ZERBAIT

Pedro Mari Otaño

PEDRO M.ª OTAÑO

ZERBAIT

Biktoriano Iraola-ren moldizkiran
1895-garren urtian

PEDRO M.ª OTAÑO-REN
OROIMENAK

Oroitza

Saiatutzen da billellera zar au
Ondo egiten denari
Zeiñ dan askotan galdetu gabe
Inguratzen zaionari.
Eskalerikan ez du utzitzen
Datorrenik negargarri
Au da ematen diaona beti
Dena laguntasunari.

Umore ona doakabeak
Nai baldin badu arkitu
Iyo dedilla gela ontara
Ori bakarrik aski du.
Nola oz leiken emen tristerik

Alaitu gabe gelditu
Rau, kolpez, miñak joango zaizka
Ta aurpegia argitu.
Emen mintsuak sendatu dira
Sanorik ez da gaizkitu
Argatikan au zerua dala
Neri oi zait iduritu
Agurrak merezi ditu.

Amerikatik osaba 
Jose Bernardori biralduak,
oraiñ dala bost urte

Milla zortzireun larogei eta
bederatziya da aurten;
orra ogei ta amabi urtek
nola arrapatu nauten,
ni Illbeltzaren ogeita seian
Errosariyo Santa Fen:
nere osaba barkatu bizait
ixilik egon banaiz len.

Zer kontatuba pranko badaukat
ondo esango banitu;
bañan guztiyak karta batian
eziñ litezke kabitu;
sekulan ez naiz oraiñ aldiyan
beziñ nastuba arkitu;
Joxe Leoni galde bizaio
notizi denak ark ditu.

Ai, zer ote da goitikan beera
gizona beiñ amiltzia!
Beñere ez naiz arrua izan,
bañan au da umiltzia
ez nuben uste bazeikiala
gaizkiyago ibiltzia;
azken aldera errematxatu
zait len nedukan iltzia.

Rosario-tik Córdoba-raño
Joxe anaiarengana
joan ta, izan naiz lau illabetez,
bizi naiak eramana;
osasuna ta esperantza zan
aruntzian neramana;
oso estutik eskapatu naiz
iya galdu nuben dana:

Nola aparte bizitu giñan
biyok denbora luzian
ai! ura gure eziñ asia
elkargana bildutzian;
Joxek etzuben itzik somatzen
nik lepotik eldutzian;
orduban etzan poza besterik
lengo penak galdu ziran.

Zegon tokira ni joan baño len
irten zitzaidan bidera
burnibideko estaziyuan
izan zan gure billera;
alkar topo an egiñ genduben
ura gora ta ni beera;
etzait aztuko bañan nol'esan
gau artako ibillera.

Guk ere anbat izan gintzake
geren alderdi flakuak:
bañan senide guztiyak gera
elkarrentzat alakuak:
Josek botatzen zituben pozez
ginga añako malkuak;
maite nola ez izan anaiak
ura dan bezelakuak.

Bañan luzatu etzezakian
gau artako umoriak;
urruti zeuden aita Juan Pello
eta gure senidiak;
beti bezela maite ditugun
aide ta adiskidiak;
au pentsatzian illundu ziran
gure pozaren biriak.

Bakarrik ez dan siñalia da
pena bat agertutzia;
andikan laxter sortu zitzaidan
gaitz bat txarra ta luzia:
asko du jakiñ nai dubenian
pasa detan gurutzia,
Joxe Leoni biraltzeiotan
papera irakurtzia.

Nunbait betiko erori ez ta
noizbait jarri nintzan txutik;
bañan biziro gaizki nebillen
burutik eta petxutik;
Mikelak eta Juan Marik gero
deitu ziraten etxetik:
Errosarion sendatu naute
an sortutako gaitzetik.

Zizurkildikan Madrilla aña
bide gutxi gora-bera
ni engañatzen ez banaiz dago
Cordobatikan onera:
anaia Joxek lagundu ziran
kotxiarekiñ trenera
anparo billa etorri nediñ
nerien aldamenera.

Penaz bete ta pozaren billa
etorri nintzan aruntztik;
nere arrebak zer esan ziran
goguan daukat geroztik:
—Berso ederrak, ordañen truka,
osabak biraltzen dizkik,
oien bueltak jarri biaituk
denak aitu ez bazaizkik.

—Txit artakotzat artzen natxion
osabak bere noblezan
eta sentitzen deran guztiya
nik etzekiñat nol'esan;
bañan zedozer jarriko diñat
seguru idukiezan,
borondatia falta zaidanik
iñork sinistu ez dezan.

Iduritutzen zaidan batzubek
duda badabilkitela
ikusirikan nik aiei aña
kaso egiten diratela;
bañan ixilik egonagatik
ik ondo dakiñ, Mikela,
guk nai diyegun baño geiago
eziñ nai izan leikala.

Beron gañian izaten dira
gure izketa geienak:
nola ez ditu maiz aipatuko
onenbeste nai diyenak!
Guretzat oraiñ aundiyak dira
orko gauzik txikiyenak.
Au esaten det jakiñ dezaten
lenago etzekitenak.

Lenago anbat aiñtzat artzen ez
ginduzen gauza guziyak,
aiñbesteraño edertzen ditu
oraiñ eziñ ikusiyak:
Euskal-erriko mendita zelai
ibai arkaitz ta sasiyak,
beñere eziñ aztu litzake
aien tartian aziyak.

Gu geienian gabiltza emen
esna ere ametsetan,
beti pentsatzen berengan eta
Euskal-erriko gauzetan
askok diyonez bizi gerade
txit toki aberatsetan,
bañan ez dago Donostiya-rik
gure lurrian bestetan.

Ameriketan ikusten ditut
zenbait euskaldun «andaré»
bizi diranak beren lurrari
aitormenik eman gabe...;
bañan ez dute ezagutzen, ta
oielk barkatubak daure.
Nik Donostiya eskatuko det
Paraiso-ra, joanta ere.

Euskal-lurreko lore-baratza
Zeruko intzez bustiya
beste izar ta argi guztiyak
itzaltzeko eguzkiya;
zure berdiñik iñun ez dezun
biyotzeko Donostiya...
Nork du mingaña zu gortitzeko
merezi dezun guztiya!

Donostiyako Ziudadia,
Irutxulo-ko uriya;
Etxian zuben perlik onena
Jainkuari ixuriya
zartzen diranen alaitzallia
gazte guztiyen nobiya;
Zeruba zer dan ez dakit, bañan,
zu zera nere gloriya.

Urruti zaude eta zalla da
ni zugana irixtia;
onenbeste nai dizun batentzat
zer bizimodu tristia!
Alaipire bat bakarra daukat:
ametsetan sinistia;
Zu ikusteko noiznai asko det
nere begiyak ixtia.

Nere osaba Joxe Bernardo
iritxi naiz ontaraño
ta ixiltzera nua, zer esan
asko badaruzkat baño.
Gure berriyak zabaldu bitza
derizkiyon lekuraño
esanaz bere illoba dala
Pedro Maria Otaño.

On Fidel Lizarraga, atenditu beza:
bedorrengana gatoz soñu eta dantza,
ezaguturik dala, komeni dan gauza,
ematia merezi duben alabantza.

Juan dan aspaldiyan desiotan geunden
gure alkate jauna ikusteko emen;
eziñ konsideratu progatu baño len,
erri au zertaraño konsolatu duben,

Jakiñik bedorrekiñ kontentuz gaudela
ez gaitu utzi biar bakarrik bezela,
gu emen geldituko gerade bestela
artzayikan ez duten ardiyak, bezela.

Bedorren anparua, gauza biarra da
bakarrik gelditzia guretzat txarra da
zuzen argi egingo digun izarra da
onorez beterikan Fidel Lizarraga.

