JARRITAKO BERTSOAK

Pello Errota

ASTEASUKO MIXIOA

BERTSO BERRIAK
ASTEASUKO ELIZEGIK JARRIAK
	(1879)

Milla zortzireun irurogei ta
emetzigarren urtean,
Asteasura logratu dute
misiyuak ekartzea,
ondorenean gogoratu zat
ejenplo on bat jartea,
onetarako zure bear naiz,
guziyon Jesus maitea.

Maiatzaren ogei ta batean
asi zaizku misiyuak,
jakin ditugu nola diraden
guretzat kondiziyuak,
gure onerako izandu dira
orien esplikaziyuak,
indartsu, arren, egin nazala
Jesusen bendiziyuak.

Au Zizurkillen ikus eta
egin genduen ametsa,
Asteasura ekarritzeko
iñola're al bagentza,
erri guzia orretarako
egiña dago nobleza,
komisioa nonbratu eta
kunplitu degu promesa.

Frai Luis orrek predikatu du
kulpitotikan aurrena,
itzegin digu erakustera
etorri dala gugana,
ezaguturik gure artian
premi aundiya zeguana,
orren sermoiak mugituko du
sentidurikan duena.

Frai Danielek itz egin digu
berriz urrengo puntuan,
ez segitzeko komerzioan
guk mundurako tratuan,
anima garbi idukitzeko
zuzenian da kontuan,
onetarako konbeni dana
Jaunaren beldur santuan.

Relijioso bi izan dira
seme San Franziskorenak,
guk kunplitzeko baldin bagindu
eman dizkue ordenak,
gure onerako izandu dira
oiek egindako lanak,
Jauna alabatzen ekusitzia
zeruan nai dute danak.

Egoki asko atera zuten
guretzat on zan planua,
etzala basta pensatutzia
«konfesatzera banua»,
bear bezela pensatutzeko
utsegiñaren damua,
dolorea ta propositua
ori da bide sanua.

Ikasirikan arkitzen gera
nola egin konfesioa,
esamiñara prestatutzeko
lenengo atentzioa,
dolorea ta propositua
ori da kondizioa,
penitentzia kunplitutzean
badu satisfazioa.

Asko alditan esan digute
predikadore maiteak
bat utzi gabe ateratzeko
barrengo serpienteak,
artatik arin jartzen dirala
animetako nekeak,
minutu artan eiten dirala
Jaungoikuakin pakeak.

Pekatariak egiñagatik
pekatu ustez gordean,
Jaun Zerukua presente dago
beti begien aurrean,
deskuidatutzen giñan geiago
gauza ori jakin gabean,
ontzaz aurrera izango gera
gu bizimodu obean.

Obligazio asko diogu
kristau guziak Jesusi,
nere mingañak zenbateraño
au ezin adierazi,
arren prueba klaroan dago
iñork nai badu ikusi,
bere odola ixuri eta
danok ginduzen erosi.

Pekatu egin dan bakoitzian
Jesus berriro josten da,
infernu dana zabaldu eta
zeruko atea ixten da,
etsaietara aren anima
entregatua uzten da,
ez al gerade atrebituko
kalte oiek ikustean!

Engañagarri bat besterikan
ez dadukagu mundua,
tentazioa nunaitik eta
iñola ezin kendua,
allegatutzen zaigun garaian
eriotzako ordua,
bear bezela pronto ez badago
aren anima galdu'a.

Il bearra guk danok daukagu
pekatuak ekarriya,
konsideratzen badegu ondo
gauza ikaragarriya,
anparorikan iñundik ez ta
estadu errukarriya,
aren anima galdua dago
pronto ez badago jarriya.

Nere kristauak, badatorkigu
azken juizioko eguna,
Josepetako zelai santuan
danok bildu biaguna,
juez justuak letuko digu
munduan egin deguna,
errukarriya aterako da
ara gaizki joaten dana.

Juez justuak guzien bistan
letuko du sententziya,
zer posturetan igaro duben
mundu onetan biziya,
zuzen badago ziertoa da
zerua irabaziya,
gaiztoak berriz infernuetan
eternidade guziya.

Obligaziyo askoren mende
bizi gera gurasuak,
prezisamente guk azi biar
aur inozente gaixuak,
erakutsiaz nola diraden
Jesukristoren pausuak,
gañerontzian guretzat datoz
kastigu izugarrizkuak.

Inozentia utzitzen badu
gurasoak okerrean,
etsaiak ura tentatuko du
agudo jeneralean,
zer eskandalo jarriko ditu
orrek mundu zabalean,
ekuskizunak aundiak daude
Jaungoikuaren aurrean.

Aurrarentzako bear dana da
bataioa lenbiziya,
orren urrena tokatzen dira
mantenua ta jantziya,
dotrina ondo erakutsiyaz
Jesusek guri utziya,
ala portatzen baldin bagera
libre da kontzientziya.

Seme alabak bizi dirade
ordena onen mendean,
aita ta ama errespetatu
bear dan umildadean,
al duen gaiaz sokorrituaz
ezintuera diranean,
berak nai badu ala izatia
artaratutzen danean.

Premi danean lagundu ondo
aitari eta amari,
bestela ofensa egingo zaio
guziyon jabe Jaunari,
erreparatu deiola ondo
atal buruko kanari,
kastigu aundiyak etortzen zaizka
gaizki portatzen danari.

Eskandaloso guziak dira
etsaien aiudanteak,
engañatutzen ibiltze'iranak
persona inozenteak,
zabalik beti utzitzen dizka
okerrerako ateak,
desprezio au ez du merezi
Jesusen borondateak.

Persona eskandaloso batek
anima asko galtzen du,
zeru-bidean dagona ere
infernurako jartzen du,
bere anima etsaietara
orduan entregatzen du,
etziñake zu ola ibilliko
au pentsatuko bazendu.

Aurretik asko illak dirade
gu're ez beti biziko,
zerbait esaten asia nago
banuke adieraziko,
mundu ontako iduripenak
dirade egun gutxiko,
kuidado anima galdu ez dedin
eternidade guziko.

Aldrebes asko geunden bada
gauza oiez ez ikasiyan,
pekatuetan bizi giñanak
geren denbora guziyan,
illuntasuna beste gauzarik
ez dala kontzientziyan,
oien sermoiak para gaituzte
Jaungoikuaren graziyan.

Gure animak konsolatzera
oiek zaizkigu etorri,
nola bear dan garbiro asko
dizkigute irakorri,
bengantzarikan baldin badegu
barkatutzeko alkarri,
lenago gaizki bizi giñanak
orra deskansuan jarri.

Barkaziyoko sermoia egiten
kulpitotikan asi zan,
Jesusen prueba nolakua zan
klaro asko ikusi zan,
bengantzak zeukan ate zabala
derrepentian itxi zan,
erri guztia jarri gaituzte
pake santuko bizitzan.

Persona asko bizi giñaden
pekatuak erituak,
obra onetara utzi nai ezik
etsaiak amarratuak,
traba guziak libratu ditu
gizon oien predikuak,
esan gentzake oiek dirala
gure animen medikuak.

Bear bezela alabatuko
banu Arrue Fray Luis,
sermoi ederrak egin dizkigu
bere birtute ugariz,
predikadore izugarriya
azkarra dago memoriz,
maiz ekartzia orrelakua
obe litzake al balitz.

