LILI-TXINGAR

Erramun Maruri

MARURI'TAR ERRAMUN

LILI-TXINGAR
(BIZKAYERAZ)

BIGARREN ARGITALDIA
1965

IRAKURLEARI

	Begiko irakurle:
	Urretxindorrari gertauten yakona, azke dabillenean entzungarri, kayolan sartu ezkero ezer ez, olerkariari bere gertauten ei yako-ta, damuta egon naz lengo idaztitxu,, BIOTZA ABESLARI'aren bidez kayolan sartu nintzalako.
	Baño len bere ez itzal andiko ez erdiko ez giñan izan; eta agindua agindu dan ezkero, zorrak zor diran lez, ta BIOTZA ABESLARI'ren 1.000 iyekietatik, lau illabeten, erdik baño geyago saldu direlako, nik orain esker onean, «Lili-Txingar» BIOTZA ABESLARI'aren anaya gain eta barru, azal ta mami bere antz-antzekoa damatsut eta agur dagitsut.
Maruri'tar Erramun. 
Ondarribi, 1927-XI-21.

	Olerki onek goratzeko, askok itzegin eben, eta Arturo Kanpion'en idazti au agertzen degu.

	Pamplona, 25 de junio de 1929. 
	D. Ramón de Maruri.
	Muy Sr. mío y P. Venerado:
	Perdóneme Vd. que no le haya dado las gracias por el amable envío de su lindo librito de poesías muy justamente titulado «Lili-Txingar». Pero el estado de mi salud no ha sido de los más satisfactorios durante esta última temporada y no me ha permitido el grado deber de manifestarle mi agradecimiento. Realmente «Lili-Txingar» son sus versos pero nacidos en jardines y en hogares vascos. No sé hacer otro mejor elogio de ellos.
	Dentro de pocos días salgo para Donosty donde espero completar y restablecimiento; mis piernas se van robusteciendo; mi vista continúa lo mismo y es a lo que aspiro, pues su curación me parece imposible.
	Soy siempre su muy agradecido paisano y servidor q.s.m.b.
ARTURO CAMPION

	Urteak dira agertu zala LILI-TXINGAR.  Arrera onegin egin zeuntzean berari.
	Aspaldietan eskatu egiten dabe bana ezin arkitu.
	Augaitik agertzen da bigarren aldiz LILI-TXINGAR.
	Agur.
Armintza, 1965-9-25

I
JAINKOTIAK

Judeako Izarra

Izar ederra sortaldean 
Goizean goiz sortzen da, 
Ikusgarria beti gorantz 
Zoragarria doyala.

Goiztarren begitadak doyaz 
Izar eder orren atze 
Mendi ertzean eguzkia 
Distitsu agertuarte.

Sortu zan ere bein Judean 
Izarretan ederrena 
Miren da beraren izena 
Benetan da ikusgarria.

Beti kristauen begitadak 
Doaz izar orrengana 
Izar eder ori dalako 
Zerutako gure ama.

Jarraitu beti izar orreri 
Ludi-itsason zabiltzana
Ta iñolaz ez dozu galduko 
Zure gogoko batela.

			Ondarribi, 1924

Ume Jainkoa

Maite zaitut nik 
Ume Jainkoa, 
Belenen zauzen 
Neure kutuna.

Ikusgarria 
Neure kutuna, 
Lasto ganean 
Ederragoa.

Bere bekoki 
Eguzkia da, 
Bere begiak 
Dizti mamia.

Buruko ulek 
Urregorria, 
Bere muxua 
Arros-likurta.

Bere ezpañak 
Jakituria, 
Eskar-iturri 
Beran eskua.

Erruki-labe 
Bere biotza, 
Donoki bide 
Bere ointxua.

			Ondarribi, 1924

Jesus Eukaristian

Jesusek begiz yotako 
Zakeo yerikotarra,
Gura neuke izan zu legez 
Jesusen ostalaria.

Jesusen ostalaria
Izan gurek bearturik 
Zenbat bider neure naya 
Uka bear izan dot nik.

