren eske gaude bertze artikuluan hitz hautaz, egin bedi zure borondatea, ez eta datorla naturalezako erresuma, zeren, nola Iainkoa obligatu baitu bere burua naturalezari jeneralki behar duen korsuaren emaitera, ezta haren eskatzeko premiarik; ikusirik ezen, kasu emanik Iainkoak hala deliberatu duela, naturalezaren erresumak baduela bere izaitea, bada eta ezpada, eta hargatik ezta nihoren ere borondatearen libertatea ukitzen.
	Bainan othoitz egiten diogu datorla loriaren erresuma; ikusirik ezen, nola gauza guziak xedatzen baitita naturalki bere azken finera eta lekura, gizonak behar duela gauza guzien gainetik loria, zein baita haren azken xedea, desiratu, eskatu eta bilhatu, eta noiz ere Eskiritura sainduan aiphatzen baita Iainkoaren erresuma bertzerik gabe, bethi ere kasik aditzen da loriazen erresumaz minzo dela.

Fiat voluntas tua, 
sicut in coelo & in terra.
Egin bedi zure borondatea 
zeruan bezala lurrean ere.

	Bi borondate suerte dira Iainkoa baitan, erran nahi da, Iainkoak nahi ditu, gauza batzuk suerte batez, bertze batzuk bertze batez. Gauza batzuk nahi ditu bada eta ezpada, bertzeak nahi ditu kondizinorekin, konparazionera, guk hek nahi baditugu, erran nahi da, nahi ditu, eta nahi du guk hek nahi ditugun, bainan utsten gaitu libro halako nahirik hartzera aktualki eta deliberatuki, edo ez hartzera.
	Eztugu galdetzen artikulu hunetan Iainkoaren borondatea lehenbiziko endelleguan egin dadin, zeren, nola Iainkoak ezpaitu nahi deuz ere bada eta ezpada egin dadin, non ezten nezesarioki gertatzen haren nahiaren indarraz, ezta halako eskatzearen premiarik: Bainan othoitsten dugu, zer ere nahi baitu kondizinorekin, erran nahi da, guk nahi badugu, eta halatan gerta ditekeiena eta gerta eztitekeiena, hura osoki konpli dadin.
	Eztugu galdegiten Iainkoak egin dezan bere borondatea, bainan hura gizonek egin dezaten haren faborearekin batean.
	Hartarakotz artikulu hunek eztakharke, zuk egizu zure borondatea gure baitan, edo dagigun zure borondatea, bainan, egin bedi zure borondatea, guri irakasteagatik, eztuela Iainkoak xoilki egiten bere borondatea gure baitan, ez eta gizonak xoilki hura konplitzen duela, bainan batak eta bertzeak elkharrekin, eta elharri heldurik, Iainkoak graziaz, eta gizonak Iainkoaganik hartarakotz errezebitu duen libertateaz.
	Manera hunetan eskatzen gaisko Iainkoari grazia, haren Manamenduen konplitzeko, eta hekin kontrako gauzarik ez egiteko. Eta konsiderazione hunengatik, galdegiten dugu berariaz zeruan bezala lurrean ere, erran nahi da, triunfatzen den Elizan bezala, konbatitzen den Elizan ere, Iainkoaren borondatea egin dezaten bizi direino, haragiaren, munduaren eta deabruaren kontra guduan hari diren gizonek, hura zeruan Iainkoarekin triunfan daudezin Angeruek, eta doatsuek egiten duten bezala; erakuzteagatik, arima doatsuek Iainkoa zeruan errelijioski obeditzen duten bezala, haren borondate sainduaren kontrako gauzatik bat ere egin gabe, guk ere desira dugula hala egiteko lurrean haren graziarekin batean.
	Horra Pater nosterraren hirur lehenbiziko artikuluen deklarazionea. Lekzione hunetarik esperanza dut eztuzuela fruitu guti atherako; ikusirik ezinesko gauza dela, ene ustez, konsideratzea Iainkoa dela gure Aita, eta haren ez onetztea, egiasko umeek behar duten bezala; ezin orhoit gaiteskeiela zerua dela haren egoiteko egiasko lekua, eta harat deitzen gaituela, non eztugun harengana ioaiteko desira, eta halatan non eztezagun haren izenaren ezagutza iduki, aithor, eta barraia, eta haren borondate saindua konpli, bi bide hauk eman derauskigunaz gero, hain xede doatsu batetara heltzeko eta ardietstzeko.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez, neure ahal bezanbat, eta Iainkoaren Dotrina hunen egilleagatik othoitsteaz.

HOGOI ETA HIRURGARREN LEKZIONEA

PATER NOSTERRAREN
LAU AZKENEKO
ARTIKULUEN GAINEAN

Panem nostrum quotidianum da nobis hodie.
Iguzu egun gure egunorosko ogia.

	Pater nosterraren laugarren artikulu hunez, eskatzen gaisko Iainkoari arimako eta gorputzeko behar dugun mantenu guzia.
	Eske hau egiten diogu Iainkoari, zeren haren eskuetan eta menean hain osoki gauden, non, nola gure izaitea ezin baitukegu harenganik baizen, halaber ezin hura begira baitezakegu, bera heltzen ezpazaiku.
	Serbitzatzen gara eske hunetan ogiaren hitzaz, zeren aditzera emaiten duen, ongi den bezala, eta mantenu espirituala eta gorputzekoa. Arimako mantenu espirituala emaiten derauku aditzera, zeren Aldareko Sakramendu Saindua, zein baita arimako mantenu prinzipaletarik bat, deitzen da ogia Eskiritura Sainduan.
	Gure gorputzeko mantenua emaiten derauku aditzeta, zeren ogiaren sustanzia beronez gorputzekoa da, eta hitz hunez, ogia, aditzen da Eskiritura Sainduan ian ditekeien guzia.
	Erraiten dugu eskatzen garen ogi hura dela, gure, bai zeren mantenu espiritual baten eske baigaude, zeina ezpaitagoka gutaz bertzeri, erran nahi da, Elizan dauden Iainkoaren egiasko umei baizen, eta ez Elizatik kanpoan daudenei; bai eta zeren othoitz egiten baitiogu Iainkoari, ez eta mantena detzan gure gorputzak, ez, enganioz, ohoinkeriaz, edo bertze zuzen ezten bidez gaizki irabasirikako ogi batez, bainan hain zuzenki irabasiaz, non erran dezakegun arrazoinekin, hura dela gure.
	Deirzen dugu oraino ogi hura, egunorosko, ezagut arazitzeagatik, zer diferenzia den konbatitzen den Elizari Iainkoak emaiten dioen, eta Triunfan dagoen Elizak harenganik izaiten duen bizitzeko mantenuaren artean: bata, zein baita zerukoa, sekulakoa da, eta halatan halakoa, non ezpaitu nihork hura galtzen, behin ardietsiz gero: bertzea, zein baita mundu hunetan hartzen duguna, hain galtzeko errasa da, non behar baita maiz berri dadin, eta berriz hartu. Hargatik emaiten da aditzera, zein labur den haren iraupena, laster iragaiten den egun bateko korsuarekin konparatzen denean.
	Erraiten dugu, iguzu, zeren eskatzen ezgaiskolarik Iainkoari mirakuilluz emanikako ogirik, bainan haren graziarekin batean gure neke-trabailluz nolazbait irabasirikako bat; ikusirik, zer ere egin baitezakegu, ezin bide bezala paga dezakegula Iainkoaganik izaiten dugun gauzarik, eta hura gabe gure trabaillu guzia elitekeiela deuz ere, haren ongi eginek merezi dute dohainaren izena.
	Ogi haren eske gaude bizi garen eguneko, bi arrazoingatik; eta zeren Iainkoak nahi baitu Giristinoa halako suertez iar dadin haren menean, non egunoroz eska dakion zeren ere mengoa baitu: Eta zeren nahi baitu Giristinoak duen halako fidanza haren ontasuna baitan, non hartan pausa dezan biharamunekoaz khexatu gabe.

Et dimitte nobis debita nostra, sicut 
& nos dimittimus debitoribus nostris.
Eta barka diatzagutzu gure zorrak 
guk guregana zordun direnei 
barkatzen deraustegun bezala.

	Galdegiten diogu Iainkoari bortzgarren artikulu hunetan, barka diatzagula haren alderat egin ditugun hobenak, gure bekatuak aditzen direla hitz hautaz, gure zorrak, zein hitzez serbitzatzen baita gure Salbatzaillea othoitz hunetan, zeren nork ere egiten baitio Iainkoari ofensarik, behar baitio hargatik satifazione egin, eta zeren gure hobenek obligatzen baigaituste pena iakin batzuen azpian iartzera, gure bekatuez harengana egin ditugun zorren pagatzeko.
	Erraiten dugu bekatuak, zeinengatik barkamendu eske baigaude, direla gure, guziz bertzelako sensuan, ezen ez erraiten dugunean Iainkoari eskatzen gaiskon ogia dela gure. Ogi hura gure dela diogu, zeren heldu da Iainkoaganik, zeinek hura emaiten baiterauku, eta zeren deuz ere ezta hobeki nihoren, hari emaiten zaiona baino. Bekatua deitzen da gure, zeren ezta niholaz ere Iainkoaganik heldu, bainan gizonaganik xoilki eta osoki, hark hura egiten baitu bere borondatez, eta malizia hutsez Iainkoaren inspirazioneen kontra iarririk.
	Guziak horrez eske daude, zeren ezpaita nihor ere bekaturik eztuenik, edo mortalik, edo benialik; eta zeren, bekaturik eztugularik othoitzetan gauden orduan, ezaguturik hain miserable garela non eror baigaiteske inkontru gaitz hartan, on baita Iainkoari othoitz egitea libra gaitzala bere ontasunaz halako inkontru gaitzetik, hartan gure maliziaz eror gaitezinean.
	Othoitz egiten diogu Iainkoari barka diatzagula gure hobenak, ofensatu gaitustenei barkatzen deraustegun bezala; ez nahi baginio bezala Iainkoari gure burua mirailtzat eman, bainan hari erakuzteagatik, ezen, eskatzen gaiskonean grazia hura guri gure hutsen barkatzeaz, enseiatzen garela gure buruaren egitera nolaz bait merezient barkamenduaren ardietsteko, barkatzen ditugunean gure kontra eginikako ofensak; iakinik eztela Iainkoaren miserikordia gizonen gainera erakhartzenago duen gauzarik, gizonek berek batak bertzeari egiten dioten miserikordiak baino.
	Hemendik ikasten dugu, nihork barkamendu ardietstekotz, behar duela barkatu.
	Baldin nihor badago hain gogorturik herra batetan, non gogortasun hek hura traba dezan egin izan zaion ofensaren barkatzetik, nahi badu probetxurik atheratu bere othoitzetatik, bederen behar zaio Iainkoari eskatu bertzeari barkatzeko grazia: eta, bata edo bertzea egin gabe, othoitzik egiten badu, espainez xoilki, kostumaz edo munduak ikus dezan nahiz, haren othoitza egiten zaio bekatu.
	Gauza ageria da, zein ere Giristinok nahi baitu Iainkoak barka diotzon bere faltak, behar dituela hark ere egiten zaiskonak barkatu; bainan iakin behar da, nola aditzen den barkatu behar dituela.
	Dela ofensa egin duenak duen urriki, dela eztuen, badarik ere ofensatu denak utsi behar dio zer ere zor baitzaio ofensaz bezanbatean, erran nahi da, utsi behar du haren kontrako herra guzia, eta eztio gaitzik nahi behar: bainan ezta obligatua, zuzenesko eta arrazoinesko satifazioneaz bezanbatean, ofensatzailleak zor dioenaren utstera. Konparazionera, nihork ebatsi baderaut dirurik, obligatua naiz hari barkatzera, eta gaitzik ez ekhartzera, bainan enaiz obligatua bihurtu behar derautan diru ebatsiaren hari emaitera.
	Barkatu behar diot besoa ebaki derautanari, eta eztiot gaitzik bilhatu behar, bainan enaiz obligatua eman behar derautan bizitzekoaren hari utstera; ikusirik niri beso bat ebakiz, neure biziaren irabasteko bidea ideki derautala.
	Gauza hortan egin behar dugu Iainko handiak egiten duen bezala, hura halako okasionetan bertzela eta bertzela gobernatzen baita. Bekatu bat ofensaz bezanbatean barkatzen deraukunean, largatzen derauku bethiere, kalte handiegirik gabe ezin egin dezakegun satifazionea, eta kontentatzen da mendreago batez, ganbiatzen duela bekatu mortal guziek merezi duten sekulako pena mundu hunetako pena batetara. Batzuetan largatzen derauku oraino denbora batetako pena hura; Bertze batzuetan ere utsten derauku karga gainean, eta nahi du hura iasan eta erabil dezagun. Manera berean karitareak gonbidatzen gaitu ofensatu gaitustenei zor deraukuten satifazionearen bethiere largatzera, noiz ere kalte sobera egin bailiezeke, eta mendreago batez kontentatzera. Batzuetan ere bidegabe egin deraukutenek duten urrikimendu handiak nahi du gure interesaz denaz bezanbatean, larga diezegun egin duten hobenagatik iasan behar luketen pena. Bertze batzuetan hekin urrikimendu hotzak eztu hala agintzen. Halako orduetan bertzela eta bertzela gobernatu behar da, eta hutsik ez egiteagatik, hartu behar da gizon iakinsun, zuhur, eta konszienzia onetako direnen abisua eta konseillua.
	Bainan erranen du norbaitek, Zergatik obligatua naiz, ofensaz bezanbatean, zor zaitanaren largatzera urriki eztuenari zeren ofensatu nauen, iakinik Iainkoak ezterauela bekaturik, hobenaz bezanbatean, barkatzen urriki dutenei baizen?
	Diferenzia hunen arrazoina da, zeren eztagoka nihori arrazoin hartzea, bidegabeez eta gaizki eginez, baina bai Iainkoari, hark, eskiritura sainduak irakazten deraukun bezala, nahi baitu bere eskuetan iduki hetaz mendeku egiteko zuzena eta kargua.
	Hemendik atheratzen da, Iainkoari utstekotz mendeku egitera, gizona obligatua dela egiten zaiskon ofensen barkatzera bere partikularean, ofensa egilleari urrikitzen ezpazaio ere: eta Iainkoak bere ontasunaz barkatzen derauenean urriki dutenei, behar dituela urrikimenduz ukitzen eztirenak sensatu eta gastigatu, zeren den guziz ona, eta bidegabeen eta gaizki eginen mendekatzaille iustua; zeren den ona, ikusirik gastigatzen ezpalitu gaizki eginak, gastigatu gabez eman liezekela guziei okasione egun oroz gaizki egiteko; zeren den iustua, ikusirik gaizki egin guziek merezi dutela gastigu eta pena.