Beste laguna Baertel zuen,
Fray Daniel izena,
oi ta bost urte oraindik eta
predikadore zuzena,
ederki asko betia dauka
memoriko almazena,
estimatua bear litzake
tamaña ortako gizona.

Mesede asko izan degu guk
gizon oiek ikusia,
sendatu eta utzi gaitue
len gaizki geunden guzia,
bide luzean zabaldu dedin
relijioko azia,
Jaunak diela leku askotan
predikatzeko grazia.

Ni Asteasun bizi naizena
nerez naiz errotaria,
oiek juanda artu dedana
pena ikaragarria,
baldin banengo poderatua
interesez ugaria,
errian bertan egingo nieke
oiei konbentu berria.

Obra onetan segitutzeko
eman dizkue puntuak,
denbora junda ez du balio,
orain atera kontuak,
Jesusengana beti gogatu,
gorrotatu pekatuak,
animak indar iduki dezan
maiz artu sakramentuak.

Jesus maitia amoriuaz
daukagu guri begira,
garbitutzeko otsegiten du
animan degun zikiña,
sakramentuak maiz eta ondo
errezibitzen badira,
pausorik ere utsegin gabe
zeruetako glorira.

Nere kristauak, segi dezagun
ori ola dan kasuan,
pensatuaz zer konsueluak
diraden Paradisuan,
Ama Birjiñak artu gaitzala
danak guziok besuan,
gero gloria goza dezagun
eternidade osuan.

Guzion Jesus, guregatikan
egin bear du erregu,
orretarako beraren Ama
bitartekotzat biagu,
orren fabore atera ezkero
zerua dago seguru,
Pedro Elizegik au deseo du
amen komeni bazagu.

APUSTUAK

AMASAKO SEGA APUSTUA

Bildurrik gabe esango det nik
egin nuben pekatua,
Santio-mendin sega-apostu bat
ortxen dago jokatua,
guk belar geio ebaki eta
bestiai eman jokua,
egun ura zan, bai, neretzako
oso deskalabratua.

Bildurrik gabe nik esango det
pasatu zaigun guziya,
lagun artian koleratuta
nintzan izketan asiya,
uste det bada esan nuela
gauz bat ondo mereziya,
egun orretan izan genduben
erremateko auziya.

Andik urrengo nere pausuak
ziran andregaiagana,
atia jo det, aita leiora,
gero alaba ta ama:
«Zu al zerade asarretuta
bullan ibilli zerana?
oiekin orla biar badezu
ez arrimatu nigana».

Errespuesta nik eman niyon:
«Aizazu, dama gaztia,
ez nuan uste modu orretan
desanparatzen astia,
zurekin nere oraindañoko
itzak onela eztia,
borondatia kunpli dedilla
merezi badet uztia».

Puntara fiña ez da izaten
erroparen ilbanua,
kulparik gabe utzi bearrak
ematen zidan damua,
ezaguturik borondatia
etzendukala sanua,
zure despeirak irazekita
Amerikara banua».

Barku batian enbarkatu naiz
parientiak utzirik,
beti orrela ibilli gabe
alkar ezin ikusirik,
gure Jainkoak irixten badu
nigana alako grazirik,
jakin naiko det nola zeraden
etortzen banaiz bizirik.

Adios nere aita ta ama,
zuek zerate aurrena,
senide edo parientiak,
andregaiari urrena,
konsuelorik bate ez daukat,
triste da nere barrena,
zuek utzi ta juan biarrak
neri ematen dit pena.

ANDOAINGO ASTO APUSTUA
	(1892)

Milla zortzireun larogei eta
amabigarren urtian,
Uztako illaren amaikian zan
ori señalamentian,
asto-apustu bat jokatuba da
or Andoaiñgo partian,
bide luzian, San Estebandik
Iyuiara bitartian.

Uztako illaren amarrian zan
apustu ori zerratu,
Jose Antoniok ginduelako
astuarekin markatu,
obia nun zan banerakien,
nik ere ez nion barkatu,
bosna pezeta siñale bota,
ontzako bana jokatu.

Jose Antonio astoarekin
oso zeguan arrotuta,
obia nun zan orduko berriz
Matias akordatuta,
San Estebandik Iyuiaraño
bidia siñalatuta,
zein azkarrago ara allegatu
zortzina arroa artuta.

Esan dan gisan prestatu gera
apustuba jokatzeko,
azkena ara iristen danak
ontzaku ori galtzeko,
armoni txarrik izan ez dediñ
ondoren iñorentzako,
bien partetik juzkalaritzan
Toledo ori jartzeko.

Orla izketak egiñagatik
gertatu dira alperrik,
Jaungoikuari graziak eman:
ez degu izan okerrik;
mesede ustez ibilli eta
zenbaitek ez du eskerrik,
Jose Antonio ez da piatu
Toledorekin bakarrik.

Toledo ori gizon prestuba
bere bizitza osuan,
arentzat ere armoni txarrak
egin ditue auzuan
arren astuak azkar juteko
biar aiñ indar etzuan,
ametituko zitzaion pozik
lan egin izan bazuan.

Bekaistikuak alimalia
abieran bai listua,
utsikan ariñ zebillen baño
karga aundia eziñ jasua,
piña zeukala ark uste arren
ateria du bastua,
Arimaloko bire-gutzian
erori zaio astua.

Matias orrek asto txikia
bañan ibildun trebia,
bost minutuz atzetik asi,
laster jo dio paria,
ots egin zion arrentzat azkar
libra zezala bidia,
estu artuta bertan erori,
etzan kontentu jabia.

Asto txikiak zortzi arroa
eraman biar sakuban,
San Estebandik Iyuiaraño
gañera mendi altuban,
baña ori allegatu da
an berrogei minutuban,
egon aundirik ark eztu egin,
ankak dantzatu zituban.

Atzetik ori asi zan baño
allegatu da aurrena,
zortzi arroa bizkarrian da
mendi guziak barrena,
aundiagorik ez baldin bada
probintzian dan onena,
jabia zeiñ dan esan biar det,
astua Zozberrirena.

Guk apustuba irabazita
alare geunden serio,
zergatik eze panparreriak
iñun eztuben balio,
galtzalliaren pamili orrek
setari segitu dio,
gero baikuntza egin digue
lan ori dala medio.

Asto-baikuntza egin digue
Uztaren amazazpian,
aurtengu ontan igandian zan,
ori nere iritzian,
gure tartian deretxo gabe
asi nai zuben auzian,
orrelakorik len ezta pasa
eguzkiaren azpian.

Guk aziendak lan bezelaxe
bialdu'itugu larrera,
ataka zabal ikusi eta
alimaliak aurrera,
kulparik ezta gureganako
oiek daukaten kolera,
lau astorekin bi emakume
or juan dira kalera.

Asto oiekin juan dirade
ebia ari duala,
batek gerrira jasoa zuen
bere gonaren egala,
an dabillela puntara askatu,
manera zeukan zabala,
itxura ederra ematen zuben
kamixa agiri zuala.

Asto oiekin alkatiari
juan zitzaizkan aurrena,
bere manera zabal zuala
kale guziak barrena,
testigu gabe artubak izan,
ori gauzarik txarrena,
ark lege onez bialdu ditu
andikan juezarena.