Uka nitun griña txarrak 
Uka nun neure naimena; 
Oindik neuregaz badira, 
Au neure itzaren makala!

Noz artu bear dot Jesus 
Neure biotz-ostatuan 
Zuri gizan dasadala 
Gaur zoruna etxe ontan?

Erdu Jesus, erdu arin 
Neure biotz-ostatura, 
Jaungoiko maitasunean 
Neu guztia kiskaltzera.

Burnia labe gorrian 
Sututzen dan era beran 
Sutu daistazu biotza 
Bertara zatozenean.

			Ondarribi, 1924

Neure Otoitza

Begirunetsu 
Gora ta gora 
Doyan legeztxe 
Kedats-lurriña, 
Goiz-arratsetan 
Neure otoitza 
Gorantz doyala 
Jainko aurrera.

Otoitz-saria 
Betor bai Jauna 
Betor ugari 
Gaxo onengana, 
Neurri gabeko 
Zeure errukia 
Senda dagien 
Neure biotza.

			Ondarribi, 1925

Gure Bakalduna

Donoki-bakaldun 
Maria zara 
Arretaz beterik 
Jainkoak egiña.
Izarrez ta lorez 
Egiñikoa
Gauze guztietan 
Arrigarria.

Eskarrez ta diztiz 
Bete betea
Edertasunean 
Bardinbakoa.

Gure bakalduna 
Olakoxe da 
Guztialdunaren 
Egintz bakarra.

Donokin izarra 
Lurren lilia 
Klabelin polita 
Gure bakalduna.

			Ondarribi, 1925

Gaztelugatxe

Jon Donea etorri ei zan 
Gaztelugatxira antxina 
Laister-laisterka lau yauzkadan 
Eginik bide guztia.

Matxitxako errez goiturik 
Itsasargi da geroztik 
Ta gogargi diztitsuena 
Gaztelugatxe-erpiñetik.

Jon Deunak beñala Judean 
Bidea Josu onari 
Egiten eutsan lez dagoi 
Orain arrantzaleari.

Bermeotar arrantzaleak 
Urteten ei dira pozik 
Ekaitz izugarri erditik 
Jon Deunak lagun egiñik.

Ta bermeotar arrantzalen 
Sendikoak etor dira 
Esker-oroik dakazela 
Sarri Gaztelugatxera.

Ta bermeotarrak ezezik 
Inguruetako danak 
Elkarren leyan lez datoz 
Ekarrerazik Jon Deunak.

Entzun ba Deun zoriontsua 
Zure zalen eskaria 
Zaitu gure gogo-garia
Ta erre bertan pizti txar guztia.

			Ondarribi, 1924

Kalbarioak

Pilatok epaitu dau 
Gure Jesus ona 
Lapur biren erdian 
Gurutzen iltera.

Lapur biren erdian 
Doya Jesus ona 
Gurutze bizkarrean 
Balitz lez gaizkiña.

Lenengo aldiz lurra 
Jo du Jesus onak 
Jausi erain deutsela 
Gure pekatuak.

Ama-semek bidean 
Dirade arkitu 
Bata besten biotzak 
Egiñik urratu.

Simon zirenetarra 
Lagun omen dotse, 
Ez yaken bidean il 
Eronaz gurutze.

Beronikak errukiz 
Zamuz arpegia
Emen garbitu eutson 
Arturik saria.

Bigarren aldiz lurra 
Yo dau Jesus onak 
Aztunak izan bear 
Gure pekatuak.

Ez nitzaz negar egin 
Andre errukitsuak 
Ezpada zeuekaitik 
Diño Jesus onak.

Irugarren aldian 
Emen yo dau lurra 
Ezagutu dagidan 
Neure pekatua.

Emen billustu eben 
Jesus lotsatia, 
Niri lotsa sartzeko 
Ain lotsabakoa.

Gurutzen yosten dabe 
Gure gaizkalea, 
Odolez eros dagin 
Gizonen gogoa.