Erri onen karguba aurten artu badu
gradu andigua-re merezituba du:
probintzi onek ondo luzituko badu
oraiñ alkate da ta laxter diputadu.

Fidel ikusi naia, emen bazeguan
joan dan aspaldiyan espero genduan;
ez berriz gugandikan apartera juan;
danok bizi nai degu bedorren onduan.

Bedorrengana oso itxutubak gaude
aurrera ala izango gerade;
gertatzen baldiñ bada zerbait nobedade
gurekiñ konta beza kuidadorik gabe.

Biba on Fidel jauna, gure nagusiya;
gradu ori daduka ondo mereziya;
biba gero segitzen diyon justiziya.
Jaunak diyela urte askoko biziya.

Karidadea!

		Miguel Oñateren doñuan

Ea, ea, euskaldunak
malkuak legortutzera
tristeak alaitutzera
atozte, bada lagunak.

Denak, denak, itsasuak
berekiñ eramanak
«Reina Regenten» ziranak
illak dirade gaxuak.

Umezurtzak eta alargunak
daude lagutzaren eske;
gu nola egon gitezke
lertu gaberik barrunak!

Gaxo aien bakardadea
alaitutzen ote degun,
aurreratu zaiotegun
guztiyon karidadea.

Zer gauza ederra!!
dan karidadea.

Amets bat

Ni jaio nintzan Euskal-lurreko
leku pozgarri abetan
eta Euskera irintsi nuben
lenbiziko asnasetan,
amak siaskan nedukanian
edo bere besuetan,
kontu politak esanaz beti,
kantatuaz batzubetan,
geren aitonak moldatu-tako
itz neurtu ta bersuetan.

Neri begira eziñ aspertuz
antxen, ordu osuetan,
semetxuaren bizigarriya
berak bere petxubetan
emanaz, azi ninduben aiñ
izaera goxuetan,
non egundaño etzaidan aztu
geroz nere pausuetan
iñoiz arkitu izanagatik
bizitza erosuetan:
ainbesteraño baturik negon
neronen gurasuetan
ta txikitatik nere onduan
ikusitako gauzetan;
bañan etsaiaz miñ artzen nonbait
gure poz ta jolasetan,
argatik gerok batere kulpik
ez gendubela ezertan,
txit urrutira joan biarra
izandu nuben batetan;
oso gazterik arkitu nintzan
Amerikako Panpetan
ta bizimodu txit erosua
iduki arren an bertan,
nere biyotzak etziran uzten
sekulan ere paketan,
iduri zuben berriz eguak
neukazkiyela anketan:
esaten da, bat bizi leikela
ondo alderdi danetan,
—bai asetzia beste gauzarik
ezpadu artzen arretan;—
bañan gizonak odol pixka bat
baldin badu erraietan
eta txikitan bizitu bada
esan dan modu aietan,
egunaz zerbait atzendu leike
darabiltzkiyen lanetan;
bañan pentsatzen jartzen danian
bakardadian gaubetan,
zenbateraño supritutzen dan
nik ando progatu det an:
iñola eziñ pentsatu nuben
nere lurrian bestetan,
eta, ara zer gerta zitzaidan
arrats batez ametsetan.

Amets eragiñ ziran
neukan desiuak,
non artu ordurako
arrats artan luak,
beriala zabaldu
zizkiran eguak,
eta lagundurikan
betiko leluak,
ixtan patez igaro
nituben leguak,
mendi eta zelaiak
tontor ta zuluak
legor eta bustiyak
lur ta itsasuak,
laño eta odaiak
erri ta basuak,
batere neke gabe
egiñaz pausuak,
neretzat bire denak
ziran erosuak:
inbiriya ziraten
aideko usuak,
atzian gelditutzen
ziran balazuak,
ta etziran segitzen
tximistaren suak:
eziñ busti ninduben
euri erasuak,
aitu ziraden traba
eta arazuak;
urruti egon arren
nere gurasuak,
Amerikan zabaldu
orduko besuak,
biyen tartian artu
nituben gaxuak.
	Nik.—
Ama!... Aita!... amatxo!!
	Amak.—
Nere seme!! sematxo!!
Nere besuetan... o!!
	Aitak.—
Mutill, emen aiz?
Nola ago?
	Amak.—
Ai! Eutsi, nere xeme...;
muxu bat, onlaxe...
ma, ma, berriz ere bai,
ma, len bezelaxe...
jango zinduzket dana,
aren nago gose...
auxen da zoramena,
ni eziñ naiz ase...
Nere seme laztana,
onda zaude noski?
Ni illko ninduke zu
ikustiak gaizki...

Sekulan ez det izan
ai! onenbeste poz
argatikan begiyak
bete zaizkit malkoz;
bañan biyotzetikan
aiñ eztiro datoz,
farrez baño geiago
gozatu det askoz;
nere seme ederra,
eldu berriz, atoz.
	Nik.—
Ama, aita...
aparte bizi beraz
onenbeste naita!!
	Aitak.—
Mutill auxen nai nikan,
oraiñ emen ago
ta ez dek noski berriz
asmorik izango,
gure aldamenetik
joateko geiago,
ez al diguk orlako
penarik emango!
	Amak.—
Zer da, nere senarra,
zer da kontu ori?
Geiago orlakorik
begira gero neri
aipatutzen banazu!
Atoz; Pello Mari;
laztan gozo bat, muxu...
orlaxen... amari...

         * * *

Nere seme ederra,
an poz'eman diak;
iya ler egiñ zikan
nere barrunbiak!
Ama guztiyak gaituk
semien zaliak,
bañan nork izateizkik
onlako aliak?

Nik egiñgo nizkikek
millaka galdiak,
nekatuba ez baldiñ
baeuka biriak,
bañan nola egongo
aizen logaliak,
ondo gobernatuta
oiera joan biak.

Denak lotan zioztik
ire senidiak,
i ezkeroztik sortu-
tako landariak;
bigar gonbidatuko
dizkiyat aidiak
ta inguru-mariko
adiskidiak;
pobre izan arren ez
gaituk eskaliak,
zer jana bazedukak
gure sukaldiak;
bañan nik badizkiyat
mokaru obiak,
armariyo txokuan
iretzat gordiak,
umotutako sagar
eta udariak,
jarri ezkeroz iñork
ikutu gabiak...,
Ia semetxo, muxu
bat eman akiak,
goxatzen aukanian
oieko pakiak,
aiek janaz kontubak
esango nazkiak...

         * * *

	Aitak.—
Zer goguangarriya
dan gaurko eguna;
auxen da suertia
izandu deguna!;
etortziaz gañera
gure seme ona,
guk etxian ostatuz
daukagun amona!...
	Amak.—
Iya ez nintzan artzaz
oroitzen, gizona;
gure mutillak eman
digun poztasuna
dala meriyo neukan
burutikan juna.
Uraxen da xarra ta
polita zegona!;
begiyetan, aldizka,
zer alaitasuna!
bañan galdu xamarra
dauka osasuna
edo barrenen zerbait
berak nai eztuna.
Suspiriyo batzubek
ixilik entzuna
nago berari, eta
pentzatzen egona:
—Atxo xar polit onek
zer ote du Jauna.
semien bat agiyan
aldegiñ dubana?
Ainbeste begiramen
neukan beregana,
ikusirik aiñ xarra
garbi ta txukuna;
berrogei arabakiz
konponduba gona,
alde danetara aiñ
modu polit-duna,
diruri aingeruben
kolkoko kutuna.
Kontatu digu bere
bizitza astuna
(Guk zer baliyo degu,
ura da iztuna!)
bañan erana dago
nonbait beazuna;
negarrez aipatutzen
du etorkizuna.
Nik ere nola deran
txit biyotz biguna
berialaxen artu
diyot naitasuna,
eta galdeturikan
al beziñ leguna:
—Ama, bedori zein da,
anbat alarguna?
—Erantzun dit esanaz:
—Ni naiz Euskalduna.