Et ne nos inducas in tentationem.
Eta ez gaitzatzula utz 
tentamendutan erortzera.

	Ioan den denboran egin ditugun bekatuen barkamendua eskatu ondoan, arrazoinekin hetarik etorkizunekotz begiratzeko graziaren eske gabiltza.
	Othoitz egiten diogu Iainkoari, edo nahi ez gaitzala tentatzera utz, edo bederen, gure frogatzeagatik, plazer badu tenta gaitezin, ez gaitzala utz tentamenduaren azpian erortzera garaitutik, bainan bere graziaz halako suertez hel dakigula, non gure tentatzailleak azpira ditezin, eta guk garaia eraman dezagun.
	Galdetzen dugu lehenik eztezala eman eskurik tenta gaitezin, zeren, nola peril baita konbatean, humiltasuna da hari itzultzea. Eta are zeren, onak direlarik tentamenduak, hei buru bortitzki egiten derauegunean, eta konsiderazione hunengatik allegeraki pairatzen ditugunean, ezta bethiere on hekin desiratzea; nola hainitz gauza baita gureganik khendu nahi gendukeienik, atsegin dugularik gertatzen direnean hekin pairatzeaz, Heriotzea eta Pasionea guregatik hartu duenaren amoreagatik.
	Egia da badela Saindurik othoitz egin duenik tenta zedin, eta bere burua tentamenduetan sartu duenik; bainan hori egin dute Iainkoaren ertxamendu partikular batez, eta hortan hekin akzioneak geiago miretsi behar dira imitatu baino, sentitzen ezpadugu hei bezalako ertxamendurik guri ere heldu zaikula Iainkoaganik.

Sed libera nos à malo.
Aitzitik begira gaitzatzu gaitzetik.

	Galdeturik begira gaitezila deabruaren tentamenduetarik, galdegiten diogu Iainkoari artikulu hunez, plazer gaituela libratu munduko gaitz, bai kanpoko, bai barreneko guzietarik, eta bizitze hunetan Adamen bekatuak obligatu gaituen miserietarik, eta ondikoetarik.
	Othoitz egiten diogu begira gaitzala uretik, sutik, gerlatik, isurritetik, gosetetik, eritasunetarik, doloretarik, minetarik, espiritusko penetarik, eta penatzen ohi gaitusten gaitz suerte guzietarik. Edo bederen, plazer ezpagaitu hetarik libratu, digula indar hekin pairatzeko, eta halako suertez egin dezala, non bekaturik egin gabe, eta gure burua galdu gabe, hetaz balia gaitezin gure salbamenduaren egiteko antze eta bide aitzinagarritzat.

Amen.
Biz hala.

	Hitz hau, Amen, erran nahi baita, egin bedi, da othoitz hunetan dauntzan gauza guzien bilduma saindu eta eskatze berri bat, zeinetaz gizona eskatzen baita hitz batez, zer ere hitz geiagoz Iainkoari eskatu baitzaio.
	Hotra Pater nosterraren lau azkeneko artikuluen deklarazionea. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, ikusirik ezin ongi konsidera dezakegula ez gaiteskeiela bizi egun bat ere Iainkoa heltzen ezpazaiku, non ez gaitezin humil haren aitzinean; ikusirik oraino ezin konsidera dezakegula, gure bekatuen barkamendu ardietstekotz, behar derauegula bertzei barkatu, non eztetzagun larga gure bihotzetan darabiltzagun gaitzeritste guziak; ikusirik finean, ezin ezagut dezakegula eztugula indarrik munduan den tentamendurik mendreenari buru egiteko, eta gure libratzeko gainera etortzen zaiskigun gaitzetarik, Iainkoaren graziaz eta faboreaz baizen, non eztugun egiten gure ahal guzia haren helzakitzaren, eta graziaren merezitzeko eta ardietsteko.
	Hartarakotz zuen baitan denaren egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal bezanbat, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

HOGOI ETA LAUGARREN LEKZIONEA

ANGERUAREN
SALBAZIONEAREN
GAINEAN

	Gure Salbatzailleak moldatu deraukun othoitza zuei gomendatu eta deklaratu ondoan, arrazoin da gauza bera egin diazazuegun Angeruaren Salutazioneaz: halaz eta, nola bataz gure Salbatzaillearen Aitari minzo baigaisko, hala ere bertzeaz haren Ama sainduari gomendatzen gaiskonaz gero.
	Angeruaren Salutazionea da othoitz bat, zeinetan Birjina loriosa salutatzen dugula, haren baitan diren pribilejioen, eta grazien deklarazione oso eta labur batez, othoitz egiten baitiogu iar dadilla gure ararteko bere Semeagana, Semea bere Aitagana iarri den bezala.
	Salutazione hunek hirur parte itu; batak behatzen dio Birjina Sainduari, eta hartan deklaratuak dira haren beregaineko graziak.
	Bertzea ukitzen zaio haren Seme gure Salbatzailleari, eta erakuzten du hitz batez haren baitan diren benedizinoen bethetasuna.
	Hirurgarrenak behatzen derauku, halaz eta hartan othoitzez gagotzanaz gero Birjina sainduari gure ararteko iartzeaz, eta guretzat othoitz egiteaz.
	Salutazione hunek hirur parte dituen bezala, baditu ere hirur egille, Angerua, Santa Elizabetha, eta Eliza, egille bat baizen eztuelarik, zein baita Espiritu Saindua hirur hei hura irakasi derauena.
	Angeruak egin du lehenbiziko partea, eta akabatzen da hitz hautaz, ben, benedikatua zara emazte guzien artean; Eta Iainkoak berariaz hala nahi izan zuen, arren, nola ilhunbetako Angeru batek Birjina bat ertxatu baitzuen gure galtzera, hala ere argiko Angeru batez gure salbamenduaren lehenbiziko berriak ekhar ziotzon Maria Birjinari.
	Gero Santa Elizabethek eman ditu hitz hauk, benedikatua da zure sabeleko fruitua, zeren nahi izan zuen haren gure Salbatzailleaganako amudio beroak, Angeruak Birjina laudatu zuenean; hark ere deklara zezan haren fruituaren ekzellenzia, erakuzteagatik harenganik, ithurburutik bezala, heldu zela Amaren meritu eta grazia guzia.
	Elizak eman du hitz hau, IESUS, eta othoitz hau, Santa Maria othoitz egizu guregatik, zeren nola Birjina saindua IESU KRISTO gure guzien gaineko Arartekoaren Ama baita, eztuke nihork esku geiago haren aldean hark duen baino.
	Hargatik Iainkoari Pater nosterrean gure beharra deklaratu, eta eskatu ondoan, guziz arrazoin da Orazione hunez othoitz dagiogun haren Amari gure ararteko iartzeaz bere Semeagana, arren nahi derauskigun ardietz arazi, haren Iainko aitari eskatu gaiskon gauzak.

Aue.
Agur.

	Salutazione hunen lehenbiziko hitzak Hebraikez erran nahi du Boskario, Agur eta Bake, ez misteriorik gabe, ikusirik Angeruak hori horrela egiten duela, birjinari ezagutzera emaiteagatik, arrazoinak, zergatik hura salutatzen duen, ekharri behar dioela boskario eta sosegu handi bat bere bihotzean.
	Angeruak salutatzen du Birjina Saindua; bainan zergatik? merezi baitu den ohore guzia, zeren hautatu izan den gauza guzien kreatzaillearen Ama izaiteko, eta zeren ekharri baiterauku bere ontasunaz salbatu nahi gaituena, Ebak kontra Adam ekharri zuen bezala gure galtzera.
	Hura salutatzen du konsiderazione hunengatik, eta erakuzteko hala dela, Iainkoak nahi izan du Probidenzia berezi batez salutazione hunen lehenbiziko hitza, Aue, latinez, zein baita Elizak komunski usatzen duen hitzkuntza, den Ebaren izena letrak aitzin-gibelat itzulirik.

Maria.

	Maria da Birjina sainduaren izena; eta, izen hau eman izan zaio Espiritu Sainduak irakasirik, eta adiarazitzen du, nor den eta orobat zer gradu duen; nor den, hura denaz gero haren izena; zer gradu duen; ikusirik Maria erran nahi dela Andrea eta Itsas-izarra, nolakoa baita egiaski: Andre da, ikusirik gauza guzien kreatzaillearen Ama izanez, hargatik egiaski dela Andre, bertze kreatura guzien aldean: Itsas-izarra da, ikusirik mundu hunetako itsasoan hura dela portura gidatzen duen egiasko izarra, nihork hura gidari hartzen duenean.

Gracia plena.
Graziaz bethea.

	Hitz hautaz Angeruak irakasten derauku Birjina Saindua graziaz bethea zela, eta hori arrazoinak emaiten derauku ezagutzera, ikusirik konbeni zela grazia guzien ithurburua bere sabelean konzebitu behar zuenak, hura lehenik bere espirituan konzebiturik iduki zezan, arima bethe zekion haren benedizinoez, haren gorputza bere sabelean iasan zezan baino lehen.
	Eskiritura sainduan edireiten da Birjina Sainduaz bertzerik graziaz bethe deitu izan denik: bainan Andre Dana Maria graziaz bethea da, guziz bertzeak ez bezala, hitz hautaz Eskiritura Saindua serbitzatzen delarik hekin faboretan, ez xoilki zeren santifikatu izan den bere Amaren sabelean, bainan eta zeren eztuen izan zein ere nahi den bekaturen kutsurik; zein baita hari xoilki eman izan zaion Pribilejio eta abantailla, arrazoin handirekin, halaz eta hura xoilki bekatua hiltzen duen gure Salbatzaillearen Ama denaz gerostik.
	Graziaz bethea da, zeren perfekzionez eta bertutez den bethea, nola haren bizitzea baita kastitateaten, humiltasunaren, emetasunaren, obedienziaren, pazienziaren, fedearen, esperanzaren, karitatearen, eta bertute guzien egiasko mirailla.

Dominus tecum.
Iauna da zurekin.