Oiek ez ditu ibilli-azi
iñork galtzeko perezak,
edozein gauza libre dala uste
emakume alrebesak,
baikuntzarekin etxeratu nai
apustuko interesak,
azkar astuak entregatzeko
agindu due juezak.

Atrebitu aiek besteren gauza
kaleraño ekartzia,
juez jaun orrek agindu eta
kosta zaie entregatzia,
kaso txarra da alimalia
testigu gabe artzia,
emakumi oik merezi zuten
biak kartzelan sartzia.

Bi emakume lau astorekin
kalera dira abitu,
nere etxekuak izatezkero
biarko zuen gelditu,
ibilli pranko egiñagatik
eztue asko serbitu,
gizonik ezta ondo biziko
andriak galtzak baditu.

Berri onikan eztu sekulan
gaizki lanian astiak,
bi asto ziran Estebanenak,
Matiasenak bestiak,
erromeria kalera eginda
apenas dauden tristiak,
kastigatzia nai zuen baño
eztira asko kostiak.

Mingain gaiztoak eragiten du
munduban asko erida,
beragatikan papera onetan
ipiñi degu segida,
zer pasatzen dan ikasitzia
askorentzat komeni da,
bertso berririk etzan jarriko
ixilik egon balira.

Apustuba ta baikuntzari guk
orra bertsuak atera,
al dan guztia zabaldutzeko
Euskalerriko partera,
kasua zer dan ikasitzeko
emen badago aukera,
gusto duanak artu dezala
bost zentimuan papera.

ITURRIOZKO SEGA APUSTUA

Izuelak orduan
pozik eran zuan,
paltatu-azi ziyon
buruko zentzuan,
derrepente iltzeko
indarrik etzuan,
orain esan zazute
zeñek eman zuan.

...................
...................
...................
...................
agidanian il da
askoren moduban,
alakua neke da
sartzia zeruban.

EZKONTZA GALDUTAKO BERTSOAK

I. BERTSO BERRIAK

Disponitu det asunto bati
bertso berriak jartzia,
zeñek naiko du modu onetan
jendiak autan artzia?
ainbesteraño ez det sentitzen
gure ezkontza galtzia,
baña pena det kulparik gabe
orrela engañatzia.

Nungoa naizen esan biar det
.............. det graziya,
orain Pasaian enpliatzen naiz
...........-n jaio ta aziya,
Naparruako dama batekiñ
nintzan tratatzen asiya,
enredo asko probetxu gutxi
nik dedan irabaziya.

Neskatxa ori emen bizi da
baita .........-n jaiua,
abisaturik azaldu ziran
zedukan opiniyua,
nereganako nola zedukan
guztizko amoriyua,
fabore zala uste nuen da
izan det kontrariyua.

Enpeño on bat bialdurikan
ninduen erakarriya,
itzegiteko billatu nuen
gramatika irakurriya,
merienda ere bazendukazun
guretzat pronto jarriya,
mudantza baizik izan ez dezu
mundu-engañagarriya.

Konprometitu nai zukian da
afana franko bazuan,
fiaturikan agindu niyon
satisfaziyo osuan,
itzak ederrak, biotza falso,
kariño fiña auzuan,
publikatutzen astera nua
merezi dezun kasuan.

Esaten niyon: «Arlotia naiz,
ondasun asko gabia,
prezisamente ez naiz izango
diru askoren jabia».
Erantzun ziran: «Baldin bazera
lana egiten trebia,
saiatu ezkero luzituko da,
zer da bizitza obia?».

Langillia ta kondutakua,
kontentu ziñan orduban,
oraiñ baditu milla pretesto,
guk ez dakigu zer duban,
orgullua edo grandeza bada
gaurko egunian munduban,
ez banintzaden zuretzako ona
ez biartzia zenduban.

Okasiyo bat emen izan da
juan dan aurreko urtian,
ni ere bistan fortunatuba,
nerau ez nitzan partian,
nere lagunak, zuen disputa
ori biyontzat kaltian,
ez tokatzia obe litzake
orrelakuen artian.

Disputa ori izan ezkero
pleituban dute segitu,
oraindik ere nik igual det
lenago ainbat kreditu,
lardaska txarrak ondorenian
neka-biriak baditu,
obra gaiztorik egin dedanik
apenas dezun aditu.

Kaso oriek izaten dira
pisubak edo grabiak,
neri etzaizkit iduritutzen
besterik bañon obiak,
pazientziya emango al digu
zeru ta lurren jabiak!
egun batzuek preso juan zaizkit
kulpa aundirik gabiak.

Aziyo ortan nik ez det egin
tokatzen ez dan gauzikan,
disputa edo soberbiarik
etzat gustatzen kasikan,
bestek etziran ezer egiten,
ni ere egon pozikan,
mantxa gaiztorik etzat arkitzen
an izatia baizikan.

Neskatxa ori asi zitzaidan
tristurak manifestatzen,
orretarako konpromisuak
etzaizkiyola gustatzen,
lenago bero izanagatik
nunbait asi da oztutzen,
orrekiena galdubagatik
ez naiz biziro estutzen.

Berak biartu ninduben eta
orain berak despedira,
zenbait neskatxa askoren berri
jakin zaliak oi dira,
antz eman gabe ez naiz egondu
len ere orri begira,
orixe bezin neskatxa fiñak
geiago ere badira.

Ia, gaztiak, gurekin artu
guztiyok eskarmentubak,
txit mudakorrak izandu dira
dama orren pensamentubak,
beretzat ere probetxu gutxi,
neretzat sentimentubak,
ezkontzeko itzak ematerako
ondo atera kontubak.

Ezkontzeko itzak edozein moduz
ematekuak eztia,
zenbaitek bati agindu eta
«ai baletorke bestia!»,
endemas ere ederra bada,
aberatsa ta gaztia,
ez da biziro ikaratuko
len dadukana uztia.

Aberatsakin tratatziatik
galdu du nerekikua,
pesadunbriak manifestatzen
izandu zera pijua,
auzo batetik bestera ere
sonbrillarekin dijua,
interesetan ez dakit zer dan,
lujua badu naikua.

Kaballeruakiñ pasiatzen du
egunaz eta gabian,
beso ondotik artutzen dute
nik baño modu obian,
enteratuba egon biar du
de-braceteko legian,
eusten diyote erori ez dediñ
lurrera uste gabian.

Penagarriyak izaten dira
pobrien paraderuak,
orrelakuak ezagutzeko
ez gaude mutill eruak,
gizon ederrak izketa leunak,
gañera boltsa beruak,
gugandik gusto partikularra
dizute kaballeruak.

Zazpi ille betez esperantzan
ez naiz alferrik egondu,
nerekin ezer ez duela izan
orain esaten omen du,
alkarrekin maiz ibilli gera,
iñoiz etxera lagundu,
geiago ere esango nuke
gogo aundiya bagendu.

Nerekiñ nola tratatu dezun
jendia frankok badaki,
pasa dan gauza ukatutzia
nik ez deritzat egoki,
desanparuan utziyagatik
ez nazu asko erruki,
nik andregaia billatuko det,
ez kuidadorik eduki.

Ezkontzia da gauza erraza,
sinisturikan oi nago,
lengo moduban bizi biarko
beti bildurrak banago,
fraile juateko pensamentuban
prezisamente ez nago,
zuk ere on bat artu ezazu
urdiñdu baño lenago.