         * * *

Onen ondoren, amak
agindu bezela,
eskuban arturikan
piztu ta kandela
ta esanaz Jainkuak
gaubon ziyotela,
zai nedukan oiera
joan nintzan bezela,
amona xar on ura
goguan nubela.
Erantzi ta maindire
tarteko epela
goxatzen, iya luak
artuban neguela
ta begiyak itxiyak
nedukazkiyela,
kolpez ikusi nuben
argituba gela,
eta erdi erdiyan
txutik zeguela,
amona xar bat diz diz
egiten zubela,
zeña izketan asi
zitzaidan onela:
—Ama Euskera naiz, Pello Mari,
etzaitezela bildurtu;
kezketan nator beste aldera
ote zerade biurtu.
Ainbeste semek iges egin dit,
iya naiz negarrez urtu!
ez ote dezu zuk ere naiko
nere malkorik legortu!

Au aditzian odol guztiyak
ur biurtu zitzaizkian
eta saltatu nintzan oietik
zergatik negon gaizki an,
esanaz: —Ama! bere lurlrian
beraz berori eskian?
Beria nau ta agindu bizait
nik zer egiñ nezakian.

—Gauza aundirik etzenezake
ezagututzen det ori;
urruti izan dan batentzako
franko lan zalla diruri;
bañan eztiyot nik eskatutzen
eziñ dubenik iñori.
eta ara zer agindutzeko
asmoa daukadan zuri.

Eskutik eldu ta muñ emanaz
bertan belaunikaturik,
erantzun niyon: Ama, agindu;
ez izan nitzaz ardurik.
Beraz bedorren lurrian dago
Euskera iya galdurik?
Ni beria nau eta ez det nai
kontzientziko kargurik.

Diyozun aña maite badezu
zartu dan Ama Euskera,
billa ezazu Euskal-erria
izendatzen dan papera;
ura da nere bizi-lekuba
ez det nai andik atera;
seme leialak an biltzen zaizkit
joan zaiztez aien artera.

Ama Euskerak au esan ziran
jarririk begi alaiak,
orrengatikan nakar onera
berari lagundu naiak,
gutxi nezake, oso txikiyak
dira nik dauzkadan gaiak;
bañan pozkiroz egiñgo ditut
gaubak egun, aste jaiak;
leku pixka bat Euskal-errian
eskatzeizutet, anaiak.

Karidadea!

Españi triste ontan
aspalditik geunden
atsekabe gogorrak
sentirik barrunen;
munduko mirariyak
izan giñanak len,
ez dakit ontara zerk
ekarri gaituben.
Aiñ gauza miñgarriyak
pasa dira emen
ta ez gentzake ezan
kulpa zeñek duben.

Lagun bear ditugun
urak eta suak,
nola biyak diraden
gauza indartsuak,
pixti gogorren gisa
kalparrak jasuak,
zelatatzen dituzte
gizonen pausuak,
balirake bezela
etsaien lazuak:
bestela esan bitza
Santander gaxuak,
guztiyok memoriyan
dauzkagun kasuak,
ta beste Españiko
famili osuak,
ondatu zitubenak
ujal erasuak.
Aien ondoren oraiñ
berriz, itsasuak,
erakutsiyaz bere
zelaidi mantsuak,
zabaltzen balizkigu
bezela besuak...
orra zer egiñ digun
betiko paltsuak.

Zan Martxoko illaren
amargarrenian,
oraiñ arkitzen geran
urte barrenian,
guda-ontzi bikaiñ bat
Kadiz-ko urian
zisne bat bezin liraiñ
itsas bazterrian,
aiñ itxura egoki
eta ederrian
arkitutzen zan jende
askoren aurrian,
aruntz-onuntz txiki bat
egiñ bearrian.

Ikustera jauregi
ur-gañeko ura,
ainbeste lagun bildu
ziran ingurura,
mirariztera berak
zedukan itxura,
iritziyak emanaz
nork bere modura.

Askok goititutzean
begiyak zerura,
eguzkiya par-irriz
zeguan lekura
ta gero ikustean
itsasoko ura,
urdiñ ta geldi, belar-
soruen modura
lasaitasun bat sartzen
zitzaien petxura
ta, zenbati etorri
zitzaion burura,
pozik egiñ zeikela
juan etorri ura!

Ontan azaldu ziran
itsas gudariak,
ontzi eder artako
jaun agintariak,
ondoren zituztela
beren mirabiak
ta inguruan moro
biyotzik gabiak:
oiek Marrueko-tik
etorri berriak,
guri erakustera
koran-en legiak;
emen janik, an baño
mokadu obiak,
esker gabeko gizon
erdi aberiak,
laguntzalle emanaz
Españi nobliak
berak ainbeste maite
zituben semiak,
utzirik ama, aita
andre ta umiak
beren lur maite, lagun
eta senidiak,
pixti-tzar aiekin joan
ziraden jendiak
par irriz alaiturik
beren aurpegiak.
Eta andikan laxter...
A..., doakabiak!!

Lareun eta geiago
gizon biotztsuak,
menderaturik uste
etzan erasuak,
«Reina Regente» eder
artako maisuak
nagusi eta morroi,
guztiyak osuak,
gorde ditu asetzen
ez dan itsasuak.

Oraiñ or daruzkagu
oien gurasuak,
buruak makurturik
miñ ezin jasuak
eta alargundurik
emazte txintxuak,
negarrez, ikusirik
ume zurtzatxuak,
malezirik oraiñdik
ez duten uxuak,
luzatzen dizkatela
beren eskutxuak,
amatxori esanaz
onla, kontutxuak,
purrakatuaz onen
biyotz ta petxuak:
—Aitak noiz ekarriko
dizkigu goxuak?
—Amak aurreraturik
orduban besuak,
biltzen ditu, esanaz
—Ai aingerutxuak!
—ta partituaz malko
tartian muxuak...
ez daki zer erantzun...,
ezin du, gaxuak!!!

Joan ziran itsas-gizon
prestuak Tanger-a,
moro zatarrak bizi
diran parajera,
egualdiyak emanik
alako aukera,
Mahomaren illobak
pakian uztera.
Jiratu ziranian
Españi aldera,
lurretik aldegiñez
itsas zabalera,
onek kolpez galdurik
lengo urdinkera,
beltza ta itsusiya
azaldu zan bera.
Eguzkiya sarturik
lotsaz odoipera,
aizeak altxa zuben
alako kolera,
non zirudien goiak
zetozela beera
ta itsasuak beren
oitik irtetera;
olatuak igoaz
elkarren gañera,
egiñik suge amo-
rratuen papera,
bazetozen bezela
guztiyak jatera,
saltatutzen ziraden
«Reina Regentera»:
iduri zuben mundu-
aren bukaera.
Ta ala ere gure
gud'ontzi ederra,
beldur gabe sartu zan
guztiyen tartera,
esanaz: —bire; bire;
españolak gera,
ta iritxi nai degu
geren lur maitera,
—ta kapitanak ziyon:
—Aurrera, aurrera...
—Trafalgar inguruan
gutxi gora bera,
uste da joan zirala
denak itxaspera!!

Trafalgar...! O, zer izen
goguangarriya!
Odolezko letrakin
kondairan jarriya;
nork ez daki au dala
Txurruka aundiya
egun batez betiko
galdu zan tokiya!
Bañan gerran illtzia
gizon gudariya,
irabazten dubela
betiko gloriya,
tristea dalarikan
da alaigarriya.
Oraiñ gertatu dana
da negargarriya
argatikan bete da
lutoz Españiya.

Ez balira bezela
diña gure penak,
galduarekiñ «Reina
Regenten» zeudenak,
ontzi «Karpio»kuak
ito dira denak
bereganaturikan
itsaso zekenak.
Guztiyak ziran seme
Españiyarenak
eta gure anaiak
galdu diradenak
Nola ez negar egiñ
biyotzik dubenak!