	Hitz hautaz Angeruak aditzera emaiten dio Birjina Sainduari haren baitan laster konplitu behar den misterioa.
	Iauna da zurekin, erran nahi da, berboa, zein baita Trinitatearen bigarren presuna, iautsten da zure baitara, zure baitan haragiaren hartzera.
	Zure baitara iautsten da, zure baitan egoiteko, ez xoilki amudioz eta graziaz, bainan oraino bere naturalezaz, zuk hura espiritualki zure ariman, eta zure gorputzean, bai espiritu bezala, bai haragi egin bezala, iduki dezazun amorea.

Benedictatu in mulieribus.
Benedikatua zara 
emazte guzien artean.

	Birjina Saindua benedikatua da, zeren kasatzen baitu bertze Birjina batek mundura ekharri zuen maradizinoa, eta baketzen baigaitu Iainkoarekin.
	Benedikatua, zeren benedizino baitzen ez egoitea haurrik ezin eginez, bainan haurrik izaitea; eta zein baita geiago, hura bezala bere haurretan doatsu izaitea.
	Benedikatua, zeren Ama delarik, Birjina ere baita orobat, eta zeren birjinatasuna egiten baita benedizino.
	Benedikatua emazteen artean, zeren ezpaita bat ere sekulan izanen, ez konzebituko denik bekatuaren kutsurik gabe graziaren bethetasunarekin, ez eta haurrik egin dekanik, gizonik ezagutu gabe, eta bere birjinitatea galdu gabe, ez eta bere Iainko benedizino guzien emaillearen Ama izanen denik, hura den bezala.

Et benedictus fructus ventris tui.
Eta benedikatua da 
zure sabeleko fruitua.

	Hitz hautaz Santa Elizabethek Espiritu Sainduak eramanik, emaiten du ezagutzera Birjina Sainduak badadukala benedizinoen ithurburua, hura benedizinoz bethetzen duena, eta haren baitan dagoela munduan diren guzien gainera benedizinosko urak isurtzen dituena.
	Ezta erraiten birjinaren sabeleko fruitua benedikatua dela gizonen artean, erraiten den bezala Ama benedikatua dela emazteen artean, bainan benedikatua deitzen da hitz batez eta sinpleki, erakuzteagatik, ez xoilki benedikatuago dela gizonak baino, bainan are munduan diren gauza guziak baino.
	Birjina benedikatuago da emazte guziak baino bere sabeleko fruituaren benedizinoz, eta fruitu hura benedikatuago da bertze gauza guziak baino, berak bere baitan duen eta munduan diren guzien gainera isurtzen duen benedizinoaz.

IESUS

	Salbatzaillea erran nahi duen hitz hau, Elizak hemen emana da, guri irakasteagatik gure Salbatzaillea dela benedizinoaren fruitua, Salbatzen gaituen bezala konsideraturik.

Sancta Maria Mater Dei, 
ora pro nobis peccatoribus, 
nunc & in hora mortis nostrae.
Santa Maria Iainkoaren Ama,
othoitz egizu gu bekatoreokgatik,
orai, eta gure heriotzeko orenean.

	Elizak hemen eman du oraino othoitz hau, zeinetan Angeruak eta Santa Elizabethek Birjina Sainduari emaiten diotzaten titulu abantaillatsuak laburki bildurik, eta adiarazirik, othoitz egiten baitiogu guregatik othoitsteaz.
	Hitz hunek, Saindua, behatzen du lehen erran direnetara, graziaz bethea, nola ezpaita saindu, zeren grazia haren baitan den baizen.
	Hitz hauk, Iainkoaren Ama, behatzen dute bertze hitz hautara, Iainkoa da zurekin, nola ezpaita Iainkoaren Ama, zeren Iainkoa haren baitan den baizen. Hitz hautaz, othoitz egizu guregatik, othoitz egiten diogu Birjina Sainduari guri heltzeaz eta laguntzeaz.
	Othoitz hura egiten diogu arrazoin handirekin, halaz eta haren faborearen beharra dugunaz, eta hark gure faboratzeko borondatea, eta indarra duenaz gerostik.
	Badugu haren faborearen beharra, ikusirik bethiere akometatzen gaituslela munduak, haragiak, eta deabruak, zein baitira xoil bothere handitako etsaiak.
	Badu hark borondate eta indar gure faboratzeko, bethea denaz gero bethiere haren baitan izan den karitate oso batez, eta nihork ume batengana egiasko Ama batek baino geiago ezin daidikeienaz gerostik.
	Othoitzez gagotza Birjina Sainduari guri heltzeaz orai, guziz merezi eta zuzen onez, halaz eta, nola oren oroz perillean baigaude, oren oroz ere haren faborearen beharra dugunaz gero.
	Bagagotza oraino gutaz artha idukitzeaz gure heriotzeko orenean, zeren, nola behar baigara iujeatu azken oren hartan edirenen garen estatuaren arauera, orduan prinzipalki badugu beharra norbait hel dakigun, eta indarra digun gure mantenatzeko gertatu behar garen estatuan.
	Serratzen dugu gure othoitza hitz hunez, Amen, erran nahi da, Biz hala, edo hala egin bedi, erakuzteagatik, badugula desira, orai egin dugun othoitza osoki eta alde guziz konpli dadin.
	Horra Angeruaren Salutazionearen deklarazionea. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, baldin, konsideratzen duzuenean zein beregaineko grazia duen Birjina Sainduak bere Iainkoaren graziez eta benedizinoez bethe izaiteaz, atzartzen bazarete zuok ere, eta desir on bat hartzen baduzue zuengana graziaren erakhartzeko: gauza segura dela bide hunez hura zinetan gonbidatuko duzuela zuengatik gogotik othoitz egitera, eta eginen zaretela haren othoitzetarik atheratzen den fruituaren biltzeko gai.
	Hala egiteaz nagotzue neure ahal bezanbat, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz.

HOGOI ETA BORTZGARREN LEKZIONEA

NOLA SAKRAMENDUAK
ORDENATU DIREN

	Ikusi eta ondoan zer den othoitza, zeinetaz eskatzen baigara Iainkoaren grazia, gainerakoa da adiaraz diazazuegun zer ukitzen zaien Sakramenduei, zeinak baitira ordinariosko moienak, zeinen bidez Iainkoak emaiten baiterauku grazia.
	Sakramendua, bai eta fedearen etsaiek berek aitortzen duten arauera, da seinale ikus, adi, edo senti ditekeien bat, kanpoko zerimonia bat Iainkoak ordenatua, zeini baitatxeko haren graziaren promeza eta emaitza.
	Lege berrian edireiten dira zazpi suerte hunetako seinale; eta halatan badire zazpi Sakramendu.
	Bataioa da lehenbiziko Sakramendua: haren kanpoko seinalea eta sentitzen dena, da urez garbitzea edo bustitzea, eta Sakramendusko hitzak, zein baitira: Bataiatzen zaitut Aitaren, eta Semearen, eta Espiritu Sainduaren izenean.
	Graziaren promeza ageri da hitz hautan, nork ere zinetsiko baitu, eta izanen baita bataiatua, salbaturen da.
	Bataioa usatu izan dela, ikusten da Eskiritura Sainduan hainitz lekutan.
	Konfirmazionea da bigarren Sakramendua. Kanpoko seinalea eta sentitzen dena da Apezpikuaren esku emaitea konfirmatzen denaren gainean, eta edireiten da Eskiritura Sainduan, Apostoluen Aktetan, eta Iondone Pauloren Epistoletan.
	Graziaren promeza Iondone Ioanisen Ebanjelioan datza, gure Salbatzailleak erran zerauenean bere Apostoluei; Ioaiten ezpanaiz, eztuzue Espiritu Saindua izanen, eta ioaiten banaiz, hura igorriko derautzuet.
	Sakramendu hau usatu izan dela, ikusten da Apostoluen Aktetan, Espiritu Saindua iautsi zenean Apostoluen gainera, eta bataiatu zirenek Espiritu Saindua berriz errezebitzen zutenean, Apostoluek hekin gainean eskuak pausatuz. Hemendik erakuzten da, eta eztela leku hunetan aiphatzen Bataioan egiten den Espiritu Sainduaren lehenbiziko errezebitzea, eta gure salbatzailleak zerimonia hura ordenatu zuela; gauza segura dela etzirela hartaz Apostoluak serbitzatuko haren manua gabe.
	Eukaristiaren Sakramendu saindua da hirurgarrena, San Mathieuen, San Marken, San Luken, eta Iondone Pauloren Eskiribu Sainduetan datza nola izan zen ordenatua.
	Sakramendu hunen ezagun den seinalea, da IESU KRISTO gure Salbatzaillearen Gorputza, eta Odola, ogiaren, eta arnoaren idurien azpian estalirik dagoen bezala.
	Graziaren promeza ageri da Iondone Ioanisen Ebanjelioan hitz hautaz, Nork ere izanen baitu ogi hau, biziko da sekulakotz, eta emanen derautsuedan ogia, da ene haragia munduaren bizitzeko.
	Nola konplitu eta usatu izan den lehenik, ikusten da gure Salbatzailleak hil baino lehen bere Apostoluekin egin zuen afaritan.
	Penitenzia da laugarren Sakramendua. Ordenatu izan da hitz hautaz: Ene Aitak igorri nauen bezala, nik ere igortzen zaitustet: zeinen ere bekatuak barkatuko baititutzue, barkaturen zaiste, eta zeinenak ere lotuko baititutzue, loturen zaiste.
	Bekatuaren Konfesionea, eta absolbatzen duenaren hitzak dira kanpoko, eta ageri den seinalea.
	Graziaren promeza ageri da hitz hautaz berez, zeinen ere bekatuak barkatuko baititutzue, barkaturen zaiste, bekatuak graziaz baizen barkatzen eztirenaz gero.
	Penitenziaz usatu izan dela Eliza, ikusten da Aposloluen Aktetan, non erraiten baita jendeak heldu zirela Apostoluen oinetara, egin zitusten bekatuen konfesatzera.
	Anunzioa da bortzgarren Sakramendua. Ezagutzen dugu Iainkoak ordenatua dela, zeren hartaz usatu ziren Apostoluak, ezpaitziren eginen gure Salbatzailleak eman ezpaleraue hartaz usatzeko eskua eta manua.
	Apostoluak hartaz usatu direla Iondone Iakuak erakuzten du hitz hautaz. Bada zuen artean eririk? erakar betza Elizako Apezak, eta begite othoitz harengatik, eta hura unta bezate olioz Iaunaren izenean, eta fedearen arauerako othoitzak salbatuko du eria, eta Iaunak hura arinduko du, eta bekatutan badago, barkatuko zaiste. Eta hitz hauk deklaratzen dute ere kanpoko seinalea, zerimonia, eta graziaren promeza.
	Ordena da seigarren Sakramendua. Iondone Paulo baitan datza, nola ordenatu izan den, erraiten duenean, gure Salbatzailleaz minzo dela, Eta hark berak eman ditu batzuk Apostolu, eta bertzeak Profeta, eta bertzeak Ebanjelista, eta bertzeak Arzain eta Doktor. Hemendik ezagun da, hainitz gradu, eta ordena diferentik badela Elizan, gure Salbatzailleak ordenaturik.
	Zerimonia eta graziaren seinale obragarria ageri da Timotheoganako Epistolan, erraiten duenean: Estezazula mendreetz zure baitan den grazia, profeziaz eman izan zaitzuna, eskuak zure gainean pausatu izan direnean Apeztasunean.
	Ezkontza da azken Sakramendua; hura hala deitzen du Eskiritura Sainduak.
	Ikusten den seinalea, da ezkontzen diren biek hitzez, edo zenbait bertze kanpoko seinalez, emaiten eta deklaratzen duten konsentimendua.
	Graziaren promeza ageri da, zeren errepresentatzen duen IESU KRISTO gure Salbatzaillearen Elizarekiko batasuna, zein batasun ezpaita xoilki egiten, zeren bi naturaleza Inkarnazionean elkharrekin iuntatzen diren, bainan are zeren bia bat egiten diren graziaz eta karitatez. Hemendik ageri da klarki ezkontzak ezin errepresenta dezakeiela IESU KRISTO gure Salbatzaillearen Elizarekiko batasuna, grazia eta karitate hura bera isurtzen ezpada eskontzen direnen baitara.
	Halakotz ezkontza ezta munduko legearen arauerako kontratu bat xoilki, bainan oraino Sakramendu bat da, Saint Augustinok ongi irakazten duen bezala, hitz hautaz.
	Ezkontzaren ontasuna munduko Jende guzien artean, da, eta haurrik izaitea, eta kastitatearen fedean egoitea: bainan Iainkoaren pobluaren artean sakramenduaren saindutasunean ere datza, zein saindutasunen bertutez bere senharraganik apartaturikako emaztea ezpaita zilhegi bertze batekin ezkontzera.
	Horra non diren zaspi Sakramenduak IESU KRISTO, gure Salbatzailleak ordenaturik. Nola ordenatu diren guziz klarki ageri da Eskiritura Sainduan, edo gure Salbatzailleak berariaz manatuz, edo Apostoluak usatuz: duda gaberik ezpaitute egin hain kontusko gauzetan gure Salbatzailleak manatu derauena baizen.
	Baldin nihork erraiten badu Eskiritura Sainduak eztuela nihon ere klaratuki erraiten badirela zazpi Sakramendu, Ihardetsten dut eztuela ere erraiten badirela bia, erran nahi da, Bataioa eta Eukaristia Saindua nihork egiten eztuelarik hetaz dudarik; bainan badiot atheratzen dela xoilki hek direla Sakramendu, zere duten Sakramendu izaiteko behar den guzia, erran nahi da, zeren emaiten duten grazia, seinale kanpoko eta sentitzen den batez. Handik atheratzen da orobat froga dezakegula badirela zazpi Sakramendu, zazpi kanpoko seinale direnaz gero, zein seinalei Iainkoak emaiten baiteraue graziaren emaiteko indarra.
	Eskiritura Sainduak eztu erraiten badirela gure fedean, eta zinetstean hamabi artikulu prinzipal, eta hetan serratzen direla bertze guziak. Badarik ere gure fedearen etsaiek berek aitortzen dute hala dela.
	Baldin ihardetsten badute hori aitortzen dutela, zeren frogatuak diren Iainkoaren hitzaz, orobat ere frogatuak dira Sakramenduak, ikusi duzuen bezala; Eta halatan ezin diteke hetaz dudarik. Hala ere Elizak hek errezebitu itu eta iduki mende guzietarik hunat, eta gure Salbatzaillea etorriz gerostik hunerainokoan hetaz usatu da.
	Horra zer den Sakramenduez, zenbat diren, eta nola ordenatu izan diren. Lekzione hunetarik, ene ustez, eztuzue probetxu guti atherako, nik daritzadala nihor eztela konsideratzen duenik munduko Salbatzailleak hanbat desira duela gure idukitzeko bere grazian, non emaiten baiterauskigu zazpi moien diferent haren ardietsteko, non eztuen bere aldetik bere ahala egiten haren irabasteko, eta hartan finkatzeko bere bizitze guzian.
	Othoitzez nagotzue neure ahal guziaz hala egitera enseiatzeaz, eta Dotrina hunen egilleagatik Iainkoaren othoitsteaz.