Bertso berriyak atera ditut
dibertsiyua sortzeko,
konbeni dira buru ariñak
juiziyuan sartzeko,
balorerikan baldin badezu
oien ordañak jartzeko,
prebeniturik ni egongo naiz
paper eder bat artzeko.

Despartitubak gelditzen gera,
len ziñan nere maitia,
batzuek asko arritzen dira
zu neregana juatia,
biotzetikan etzan izango
zenduben borondatia,
agur, Josefa, eskerrik asko,
ondotxo bizi zaitia.

II. BERTSO BERRIAK

Jaungoikoari nago
grazi baten eske,
bertso berri batzuek
jarri nai nituzke;
bide gabe naizenik
ez det bada uste,
zer gertatutzen zadan
esango det laster.

Ezkontza egin nuen
lengusu batekin,
bi urtian tratatu
degu alkarrekin;
itxuraz oraindaño
egonduba da fin,
baña zer egin diran
beazue jakin.

Nerez napartarra naiz
...............-koa,
andregai ustekoan
ez da apartekoa;
nere lengusuba da
...............-koa,
....................-du
grazi pontekoa.

Ezkontza asi genduben
galaia ta damak,
bazekiyen neskatxa orren
aitak eta amak;
etzan eskusarikan,
konforme dianak,
siñalatu zituen
dotia eta danak.

Neskatxak urte biyan
etxoin nezala,
ordurako ederki
prestatuko zala,
dote eta arreo
bear dan bezela,
nik baietz esan niyon
egongo nintzela.

Urte biyan franko da
orrela egotea,
irurogei ontzako
esan zan dotea;
gañera arreoa
sufizientea,
nai zuela alabari
oiek ematea.

Orrela zerratua
gendukan ezkontza,
Erromati ekartzeko
paperaz dispensa;
bestela ez diteke
lengusurik pasa,
ori dan lenagotik
usatzen dan gauza.

Paperak biralduta
aiek etortzian
gu alkarrekin geunden
ezkontzeko ustian;
gero serpiente bat
sartu da tartian,
bitarteko ta guzti
dama orren etxian.

.........................
dago alarguna,
lengo emaztia ilda
nai luke laguna;
arentzat bitarteko
koñadua jauna,
emen aitatzen degun
neskatxa orrena.

Alargunak pretenditu
duanian dama ori,
denbora gutxi barru
etorri zat neri:
«Itza emana nago
lenago ni zuri,
ez nua ni artzera
anka zabal ori».

.......... ori juan zan
Erremu-gabean,
itz ematera aita
ta amaren aurrean;
lengua utzitzeko
aitak gogorrean,
ibilliya du sobra
itxura txarrean.

«Aita, emen ari da
esaten alperrik
ez det nik orrelako
agure bearrik».
Ezpazuen egiten
aitaren esanik,
etziyola emango
dote-arreorik.

Len berak agindubak
irurogei ontzako,
ni konforme negoan
utsik artzeko,
osabak kariñorik
ez du neretzako,
orrek alaba nai du
Bizikirentzako.

Lengo emaztia ill da
illebeterako
berri billa astia,
bera bada franko;
aztu zitzaion orri
juandakoa pronto,
pujatu ta kentzen du,
pegatu dit bapo.

Orrelaxen nastu du
ark gure tratuba,
nere kontra da ori
manifestatuba;
bera anka zabala da,
bizkarra okertuba,
nobiyo ederrekin
ez da gustatuba.

Modu orretan oiek
ibilli dirade,
osaba ni uzteko
oso zeguan trebe;
falso atera da
............. bera're,
ezkontza egin due
nere berri gabe.

Ni jakinda neguan
nola ibilli zian,
Uztaren amaikian
juan nitzan goizian,
ia ote zegoan
lenagoko itzian,
malkoa zeriyola
ezetz esan zian.

Nere aditzalleak,
au goguan gorde:
falsoak ematen du
asko pesalunbre,
.............-k alaba
Bizikiren mende,
orain ni utzi naube
ez diru ta ez andre.

Orra nik deklaratu
nere iritziyak,
ontara obligatu nau
ni zuen faltsiyak,
zuen mende ez daude
gonadun guziyak,
andregaiak baditut
Jaunari graziyak.

Gaiean dagoanak
bertso oiek entzun,
merezi ez dezunik
bat apenas dezun,
zuretzako dirade,
.....................
ondo pensa ezazu
zer egiten dezun.

III. BERTSO BERRIAK

Lenago nitzaden ni
alpargaterua,
artan e bazeguan
naiko endrerua,
gero argintzarako
egin zat gogua,
irabaztiagatik
jornal aundigua.

Ni jakinda negoan
nola ibilli zian,
nigana notiziak
allegatzen zian,
juan da esan nion
berari etxian:
«Juana, etzaude noski
lenagoko itzian».

Juana ori armoniyan
altutik asi zan,
neroni ere ixilik
egongo ez nitzan,
fameliya orduko
oeratua izan,
aita alkandora utsik
gugana etorri zan.

Aditu zutenian
bulla ori dana,
larri asko etorri
ziraden gugana,
aita alkandora utsik,
jantzi gabe ama,
........................
........................

Len bezela izateko
aitak eta amak,
baietz erantzun zuan
laister asko Juanak,
itza goardatzen du
berez fiña danak,
baño palsuarekin
orrelako lanak.

Orain abisatzen dit
palsuak bezela,
nik ere bai aditu,
arritzen nitzala,
lenagoko itzian
konforme etzala,
nai banuan beste bat
billatu nezala.

........................
........................
etzuala ukatzen
itza emana zala,
kalian mantentzia
ikaratzen zala,
bestela ura pozik
ezkonduko zala.

Begira zagun ondo
mundu zabalian,
zurekin zein daguan
igualdadian,
jantzi eta mantendu
formalidadian,
ederragua pranko
badago kalian.

........................
deritzaionari
abisatutzen diot
dam'orren aitari,
arto-etxe on batera
bial zala ori,
an gustora egon dedin
eder eta lori.

Antonio ............
grazi neronena,
.........-n jaio ta
Antxon nagoena,
Juanarentzako kantak
jarri ditutena,
au da errespuesta
zure kartarena.

Juana ...............
dam'orren graziya,
..........-ko ........-en
jaio ta aziya,
kalian daguala esanez
mantenu eskaxiya,
izan ere nork ase
puska ori guziya?

IV. BERTSO BERRIAK

........................
........................
........................
........................
........................
au ......-en jaiua da ta
gañera bentan aziya,
kanta oietan agertuko det
egin diran maleziya.

Emezortzi urte daduzka orrek,
oraindik dama gaztia,
orrelakuak gutxi obiak,
asko komeni eztia,
gertatu zaio neskatxa orri
nobiyo orrek uztia,
orain kontentuz ote zerade?
aizazu, dama gaztia.

Apirillaren amaseyian
ori Santa Engraziyan
mutil askori keñuka egon zan
meza denbora guziyan,
obra onari burla egiñaz
oso modu itxusiyan,
orrelakua nola egongo zan
Jaungoikuaren graziyan?

Lagun on batek enkargatuta
artu det erreparua,
azari zar bat badabillela
anka-biko agurua,
neskatxa orri kontu egiteko
ez banitzaden erua,
egiña dago lenguak baño
gauza aldrebesagua.