Erregutu dezagun
ito zan jendea,
Jaunak iduki dezan
berekiñ gordea,
eta eginik bizi
diranen galdea,
lagun dezagun triste-
en bakardadea:
Au da egiñ bearra
daukagun tarea.

O, Zer gauza ederra
dan Karidadea!!

Ordañak

Beti oitura deran bezela
juan dan larunbatian,
lantegitikan atera eta
afaltzera bitartian,
Lenguxu-nera juan nintzan ta
sartu orduko atian
Pakok sei berso eman zizkidan
papertxo txuri batian
ezanaz: —ia asmatzen dezun
zeñek moldatubak diran?

Aiñ griña aundiz gelditu nintzan
begira paper artara
non irakurri nitubeneko
bost edo sei errenkara
eranzun nion: Pako, kantu au
izugarri ederra da
ta nere ustez etzitzakian
Sarituak bestek para;
nik dakidanik ura bakarrik
irixten da orretara.

«Asmatu dezu (zion far-irritz)
ark berak ipiñi ditu,
ta badiruri ederragorik
eziñ leikela aditu;
or ezagun da nola etzaizkan
oraindik indarrak aitu;
bañan txit onak arek jartziaz
eziñ giñtezke arritu,
sinisten zaill bai izango zala
txarrak azaldu balitu».

Askok aitortzen ez du dubela
euskerak edertasunik,
ezagutzen ez dakitenentzat
ezer ez baita gauz onik
bañan paper au irakurrita
zuri esaten dizut nik
kantu doaiez betetako au
bear bezela entzunik
ez nuke nere lagun izan nai
limurtzen ez dan gizonik.

Sarituaren muñetan suba
Musak zuten irazeki
ta pentsaerik aundienentzat
badu bear aña toki;
jakintsu danen gisara egiten
du bere buruba txiki,
aiñ maite duben Ama Euskera
nairik lurretik eraki
biursarien galdezka dator
ta berak aña, nork daki?

Ama Euskera maite dutenak
zenbait euskaldun onradu
oraindik ere arkitzen dira
ontan suerte ona du;
bañan aiñ ego motxak dauzkagu
eziñ juan gera gora gu,
zu Saritua zuaz aurretik
eta bandera zabaldu,
nik desio det ibillitzia
zure atzetik soldadu.

Beste izkuntzik galtzen saiatu
ez bada Ama Euskera,
zertako datoz atzeerritarrak
oso zegona austera?
pixti gaizto bat balitz bezela
sartu naian auspera,
nola ez gera gu altxatuko
amari txutik eustera?
Izan gaitezen seme leialak
goitu dediyen ostera.

Sarituari nik opa diot
esan dedan aña sari,
batek bear du ta, zergatikan
au ez izan buruzari?
gañera emen badaude onak
beste zenbait biursari,
buru ta biotzezko lan ontan
oi diranak tajuz ari,
amak eskerrak emango dizka
seme danen laguntzari.

B-rekiñ

Baldiñ bizi baleike
bat bakarrik, berez,
besteren biarrikan
bage, bakardadez,
baliteke buruba
berotzia birez;
bañan bakoitzak beti
biar badu bestez;
beti baldiñ dagabiltz
biarren biarrez...
begiratu biagu,
bi begiz, biyotzez;
bestela bildu biar
baletorke,... baietz;
baldiñ begiramenik
bage, banidadez
bagabiltz bekokiya
biurturik beltz.
Bagebiltake beiñ beren
besteren bildurrez
biar bezelakuak
bagiña barrunbez?

—Onen ondoren jarritakuak
beste batzubek baziran;
bañan etzaizkit bururatutzen,
ai, zenbat aztu zaizkiran...!—

Nasketak

Lengo egun batian
Juan eta Andres,
inguraturik beren
ume eta andrez,
asi ziran izketan
bullan eta oska
bazirudiñ norbait jan
nai zutela ozka.

Andre eta umiak
gero etxera juan
ta bakarrik gelditu
ziran Andres ta Juan.

Biyak mintzatzen ziran
ainbesteko suban
jende ark nunbait txit miñ
izan biar zuban.

Andresek onla ziyon:
—adi ezazu, Juan:
lengo oitura onak
nora zaizkigu juan?
—Lengo oitura onak
nora juan diran?
baziñaki bada zer
su ematen diran...
—«Zu» ematen dizula?
—«Su» esan dizut, «su»;
zer euskaldun andaluz
zerade berriz «zu»!

—Nik ori esan arren
euskaldun bikaña,
lur au maite detana
agiyan bik aña.

Nola esan nik zenbait
maite detan bera!
ikusten deranian
dijuala beera,
negarrez urtutzen da
nere biyotz beraa.

Gure ontasun danak
dizkigute ostu,
gero sutan gaudela,
nola ordia oztu?

Guri bildu zaizkigu
urtiak gañera
ta semiak soldaru
eraman gañera.

Eziñ gusto emanaz
ainbeste erori
guk, zer egingo degu?
lurpera erori!

Nere emaztiari
begira negon atzo
gaztia dalarikan
biurtu zait atso.

Txardiña zarka jan ta
gañetikan ura,
nola onduko zaio
kolore txar ura?

Ezurretan barrena
sartu zayo otza
gau guztiyan badegu
eztularen otsa.

Seme bat du ta bera
soldaruskan sartu
bat denbora baño len,
nola ez bada zartu!

Oraindik gaztia da
urtez eta illez,
buru dana betia
biar zuben illez,
ortzak ere juan zaizka
indar danak illez.

Aren kolore onak
zeduzkanak igez
egiñ diote noski
sekulako iges.

Len pozez mendiraño
oi zana atera
gaur ozta azaltzen da
etxeko atera.

Beldur nintzan gaitz ura
geiegi eltzia,
ta salda onarekiñ
jartzekotz eltzia,
biarrezkua nuben
zerbaiti eltzia.

Ill nituben lau ollo
ollarra ta atia
bañan nere andriak
eziñ pasa atia.

Beiak ere esnerik
etzedukan iya
zergatik jaten zuben
zingirako iya.

Onelakoxe lanak
etorririk guri
iya igartu gera
len geundenak guri.

—Zure koitak isillik
dizkitzut aditu,
esan dezu nekian
zerala aditu,
lengo ontasun danak
ala-ere aitu,
sinista zazu ez naiz
batere arritu.

Ni gauz oien gañian
izketan astian
ari neike ixildu
gabe bi astian.

Nik guztiyak esango
banizkitzu zuri,
izubak ipiñiko
zinduzke aiñ zuri,
non egingo zenduken
zuk, ezikan eze,
ikararen indarrez
balantz edo ese,
ta lurrera erori
igar eta eze.

Nik ere banituben
lau bei ta bi ari,
gañera berdumenak
zenbat libra ari,
nere andria beti
ardatzian ari,
semiari esanaz
«mutill», saia ari,
danak eman giñuzkan
zure etsai ari.

Nik ere banituben
ala ta botia
diana darukat aiñ
urruti botia,
gomak ez luke egingo
aiñ luze botia.

Oraiñ etorri zaigu
bizi-modu zalla
galdu gendubelako
len gendukan salla.

Lo egiteko daukat
oirik ez ta aska,
alperrik da nai arren
memoriya aska,
ill arte bizi biar
burubari azka.—

Izugarrizkua zan
gizon aien miñtza,
argatikan ziraden
era ortan mintza,
aserrez gorriturik
aurpegiko mintza.

Aiek esango zuten
geiagore anbat
bañan ezin zeikian
beti egon an bat.

Argatik ez nioten
geiago aditu,
ta neronek somatzen
ez det nai aritu.

Perrando Amezketarra

Egon oi dira gordiak
	loriak
Nik nai det billatzen saia
	usaia
Eta arki leike errez
	berez
Nola dakarkiyen legez
	Loriak usaia berez.