HOGOI ETA SEIGARREN LEKZIONEA

ZER PROBETXU 
DAKHARKETEN SAKRAMENDUEK, 
ZEIN PREMIASKO DIREN,
ETA ZEIN PERFET.

	Erakusi eta ondoan badirela egiaski zazpi Sakramendu gure Salbatzailleak bere Elizari utsirik, arrazoin da ezagut araz diazazuegun, zer probetxu atheratzen dugun hetarik.
	Ezta bat ere gure arimari fruitu handirik ekhartzen eztioenik, eta, zein baita gauza seinalatzekoa, emaiten diote gure arimari, Iainkoak gure gorputzaren begiratzeko, eta mantenatzeko ordenatu ituen munduko erremedioen arauerako fruitu bat.
	Hortan ageri dira klarki Iainkoaren Probidenziaren mirakuilluak: nola ezpaita gauza guti miretstekoa, ikusteaz animaliekin orobat dugun bizitze naturala, eta Angeruekin pare eman izan zaikun naturaleza-gaineko bizitzea mantenatzen direla moien eta bide berez.
	Gizonak hartzen du bizitze naturala lehenbizi egiten denean. Egin denean hartzen du lehenbiziko azte bat, eta hark hura handitzen du eta bortitsten.
	Gero azmendu ordinariosko batek hari mantenatzen dio bere izaitea.
	Baldin suertez izaite haren perfetasuna aldaratzen, eta zenbait eritasunetan erortzen bada, erremedioak hartzen tu handik ilkitzeko.
	Behin ilkiz gero, hartzen tu sendagarri batzuk, bere buruaren bortitsteko, eta bere gaitzaren hondarren kanporatzeko, eta khentzeko.
	Eta zeren ezpaita aski norbaiten begiratzea, bere gorputzean gaizki egonez, etor dakidiskeon eritasunetarik, begiratzen ezpada bere maliziaren gaitzetarik, Iainkoak nahi izan du Iuje batzuk diren, bere autoritatez batbederaren bere eginbidean eta legean idukitzeko.
	Eta zeren gizona hil-beharra izanez, ezpaita deuz ere munduan diren presunen begiratzea, konturik idukitzen ezpada bertzerik egiteaz, eta munduratzeaz, bere etorri berriaz lehenekoen lekuaren idukitzeko, hil ditezinean, iujeatu izan da premiaskoa zela gizonaren, eta emaztearen konpainia, munduaren iraun arazitzeko eta mantenatzeko.
	Orobat da bizitze espiritualaz.
	IESU KRISTO gure Salbatzaillea baitan konzebitzen gara, eta Iainkoaren ume egiten Bataioaz, eta Bataioak khendu deraukunean bekatu orijinala, zein baita gure arimen heriotzea, emaiten derauku Iainkoa baitako lehenbiziko bizitzea.
	Konfirmazioneak bortitsten gaitu, eta hartzen dugu harenganik lehenbizi handitzeko bidea, zeren Espiritu Sainduak hartaz atheratzen gaitu bizitze espiritualaren haurtasunetik, eta indar berriak emaiten derauskigu Giristinoak iduki behar duen fedearen, behar diren orduetan, kuraioski aitortzeko eta erakusteko.
	Aldareko Sakramendu Sainduak azten gaitu, mantenatzen, gure Salbatzaillearen haragiaz beraz asetzen gaitu, eta emaiten derauku egiasko bianda sekulako bizitzearen ardietsteko.
	Sendatzen gaitu Penitenziak, zeren badu indarra, gure maliziaz bataiatuz gerostik egin ditugun bekatuen hiltzeko. Eta nola eritasunek utsten baitute gorputz bat flako eta erbal, hala ere, hobenaz eta sekulako penaz denaz bezanbatean, Penitenziaz iraungi izan diren bekatuek utsten dute ariman hainitz usanza gaixto, eta usanza hek eztiote utsten behar bezala iartzeko, eta haritzeko lekurik. Eta, zein baita geiako, utsten diote denbora iakin batzuetarainoko penetan egoiteko obligazione bat.
	Anunzioa ordenatua da bekatuaren hondarren khentzeko: libratzen gaitu zordun gelditu garen penen parte batetarik, eta bortitsten gaitu gure heriotzeko orenean Tentatzaillearen kontra, zein baita hark bortitsikienik akometatzen gaituen denbora.
	Eta zeren bizitze espititualak nahi baitu, bizitze naturalak bezain ongi, den korterik eta iujerik elkharren arteko gauzen iujeatzeko, eta gauza guzien ordenatzeko, Iainkoak ordenatu itu Arzainak autoritaterekin konszienziei ukitzen zaisten gauza guzietan ordenatzeko, eta Iuje legez egiteko, zer ere usteko eta eritsiko baitute on eta premia dela arimen salbamenduko.
	Eta lehen erran dugun munduaren emendatzeko, eta bethieretzeko haur berri egite hura garbiki, eta sainduki trata, eta begira dadin amoreagatik, Iainkoak nahi izan du, beronez naturalezaren ofizio bat baizen ezten eskontza, egin dadin bere graziaren Sakramenduetarik bat, zeinaren bidez, ez xoilki gizona hari dadin aitzinekoei ondokorik emaiten, bekaturik gabe, bainan oraino meriturekin.
	Gauza hek hala deklaraturik, ageri da xoil direla Sakramenduak on gizonazentzat, halaz eta guziek hura gidatzen dutenaz gerostik sekulako bizitzera, zein baita haren azken fina.
	Hura gidatzen dute guziek fin hartara, bertzela eta bertzela egiten dutelarik, nola batzuk osoki premiaskoak baitira fin hartara heltzeko, eta bertzeak ez osoki, bainan xoilki kondizione batzuekin.
	Bataioa osoki premiaskoa da xipientzat eta handientzat, gauza segura dela, ezin salba ditekeiela nihor ere hartzen ezpadu Sakramendu hura, ezpada eginez, bederen desiraz, gogoz eta borondatez, hura bertzela ezin dukeien orduan.
	Guziek eztutelarik Penitenziaren mengoarik, badarik ere haren beharra du nork ere bataiatuz gerostik, egiten baitu bekatu aktualik; gauza segura dela, nihork ezin dukeiela egin duen bekatuaren barkamendua, Penitenziasko Sakramenduaren azpian iartzen ezpada, edo lehen urrikiturik hartzen ezpadu desira eta borondatea, haren ardietstezo, noiz ere izanen baitu bere konfesionearen egiteko denbora.
	Ordena eta Ezkontza premiaszo dira, ez guzientzat, bainan komunarentzat, erran nahi da, guziek eztutelarik beharrik bi Sakramendu hekin, ez eta bietarik baten hartzeko, badarik ere premia da jendeen artean zenbaitek Ordenak har detzaten, eta bertzeak ezkon ditezin. Zeinbaitek Ordenak har detzaten ume espiritualik izaiteko, bertzeak ezkon ditezin, sekulako bizitzean egun batez partale gerta dadin haurrik gorputzez egiteko.
	Eukaritia, Konfirmazionea, eta Anunzioa eztira premiasko guzientzat, hek gabe ezin salba balitez bezala: bainan guzientzat premiasko dira, kasu emanik presentatzen dela hekin hartzeko okasionea, Elizako ordenanzen eta Kanonen edo erreglamenduen arauera, zeinek ordenatzen baitute hek hartuko ditustela fidelek denbora, eta adin iakin batetan. Konparazionera, heldu da nihor zuhur-adinera, badu leku eta denbora Aldareko Sakramendu Sainduaren errezebitzeko Baskoz, zein baita Elizak manatzen duen denbora, obligatua da errezebitzera denbora hartan. Aurkitzen du norbaitek okasionea bere Apezpikuaganik Konfirmazionearen hartzeko, behar den adinera etorri denean, obligatua da bekatuaren penan bere buruaren konfirma arazitzera. Gizon bat dago hiltzeko perillean, eta badu leku bere buruaren anunzia arazitzeko, obligatua da orduan egitera.
	Horra zer probetxu dakharketen Sakramenduek, eta zein premiasko diren. Lekzione hunetarik nahi nuke athera bazenezate Sakramenduetara hurbiltzeko, eta hetaz ozatzeko, eta probetxatzeko borondate handi bat. Eginen baituzue duda gaberik, konsideratzen baduzue, zein premia handitako diren gizonaren salbamenduko; ikusirik nihork ezin ezagut dezakeiela eztitekeiela bat ere salba hekin bidez baizen, non ezten preparatzen hetaz baliatzera hain bide bezala, non orobat hekin batean ardiets dezan hek dakharketen probetxua. Hala egiteaz nagotzue othoitzez, eta Iainkoaren Dotrina hunen egilleagatik othoitseaz.