Kuidado gabe zebiltzan oiek
alkarren berri jakinda,
............ ori lenagotikan
zegon oyian etzinda,
arakiña da bere ofiziyoz
azari ori Joakin da,
leio-zulotik zelatan negon
odol danak irakinda.

Lenago ere egin zituen
modu ortako pausuak,
bertan gelditu bear zuala
mutil maleziosuak,
..........-rekin lo egiteko
otsegin zion atsuak,
su eman eta erre biar du
orrelako gurasuak.

Juan zanian itzegiñ zion:
«Emen al zaude, maitia?»,
argiya eskuan zeukalarikan
miatu zuan oi-pia,
ustez seguru jarri zanian
gero itxi du atia,
jakiña dago nora izango zan
aren urrengo kolpia.

Pasadizua deklaratuaz
banua arrazoyian,
nere gorputza estu zeguan
zelatako garayian,
odol guztiak irakiñ eta
barrena lertu nayian,
otsegiñ nien: «Ederki zaute
dama-galaiak oyian!».

V. BERTSO BERRIAK

Juana Joxepa, ........ ori
ondoren ibilli zana,
............ apellidua
Joakin da nere izena,
gañera berriz nere opizioz
errotan bizi naizena,
jaiotzaz ere ...........kua,
au da izketa zuzena.

Dama orren aitak nere aitajauna
billatu zuan lenbizi,
gu alkarrekin esposatuta
nai guñubela ikusi,
arren berriya al zan lenena
egin nezala ikasi,
gero azkenian zer egin didan
biar det adierazi.

Aita jaun ori allegatu zat
ordena zuan bezela,
ta esan zidan ezkondutzeko
aukera ederra bazala,
Juana Joxepa ............. ori
nitzaz gustatutzen zala,
errespuesta nik eman nion
gero egongo nitzala.

Aurrenekuan kasorik ez nik,
eldu da bigarrenian,
denbora asko baño lenago
andikan ondorenian,
zakubarekin etorri eta
jarri zat aldamenian,
ikasi arte etzegon ori
oso deskansu onian.

Irugarren txandan etorri eta
izpidia zan asiya,
pretensiyua nola izan nuan
esan nion lenbiziya,
neskatxa orrek errespuesta:
«Iya artu nun etsiya»,
egun orretan egin genduan
geren ezkontza guziya.

Dama orren aitak, aren etxera
biar nuala ezkondu,
nik esan nion neskatxari ta
ezetz aguro esan du:
«Gure ugazama gaiztua da ta
arekin nola konpondu?
naiako nuke beste leku bat
eskojituko bazendu».

Izketa oiek ola pasata
ustez seguru nobiya,
itara jun zan bide luzian
ebakitzera gariya,
etorri zanian juan nintzaion,
ori da zuzen egiya,
orduko oien izketa etzan
neretzat gustagarriya.

...............................
...............................
neskatxa ori aldamenian
orduban zitzaidan jarri,
ugazama're azaldu zan da
danak begira alkarri,
despedidaren nobedadia
orduban zan irakurri.

Orain kontari or omen dabil
gezurti zar bat bezela,
beste aitzekirik sortu ezinda
leiotik sartzen nitzala,
etxe orretan ez det itzegin
aita testigu etzala,
pozaz zoratzen jarriya nago
zugandik libre naizela.

VI. BERTSO BERRIAK

Aditzerak emango
dizkizuet kantan,
sekula ez naiz ibilli
biar eztan plantan;
ez iñor engañatzen
zu bezela tranpan, 
Arozpide eztago
andregaien paltan.

Andregai asko dago
gaurko egunian,
orregatikan nago
deskansu onian;
ezkontza galdu dala
jakin dutenian,
iru etorri zaizkit
biyaramonian.

Nere barrena dago
guztiz alegere,
ikus'itudanian
ainbeste mirabe;
izarrak dirurite,
ederrak alare!
egitia espero det
andre baten jabe.

Maria Oñ-Ederra,
zerez Debakua,
iruri despedida
len emandakua,
orrela uzten badezu
laugarren majua,
etzera aterako
neskatxa bapua.

Ara nola diraden
gizon oien pamak,
batere aztu gabe
jarri ditut danak
zurekiko tratuak,
paper oien lanak,
Pamplonako premiyuak
pagatze'itu danak.

ARANTZAZURA

I. BERTSO BERRIAK
	(1886)

Erregu egin zazu,
Ama, gugatikan,
irten geran medioz
bada Zugatikan,
kuadrilla aundia gatoz
Asteasutikan,
Birjiña zuri agur bat
egiteatikan.

Aloña mendian daukagu
Birjiña bat arantzan,
zerbait esan nai nuke nik
orren alabantzan,
lagunduko didala
nago esperantzan,
beragatikan asi naiz
orren konfiantzan.

Lagunduko didala
nik daukadan poza,
artu dedan medioz
orren esperantza,
bestela ni ez naiz
ezertako gauza,
anparatu bada
Santa milagrosa.

Aloña mendian ori
arantzan jarri zan,
ezta presentatua
utsaren peskisan,
ark ondo bai zekian ba
guk premiña izan,
guri lagundutzeko
zerutik jetxi zan.

Koronazio bat degu
Arantzazu mendian,
ura ikustera gatoz
txit gogo aundian,
artzai on bat arturikan
geren konpañian,
Birjiña ori adoratzeko
bear dan neurrian.

Ejenplo on bat noa
ni erakustera,
zuek ere saiatu
berriz ikastera,
poz aundiarekin goazen
Ama ori ikustera,
ori lagun badegu
galduko ez kera.

Promesa kunplitzera
gatoz borondatez,
ondo deseatuta
aspaldiko partez,
akordatzen geralako
geren ama batez,
bete gaitzazula zere
doai ta birtutez.

Zure seme ta alabak
gatoz gu Zuregana,
zergatikan zeran Zu
gure danon Ama,
ezta misterio ere
ama batengana,
ezta gaizki izango
ara joaten dana.

Ama au ezpadet ikusi nik
oraindik beñere,
anparurik ez badet
ezta oraiñ ere,
lagunduko didala
pentsatzen det trebe,
alimatu gaitezen
da joango gerade.

Norbaitek esan du benturaz:
«Bide luzegi da»,
Birjiñak errespuesta:
«Ondo otza zera,
ezpadezu nai etorri
ni bisitatzera,
zeñek lagunduko dizu
beartzen bazera?».

Agur egin daiogun bada
guk ara joatean,
burua makurtuta
umil da pakean,
etzaigu ba damutuko
egunen batean,
berak sartuko gaitu
zeruko atean.

Ara emen bertsoak
oraingo berriak,
Ama Birjiñarentzat
konsolagarriak,
bidian kantatuaz
joateko jarriak,
Asteasun bizi izan zan
Pello Errotariak.

II. BERTSO BERRIAK

Bertsuak jarritzeko
atera det plana,
memoriya argitu
egin bear lana,
bitarteko jarriyaz
Arantzako Ama,
fabore baten esker
banator Zugana,
logratzen ote dedan
desio dedana.

Nerekiñ ez dadukat
biar aña grazi,
laguntza baten billa
argatik naiz asi;
ez dakit ematia
deraden merezi,
Ama, zuri eskatutzen
dizut lenbizi,
bitartekotza egiñ
semetxo Jesusi.