Zenbat gauza on munduan
	txokuan
Daude larpian galdurik
	azturik
Eta gelditzen dirala
	ala!
Ez ditzagun utzi bada
	Txokuan azturik ala.

Sasipietan egonak
	gizonak
Diamante ta urrien
	lorien
Autzera oi dira izan
	gisan
Ai! zenbat ote dabiltzan
	Gizonak lorien gisan.

Azaldu gabia ondo
	Perrando
Zabaldu arren usaia
	Artzaia
Bañan lezateke esan
	nor zan
Amezketan ta Tolosan
	Perrando artzaia nor zan.

On geiena dan lekutik
	Zerutik
Ez eskolan ikasiya
	jatxiya
Zebillela ardi ondoren
	zuben
Perrandok suba barrunen
	Zerutik jatxita zuben.

Arek etzekiyen asko
	moldezko
ta esku-izkribuetan
	letretan;
Bañan ura zan Euskera
	bera
Argatik nai det atera
	moldezko letretan bera.

Ama Euskara

		Esan beldurrik gabe
		Euskaldunak gera.
			Iparragirre

Bizi lekutxo txiki batean
berez toki zekenean,
bañan ala ere pozez semeak
bildurik zeduzkanean,
bizi zan ama biyotz samurra
berien aldamenean;
danak alkarri lagun egiñaz
saiaturikan lanean,
iritxi ziran larreak baratz
biurtzera azkenean.

Jaungoiko onak ikusirikan
jende aren ontasuna,
beti oparo ematen zien
indarra ta osasuna;
lanaren birez berendu zuten
lur zallaren erantzuna,
urrutietan ere izan da
geroz askotan entzuna,
nola mirariz artu oi zuten
ango ugaritasuna.

Ainbeste zuten lur zikoitz ura
landu eta ongarritu
non eman zuben jankaiarekiñ
danak oi ziran arritu;
bañan jatunak ere geiegi
nola ziran ugaritu,
ta leku txiki edertu ura
eziñ zeikian aunditu
norabaitera joan bearrean
asko ziraden arkitu.

Lur txiki artañ guzien diña
gauza nola etzegoan
seme batzuek txit urrutira
bear izan zuten joan;
bañan, ai! nola arkitzen ziran
andik aldegindakoan!
itz bat bakarra zebillen aien
biotzean ta aboan:
«ama» gaxoa beste gauzarik
etzeramaten gogoan.

Atzeerrian noizean beiñka
beren aldeko berriak
artzen zituzten seme on aiek,
bañan txit negargarriak;
alako batez bat altxatu zan
malkoz bustirik begiak,
esanaz: —«ama» galdu ez dezan
norbaiten gaiztakeriak,
ekairazute besarkara bat
beragana joan nai diat.

Batzuek penaz utzi ta pozek
besteen aldamenera
abiyatu zan seme leial au
bide luzean aurrera;
noizbait, azkenik, inguratu zan
bera jaio zan lurrea,
egualdi otzak ziran denboran,
Egoarriak aldera:
ai! zer barrendik egiñ zion bati
bere amaren galdeera!

—Adiskidea: bai al dakizu
gure ama ona non dan?
—Bai alafede, eta, nola ez,
gaur gaubean bere onran
festa degu ta? begira zazu
apaiñduta nola noan;
etziñan bada galdez asiko
aldi egokiagoan:
atoz nerekiñ ikusitzera
zeñen alaia dagoan.

Anai leial ta seme on ura
bestien ondora pozik
joan zan bilguma eder batera
eziñ geldituz biotzik;
nola etzuben ikusitzea
espero alako gauzik
«ama» deadar egiñ nai zuben
ta eziñ somatu itzik,
barren barrendik Jaungoikoari
esker ematea baizik.

Ama onratzen ikusirikan
bere anai ta lagunak,
au esan zuben urrutitikan
etorri zan euskaldunak:
—Euskaragatik albiste txarrak
guri eman dizkigunak
ez ditu ondo ezagututzen
gure itz ezti legunak;
alkar maiteak izan gaitezen
izen santu au degunak.

Republika ta Fueroak
	edo Mendiburuko Maiztarra

Alaba, suia eta illobak
ikustera aita zarra,
puxka maiteak emen, kalean,
daduzkan baserritarra,
urte luzeai gallen egiñaz
gazte bat beziñ azkarra,
Donostiyara etorri zaigu	.
utzirik bere baztarra,
Tolosa bañan goragotikan
Mendiburuko maiztarra.

Igaro dira egun batzuek
sekulako azkarrena
eta aitonak or azaltzen du
len barrenen zekarrena:
zortzi urteko rnutill koxkor bat
Joxe, illobik zarrena
eskatutzen du eramateko
(ai! ura amaren pena!)
esanaz zorrotz kalea dala
gaztientzako txarrena.

Bere ait'amen baimenarekiñ
Joxetxo au goierrira
joan zan oitura onak artzera
aitonaren baserrira;
geroztik ama gaxua beti
alde artara begira,
eziñ bizi zan bere semea
joan zanetik urte bira;
bañan azkenik bere aitona
zarrarekiñ etorri da.

Lenbizi utzi diote egiten
amarekiñ milla jolas
bañan txandikan nola ematen
etzuten oiek iñolaz
ta aitak ere begiratutzen
ziyon benaz ta ajolaz
galdetu ziyon aiton zarrari
far-irriyan, erdi burlaz:
—mutill ederra dakarki, bañan,
nol'ote dago eskolaz?

—Ori aditu zuben denboran
aitonak altxarik garboz;
erantzun ziyon: —eskol'oberik
eziñ eska leike aboz;
euskalduna da eta pueroak
maitatzen ditu oraingoz;
nola karrika beterik dagon
erreplurikano gaiztoz,
—eraman nuben ta obe luke
berriz an balego askoz.

—Republika zer dala uste du?
Aitona betor onuntza;
eztegu ondo entenditutzen
ez baita gure izkuntza;
bañan eskatzen du egiteko
denok elkarri laguntza,
beren modura gobernatubaz
probintzi t'erri bakoitza.
Ortik fuerora, zer diferentzi
dago, aitona? Zer? Utsa.

—Zure tokiyan beste zenbaitek
itzegiñ balit onela;
animatikan aitortzen dizut
sinistuko ez nubela
bañan zu, suia, nik ondo dakit
egitiya zeradela
eta diyozu erreplurikak
puerua dakarrela...
Orduban saia gaitezen denok
ta lenbailen datorrela.

Bastilla

Jakitearen argitasuna
iritxi zaioten denak,
nola itsasoz aruntzkotarrak
ala onontztik daudenak,
eta geiago oien tartian
biyotz altxia dubenak,
gaur Frantziyari biraltzen dizka
eskumuñ bereztubenak.
Gutxiyagorik ez du merezi
Bastilla-ren oroimenak.

Bastilla deitzen zitzaion etxe
tzar bat Parixen gaiñduba,
agintariyen josta-lekuba
mendekuan infernuba:
jende «txe» dena oiñperatubaz
luzaruan egonduba;
gaur eun ta lau urte, altxarik
aserre erri miñduba,
onen indarrez izan zan ura
purrukatu ta kenduba.

Erriya ala ikusitzian
agintariyak atiak
itxi zituzten; bañan aitubak
zeuden aien agintiak;
Parixko seme alkar maitiak
samiñtusunez betiak,
autsi zituzten beren anaiak
lotzeko zeuden katiak
eta len goien zeudenak izan
ziran azpira botiak.

Nola itsaso aserretua
iñoiz biurtzen dan apar,
gisa berian altxatu ziran
aiñbeste milla atzapar:
txikiyak laxter aunditu ziran
artu zutenian alkar,
aundiyak berriz, eta nola ez!
txikitu ziraden azkar;
Frantziyak daukan aunditasuna
egun santu arek dakar.