HOGOI ETA ZAZPIGARREN LEKZIONEA

NOLAKO PREPARAZIONEA
BEHAR DEN SAKRAMENDUEN ERREZEBITZEKO

	Ezagut araziz gero egiaski badirela zazpi Sakramendu, zer probetxu dakharketen, eta zein premiasko diren; behar da irakaz diazazuegun nola egin behar duen nihork hekin errezebitzeko bide bezala.
	Hartarakotz iakin behar duzue Sakramenduak bi suertetako direla, eta hekin errezebitzeko behar den preparazionea ere diferent dela, hek diferent diren arauera.
	Sakramendu guziek emaiten dute grazia, eta horretan orobat dira: bainan diferenzia da hekin artean, zeren hetarik batzuk emaiten dute lehenbiziko grazia bat, erran nahi da, edireiten dutenean gizonik graziaz billusirik, haren baitan emaiten dute grazia xoilki eta sinpleki. Eta bertzeek emaiten dute bigarren grazia bat xoilki, erran nahi da, graziarik bat ere eztuenari eztiote graziarik emaiten, bainan noren ere baitan edireiten baita grazia, hura emendatzen diote.
	Grazia emendatzen duten Sakramenduen errezebitzeko behar den preparazionea, da lehenbiziko grazia bat izaitea. Eta halatan lehenbiziko grazia hura bide zuzenaz eta ordinarioskoaz ardietsten eztenaz gero Bataioaz, eta Penitenziaz baizen, handik heldu da, bi Sakramendu hetarik baten errezebitzea, dela bertze guzien errezebitzeko behar den preparazionea.
	Eta zeren nihork gutik errezebitzen baitu Bataioa bertze Sakramenduen errezebitzeko adinera etorririk, bai eta halaber Bataioa bere haurrean errezebitu dutenetarik gutik begiratzen baitute bere burua eman zaien grazian, bertze Sakramenduen errezebitzeko muga, eta denbora etor arteraino, hargatik Penitenziasko Sakramendua da komunski bidea bere buruaren preparatzeko bertzeen errezebitzera; ikusirik nork ere hura errezebitzen baitu obraz, edo bederen desiraz urrikimendu batekin, hark haren moienez ardietsten duela lehenbiziko grazia, zein baita bertze grazia guzien zimendua.
	Lehenbiziko grazia bat emaiten duten Sakramenduez bezanbatean, hekin errezebitzeko behar diren preparazioneak diferent dira oraino.
	Haurrek errezebitzen duten Bataiorako Preparazionea, Eliza baitan dago, hark hekin adinaren eskasa konplitzen baitu, eta hek ofrendatzen baitiotza IESU KRISTO gure Salbatzailleari, haren Bataioaz berriz sorturik haren ume egin ditezin amoreagatik.
	Arrazoinaren usanza dutenek errezebitzen duten Bataioko preparazioneak geiagoren galdea du: behar baita dakiskiten fede Katholikaren misterioak, hek zinets detzaten aktualki, arnega dezaten bekatua, Iainkoa onets dezaten, borondate duten ongi egiteko, eta estatu hartan daudezila, berek bere burua borondateski ofrenda diozoten Iainkoari, haren ume izaitekotzat eman behar zaien Bataioaz.
	Gainerakoa da ikus dezagun nola egin behar den Penitenziasko Sakramenduaren bide bezala errezebitzeko: hargatik egonen gara geiago haren deklaratzen, zeren han dagokan preparazioneak puntu geiago daduka bertzetarako preparazioneak baino, eta zeren hutz geiago egiten baita hartan, bertzetan baino, nola fidelek hura errezebitzen baitute maizago, bertzeak baino.
	Penitenziasko Sakramendua da Sakramendu bat, zeinaren bidez nihork bataiatuz gero, egin dituen bekatuak barkatzen baitzaisko Apezaren absolbazioneaz, Penitentak duen urrikiaren, hetaz egiten duen Konfesionearen, eta hekingatik egin nahi duen satifazionearen eredura.
	Hemendik ageri da Sakramendu hunek, deuz balio izaitekotz, gauza batzuk Penitentaren aldetik behar dituela, eta bertze batzuk hura absolbatzen duen Apezaren aldetik.
	Penitentaren aldetik behar diren gauzak dira, bere faltez urrikimendu izaitea, hekingatik Konfesione, eta Satifazione egitea.
	Behar den urrikimendua, Penitenziasko Sakramenduaren parte bat dela konsideraturik, da bekatorearen dolore borondatesko bat egin duen bekatuaz, deliberazione fermu batekin hartara ez geiago bihurtzeko, zeren ere gatik nahi den.
	Baldin dolore hura heldu bada lehenik Iainkoaren ontasunaren konsiderazionetik, erran nahi da, baldin urriki badugu gure hobenez, prinzipalki Iainkoari ekhartzen diogun amudioagatik, zeren ezagutzen dugun haren ontasunak, eta hari diotzagun obligazioneek merezi dutela serbitzu ahal guzia, eta ofensarik ez bat ere, dolore hura deitzen da Kontrizionea.
	Baldin ordea damu badugu zeren bekatutan erori garen prinzipalki gure interesagatik, zeren ikusten dugun hetaz egin behar dugula Penitenzia, edo zeren handik heldu den gure dannazionea, dolore hura deitzen da Atrizionea, kondizinorekin dolore harekin batean ediren dadin zenbait Iainkoaganako amudio, eskasa edo ez osoa bada ere.
	Lehenbiziko dolorea, edo Kontrizionea, nola Iainkoaren aitzinean ekzellentena baita, ikusirik Iainkoaren interesari behatzen dioela, bere Lehenbiziko xedeari bezala, beronez khentzen du bekatua, premia den orduan Konparazionera, baldin gizon batek konfesatzeko borondatea duela, eta ezin eginez dagoela, Apezik ez izanez, dolore badu bere faltez eta damu prinzipalki Iainkoaren ontasunaren amoreagatik, hiltzen bada estatu hartan, salbatuko da. Bainan ezta orobat bigarren doloreaz edo atrizioneaz, ezen nola eskas baita, zeren heldu den prinzipalki gure buruari ekhartzen diogun amudiotik, bera ezta aski bekatuaren khentzeko, bainan behar da Konfesioneak konpli dezan haren eskasia.
	Bada nihork bere bekatuaren barkamendua izaitekotz, behar du lehenik dolore izan egin duen bekatuaz, eta borondate hartu ez geiago hartara bihurtzeko. Gero hartaz egin behar du Konfesionea, zein baita, Penitentak orhoitzen den bere bekatu guziez hura absolba dezaken Apez bati egiten dioen borondatesko akusazione bat, damurekin zeren bekatu hek egin dituen, eta borondate fermurekin, hetara ez geiago bihurtzeko.
	Hitz hunek, akusazionea, erakuzten du, eztela aski nihork bere bekatuen erraitea, bainan erran behar dituela bere burua akusatzen duela, eta ezagutzen duela hobenduri dela. Eta hargatik erran behar du seinalatuki, egin dut hunelako eta hunelako gauza, eta ez batzuek egiten duten bezala, erraiten dutenean, baldin egin badut halako eta halako bekaturik Iainkoaren kontra, hetaz konfesatzen naiz: ezpaita estimatzen hark akusatzen duela bere burua falta batez, zeinetaz ezpaita konfesatzen baldinez baizen, dakielarik segurki falta hura egin duela.
	Hitz hunek, borondatesko, irakazten derauku bortxaz egin litekeien Konfesionea, nolakoa baita Iujeen aitzinean estiratzearen bortxaz hobenduriek egiten duten konfesa, ezdeuz eta alfer lizatela, zeren Iainkoak nahi du gizonaren borondatea gauza guzien gainetik.
	Hitz hauk, bere bekatu guziez, hainitz gauza irakazten deraukute.
	Lehenbizirik, hitz hunek, guziez, emaiten derauku aditzera, behar dela Konfesionea den osoa, erran nahi da, Penitentak, bere konszienzia ongi sondatu eta miratu duenean, behar dituela bere bekatu guziak diren bezala deklaratu, bat ere utsi gabe, edo borondatez edo ansigabez.
	Behar ditu bere bekatu guziak deklaratu, erraiten duela zein suertetako diren, nolako zirkonstanzia duten, eta zenbat diren.
	Konparazionera, haragisko bekaturik egin duenak eztu aski erraitea, Haragisko bekatua egin dut; bainan erran behar du oraino, ea ebatsi duen, ea hil, eta egin dituen bekatu suerte guziak behar ditu erakusi.
	Ezta aski erran dezan, Haragisko bekatua egin dut; bainan deklaratu behar du, ea Eliza-gizon den, edo laiko, ea ezkondua den edo ez. Behar du deklaratu, ea egin duen haragisko bekatu hura den naturalezaren kontrako obra, eta zein suertetako den, nola hainitz haragisko bekatu suerte baita. Edo ea naturala den xoilki, eta kasu hartan erran behar du, ea berak gaizki egitera erakharri duen emakumea, zeinarekin egin baitu bekatu, edo kea iadanik lizundua zen, ea ezkondua zen, ea haren ahaidea zen, edo haren ahaikoan sartua gradu debekatuetan, ea Birjina zen, Serora, edo kastitatesko botuz obligatua, ea egin duen halako lizunkeriarik leku saindu, eta sakratu batetan, ea hura bortxatu duen, ea bekatu itsusi hura egin duen borondaterekin emakume bere bekatuaren lagun haren erraskiago ardietsteko, eta eramaiteko zenbait bertze gaizkirik egitera.
	Ezta halaber aski erraitea, diru ebatsi dut, bainan erran behar du oraino zenbat ebatsi duen.
	Desirasko bekatuen gainean, behar du deklaratu, aphur bat gorabehera, zenbat denboraz egotu den desir gaiztotan nola gaitz baita denbora luzez borondate gaixtorik izaitea, non eztuen hainitzetan hainitz konsentimendu atheratzen, zein baitira halaber hainitz bekatu.
	Obligatua da halaber bere bekatuaz alxatu duen eskandolisaren deklaratzera, erran nahi da, ta eskandolisarekin egin duen bekatu, borondaterekin norbaiten erakhartzeko bekatu egitera, edo halako borondaterik etzuela ere, ea eztioen bere lagunari eman sujet ageririk bere eginbidearen kontrako gauzarik egiteko.
	Halako zirkonstanziek, zein baitira, nolakok egiten duen, nolakorekin, zein lekutan, zer maneraz, zenbatetan, zenbat denboraz, eta eskandolisak, ganbiatzen dituste bekatuak, seinalatuki emendatzen eta hainitsten.
	Ezta aski erraitea, haragisko bekatua egin dut, deklaratzen dituela haren zirkonstanziak; bainan erran behar du zenbatetan, deklaratzen duela bere bekatuen kontua, eta hori aditzen da bekatu mortalez, aski baita falta benialen jeneralki deklaratzea, zeinak, nola arinago baitira Iainkoaren aitzinean, erraskiago ere barkatzen baitira.
	Halakotz xeheroki klaratzea, zein diren bere bekatuen zirkonstanziak, eta zenbat diren, bat ere disimulatu edo estali gabe, da Konfesioneak behar dituen kondizionetarik bat. Handik heldu da ezen, nork ere zatitzen baitu bere Konfesionea, bere falta itsusienak eta handienak Apez bati deklaratzen diotzala, eta bertze ordinarioskoak bertze bati, konfesatzen dela bere dannazionetan: Konfesioneak nahi baitu bekatoreak osoki akusa dezan bere burua zertaz ere ezagutzen baitu hobenduri dela konfesatzen den orduan.
	Ordea zeren nihork ezin konfesa baitetzake bere bekatu guziak, baldin lehenik iartzen ezpada arthatsuki gogoeta egiten, zer egin duen, hitz hunek, guziez, irakasten derauku ezen, deuz balio duen Konfesionerik egitekotz, behar duela, Apezaren aitzinean presentatu baino lehen, bere konszienzia emeki miratu, eta examinatu, erran nahi da, bere burua orhoitarazi egin ahal dukeien guziaz.
	Baldin, bere konszienzia hala miratu ondoan, ahantsten bazaio faltarik bat ere, maliziarik gabe, halarik ere Konfesionea ona da eta osoa, zeren erran baitu orhoitu den guzia bere buruari kontu erran arazi dioenean, zeren ere estimatzen baita nihork konplitu duela manamendu bat, noiz ere hura konplitzen baitu ahal dagien bezala, dilijenzia eta enseiu moral baten ondoan.
	Hitz hunek, bere, erakuzten du, Penitentak behar dituela bere bekatuak konfesatu halako zuhurziarekin, non eztezan nihor bertzerik akusa, bere burua bere bekatuez akusatzen duenean: konparazionera, nork ere egin baitu haragisko bekaturik, erran behar du egiaski zer taillutako emakumerekin egin duen bekatu, ea ezkondugabea den, edo ezkondua, ea ahaidea, edo ez, bainan eztu seinalatu behar nor den, eta ez Konfesorari ezagut arazi, aitzitik begiratu behar du erraitetik.
	Hitz hauk, bere bekatuez, irakasten deraukute oraino, nihork eztuela erran behar berak egin dituen bekatuak baizen: hargatik nork ere sinpleegiz akusatzen baitu bere burua, erraiten duela, erori dela bekatu guzietan, edo konfesatzen baita liburuetan kausitzen diren antzeak gogoz erranez, hark egiten du bekatu hala egiteaz, eta egiten du deuz ere balio eztuen konfesionea.
	Hitz hunek, damurekin, erakuzten du ezen, Konfesionea baino lehen, zein baita Penitenziaren bigarren partea, behar dela lehenbizikoa izan, zein baita urrikimendua: ezpaita aski Penitenziasko Sakramenduan parterik duen Konfesione baten egiteko, bere bekatuen deklaratzea, Penitentak ezpadu damu, edo bihotzez, edo arrazoinez, zeren egin dituen, eta ezpadu borondate fermu bat, hetara ez geiago bihurtzeko hemendik harat: zeren ezin estima diteke baduela bere falta iraganez damu eta urriki, nork ere bailuke borondate berriz bekatu egiteko.
	Horra nolako Konfesionea egin behar den bere bekatuen barkamendua ardietstekotzat. Gainerakoa da erakuz diazazuegun nolakoa behar den Satifazionea izan.
	Sakramenduari datxekon Satifazionea da, Apezak Penitentari ordenatzen dioen pena baten konplitzea, bere bekatua dela kausa merezi izan zuen penaren erreparatzeko, eta iraungitzeko.
	Bada bere bekatuaz barkamendu ardietsekotz, nor ere konfesatzen baita behar du borondate hartu Apezak emanen dioen penaren konplitzeko egin duen ofensaren erreparazinotan. Eztut erraiten behar duela pena hura konplitu aktualki, bainan behar duela haren konplitzeko borondatea izan, iakin arazitzeagatik ezen, Penitenta obligatua delarik bataren eta bertzearen egitera, azkena utsten badu egin gabe, halarik ere bere bekatuaz absolbatua dela, baldin konfesatu denean borondate bazuen haren konplitzeko, zeren intenzione hura behar da Sakramenduaren egiteko, eta haren konplitzeak egiten du Sakramendua oso xoilki. Biskitartean nork ere ezpaitu pena hura konplitzen, hutz eginez egiten du bekatu berri bat, eta bekatu hark hura obligatzen du berriz konfesatzera, eta oraino satifatzera.
	Hirur puntu hunela laburki deklaratu hautan datza, zer ere behar baita Penitentaren aldetik Penitenziasko Sakramenduaren bide bezala errezebitzeko.
	Orai ikusi beliar da zer behar den Konfesioneak enzuten dituen Apezaren aldetik, eta hori ezarriko dugu kondizione batetan, zein baita behar dela hura aprobatu duen bere Ipispikuak, eta hari eman dioen konfesioneen enzuteko eskua eta kargua, zeren hura behar da baso iduki, nor ere halakotzat iujeatu baitu bere Superiorak.
	Horra Penitenziasko Sakramenduak alde guzietarik behar dituen kondizioneak, deuz balio izaitekotz. Eta kondizione hek hala premiaskoak dira, non hetarik baten ere eskasik badu konfesatzen denak, konparazionera, urriki eta damu ezpadu bere falta eginez, intenzionerekin hetara ez geiago bihurtzeko, konfesatzen ezpada klaratuki eta garbiki, bainan kondizinorekin xoilki, hunela; bekatu egin badut, hartaz konfesatzen naiz; konfesatzen ezpada borondateski; deuz ere utsten badu maliziaz, bere konszienzia aski den bezala miratu, eta examinatu gabez; akusatzen ezpadu bere burua xeheroki eta klaratuki bere faltez, bainan jeneralki bekatu guziez, egiten duten bezala erraiten dutenek erori direla bekatu suerte guzietan; borondaterik ezpadu Konfesorak emanen dioen Penitenziaren konplitzeko; konfesatzen bada bere Ipispikuak aprobatu gabeko Apez batekin, ezta Sakramendurik. Berriz hasi behar du bere Penitenzia, berriz konfesatu behar du behar diren kondizione guziekin.
	Horra finean Sakramenduei ukitzen zaien guzia. Lekzione hunetarik eztuzue probetxu guti atherako, konsideratzen baduzue graziak xoilki egiten dituela gure arimak eder Iainkoaren aitzinean, eta Sakramenduak direla grazia gure baitara isurtzen duten kanal, eta bide sakratuak, gauza segura dela, ezin dukezuela ezagutza hura finki eta fermuki non eztuzuen egiten artha handirekin, zer ere iakinen baituzue behar dela egin, bai Sakramenduen bide bezala errezebitzeko, bai eta graziaren ardietsteko.
	Hala egiteaz nagotzue othoitzez neure ahal guziaz, eta Iainkoaren othoitsteaz Dotrina hunen egilleagatik.