Orra gurutzen illa 
Zure Jaugoikoa, 
Irabazi dagian 
Zure maitasuna.

Gurutzetik yatsirik 
Jesusen gorpua, 
Bere amak artu dau 
Samiñez urtua

Orra obiraturik 
Zure gaizkalea,
Noz arte izango zara 
Zu pekataria?

			Ondarribi, 1924

Goramenak Miren Amari

Donokin uso 
Lurrean gozo, 
Beti betiko 
Zarela Amatxo

Donokin izar 
Ludian indar, 
Bizi bizia 
Zera zu Ama.

Donokin dizti 
Itsason argi, 
Argi argia 
Da gure Ama.

Donokin pitxi 
Ortuan lili 
Zuri zuria 
Cure lorea.

Goyan eguzki 
Gugaz illargi, 
Eder ederra 
Gure kutuna.

Donokin kabi 
Lurrean ezti 
Goxo goxoa 
Gure maitia.

Goyan bakaldun 
Gugaz babesdun 
Onginaitsua 
Miren ederra.

Goyan andrerik 
Lurren amarik 
Onen onena 
Gure zoruna.

Donoki-lurran 
Oso osoan 
Guzti erruki 
Zera zu beti.

Ama maitea 
Ama gozoa 
Gau eta egun 
Zakidaz lagun.

			Ondarribi, 1924

Azken Epaya

Estu larri dago 
Gogo obendaria 
Jaungoiko aurrean 
Azken epayan.

Epaille zorrotza 
Kontuak eskatzeko 
Ta salatariak 
Gu salatzeko.

Oi ze estu ta larri 
Ikus bear geran 
Buru garbi ezinik 
Epai aretan.

Zorretan andia 
Errukin txikerra 
Gaiztokeriz gañez 
Obendaria.

An dago gogoa 
Oso dardatua 
Zer egin ez daki 
Izuz urtua.

Ez da arritzekoa 
Bere guraria 
Egote nai badau 
Mendi azpian.

Entzun oin beraren 
Izketa samiña 
Arri biurtuta 
Bildur gorrian.

Obendari zera 
Neu natzu zingiri 
Dasat gogapeak 
Errukigea.

Jauna dozu iraindu 
Neu natzu zingiri 
Gotzon zaitzaleak 
Dasa berari.

Gaizkiñak ostera 
Dasa berori 
Oben ta obenez 
Zaldu zagoz neuri.

Nik ezin ukatu 
Dalako egia,
Gaur galdu bear nau 
Goi-asarreak.

Josu Jaungoikoa 
Gogo-eroslea, 
Berak erosiko 
Gogo-billaka.

Ni zentsunbakoa 
Gogoa galduta, 
Egur igartua lez 
Suari daika.

Barruko zimiko 
Biotzeko arrak 
Austu nagizute 
Une onetan.

Iriki zaite lurra 
Iruntsi nagizu 
Ezin ba-naz egon 
Lotsaz ezereztu.

			Ondarribi, 1924

Arrena

		Pater meus et mater mea derelinquerunt me, 
		Dominus autem assumpsit me. 
		                                         (Psal. XXVI-16.)

Utzi nenduan aitak 
Utzi nenduan amak 
Baño artu nenduan 
Zeruetako aitak.

Adu zoragarria
Ume gaxoarena
Guraso ilkorrran ordez 
Jainkoa damayona.

Bego ura arrayentzat 
Lurra naraskientzat 
Aizea txorientzat
Baño, Jauna, izan zatez 
Zu betiko neuretzat.

			Ondarribi, 1924

Gurutz-oñean

Il da bai, il da Jesus 
Neure eroslea 
Gurutze baten il da 
Jainkon Semea.

Gurutzean yosirik 
Jesus dago illik 
Gizon antza galdurik 
Dana urraturik.

Arantzazko koroya 
Burun daukala 
Garunetatik barren 
Sakon sartua.

Gurutze baten il da 
Dana urratua 
Gain-barru egoala 
Miñez yosia.