Astiasu ta Alkiza
juntatu bi erri,
klase guzitakuak:
kale ta basarri;
geren artian esan
giñukan elkarri:
«Agur bat egiyogun
danon Ama orri»,
alkarrekiñ gerade
juan da etorri.

Pelegrinaziyuan
Arantzazura jun,
aguztubak zituban
amazazpi egun,
alkargana bilduta
orrenbeste lagun,
ai zer gusto ederra
guk an eman degun,
Ama Birjiñak berak
lagun egin zigun.

Brinkolan atera ta
ekiñ mendi orri,
biriak galdu eta
danok giñan larri;
Don Bitoriano jauna
aurretik zan jarri,
danori esan zigun
segitzeko arri,
gero zuzen jun giñan
salto eta korri.

Zuzen juan giñaden
andikan aurrera,
Arantzazu deritzan
komentu zarrera;
an estimatu zuben
gure etorrera,
musika ta etxefuego
ai ura sarrera!
primera klasian gu
allegatu gera.

Segituban giñaden
elizara junak,
sermoia egin zigun
Deogracias jaunak;
guri eman zizkigun
onrak eta famak,
konsolatu ginduben
ikustian Amak,
pozaz zoraturikan
arri beira danak.

Egun ura ez daukagu
oraindik aztuta,
Ama orri begira
an geunden poztuta,
urrez da graziz an dago
aberastuta,
Bera're apenas zegon
kopeta beztuta,
adoratu genduben
danok auspeztuta.

Andikan juan giñan
danok afaria,
an billatu genduban
etxe dotoria,
probintziyan bat ez da
palaziyo obia,
gañera an daguban
kuriosidadia,
arritu liteke an
ikusi gabia.

An deskantsatu giñan
primera klasian,
danok konpesatzera
juan giñan goizian,
Jaun sakramentatuba
artzeko pozian,
bertan egon giñaden
denbora luzian,
gustora artu genduben
geren biyotzian.

Amarretan don Lorentzok
meza nagusiya,
Epistola don Ramonek,
ai ura graziya!
Sorondok ebanjeliyua,
ark zeukan sasoia,
iya aidotu zuban
eleiza guziya,
berok irurak dute
onra mereziya.

Meza erdiyan genduben
predikadoria,
ez dakit zein zan baño
iztun dotoria:
nai bagendu bein juan
zeruko gloria,
bitarteko artzeko
Birjiña Maria,
arrek erakutsiko
zigula biria.

Obra on guziyakiñ
artu gendun parte,
bazkaltzera juanda
jan da eran fuerte;
ostatuba on dago,
ona eta merke,
guretzako izan da
bastante suerte,
guri etzaigu aztuko
bizi geran arte.

Fonda ortan ez giñan
gelditu gosiak,
ekarri zizkiguten
nai giñun klasiak,
lau neskatxa serbitzen,
etziran luziak,
ez gaur asko bezelako
txoro aiziak,
Ama Birjina bera
bezelakoxiak.

Berdin estimatzen zuben
zar da gazte dona,
txorakeri gutxi ta
azkar egin lana;
begiya bera beira,
errespeto ona,
zueri begira naiz
gustora egona,
Birjiñak deizuela
nobiyo on bana.

Bazkaldu eta gero
etxe aldera asi,
guri egin digue
bastante noblezi,
akonpañatu gaitue
musika ta guzi,
danon partetikan nik
beroi milla grazi,
Arantzazun ez dira
oso triste bizi.

Arantzazutik baguaz,
agur, gure Ama,
nere amoriyuak
orrera narama,
danontzat eskatze'izut
osasuna ona,
grazi ori bialdu
ezazu gugana,
berriz ere etorri
gaitezen Zugana.

Etxe aldera asi
genduben burrunda,
tristura aundiya niyon
jendiai barrunda,
atzera begiraka
mendiyan gora junda,
alkarri galdetubaz:
«Gure Ama nun da?».
guk zenbat maite degun
ortan ezagun da.

Jendia garaiz giñan
goitxua iyua,
Don Bitorianok an
errosariyua,
jende errespetokua
eta seriyua,
Birjiñari agertubaz
amoriyua,
artuko degu oraindik
arren baliyua.

Birain erretratatu
ditu fraile jaunak,
ordurako batzubek
aurrera juanak,
probetxurik etzuben
alde egin zubanak,
obia zan an izan
bagiñaden danak,
naigoko zuban noski
artara jun zanak.

Bere lagunen billa
aurrera're jun zan,
amar minutu barru
mendi puntan an zan,
ikusi nai zuben
jende dana nun zan,
pañueluakiñ atzetik
agurka jardun zan,
zenbat maite ginduben
obran ezagun zan.

Alkar akonpañatu
dute bi erriyak,
milla esker sazerdote
beneragarriyak,
berdiñ berdiñ jo degu
nagusi-morroiak,
aurrian arturikan
mendiko arriyak,
alkarrekin gustora
gera etorriyak.

Despatxatzera nua
oraiñ bertatikan,
graziyak Zuri, Ama,
danon partetikan,
juan biarrak gera
mundu ontatikan,
garai batzuetan ez
ustiagatikan,
erregutu ezazu
guztiyokgatikan.

Ogei ta lau bertsokin
ara errematia,
agur aizken aizkenikan,
Ama maitia,
gure eriyotzian
oroitu zaitia,
iriki egiguzu
zeruko atia,
Eliceguik nai luke
guztiyok juatia.

III. BERTSO BERRIAK
ARANTZAZUKO
ALEGRANZAN JARRIYAK

Gure Arantzazuko
bidaje ederrari
bertso berri batzuek
nai nizkake jarri;
graziya eskatubaz
Ama Birjiñari,
pasadizua zuzen
esan al baledi.

Ama Birjiña beti
estadu gozuan,
persona serbitzeko
premiko kasuan;
enteratuko zala
nere abisuan,
argatikan asi naiz
konfiantza osuan.

Maiatzian genduen
peregrinaziyua,
ogei ta amarrerako
zan kondiziyua;
Birjiñari egiteko
adoraziyua,
badegula uste det
obligaziyua.

Sei t'erdiyetan giñan
goizian atera,
Larraul da Asteasu
guztiyak batera;
Arantzazuko Amari
gusto ematera,
nola portatu zagun
nua esatera.

Birian asi zuen
errosariyua,
gauza baliyosua
eta seriyua;
argatikan Birjiñak
zigun amoriyua,
au zan gure okerren
erremediyua.

Zortziyetan trenian
Billabonan sartu,
Zumarraga ortara
ondo allegatu;
andi abiatu ta
zan deskarrillatu,
batek ere ez degu
guk miñikan artu.

Geren belarriyakin
gaude aditubak,
kuadrillan bagiñala
ilda ta eritubak;
ori esan-azi du
ezin sufritubak,
danok gera orduban
sano gelditubak.

Bere plantxatik trena
orduan zan kendu,
Ama Birjiñak bertan
milagrua egin du;
ondo begiratuta
klaro ezagun du,
zein bizirik gelditu
ez balu lagundu?

Fogonerua trenatik
egin zan erori,
amalau oiñ aidian
gutxienez ori;
matxurarik etzaio
azaldu berari,
graziyak eman leizkake
Ama Birjiñari.