HOGOI ETA ZORTZIGARREN LEKZIONEA

GIRISTINOAREN
EGUNOROSKO EGINBIDEAREN
GAINEAN

	Irakasi eta ondoan nolakoa behar den Giristinoaren zinetstea izan, zein diren begiratu behar dituen Manamenduak, zer den egin behar duen othoitza, eta errezebitu behar dituen Sakramenduak: batbederari oraino bere salbamenduko bidearen errasago egiteagatik, eta hartara, eskuz bezala, guzien eramaiteagatik, Dotrina hau akaba dezagun baino lehen, uste izan dugu arrazoin dela ordena diozogun egunorosko Eginbide bat, erran nahi da, molde partikular bat gure Giristinosko Lekzionetarik emaiten zaion ezagutzaz, egun guziez bizi deino, serbitza dadin amoreagatik.
	Giristinoak, iaiki bezain sarri, egin behar duen lehenbiziko gauza, da, Iainkoaren aitzinean humilki iartzea, harengana bere gogoaren alxatzea, hari eskerren bihurtzea, haren ontasunaganik hartu dituen ontasun guziez, eta partikularki, zeren hura begiratu duen iragan den gauean; urriki izaitea, zeren hura ofensatu duen, borondate fermu hartzea bekaturik ez geiago egiteko; aitzitik, hari laket zaion bezala haren serbitzuan bere gainerako egun guzien eramaiteko: finean hain borondate onaren konplitzeko behar duen graziaren hari eskatzea. Erran ditugun gauza haukin egitekotzat, iarriko da belhauniko, eta seinatuko da, eta seinatzean orhoitzen dela Trinitatearen, eta Inkarnazionearen Misterio sainduez, zein baitira gure salbamenduaren Misterio prinzipalak alxatuko du laster bere espiritua Iainkoagana.
	Gero erakusiko du bere zinetstea, erraiten duela Kredoa, eta Kredoan dauntzan misterioek idukiko diote geiago, eta geiago espiritua Iainkoa baitan.
	Hori eginik, pausatuko du aphur bat, eta pausatze hartan meditazione dulze, eta eme batez konsideratuko du, zein handi den fedearen dohaina, eta zer ontasun atheratzen duen hartarik, eskerrak bihurtuko diotza Iainkoari, zeren hari bere fedea eman dioen; eta ongi-egin harengatik emanen diotza oraino eskerrak egundainotik harenganik izan dituen guziez, eta beregainki, zeren hura begiratu duen iragan gauean, prometatzen duela nahi duela bizi, eta hil ezagutzadun hanbat graziakgatik, eta nahi duela haren baitako fedea iduki.
	Meditazione hura akabaturik, erranen tu Iaiinkoaren, eta Elizaren Manamenduak, arren hek gogoan hobeki inprimatutik dadutzala, hastera doan egunean erraskiago begira ahal detzan amoreagatik.
	Manamenduak erranik, idukiko du berriz bere gogoa Meditazione saindu, eta debot batetan, eta orduan konsideratzen duela, zein obligatu garen Iainkoak berak, eta haren Elizak deklaratu derauskiguten Iainkoaren borondateen begiratzera, urrikituko zaio zeren hek hautsi dituen, hartuko du deliberazione fermu bat hekin begiratzeko hemendik harat, eta erraskiago egiteagatik, bere bihotzean sartuko du higoindura partikular bat, bere baitan komunskienik, eta geienik sentitzen, eta ikusten dituen bekatuez.
	Baldin zenbait bekatuk hartu badu haren ariman halako errorik, non bekatu haren maliziak hura traba dezan behar duen urrikimendu izaitetik, bederen urrikimendu hura desiratuko du bere bihotz guziaz, eta othoitz eginen dio Iainkoari, hari urriki haren emaiteaz.
	Hori eginik, zeren nihork ezin konpli baitezake obligatua den gauzarik, Iainkoaren grazia gabe, othoitzaz baliatuko da Zeruko faborearen, eta helzakitzaren eskatzeko.
	Hasiko da Pater nosterratik, zeren hartan eskatzen gaisko Iainkoari behar dugun guzia.
	Gero erranen du Abe Maria, zeinetan gonbidatzen baitugu Birjina Saindua bere Semeari othoitz egitera, ardiets diazagula bere Aitaganik zeren ere eske baigagotza berak moldatu duen othoitzaz.
	Finean erranen du hemen den othoitza, orhoitzen dela eginbide hunetan guzian, ezen minzo ezpada bihotza, eztuela ahoak deuz ere egiten, erranen du bada hunela.

GOIZEKO OTHOITZA

	Iainko handia, gauza guzien hastea zarena, konsekratzen derauskitzut zureganik hasi nahi dudan egun hunen primiziaik. Konsideratzen dudala egundaino izan ditudan, dela naturalezasko, dela graziasko ontasun guzien emaillea zarela, eta partikularki eztudala ioan den gaua iragan zure moienez baizen; Iartzen naiz zure oinetan, zuri eskerren emaiteko zuregana zordun egiten nauten hunenbat ontasunez; eta guzien artean, zeren orai iragan dudan lotan plazer izan nauzun begiratu sekulako heriotze baten gauera ene arima aurtiki ahal zukeien heriotzearen lotarik.
	Ene Iainkoa, eskerrak derauskitzut, eta halaber aithorrak egiten orai ditudan gauza guziakgatik, eta naizen guzia emaiten natzaitzu. Badakit zure naizela hainitz tituluz, zeren kreatu nauzun, zure odolaz libratu, zure ume egin zure graziaz, eta zeren begiratzen nauzun, eta gidatzen egun guziez: Baina nola desidera baitut ni zure izaiteko neure borondatez, zure naizen bezala obligazinoz, emaiten natzaitzu ene bihotz guziaz.
	Emaiten derautzut ene gorputza, eta ene arima, eta bataren, eta bertzearen obra, eta akzione guziak, othoitzez nagotzula ene baitan den guziaren, bai eta ene espiritutik ilkiko diren pensamendu mendreenen halako suertez gidatzeaz, eta xuxentzeaz, no eztezadan egin zure ohoretan eta loriatan, ene salbamendutan eta lagunaren exenplu onetan gerta eztadin gauzarik.
	Konsideraturik hain miserable izan naizela, non ofensatu baitzaitut, arnegatzen dut neure bizitze iraganaz, eta hartzen dut borondate bizitzeko hemendik harat, ez xoilki egun hunetan bainan biziko naize egun guziez ere, behar dudan bezala.
	Deliberazione hau hartzen dut, zuk niri zure inspirazione sainduak aitzinetik emanik, gainerakoa da hura konpli ahal dezadan zure graziaz bortitsturik. Hartarakotz plazer izan nauzunaz gerostik lo nentzala begiratu, plazer nauzun, othoi, iratzarririk nabillala gidatu, eta xuxen eraman halako suertez, non borondate hunen arauera ene obrak iarraiki dakisten ene desireo eta hitzei.
	Egizu, ene Iainkoa, ene gorputzak pausatu duen bezala, ene sensuak loakarturik zeuntzala; hala ere ene arimak pausa dezan zure grazian, ene guthizia gaixtoak iraungirik, eta ene borondatea errebela lezaketen gauza guziak urrun apartaturik.
	Egizu, ez xoilki ene gorputzeko, bainan are ene adimenduko begiak ere daudezin idekirik zure ezagutzeko.
	Egizu, ene borondatearen afekzioneak daudezin ernerik zure maitatzeko: Finean egizu sekulan bekatuak enazala loakar, eta enadin lo etzan ene eginbidearen gauzetan; aitzitik, hain erne nagoen zure grazian, non egon ahal nadin sekulakotz iratzarririk zure lorian. Biz hala.