Obendariakaitik 
Negar eginta 
Gurutzen il da Jesus 
Odoluztuta.

Borrerua nazela 
Enaz garbaitzen 
Ta obenez biotza 
Nabil betetzen.

Bide au itxi ezik 
Kondenauko naz, 
Ta ni naizen eroa 
Zuzentzen enaz.

			Ondarribi, 1924

Gogo gaxoak

Entzuzu Jauna 
Gure otoya, 
Gogo gaxoen 
Aldeko da-ta.

Adizkideak 
Min bizietan 
Laguntza eske 
Garbitokian.

Jainkon maiteak 
Direla danak 
Ezin lagundu 
Orain Jainkoak.

Guzti-aldunak 
Ezin daikena 
Egin daikezu 
Kristau zintzoa.

Noz egongo naz 
Jainko aurrean 
Bera ikusteko 
Malla osoan?

Adizkidea, 
Nigaz erruki, 
Otoitz labur bat 
Goiko Jaunari.

Orra didarra 
Gogo gaxona 
Erruki zaitez 
Biotz-biguna.

			Ondarribi, 1924

Arrena Neketako Amari

Negarrez nator 
Ama zugana 
Obenez Josu 
Neuronek il da.

Neuronek il dot 
Neure obenez 
Gurutzen yosi 
Untze gogorrez.

Neuronek saldu 
Atsegin loyez 
Ta koroyatu 
Arantz zorrotzez.

Neuronek loitu 
Neure miñegaz 
Bere arpegi 
Birau loyekaz.

Neuronek yosi 
Bere biotza
Neure esker-beltza 
Ezpata dala.

Zeure seme dan 
Neure Jainkoa 
Neuronek il da 
Dariot miña.

Nik merezi dot 
Urkemendia 
Judas legeztxe 
Naz dollorra-ta.

Gaiztoki-suak 
Dira txikerrak 
Zeatuteko 
Nire obenak.

Baño erruki 
Ama maitea 
Bestela nago 
Gaiztokian-ta.

Miñaren miñez 
Lertu biotza 
Zeure oiñetan 
Nago arrenka.

			Ondarribi, 1924

Eguberri

Egun onetan 
Mendik dabiltza, 
Bai darioka 
Gozotasuna.

Muñoak barriz 
Esne zuria, 
Onez gañera 
Ezti gozoa.

Egun onetan 
Izar ederra 
Argi jario 
Agertutzen da.

Orra zeruak 
Intza bialka 
Euri-matasak 
Euritsen ona.

Gaue igarota 
Dator eguna 
Egun iraunkor 
Guztiz ederra.

Lurra zabaldu, 
Lorak loratu 
Ta igali ona 
Arin agertu.

Egun onetan 
Gure Jainkoa, 
Gaizkale dala 
Datorkigula.

Jesus guretzat 
Argia dala 
Ta jainko-iturri 
Ur alazduna.

Egun onetan 
Erdu iturrira 
Gogorik onenaz 
Edaten ura.

Gauen erdian 
Gentza orduan 
Jesus yayo da 
Lasto ganean.

Gurtu egizu 
Sinisteduna 
Lasto ganean 
Daukazun Jauna.

			Ondarribi, 1924

Gubioko Otsoa

Apenino mendietan 
Dago ia eskegita 
Gubio erri txikerra 
Unbriako uria.

Bera dagon erriak 
Izena dauko Kalbo 
Ta Asisko erriaren 
Iparraldera dago.

Urte batzuek lenago 
Bere eriotza baño 
Gubiotik Asistarra 
Egin eizan igaro.

Ta aro artan ei egozan 
Gubiotar guztiak 
Ingeruko guziekaz 
Bildur gorrik artuak.

Kalbo mendin aitz zulotan 
Bizitzen zan otsoak, 
Abere ta gizonetan 
Zegizan eriotzak.

Ardi edo arkumeak 
Idi edo zaldiak,
Gizon edo umek ziren 
Otsoaren yakiak.