Trena okertu zanian
ango karraxiya,
saltoka bazijuan
sasoiko guziya;
estimatutzen zuen
nork bere biziya,
orduban azaldu zan
Birjiñan graziya.

Billabonan billetiak
zeñek beretzako,
guk artu giñituen
Brinkolara arteko;
kasua izandu zan
len ateratzeko,
berroi ta bosna zentimo
badegu artzeko.

Abiso bat bialdu
guk konpañiyari,
artzeko degun piska
kobra al baledi;
gauza aldrebesa danik
ez deritzat ori,
gero limosna egin
Ama Birjiñari.

Trena okertu eta
izan ziran lanak,
gero otsegin zuen
Erretore jaunak:
oñez juango giñala
animoso danak,
lagunduko zuela
Arantzako Amak.

Telleriarten artu
degu giyariya,
mendiz abiatu ta
beriala ebiya;
bustiagatik ere
gure alegriya,
ikusteko pozian
Birjiña Mariya.

Aiuntamentu jauna,
alkate ta guzi,
sekretariyua ere
zan oiekin nasi;
konpañiyan etzuen
ematen itxusi,
ejemplo egokiya
dute erakutsi.

Gogotsu asi gera
gu mendi aldera,
promesa kunplitubaz
al zan aurrera;
anparoan genduben
Birjiña Ama bera,
izugarri ederki
allegatu gera.

Don Tomas Eguibar da
parroko guria,
Arantzako Amari
badiyo fedia;
ark erakutsi digu
argana bidia,
ondo gobernatu du
bere artaldia.

Don Mariano Miqueo
beste parrokua,
arrekin etorri zan
jende Larraulkua;
obra onetan entero
aurrera dijua,
ezagun du dala orrek
fede onekua.

Asteasu ta Larraul
unitu alkarrena,
beste lau erritatik
bildu ziran gugana;
Tolosa ta Alkiza,
Zirzurkil da Aduna,
ez degu penarikan
alkarrekin juna.

Juanda zerbait artu,
elizara korri,
predikatutzen asi
zan Aita Alberdi;
laguntza eskatzen ziyon
Ama Birjiñari,
danori eman dizku
graziyak ugari.

Konpesiyuak egin
txit modu onian,
komuniyo jenerala
biyaramonian;
fedia indartu nai
guk alegiñian,
sobra gutxi daukagu
gaurko egunian.

Askok ukatzen degu
Jesusen legia,
serbitu naiago da
etsai traidoria;
ortatik ez da gero
zerura bidia,
pentsatu nola pasa
eternidadia.

San Franziskoren seme
beneragarriyak,
Ama ori adoratzen
an daude jarriyak;
lagundutzen diyela
beraren argiyak,
zeruban sar ditzala
Birjiña garbiyak.

Zu zerade Ama bat
biyotz onekua,
doaia eman didazu
eskatutakua;
kontentuz arkitzen da
Pello errotakua,
biba Ama Birjiña
Arantzazukua.

GAÑERONTZEKO BERTSO-PAPERAK

GERNIKAKO ARBOLARI

Euskeraren gañian
biar det itzegin,
nere lagun guziak
artzeko atsegin,
iñozente dagona
abertitu dedin,
gurekin deskuidorik
gertatu eztedin.

Gure arbola dago
indarrak aituta,
lorerik eztuala
nago arrituta,
enteratu zaitezte
itz au adituta,
ia ostatutzen dan
mentu berrituta.

Mentu onak billatzen
saia egiñala,
gero ondo txertatu
esan dan bezela,
ta dagokion batek
goberna dezala,
uste det arbol ori
ostatuko dala.

Lenbizi ostua ta
urrena loria,
orain .............
..................
gero aterako da
lotsikan gabia
sekula ezta aztuko
orren onoria.

........................
........................
........................
........................
zarra zutik dagola
aldatu dute bestia,
izugarrizko puriya dakar
izanagatik gaztia.

BERTSO BERRIAK
NERONEK NERE
GERTAERARI JARRIAK
	(1894)

Milla zortzireun larogei eta
amalaugarren urtia,
denbora onetan pensatu det nik
bertso berriyak jartia;
leku askotan zabaldu nai det
izan dedan suertia,
orretarako zure bear naiz,
guztiyon Jabe maitia.

Naiago nuke lan au baneuka
biar bezela jarriya,
ondo pentsatzen baldin badegu
ain da lastimagarriya;
mesede eske Zugana nator,
Aita estimagarriya,
komeni bazat eman bear dit
espirituko argiya.

Asunto dana biar bezela
nai nuke nik erabaki,
kulpa duenak zergatik nuan
kantak jartzera badaki;
beragatikan saiatu biat
alegiñian egoki,
aditzalliak ikasitzeko
atentziyua iduki.

Nik obe nuke kaso guztiya
deklaratuba banego,
asunto asko gertatzen zaizkit
esango banitu ondo;
modubak ala agintzen du ta
enaiz ixillik egongo,
bañan ez due leku guztitan
konsuelorik emango.

Nerau Aiatik mutill libria
kostara ezkondu nitzan,
diruba ere ondo nuela
etxe ortara juan nitzan;
an izateko pensamentuban
mundu ontako bizitzan,
itxura txarrak azaldu zaizku,
gustorik ez degu izan.

Ezkondu nitzan etxe ori da
............-ko ..........
bizimoduba moldatu nuben
diru asko ekarrita;
oi ta bost ontza urretan ziran,
zer kantidade polita,
oiek guztiyak izanagatik
zenbaitekin alperrik da.

............... apellidua,
A........ det graziya,
Aian jaiua izan biar det
gañera bertan aziya;
.......-ra ezkondu nitzan,
orra itzegin guziya,
esango'izuet nik emaztia
zergatik dedan utziya.

Matrimoniyo ondo artubak
alkarri asko zor diyo,
konfiantzarik ez baldin badu
personak ez du baliyo;
nik emaztia utziya daukat
lan ori dala meriyo,
B.... G....-k zergatikan dan
orri antzematen diyo.

Deklaratzia txit komeni zait
nola dan kaso guria,
besteren gauza beretutzeko
badu abilidadia;
B.... G.... egon biar du
lan oriyetan trebia,
orregatikan azaldu zaigu
etxeko nobedadia.

Akordatuta egun batzubek
or ixilikan jun dia,
iñorentzako ezta ederra
etxeko pesalunbria;
gauza oriyek entzundakuan
arrituko da jendia,
oso ederki konpontzen ziran
B...... da nere andria.

Adierazitzen ari naiz zerbait
neri zer zaidan gertatu,
au edozeñek esango due
«G........ ez da portatu»;
gauza aldrebesak egiña dago,
gañera berak kontatu,
oiek orrela entzundakuan
zeñ egongo zan kontentu?

G......... jaun au bi bider dago
lenago ere ezkonduta,
orain bakarrik gertatzen zana
Jainkuak biyak kenduta;
zenbait umildu izandu dira
orrela alargunduta,
azari gisa eizian dabill
leio-zulotik sartuta.

Neska zar bat zan nere koñata,
argana zitzaidan asi,
arekin ere kontentu ez ta
gero emazte ta guzi;
ondorenian bera kontari,
nik ere nunbait ikasi,
lan orregatik familiya ta
etxia nituben utzi.

Eskandalua ezta izaten
familiyaren protxuban,
jakin gabian pasatzen dira
gauza batzubek itxuban;
ia eskuba jarri dezala
bakoitzak bere petxuban,
nobedaderik ezertan gabe
zeñek sufritzen dituban?