Uztaillaren amalaubian
gaur eun eta lau urte,
frantzesak azañ izugarri au
egiñ izan ez balute,
etorkizuna etzitekian
daukan aña argiz bete.
Bai, animako ogiya denoi
bidean jarri digute;
agur ditzagun gure maisuak
guztiya merezi dute.

Españolak eta Moruak

Erdi lotan bezela
joan dan aspaldiyan,
iñoren parragarri
geunden Españiyan;
argatikan moruak
ausardi aundiyan,
artu nai zuten legoi
zarra oñ azpiyan
ta gaztiak azaldu
zaizkate kabiyan.

Zar itxuran daguen
legoia tximutzat,
artuko zuten bada?
Oiek astaputzak!
Berak nola diraden
animali utsak,
izan arren Koran ta
Mahoma laguntzat,
astinduko dizkate
txilabako autsak.

Españiyan biyotzak
daude txit jasuak,
legoia esnatu du
tximu erasuak:
baleudezke seguru
joan diran gaxuak,
aientzako dauzkala
beren gurasuak:
malko bat illentzako
bizintzat besuak.

Txepetxa

Askotan esan izandu dute
gizon ikastun argiyak
nola pixtiyak izan litezken
gure erakuslariyak,
erlia da bat aipatzen dana
o! zer lau arrigarriyak
jartzen dituzten gure aurrian
onek eta txingurriyak!
txepetxak berriz erakusten du
ainbeste nola aik biyak.

Euskal-lurreko txoriyetan dan
txikitxuena da bera;
gaztañ kolore bakarrekua,
nai bada ez da ederra:
begi argiyak, buru xanpala
moko ttenttia aurrera;
korputza motxa anka laburrak,
xaltokako ibillera;
xalapartako egalariya
eta kantari ergela.

Txotx batek aisa jasoko luke
nola karga gutxi duan,
bañan gustatzen zaio jartzia
adar sendoxiaguan;
amildu arren ez leike galdu
dakiyelako eguan:
bañan arkitzen baldin bada ere
burnizko aldamiyuan
iru lau aldiz xanpatutzen du
seguru ote daguan.

Udaberriyan lendabiziko
kabiya txepetxarena
azaldutzen da ta ezaguna
goroldiyozkua dena;
arbol gerriyan untza tartian
du lekurik maitiena
ta gizon askok ikusitzian
iritxpirian daguena,
esan oi dute: —zer konfiantza,
txori txar onek dubena!

Ta edozeñek esan lezake
berari begiratzian,
arretarikan ez dadukala
egiñ leioken gaitzian;
ez-iduriyan ark kabiyari
beste zulua atzian
egiten diyo, andik joateko
aurrerakua tapatzian;
erakutsiyaz pentsa zagula
nola atera sartzian.

Beti-betiko

		Nire adiskide maite
		Buenaventura Soroaren 
		doñurako egiñdako letra.

	Galaiak.—
Zure aita ta amari
(trantze estua!)
izandu naiz eskatzen
zedorren eskua;
egiña zendukazula
amarekikua,
zuk esan eta nedukan
	sinistua,
aita berriz mintzatu zait
	aiñ prestua,
baietz agiñdu dit eta
	au da gustua!
nere biyotz gaxua dago
	birpiztua

	Damak.—
Nola dezun zuk barren bat
danik onena,
beti izan dizut nik
zure sinismena;
baña falta zitzaigun
lanikan zallena:
nere aita prestuaren
	aitormena:
aspalditik banekiyen
	amarena,
ta oraiñ badegulako
	biyen baimena,
badakizu ni zuretzako
	naguena.

	Galaiak.—
Nola mundu onetan ez
dezun berdiñik,
eziñ arki nezake
nik zure ordañik;
neretzako zeradela
sinistu eziñik
aspaldiyan igaro det
	gau samiñik;
bañan ez da mudakorrik
	biyotz fiñik;
oraiñ lengo traba denak
	alderagiñik.
biziko gorade gu biyok
	bat egiñik.

	Galaiak.—
Ai, nik zenbat nai dizudan!
	Damak.—
Eta nik zur'i?
	Galaiak.—
Mingañez eziñ esan
genezake ori.
Biyotzak aiñ alkartu
zaizkigu biyori
nola bildu etzaiozkan
	len iñori
petxu batian daudela
	badiruri.
Ori egiya izanik...
	muxu bat neri
ez al nazu bada emango?
	Damak.—
	Tori, tori.

Limosnatxo bat

Mutill koxkor bat itxu aurreko
zubela aldamenian,
gizon burusoll bizar-zuri bat
bi makuluren gañian,
kale eskiñan ikusi nuben
iñora ezin joanian;
ta bera nor zan jakiñ nayian
inguratu nintzanian...
limosnatxo bat eskatu ziran
Jainkuaren izenian.

Zerbait emanaz galdetu niyon
altzan modu onenian,
jaiotzatikan al zeukan ala
gaitzak artuba mendian;
erantzun ziran: ez, semia, ez,
nik sasoia nubenian,
ez nuben uzte iritxitzerik
onetara azkenian...
gaur limosna bat eskatutzen det
Jainkuaren izenian.

Eta segitu zuben esanaz:
—lengo gerrate denian,
ni aurren xamar ibiltzen nintzan
beti edo geienian;
nekatu gabe, aisa igoaz
aldapik luzienian;
etzan burura asko etortzen
gu ala gebiltzanian...
gero limosna eskatutzerik
Jainkuaren izenian.

Odolak bero eta buruba
arrua daguenian,
edozeiñ moduz sartutzen da bat
alako itxumenian;
atsekabe ta negar samiñak
badatoz ondorenian;
nola ere bait batek biziya
utzitzen ez dubenian...
limosnatxo bat eskatu biar
Jainkuaren izenian.

Iñoiz pentsatzen nere artian
ni jarritzen naizenian,
gaur ere asko dirala joango
lirakenak zuzenian,
ez luke iñork sinistatuko
zer pena ematen diran.
Ai! orla nintzan ni ere sano
ta gazte nenguenian...
gaur limosna bat eskatutzen det
Jainkuaren izenian.

Ai! txorakeri asko egiten
da zentzurik ez danian,
sinista zazu ur au pasia
daukanaren esanian:
obiago da, sasoi dan arte
saiatutzia lanian,
negar egiñaz ibilli gabe
gero denbora joanian...
limosnatxo bat bildu eziñik
Jainkuaren izenian.

Elizakuak
	edo
Au mundua!

Illunak nabarturik
bideko tiñua
zeukan, ta, ixildu zan
txorien doñua:
odoi tartetik iñoiz
izarren keñua
senti zan, bañan bian
sortu zan lañua;
argi baten aurretik
kolpez errañua
azaldu zan ta laxter
(eliza siñua)
gugana iritxi zan
txintxarri soñua.

Txilin, txilin jo zuben
berriz txintxarriyak,
aditzera emanaz
gauza mirariyak
beti txit onak, bañan
iñoiz mingarriyak,
izaten diranian
gaitzak ekarriyak.
Oso tristetu ziran
gure aurpegiyak
ta beria azaldu
zuben illargiyak:
eskuban arturikan
buru estalkiyak
lurrian belauniko
an geuden jarriak
ta parte-artu zuben
Zeru-gau-argiyak:
an pasa biar zuben
Jaungoiko aundiyak!

Eukaristi Santua
jarriya Maisuak
zijuan pasatzen, ta
beraren pausuak,
umill agurtzen ditu
kristau fedetsuak;
ta nola emen ala
geran geientsuak,
gertatzen diranian
alako kasuak,
burubak makur eta
biyotzak jasuak,
barrendikan egiten
dira errezuak,
meserez izan ditzan
miñ duben gaxuak.