Iñok ezeban kemenik 
Urtetako landara, 
Ezpaeban eroaten 
Eskuan izkillua.

Ezbear onen barriak 
Bigunduta asistarra 
Errukin irozturik 
Aitz zulotara doya.

Begiz ta ikaraz urrundik 
Jarraitzen dotso ozteak 
Eta Prantziskok ustetsu 
Igo daitu aldapak.

Eta ikusirik otsoak 
Biderdi egitera 
Gizona zetorkiola 
Amorruan sartu da.

Ta urtetan dotso bidera 
Begietatik sua, 
Ta bere ahotik bitza 
Ugari dariola.

Otso odolgaitzan aurrean 
Ez da izutzen Pranzisko, 
Ta aurrez siñalatuta 
Otsoari diñotso:

«Anai otso, ator ona, 
Ta Jainkoarren gentzan 
Oker niri edo iñori 
Egin barik ezetan».

Ta amorru galdurik apal 
Biurtu da otsoa, 
Ta ardie balitz lez dator 
Prantziskon oñetara.

«Anai otso, anai otso, 
Ordun diñotso Deunak, 
Egitekok egin dozak, 
Irek ankerkeriak!

Merezi dok eriotza 
Ta eriotz gogorra, 
Ire kidekok ezezik 
Il dok bere gizona.

Jainkon-itxurak ill dozak 
Ik ankertasunean, 
Eriotza merezi dok 
Zuzentasun osoan.

Guztik yagozak bildurrez 
Guztik espaz beterik 
Baño gure yodaz egin 
Bien artean gentzak».

	Otsoak:

«Egin dodanak egin dodaz 
Gosek eginerazta 
Bein neure gosea il ezkero 
Guziri on eginda.

Izen nazela egia da 
Otso arrapalaria,
Baña arrastian banatu dot 
Goizen arrapaukoa.

Baitura erdia itxiten dot 
Nik iñorentzat landan 
Zer yan gosetik euki dagin 
Zer yan ezdaukonean.

Bakar-bakarrik dagit guda 
Artu barik Iaguntza,
Neu naz gudarozte, neu indar, 
Neu etxayen ikara.

Neure izkilluk agiñek dire, 
Neure zaldiak, oñak, 
Eta zelatariak dodaz 
Neure begi bizkorrak.

Neure ikurdia, bular au da, 
Neure bizi kemena, 
Neure egintzen zuzentasuna 
Bizibide zioa».

	Prantzisko Deunak Otsoari:

Ire okerkerin sustrai 
Gose dok, anai otso, 
Baño zegaz alikatu 
Eukiko dok gerozko.

Ik gure bok gentzan bizi 
Ok bizi azen arte 
Gogoz janari emonaz 
Alikatuko aute.

Baikun onek, anai otso, 
Artuten dazak ontzak?» 
Ta buru makurtuz bayetz 
Ordun darautso otsoak.

Eta Prantziskok diñotso 
Otso gosetiari, 
«Zintzotasun ikurrean 
Ekarrik bosteko ori».

Ta au gauza arrigarria 
Lenen aldiz otsoak 
Emon eban bostekoa 
Egitearren gentzak.

Leoyagaz egurazten 
Atsegin-baratzean 
Txakurtxuegaz legeztxe 
Ibiltzen ei zan Adan.

Eta oin bere antzera 
Asistar alaztuna, 
Gubio alderantz doya 
Otso lagun darola.

Nork esan gubiotarren 
Atsegin eta asaltsa 
Otso ankerra ikustean 
Txakurtxu lez otzana?

Gubiora eldira dina 
Eguraztera gisa, 
Oztetza arritu erditik 
Prantzisko ta otsoa.

Bein emengo zayan danak 
Arri gañera igenta, 
Prantziskok dagi bulartsu 
Berebiziko izkintza.

	Prantzisko Deunak Gubiotarrai:

«Obendien zemai dogu 
Otsoaren zemaya, 
Anai maiteak, garbayaz 
Batu penitentzia.