Zuzentasuna biar genduen,
gertatu gera biyurri,
lastima ez al da orla ibiltzia
bada mundun parragarri?
zer estadutan arkitzen nitzan
orain jendiak igarri,
ni atera ta an gelditu zan
len esan dedan G.......

Zuk badakizu uztarri batez
nola giñaden lotubak,
lenago gaizki izan bagera
mudatu pentsamentubak;
denbora juan da ez du baliyo,
orain atera kontubak,
despreziyu au ez du merezi
matrimoniyo santubak.

Ni atera ta errentarikan
oriyek ezin pagatu,
artuak eta sagarrak ziran
guztiyak bertan geratu;
nagusi jaunak oiek dianak
gero dizte enbargatu,
iñuzentia gertatu balitz
bazeukan zeñek pegatu.

Gero neronek artu nituben
oieri enbargatuak,
gurdi-sagarra lau pezetan da
zortziyan berriz artuak;
nagusiya ta biyok giñaden
orretan arreglatuak,
galerarikan ez dit eragin
denbora artako tratuak.

Arraskatu naiz tratuban eta
lana ondo erori zat,
laubian artutako sagarrak
zortziyan salduba beintzat;
andik partia biar duela
emazte ori asi zat,
neretzat etzan laguntzallerik
palta atera balitzat.

Endredo asko jarritzen ditu
bada persona gaiztuak,
lenago ere ikusi zaizka
gauza aldrebes askuak;
ustez ixillik zebillen baño
utzi ditu arrastuak,
G....... orrek eraman dizkit
belarrak eta lastuak.

Lastaira eder bat etxian neukan
nagusiyak ekarriya,
beteta neukan txurikiñakin
berarentzako jarriya;
ori're ostu belar da lasto
pilla ikaragarriya,
gañera berriz eraman dizkit
bi barrika ta gurdiya.

Besteren gauza beretutzeko
beti dago korajian,
guk eztakigu zenbat jenero
joaten ziran birajian;
gau illunian artu liteke
gizon ori barajian,
eskuba garbi erukiko du
ezer ez dan parajian.

Badakizue bi kriatura
nola nituben nik utzi,
akordatzian nere barrenak
ez daduka pena gutxi;
Jaungoikuaren lege santuba
bear zaie erakutsi,
enkargu ori ematen dizut,
nere emazte ........

Bire txarretik erori giñan
paraje aldrebesera,
egun batzubek zurekin pasa
nai nituzke nik zartzera;
zure aurrakin kuadrilla oitatik
apartatutzen bazera,
nai dezun erri señala zazu,
nerekin galduko etzera.

Deseo nuen bertso berriyak
orra nik adierazi,
kontuba pranko ipiñi degu
nai ditubenak ikasi;
itxu tristiak nolabait ere
munduban biar du bizi,
asko saltzia mesere du ta
al dezubenak erosi.

BI INDIANO

Asteasuko semia naiz ni,
Jose Antonio Otegi,
nere nekiaz egiña nintzan
ustez biar ain loteri,
premi batian bi milla duro
prestatu nizkan besteri,
artzalle orri agertu zaio
gauza aña enbusteri.

Emen gustora ez negoen ta
juan nintzaden Cubara,
Cardenas deitzan erri eder bat
paraje aietan bada,
amabost urte kunplitu ziran
ni juan nintzalarik ara,
esango'izuet ango diruak
egin zidaten jornara.

Anoetako semia de ori,
B....... dauka izena,
I............... du apellidua
orrek pontian emana,
Cardenasetan almazenian
komerziante egona,
andik igesi etorri eta
Berastegin bizi dana.

Milla duro nik gordeta neuzkan
B........ orren etxian,
estuasun bat zuela eta
aiek eskatu zizkian,
baietz agindu niyon orduan,
serbitu nuen trantzian,
artzeko pronto izan zan baño
buelta daduka atzian.

Beste milla're nik baneduzkan
urruti gabe gordiak,
nere nekiaz irabaziyak
iñori're zor gabiak,
B........ orrek aitara ere
ebaki ditu bidiak,
modu orretan eamanak ditu
bi milla duro neriak.

Oso beriak bazituela
berroi t'amar «injeniyo»,
komerziante bera azkarrena,
bestek etzuen baliyo,
gezurra eta enbusteriyan
bere burua gora iyo,
nere diruak eraman ditu
lan ori dala meriyo.

«Injeniyo» ori batere etzala
nintzaion ni akordatu,
nere dirurik agiri ez ta
ni ez negoen kontentu,
nere diruen garbitasuna
paperaz niyon eskatu,
mutil panparroi lujoso orrek
etzuen atsegiñ artu.

Esan bezela eskatu niyon
nere diruen papera,
leku txarrian neduzkan eta
nai nituzkian atera,
kantidadia presta zezala
andikan illabetera,
paperaz baietz erantzun zidan
konforme zegola bera.

Beste illabete pasata ere
utsegin zuan plazuan,
iñundik ezer agiri ez ta
ez negoen deskantsuan,
beste illabete biarko zala
jaso ezkero osuan,
papera egin, firmatuta utzi,
onera aldegin zuan.

Ark aldegin da ondorenian
ni ere etorri nitzan,
arrazoia're banedukan ta
berarengana juan nitzan,
nere diruen aitamen eman,
ukatzen azkar asi zan,
leku onian izango nitzan
firmarik ez banu izan.

Bi milla duro nik eman arren
arrek ukatu zituan,
beraren firma nerekin neukan,
asi nitzaion pleituan,
................................
............................
ortik pentsatu kristau gaiztoak
zer maleziyak dituan.

Bi milla duro nik eman arren
ukatu zituan aurki,
beraren firma nerekin neukan,
arrapatu det egoki,
konpontziyora beste gizon bat
bialdu ziraden aurki,
alako lanik ark etzedukan
zorrik ez balu eduki.

Beste aziyo bat egin dirate
andikan ondorenian,
Anoetako Agerre hipotekatu
arrebaren izenian,
saldu-paperan entendituta
ez da bide zuzenian,
traiziyo au egin dirate
eske asi naizenian.

Bi milla duro zuri emanak,
Jose Antonio Otegi,
sei milla errial bakar bakarrak
alkanzatu zaizkit neri,
kontzientzia libratutzeko
arreglatu al baledi,
neretzat gorde biar zenduke
arreba aberats ori.

Bere etxian mutil negoen
soldatan ajustatuta,
zaldiya ere ipintzen niyon
apaña preparatuta,
silla ta guzi traste denakin
ederki antolatuta,
aberats gisan an juaten zan
zaldiyari montatuta.

Injeniyora zijoala esanda
etxetik egin atera,
aberats gisan apaindu eta
eunero pasiatzera,
gastua aurrera zijoan eta
komertziyua atzera,
aberasteko señale ona:
gaiztuak bisitatzera.

Ogei t'amasei milla errial
neriak zure tartian,
berrogei ziran entregatuak
an Cardenasko partian,
sei milla oiek eman dituzu
ez oso borondatian,
nik ez dizkizut zuri barkatzen
danak pagatu artian.

Iturria: Jarritako bertsoak, Pello Errota (Antonio Zavalaren edizioa). Auspoa, 1963