	Eguna hunela hasirik, lotuko zaie batbedera bere bizitze tailluak agintzen dituen egitekoei, bere obra guziak ahalik geiena egiten dituela Iainkoaren loriatan.
	Arratza etorririk, bere salbamenduaz artharik dadukan Giristinoa iarriko da berriz humilki Iainkoaren aitzinean, eta harengana bere gogoa alxatuko du goizean bezala. Gero miratuko du bere konszienzia, gogora erakhartzen duela zer ere egin baitu egun hartan.
	Haukin ondoan, eskerrak emanen diotza Iainkoari egun hartan harenganik izan dituen ontasunez, eta barkazino eskatuko zaio egin dituskeien hutsez.
	Finean hartuko du deliberazione ez geiago haren ofensatzeko, othoitz eginen dio hari hala egiteko graziaren emaiteaz, eta gau hartan haren begiratzeaz.
	Halakotz iarriko da belhauniko, seinatuko da, erranen du bere zinetstea, eta haren gainean meditazione bat eginen du goizean bezala, diferenzia hunekin xoilki, emanen baitiotza Iainkoari eskerrak egun hartan haren ontasunaganik izan dituen ontasunez, goizean bihurtu diotzan bezala zeren hura begiratu zuen iragan gauean.
	Meditazione haren ondoan, erranen tu Iainkoaren eta Elizaren manamenduak, hekin gainean examinatuko du bere konszienzia, eta meditazione bat eginen goizean bezala, urriki duela partikularki, egun hartan egin dituen hutsez, promezarekin nahi duela bizi eta hil, bere kreatzaillearen borondatearen arauera.
	Hori eginik, erranen du bere Pater nosterra, eta Abe Maria goizean bezala, eta hemen datzan othoitza.

ARRATZEKO OTHOITZA

	Iauna, zu zarenaz gero, ez xoilki gauza guzien hastea, bainan eta azken fina ere, arrazoin da zure baitan akaba dezadan eguna, hura zureganik hasi dudan bezala.
	Eskerrak derauskitzut egun egin plazer izan derauskidatzun grazi guziakgatik, eta bertzeen artean, zeren begiratu nauzun bekatuaren estatuan hiltzetik.
	Barkamendu eske nagotzu bihotzez, eta ahoz neure ofensa guziez, eta othoitzez nagotzu hetaz behar dudan egiasko urrikimenduaren ene baitan emaiteaz eta finkatzeaz, eta desiratzen dudan hetara ez sekulan bihurtzeko borondate fermuaren iraun arazitzeaz.
	Egizu, ene Iainkoa, ene gorputza bere tresnez billusten den bezala erraskiago pausatzeagatik; hala ere ene arima billus dadin bere eskas eta makur guziez, arren hetaz billusirik, zure baitan doatsuki pausa dezan amoreagatik.
	Bethe nazazu zure graziaz, arren ez xoilki ene arima penatzen duten gauzetarik libraturik, bainan haren bakearen ithurburuaz betherik nagoela, lo gozoago bat har dezadan zure baitan.
	Ene Iainkoa, enazazula utz herioan loakhartzera, oraiko lotara noan biskitartean: aitzitik egizu lo hondagarri hura datorrenean ene akometatzera, ediren nazan zure baitan iratzarririk, eta zure grazian bizirik nagoela.
	Indazu, othoi, ene amoreagatik gurutzean hartu duzun herioaren loa enetzat salbagarri izan den bezala, hala nik ere hartzera noan loa, halako maneraz dagoen zure amudioan, non gerta dakidan arimaren salbamendutan.
	Ene Iainkoa gauik eztuzuna, eta behin ere lo etzauntzana, bainan bethi ere ene salbamendukotz ernerik zaudezina; Othoitzez nagotzu ene gainean iratzarririk egoiteaz lo natzan biskitartean, eta egiteaz, ene gorputza lo datzanean, ene espiritua dagoen ernerik zure baitan, eta bere errepausua har dezan, hala iratzarririk dagoela.
	Hartarakotz, kasa etzatzu ene etzauntzatik espiritu gaixtoen arte guziak: hura ingura ezazu zure Angeru sanduez ene idukitzeko bakean: hura bethe zazu zure benedizinoez, arren Espiritu doatsu hekin gomendioan lo natzala, zure grazien eztitasunean, eta gero zure loriaren dulzetasunean pausa dezadan amoreagatik. Biz, hala.

	Horra nola Giristinoak iragan behar dituen bizi deinoko egun guziak. Ordea zeren Iainkoak ezpaiteraue guziei eman adimendurik aski, eginbide hunetan desiratzen ditugun konsiderazione guzien erraski hartzeko, eta haren gainean behar lizatekeien meditazionerik egiteko: nola nahi baiterauegu sinplei probetxu egin, adimendudunei bezala; espiritua alxatuago dutenak xoilki serbitzatuko dira eginbide hunez, eta ezagutza gutiago dutenak serbitzatuko dira orai emaitera goastenaz, zein baita lehenekoa bera egiaski, bainan laburki emanik, eta hekin antzearen eredura behititutik.

GIRISTINOAREN
EGINBIDEA
SINPLEENTZAT

	Giristinoa iaiki den bezain sarri, iarriko da belhauniko, seinatuko da, erranen du bere Kredoa, Pater nosterra, Abe Maria, eta hemen den othoitza, guzia egiten duela bihotzez geiago ahoz baino.

GIRISTINOAREN 
GOIZEKO OTHOITZA

	Ene Iainkoa, eskerrak derauskitzut zureganik egundaino izan ditudan ontasun guziakgatik, eta partikularki zeren begiratu nauzun ioan den gauean.
	Urriki dut zeren ofensatu zaitudan, hartzen dut borondate ez geiago egiteko, baina bai zure serbitzatzeko bizi naizen gainerako egun guziez. Othoitzez nagotzu Trinitate Sainduaren izenean, eta IESU KRISTO gure Salbatzaillearen Pasionearen merituz, niri hala egiteko graziaren emaiteaz. Biz hala.

	Arratzean gauza bera eginen du, lekhat orai erran dugun othoitzaren orde bertze hau erranen duela baizen.

ARRATZEKO OTHOITZA

	Eskerrak derauskitzut, ene Iainkoa, zureganik egundainotik izan ditudan ontasun guziakgatik, eta partikularki zeren begiratu nauzun egun hunetan. Damu dut eta urriki zeren ofensatu zaitudan: badut borondate fermu bat ez geiago egiteko, bainan zure serbitzatzeko bizi naizen hemendik harako egun guziez. Othoitzez nagotzu niri hala egiteko graziaren emaiteaz, eta halaber gau hunetan ene begiratzeaz. Horrez nagotzu eske Trinitate Sainduaren izenean, eta IESU KRISTO gure Salbatzaillearen Pasionearen merituz. Biz hala.

	Horra zer egin behar duen Giristinoak egun oroz.
	Haukin ondoan exhortatzen ditugu perfekzionera heltzeko guthiziarik duten arima sainduak ahalik maizena Bestetan, eta Igandetan konfesatzeaz, eta Aldareko Sakramendu Sainduaren errezebitzeaz, hekin konszienziak gidatzen ditusten Aita espiritualek emanen derausten konseilluen arauera.
	Eginbide huni debozionerekin iarraikiko zaiskonek hartarik atherako dute, berek frogatuko duten ezin erranesko probetxua. Othoitzez nagotzue guziei konsiderazione hunengatik, behin ere faltatu gabe, hartaz serbitzatzeaz, eta Iainkoari Dotrina hunen egilleagatik othoitz egiteaz. Amen.

PREGARIAK

GIRISTINO MAITEAK
	Halaz eta Igande-eguna ordenatua denaz gerostik errepausurik Iainkoa baitan har dezakeguntzat, Elizak hunat egun erakhartzen gaitu has gaitezin amoreagatik, gozatu behar garen errepausu saindu haren harekin batean hartzen.
	Errepausu hura bi gauzetan dago. Lehenbizikoa da, munduko lanetarik gelditzea; eta bertzea, Iainkoaren serbitzuari iarraikitzea. Lehena erraski eginen duzue, dakizuela eztela bertzerik hartarakotzat behar, egunorosko neke-trabailluan largatzea baizen, emaiten diokuela zuen gorputzari bere errepausua.
	Bigarrenaz bezanbatean, hasi gaisko gure Iainko handiari Mezaren Sakrifizio sainduaren presentatzen, seinaletzat ezagutzen dugula, hura dela gure gaineko Kreatzaillea, Iauna, eta Iabea.
	Orai presenteon bihotzez laguntzen zaistela ene hitzei, barkamendu eskatuko gaisko haren kontra egin ditugun ofensez, eta othoitz eginen diogu, digula grazia, eta indar hetaz penitenzia egiasko baten egiteko.
	Gero eskerrak emanen diotzagu egin derauskigun orhoit garen, eta ez garen ontasun guziez, othoitzez gagotzala bere fabore kostumatuaren guregana hemendik harat ere hedatzeaz: eta guzien gainetik guri graziaren emaiteaz, egin derauskigun Manamendu Sainduen hain errelijioski begiratzeko, non hek direla bide sekulako loria egun batez ardietz dezagun.
	Nola Karirateak obligatzen baigaitu, ez xoilki gure buruaz: baina bai eta gure lagunaz ere artha idukitzera, othoitz eginen diogu plazer dituela fedearen ezagutzarik eztuten, fedetik apartatu diren, fedearen kontrako Buruzagi berezirik hartu duten, eta, zein ere maneraz nahi den, aldaraturik eta errebelaturik dabiltzan arimak erakarri Elizako alzo Saindura, zeinetan xoilki aurkitzen baita salbatua izaiteko bide egiaskoa eta segura.
	Othoitz eginen diogu ere Erromako Aita Sainduagatik, Kardinalak, Prelatak, partikularki gure Iaun Ipizpikuagatik, eta bertze hekin azpiko Arima-Kardugunakgatik; arren Eliza errekaita, eta goberna dezatela Iainkoaren loriatan, eta gure, eta bere arimen salbamendutan.
	Geiago othoitz eginen diogu Prinze Giristino guziakgatik; beregainki gure gainean auroritate, eta bothere duen Errege jaunagatik, arren bere erresuma bakean hainitz urthez iduki dezala, eta batbederari zuzena baliaturik goberna dezala, bere azpiko pobluaren probetxutan, eta bere arimaren salbamendutan.
	Orobat eginen diogu Errege Iaunaren Etxeko guziakgatik, plazer dituela begiratu, eta benedizino suerte guziez faboratu.
	Halaber othoitz eginen diogu plazer dituela bata bertzearekin bakez, eta amorioz mantenatu gure Aita Saindua, eta bertze Prinze Giristino guziak; azpikoak, eta hekin gainean esku duten Iaunak, partikularki Erresuma hunetakoak gure Errege Iaunarekin, ekhartzen diotela zor dioten obedienzia, eta fidelitatea.
	Othoitz eginen diogu oraino bertzeen gainean eskurik, eta gainekotasunik ardietsi duten Iaunak, eta Andreakgatik, bereziki Herri hunetako Iaunagatik, arren goberna ditezila Iainkoaren arauera, bere eta gure abantailletan.
	Berriz ere othoitz eginen diogu gure ongi egille guziakgatik, eta beregainki Eliza huni ontasunik egin, eta egiten diotenakgatik, plazer diezela hemen beherean haren konsiderazionetan emaiten ditustenen ordaina bihurtu, eta Zeruan bete loria saritzat eman.
	Manera berean othoitz eginen diogu, dela gorputzez, dela arimaz penaturik, eta ondikaturik daudezin alhargunak, haur zurtzak, pobreak, eriak, eta bertze halakoakgatik, bere ontasunaz plazer dakiela hanbatenaz lasterago heldu, eta lagundu, zenbatenaz eroriago, eta helzakitza guziez gabeago baitira.
	Geiago othoitz eginen diogu, zein ere nahi den perilletan diren guziakgatik, eta beregainki emazte izorrakgatik, arren eman diezela hain ordu, eta muga ona bere fruituaren mundura ekhartzeko, non amak osasuna duela, haurrak Bataioko Sakramendu Saindua ardietz dezan.
	Gainera geiago othoitz eginen diogu Iainkoari bidean, eta itsasoan dabiltzan fidelakgatik, arren lagun dakiela bere graziaz, eta eman diezela indar piaia onik egiteko, eta portu segurera bilhurtzeko hari esker emaitera.
	Partikularki gomendatuko diotzagu fedegabeko Mairu, Turko, eta bertze etsaien eskuetan erori diren gathibu gaizoakgatik, beha diezela bere begi urrikalmendutsuez, hel dakiela bere miserikordia handiaz, eman diezela bihotz, eta indar fedean fermu, eta finko egoiteko, eta egiten zaisten atsekabeen, eta penen pazienziaz haren amoreagatik iasaiteko.
	Jeneralki othoitz eginen diogu munduan diren estatu, gradu, eta kondizione guzietakoakgatik, plazer diotzala batbederari bere ofizioaren arauerako gauzak partitu, guziek hari dagokan amudio, ohore, eta serbitzu ekhar diozotentzat.
	Finean othoitz eginen diogu lurreko fruituakgatik, eman diazagula halako ordu eta leku hekin biltzeko, non hetaz balia ahal gaitezin gure mantenuaren hartzeko, pobrei partitzeko, eta hari bere Eliza Sainduan gogarako Sakrifiziorik egiteko.
	Erran derauskitzuegun gauza haukin guziengatik ahalik debozione handienarekin erranen duzue, &c.
	Bizi direnakgatik gure othoitzak egin eta ondoan, eginen diotzagu halaber haren Iustiziagana zordun gelditurik Purgatorioko penetan daudezin arima ioanakgatik, plazer dituela bere Seme gure Salbatzaillearen Pasionearen merituz bere penetarik arindu, eta sar arazi bere Parabisu Sainduan, non baita egiasko errepausu lekua.
	Baldin astean urthabururik, frogurik, edo hillen orhoitzapenik bada erakuzteko, hemen erakusiko da zein egunez egunen diren, gero erran bearko da, haren edo hekin intenzionetan, eta arima defuntu guzien faboretan erranen duzue, &c.
	Zeren Iainkoaren serbitzatzekotzat, iakin behar baitira partikularki haren borondate guziak, enzunen duzue laburki zer nahi duen Giristinoaganik, zer zinets dezan, zer egin dezan, eta zer eska dakion: Gero deklaratuko derautzuegu puntu hetarik bat partikularki, zuen eginbidean iakinsunago hemendik ilki zaitesten amoreagatik.