Pentsatutzen munduko
izate aulian,
kasikan lorik egiñ
ez nuben gaubian,
ta urrengo goizian
zortziyak aldian,
joan nintzan Jauna artu
zunaren galdian.
Ezkaratz zar batera
sartu ondorian,
kanta otsa senti zan
etxe barrunbian,
guztizko doñu alai
eta ederrian.
Pozez bera aditzen
negola an bian,
biziro berri onak
ziraden idian,
gizon bat azaldu zan
ate brinbalian,
eta nere galdeera
egiñ niyonian,
malko bi zerorizkan
bere masallian
ta ziyon: —ortxen dago
gaxu iyillian!...
—Bere ama maitia
zedukan oyian!
Arriturik gelditu
nintzaion aurrian
ta kanta otsa nola
senti zan artian,
esan niyon: —or nola
daude umorian,
agoniya arkitzen
bada etxe berian?
Ori ez da kabitzen
kristauben legian;
zita erantzun ziran
erdi negarrian:
—Ai! Or famili asko
nola bizi diran,
anbat jakingo ere
ez dute ordian,
desgrazi au arkitzen
danikan gurian!
Eziñ biziyak gauzka
aiñ bakardadian,
ixil ixilik geren
baztartxo pobrian,
beste guztiyetatik
kasikan gordian,
ez bagiña bezela
jaiuak lurrian!...
Illtzia obe izan
liteke, aldian.
bizi ez danarentzat
itxura obian...!
—Zenbat onlako oi da
mundu zabalian!!

DONOSTIYA, UXUA

		Saritua

Nola gizon guztiyak
txit aundiyak diran
eta oso txikiyak
denbora berian,
batek asko pentsatu
eta ondorian,
igartzen diyo nola
gauz'asko lurrian,
ainbeste itsasuan
ala legorrian,
egonagatik anbat
gugandik urrian,
Jaungoikuak daduzkan
betiko gordian.

Argatik dago txutik
betiko galdeera:
—Zergatikan da gauz'an
beste ori zer da?
—Iñoiz erantzuteko
izaten da era,
gizona iritxi da
zerbait jakitera,
illunpetatik gauza
asko du atera;
bañan jakintsunetan
geiena dan bera
erortzen da maizena
galde egitera:
—Zergatikan da gauz'an
beste ori zer da!

Ixiltzen diranian
gizon jakintsunak,
izketan asten gera
gutxi dakigunak;
aientzat bide asko
daude txit illunak,
estrapozoz betiak
eta trabadunak;
guretzat berriz denak
lirañ ta legunak,
gañera geren ustez
oso ezagunak;
ez bestek erakutsi
izan dizkigunak
edo ikasbiretik
datorkizkigunak,
baizikan ametsetan
sortzen zaizkigunak.
Naiz farra egiñ iñoiz
aditzen digunak,
beti izango dira
guretzat lagunak.

Argatik, galdetzian:
Donostiya zer da?
Ikusten da lenago
diyotan bezela,
jakintsu aundi denak
ixilik daudela,
edo geienaz ere
mintzatzen dutela
lan ori erabaki
eziñ ditekela;
ametsgilliak berriz,
kolpian, berela,
bere erantzuera
ematen dubela
esanaz; —Donostiya?
Kantauriko perla,
ta beste izen asko,
errezki, orrela,
txit ondo datozenak
jartzen ditubela.
Nork ukatu doaia
berez datorrela!
Naspillaturik beren
pisuz eta neurriz,
mundu guztiya bete
nai dutenak egiz,
bete oi dutena da
kopeta izerdiz,
gauzak ezagutzeko
arreta geiegiz.
Nik agurtutzen ditut
begiramen aundiz,
naiz berak farra egiñ
gure umekeriz.
Or konpon ditezela
beren jakinduriz.
Neretzat Donostiya,
ara zer dan berriz:
—Uso bat biralduba
Noe-ren Arkatik,
iñon legorrik bazan
jakitiagatik,
pixti leial gaxua
al zuben lekutik,
izpi bat txintxilika
zubela mokotik,
aditzera emanaz
argiro gogotik,
azaltzen ari zala
lurra ujalpetik,
biurtu zan atzera
urditza artatik,
lokabetuaz denak
zeukaten dudatik.

Putzuban emanikan
len ainbeste jira,
uso ona biraldu
zutenak urdira,
noizbait itxi ziran
Ararat-mendira,
lenbizi egokitu
zan legortegira.—
Noe buruzariyak
irtenik erdira
ta eskerrak emanaz
Zerura begira,
itza bireztu zuben
bere familira,
esanaz; —Sem ta Jafett
egun'etorri da
ta Jaunak agindubak
egiñ bear dira.
Zeron emazteakiñ
biyak urrutira
joan bear dezute
bizitza berrira;
Kan ta bere andrea
nerekiñ baitira;
ait'amak zarrak gaude
ta izan kupira,
ez lotsikan biraldu
gure aurpegira.
Oraiñ bendiziyua
ar zazute, tira!
—Eta agindu zuben
beste alderdira:
—Pixti denak bijoaz
al duten tokira.

Aiñ leial legor billa
joan zan egaztiya,
ekarririk birpiztu
zituben izpiya,
pixti denak bezela
izan zan utziya;
bañan argitasunez
nola zan jantziya,
aurrera eramanik
bere iritziya;
laster igaro zuben
legordi guztiya.
Oroitutzen zan leku
on bat ikusiya
eta bera izanik
txit egalariya,
alderdi artara zan
berela abiya,
topatzera goguan
zedukan tokiya.
Iritxi zubenian
berriz Kantauriya,
ementxen autu zuben
beretzat kabiya:
etzin zan, eta ez da
geroztik jaikiya;
begira, non daguan
gaxua jatxiya:
«len uxua zan eta
oraiñ Donostiya».

Buruba ageri du
gaztelu orretan;
korputza Donostiko
etxe ederretan,
ta isatsa Loiola-
ko erriberetan;
eskuiko egua
Ategorriyetan
eta ezkerrekua
Antiguan bertan
edo alde artara
dauden birietan,
Beste pixti batzubek
egope onetan
ikusten dira iñoiz
uda-egunetan,
beren lumak bustiyaz
Kontxako oletan,
pozkidaz dabiltzala
jostatzen uretan...
Sartu gabe kondaira
luziaguetan...
orra nere iritziz
Donostiya zer dan.

Larriya
	Romanza de Oñate

Uxo ego txuriya,
jatxiya zerutik,
izate guziya
emango det zugatik.

Entzun nazazu arren,
aingeru kutuna,
nai dizun biyotzak
gaur esaten dizuna.

Adoratutzen zaitut
ume zoragarriya,
belauniko zugatik
emen nago jarriya.
Atoz munduko illunkentzalle,
	izar argiya;
atoz kentzera, maitea,
nik daukadan larriya.

Zerutikan mundura
jatxi zerade egan
ta gloriyaren puxka bat
nola zerori ala zeran
(nik ez dakit, au zer dan!)
txoratzen naiz zure aurrrean...
Urrikaldu zaitea
ta barkatu, maitea,
nik zuregandik aldegitea.

Illko naiz miñez
zu gabe, ederra;
atozkit onera
	Ez, ez...
Joan zaite meserez.

Agur laztana,
bai, betiko agur,
deitutzen dit Jaunak
	Jaunak
bore ondoren gaur.

Jaungoikoak nai du
ni ara joatia
	maitia!
Egiñ bedi bada Jaunaren
	borondatia.

Gu ta gu-tarrak

		(Antonio Espondak eskatuta egiña.)

«Zer da Euskara, nor euskaldunak,
zeiñ, ta nongotarrak dira?»

Galdezka daude atzerritarrak
alde ontara begira,
mundu guztiyan bere berdiñik
ez duben Euskal-errira.

Eziñ ikusi gaituzte ondo,
irten gaitezen argira,
iñork mantxarik sortu ez dezan
gure jatorri garbira.