APOSTOLUEN SINBOLA

GIRISTINO GUZIEK
ZINETSI BEHAR DUTENA

	Zinesten dut Iainko Aita Guziz botheretsua, Zeruaren eta Lurraren Kreatzaillea baitan. Eta IESU KRISTO haren Seme bakoitz gure Iauna baitan. Zein konzebitu baitzen Espiritu Sainduaren obraz: sortu zen Andre Dana Maria Birjinaganik. Pairatu zuen Ponzio Pilatusen manuaren azpian, gurutzean iosi izan zen, hil zen, eta ehorsi. Iautsi zen Ifernuetara, hirurgarren egunean iaiki zen bizirik hillen artetik. Ikhan zen Zeruetara, iarririk dago bere Aita Guziz botheretsuaren eskuineko aldean. Handik etorriko da hillen, eta bizien iujeatzera.
	Zinetsen dut Espiritu Saindua baitan. Eliza Katholika Saindua. Sainduen partaletasuna. Bekatuen barkamendua. Haragiaren hillez gerostiko pitztea. Sekulako bizitzea. Biz hala.

IAINKOAREN MANAMENDUAK

GIRISTINO GUZIEK
EGIN BEHAR DITUSTENAK

	1. Iainko bat adoratuko
	Duzu zure bihotzaz
	Hura duzu onetsiko
	zure indar guziaz.

	2. Eztuzu iuramenturik
	Premia gabe eginen,
	Ez hain guti arnegurik
	Ahotik atheraren.

	3. Zaren orhoit Igandetan
	Sainduki ibiltzeaz
	Lanik gabe, bai Bestetan
	Orobat egiteaz.

	4. Lurrean nahi baduzu
	bizi zaren luzeki,
	Burasoak ohora tzatzu
	Ahal bezain humilki.

	5. Eztuzula nihor hillen,
	Obraz, gogoz, erranez;
	Etzaiskola iarriren
	Lagunari gaitzez.

	6. Haragisko bekatutan
	Etzara lizunduko,
	Zure esposaz kanpoan
	Bertzerik ez hartuko.

	7. Nihork duen ontasuna
	Eztuzu ebatsiko;
	Bai nori bere zuzena
	Diozu bihurtuko.

	8. Etzara lekuko falso
	Sekulan gertaturen;
	Ez eta kontrariosko
	Gezurrez minzaturen.

	9. Eztezazula desira
	Nihor ere lizunki,
	Ezkondua ezpazara
	Ezpaitzara zilhegi.

	10. Bertzeren ontasunera
	Eztuzu behatuko
	zuzen diren legeen kontra
	Bat ere iabetzeko.

ELIZAREN MANAMENDUAK

	1. Igande eta Bestetan
	Meza enzun ezazu,
	Bai zure gogoa hartan
	Erne iduki zazu.

	2. Urthean behin bedere
	zure konszienzia
	Xahu zazu: Baskoz ere
	Har zure Iaun handia.

	3. Garth' eta Bijilietan,
	Traburik ezpaduzu,
	Barur zaite, Garizuman
	Orobat behar duzu.

	4. Larunbat-Orzitaletan
	Eztuzu haragirik
	Ianen, ez eta bertzetan
	Sori ezten gauzarik.

GURE SALBATZAILLEAK
EGIN DUEN OTHOITZA

NON BAITATZA GIRISTINOA 
ESKATU BEHAR ZAION GUZIA

	Gure Aita Zeruetan zaudena, erabil bedi sainduki zure izena. Etor bedi zure erresuma. Egin bedi zure borondatea Zeruan bezala, Lurrean ere. Iguzu egun gure egunorosko ogia, Eta barka diatzagutzu gure zorrak, guk guregana zordun direnei barkatzen deraustegun bezala, Eta ez gaitzatzula utzi tentamendutan erortzera; Aitzitik begira gaitzatzu gaitzetik. Biz hala.

	Othoitz hunen ondoan irakurriko derautzuegu Angeruaren Salutazionea, zeinetaz baigagotza Birjina guziz sainduari bere Seme maiteagana gure ararteko iartzeaz, hark bere Aitaganik ardietz diazagula, zer ere nahi baitu eska gakiskon.

	Agur Maria graziaz bethea, Iauna da zurekin: Benedikatua zara emazte guzien artean: Eta benedikataua da zure sabeleko fruitua, IESUS.
	Maria Saindua, Iainkoaren Ama, egizu othoitz gu bekatoreakgatik, orai, eta gure heriotzeko orenean. Biz hala.

	Irakurtzera goazkitzuen Lekzionea hasi baino lehen, abertituko zaitustegu ezen, egun hartu behar duzuen errepausuaz gozatzeko, eztela aski egunaren ongi hastea; bainan oraino obligatuak zaretela haren hala iragaitera, non eginen ditutzuen gauza guziak egin detzatzuen Iainkoaren gogara, gaizkirik bat ere gabe.

	Astean gertatzen bada Bestarik, Erretorak hura erakusiko dio pobluari leku hunetan, erraiten duela, Abertitutak izanen zarete hunelako egunez Eliza Sainduak egiten duela hunelako Besta, eta obligatuak zaretela haren sainduki idukitzera, Igande egun saindua bezala.

Abertimendua Erretorentzat

Pregariarik egiten ezten Bestetan, 
Lekzionea irakurri baino lehen, 
Erretorak hunela erranen du.

	Nola Bestak ordenatuak baitira, Iainkoa serbitzatzen dugula, denbora geiago dugun amoreagatik haren borondate sainduaren ikasteko, erne egonen zarete, atsegin baduzue, eta gogo onez enzunen duzue hartarakotzat orai eginen derautzuegun Lekzionea.

	Ego infra seriptus Frater Dominicus de Bidegaray Religiosus in Conuentu S. Francisci de Obseruantia Bayonae, ex mandato Illustrissimi ac Reuerendissimi D. D. Mayonensis Episcopi, vidi & cum voluptate contuli librum, cui titulus est, Guiristinoaren Dotrina Eminentissimo Iaun Cardinal Duque de Richelieuk eguina, Siluain Pouureau Apeçac Escaraz emana, in quo nihil reperi quod non fit ad mentem & literam authoris, indico que rem fore cuilibet attentè legenti gratissimam & vtilissimam. Datum in eodem Conuentu Bayonensi, die 27 Martij, anno Domini 1655.
Fr. Dominicus de Bidegaray Philos. Profes.

	Ego infra seriptus Rector B. Mariae de Bidart, certum facio me ex mandato Illustrissimi ac Reuerendissimi D. D. mei Mayonensis Episcopi vidisse librum qui inscribitur, Guiristinoaren Dotrina Eminentissimo Iaun Cardinal Duque de Richelieuk eguina, è Gallico per M. Siluanum Pouureau Presbyterum Dioecesis Bituricensis nostro idiomate Cantabrico donatum, nihilque reperisse quod non inhaereat menti & literae sui authoris. Datum Bidarti die Annunciationis B. Mariae Virginis, anno ab eiusdem partu 1655.
Petrus de Hirigoitz R.D.B.

	Nos Ioannes d'Olce Dei & sanctae Sedis Apostolicae gratia Episcopus Bayonensis Visis eruditorum, quibus id demandauimus virorum suffragiis super versione Catechismi Eminentissimi Cardinalis Ducis de Richelieu, in Cantabricam linguam per M. Siluanum Pouureau Presbyterum facta, librum illum in lucem edi permisimus. Datum Bayonae in Palatio nostro Episcopali sub signis nostro & Secretarij nostri, nec non & figillo, die vigesima septima Martij, anno 1655.
Ioannes Episc. Bayonensis.
Locus + figilli,
LAMBERT Secr.

QUINQUE PUNCTA
ANTE VEL POST MISSAM 
VTILISSIME DICENDA

	1. Detestor & abominor omnia & singula peccata mea, & omnium aliorum commissa ab initio mundi vsque in hanc horam, & deinceps vsque ad finem mundi committenda; &, si possem ea impedirem, per gratiam Dei quam supplex inuoco.
	2. Laudo & approbo omnia bona opera facta à principio mundi vsque in hanc horam, & deinceps vsque in finem mundi facienda; & si possem ea multiplicarem per gratiam Dei quam supplex inuoco.
	3. Intendo omnia facere, dicere, & cogitare ad maiorem Dei, Virginisque Matris gloriam, cum omnibus illis bonis intentionibus, quas Sancti vnquam habuerunt, vel habebunt, vel habere possunt.
	4. Ignosco & dimitto ex toto corde omnibus inimicis meis, omnibus me calumniantibus, omnis mihi detrahentibus, omnibus quocumque modo mihi nocentibus, vel volentibus mala.
	5. Utinam omnes homines saluare possem moriendo pro singulis, lubenter id facerem per gratiam Dei quam supplex inuoco, & sine qua nihil possum.

Iuxta exemplar Roma impressum.

BORTZ PUNTU 
ERREZEBITU BAINO LEHEN, 
ETA NOIZ NAHI, PROBETXU 
HANDIREKIN ERRAITEKOAK

	1. Madariokatzen tut nik egin ditudan, eta bertze guziek munduaren hastetik oren hunetaraino egin ditusten, eta hemendik harat munduaren azken fineraino eginen diren bekatu guziak bata bertzearen ondoan; hetaz arnegatzen dut, eta ahal banegi, traba netzake Iainkoari humilki eskatzen natzaion graziarekin batean.
	2. Laudatzen tut munduaren hastetik oren hunetaraino egin diren, eta hemendik harat munduaren azken fineraino eginen diren obra on guziak; hetaz dut atsegin, eta ahal baneidi, emenda netzake Iainkoari humilki eske nagokan graziarekin batean.
	3. Ene borondatea, eta intenzionea da gauza guzien egiteko, erraiteko, pensatzeko eta gogoan erabiltzeko, Iainkoaren, eta Andre Dana Mariaren loria handienetan, Sainduek egundaino izan, edo izanen ditusten, edo ahal ditusketen intenzione on guziekin batean.
	4. Barkatzen derauet bihotz osoz ene etsai eta isterbegi guziei, falseriarik erautsten derautaten guziei, nitaz gaizki minzo diren guziei, bidegaberik, nola ere nahi, egiten edo egin nahi derautaten guziei.
	5. Ailu Iainkoak nahi munduan diren guziak salba ahal banetza, hetarik batbederagatik hil behar banendi ere, gogotik egin netzake Iainkoari humilki eske nagokan graziarekin batean, zeina gabe ezpaitaidit deuz ere.

IAINKOARI LORIA

Bertsio elektroniko honen egilea: Josu Landa Ijurko.
Iturria: Guiristinoaren Dotrina Eminentissimo Iaun Cardinal Duque de Richelieuk eguina, Silvain Pouvreau. Iean Roger, 1656.