		Amerikatik etorri, eta, bere etxeko 
		atia joaz, osaba Jose Bernardori, 
		abotik abora botia, oroiturik nola berak 
		ni aruntz joaterakoan esan ziran kantuz:

	«Oraiñdikan an dago, jaio ziñan oia...»

—Osaba baldiñ ez badaduka
eiteko aundiyen bat or,
gizon bat dago bedorren galdez,
ate ondoraño betor:
bedorrek ondo dakiyena da
agintzen dana dala zor:
bera jaio zan oiaren billa
illoba orantxen dator.

		Goie aipatzen dan osabarekiko partieran, 
		abotik abora botatako bat, aditzalliak ikasiya:

—Agur nere osaba ta parientiak
ariyo adiskide ta lagun maitiak;
pena ematen dit zubek utzi ta joatiak;
berriz etortzen banaiz ez itxi atiak.

		Abotik abora, leku ta aldi banatuetan 
		botatako batzuek, aditzalliak ikasiyak:

	TREKURENIAN
Fermiñak ura bota dit deskuidatu-ta
eta utzi nau indar geienak kendu-ta;
bañan nik esperantza ez daukat galdu-ta
oztu dubenak aisa berotuko du-ta

	BARTOLO-ENIAN
Jaun abek beti jantzi oi dute
Zeru-koloreko kapa,
esku bat jarri petxuban eta
bestiarekiñ arrapa:
munduko gauzai itsasten zaizka
nola arrokari lapa...
oiek dirade diszipuluak
ta maisubu Karlos Txapa.

	MISERIKORDIKO MAISUARI
Amerikara nua nere borondatez
aspertu naizelako emengo suertez;
onetara ezkero joan biar det nai'tez
emen gelditzeiranak ondo bizi bitez.

	TREKU-ENIAN
Iñulabarrerako asten gera iñoiz
esanaz etxera joan biar degula goiz
bañan eziñ giyatu gerade arrazoiz
munduko al gera...; bañan ez dakit noiz.

	OSABA JOSE BERNARDORI (KARIDADEN)
Geiagua naizela, nik ez derizkiyot,
gero zer pasako dan, eziñ esan iñork;
deitutzen badigute joango gera biyok;
edozeiñ lekutara lagunduko diyot.

	PATRAMAN-EN ETXE AURRIAN
Beraz etxe onetan bizi da Patraman?
laxter aberasteko zer martxa deraman!
Nik zerbait utzitzeko asmoa neraman;
ortxen konpon dedilla nai ez badu eman.

	CAFÉ NORTE-N
Serenuen kabua asi zaigu gogor
gu etxera biraldu nayian derrigor:
onen esanagatik ez da joango iñor,
ez kasorikan egiñ konpon dedilla or.

	ROSARIO DE SANTA FÉ-N
Sasi tarteko lore eder bat
bezela dago Euskera,
eztakit nola konformatutzen
geran txokuan uztera:
esku on batek beiñ aterako
baluke erakustera,
ez det bildurrik larperatuko
litzakianik ostera.

	VILLABONAN
Etorritzen danian Agustin Beloki
leiora tirako du zerbait poliki;
onek deituko dizu biziro egoki
zuk belarriyak erne orduban iduki,
	azkar oitik jaiki
	ta jantzi ederki
	beera jatxi aurki
	t'atia iriki;
ortik aurrerakua berak badaki.

		Amerikatik aitari, Mikelak (nere arrebak) 
		izkribatutako karta baten barreniaz biraldua

Aita, bai al daukagu esan biarrikan,
maiz aipatzen dirala berok Amerikan?
Gure artian ez da beste okerrikan,
aparte bizitzia bakar bakarrikan.

		Jose Leon-i biraldutakuetatik bat (andik)

Kafia artzen diat egunian bi aldiz
eta nai detanian pasiatu zaldiz;
obeto izatia zalla uke agitz
baldiñ bizimodu au Donostiyan balitz.

		Nere adiskide Vegari, Rosario de Santa 
		Fé-tik Plata-ko errira biralduak

Gure Donosti eder artatik
irten nintzan ezkeroztik,
nik ez nekiyen non ziñan, urez
ononztik edo aruntztik:
zure berriyak etorri zaizkit
Plata ta Buenos Aires-tik,
ondo zerala esan dirate
Juan Berra-k eta Aristik;
len kuidadotan nebillen, baño,
pozkikoz nago gerostik.

Aristi emen ikusi eta
lendabiziko galdeera
egiñ giñukan, bazekiyen non
ta nola zebillen Vega.
Erantzun zigun: —Platan dago ta
txit ondo bizi da bera;
aspaldi gora igo zan eta
nekez jatxiko da beera,
zergatikan guk korri bezela
arek egiten du ega.

Besarkada bat biraltzen diyot
nere amigo Vega-ri;
animatikan sentitutzen det
eziñ emana berari;
bañan besuak eziñ iritxi
urruti daguenari;
nik oraiñ ere igual nai diyet
len maite nitubenari;
nai dezunian etorri zaitez,
emen dago Pedro Mari.

		Mikela, nene arreba maitiari, emendik 
		Amerikara karta baten barrenian biraldua

Ire gustoko gauzak zer diran
nere ustez bazekiñat,
gaztiatuko dizkiñadala
argatik agintzen diñat:
asko esan nai nizkiken eta
guztiyak eziñ dizkiñat;
ainbeste ditun, auxen den lana!
nondik asi etzekiñat.

		Nere adiskide Axintxo, Aduna-ko
		Sonela-kuari Amerikatik biraldua

Eziñ geiago triste dago Buenos Aires,
adituko zenduten norbaiten birez;
kanpotarrak millaka zetozenak igez,
aurten lezakianak egiten du iges;
		aupen geiegiyez,
		bete da langillez,
		denok gaure miñez,
		gaurko buruzpirez;
bañ'ez gera aztutzen geren aixkirez.

Ernani

		On Manuel Zendoya-ri

Urbieta-ko Juan-en
sort-erriya, orra
seme leial askoren
siaska jatorra;
biyotz biguñekua,
gudari gogorra,
zure izen maitia
ez liteke borra
zergatikan zeraden
euskaldunen onra.

Ez izanagatikan
aundi ta bikaña
aiñ zerade polita,
txukun ta apaña,
gañera euskalduna
besterik ez aña:
lur ontan biyoztsuak
denak dira, baña
nere ustez, Ernani
zu zera estraña.

Euskaldunen oiturak
ta gure izkuntza
jakin nai ditubena
joan bedi aruntza;
nola Euskara dagon
iya umezurtza,
au sapai txarrekuak
nai diyote bultza...
Ernani, zu zerade
ezti onen eultza.

Inguruan daruzkan
menditxuak berriz,
aiñ alakiyan ez det
nik ikusi begiz;
betiak gaztañez ta
sagar muxu gorriz,
denetan politena
tontortuba arriz,
Santa baten izena
dauka edergarriz.

Begira zaiozute
Santa Barbara-ri,
ardiyak zaitzen dagon
artzaia diruri
beti ernai «otsorik»
ote dan ageri;
ez diyo txarkeririk
egin nai iñori,
baizik lagundu bere
erri maitiari.

Asko lezakiana
edo indartsua
bezela da Ernani
prestu ta mantsua;
baztartutzen dubena
etsai setatsua
bizi da lagunduaz
jende biartsua:
nik agurtutzen zaitut
erri doatsua.

Ernani-ko alaba
eder ta txukunak,
zubek zerate egi-
azko euskaldunak:
oraindikan zautenak
aigeru kutunak,
gero izan zaitezte
andre t'ama onak
beti sortu ditezen
seine biyotzdunak.

Iturria: Zerbait, Pedro M.ª Otaño. Victoriano Iraola-ren moldizkiran, 1895.