Ziniskeak baziña lez 
Zentzun apur bakoak 
Begitariño zagoze 
Lizunkeriz beteak.

Errukia daukazue
Oso ayenatua, 
Goi-maitasunak ez dauko 
Zuetan ostatua.

Asarre ta gorrotoa 
Non-gure ikusten dire 
Abel-odolak gorritu 
Ikusitzen da lurre.

Bildurre daukotzezunak 
Otso gosetiari, 
Ez dautzezue eukiko 
Gaiztokiko suari?

Egun bat eta bestea 
Gaiztakeriz beteta, 
Jaungoiko asarreari 
Zabiltzea zipoka.

Suzko-zaldi ganen dator 
Izkillu zorrozduna, 
Azkon goriak eskuan 
Jaungoiko asarrea.

Anai maiteak garbayaz 
Batu penitentzia, 
Gure bozue aldendu 
Jainko-zigorradea».

	Gubiotarrak:

«Obendariak gara 
Obenez betek gagoz, 
Baño garbai doguta 
Gure bitarte zagoz.

Miñaren miñez gagoz 
Gure Jainko irainduta 
Azketsi iritxi gurez 
Lertu dauku biotza.

Negar malko dario 
Dagoz gure begiak 
Eta garbai danbadaz 
Urratuak biotzak.

Ura lez edan dogu 
Guk askotan obena, 
Izanik asarrea 
Sarri gure ogia.

Baño oin andia da 
Gure biotz-garbaya, 
Oso barrunbekoa 
Gure asmo zuzena».

	Prantzisko Deunak:

Orduan Prantzisko Deunak 
Pozaren pozaz dasa: 
Jainko ta otsogaz, biekaz 
Dago gentza egiña».

Goiko Jaunaren baikuna 
Gentzarako auxek da, 
Penitentziaz biltzea 
Garbai-negar-malkoa.

Ta otsoaren baikuna 
Auxek besterik ez da 
Azkatasuna ibilteko 
yateko yanaria.

Artuten dozuez ontzak 
Gubiotar maiteak 
Ondo gurez zuentzako 
Imiñiko baikunak?».

Onetsizko oyu alayak 
Urten ziren ugari 
An asaldatua egon 
Ostearen aboti.

Otsok baikun indargarri 
Emon zun bostekua, 
Bigarrenez egun atan 
Benetan gelgarria.

Ta bizi izan zan artean 
Pozik egon otsoa, 
Lenengo otsoak galduko 
Doyak bereganduta.

Ta aurrerantzen otsoa 
Yaki onak arturik 
Lasai-lasai ibilten zan 
Berak nai zuen lekutik.

Arik eta egun baten 
Beran urten pisuak 
Egurazten ibiltea 
Eragotzi artean.

			Ondarribi, 1925

Gauon

Ezin egon naz 
Egon bakean 
Gagozelako gaur 
Gabon gauean.

Pozaren pozez 
Ezin naz egon 
Nik zoriona
Gaur badot nonon.

Belenen dago 
Neure zoruna 
Izadi dana 
Poztuten dauna.

Belenen Jesus 
Gaur yayo yaku, 
Lasto ganan! 
Gurtu egizu.

Gauen erdian 
Negu gorrian, 
Berea otza 
Ordu aretan!

Txiro egiñik 
Nigaitik dago 
Beartsu baño 
Beartsuago.

Maria'n altzon 
Dago Jainkoa, 
Bere ondoan 
Jose Donea.

Aingeruk dabiltz 
Gaur abeslari, 
Aintza emonaz 
Gure Jaunari.

Artzayak datoz 
Gaur Belenera, 
Pozaren pozez 
Eskeintz opaka.

Deitua zagoz 
Gizon ontsua, 
Belenerako 
Zagoz deitua.

Aingeru bidez 
Jainkok deitua, 
An gurtutzeko 
Bere semea.

«Gauon gaua» 
Pozezko gaua 
Donoki-lurran 
Atsegin zara.

			Ondarribi, 1924

Izar ederra

Maria zara 
Izar ederra 
Gure biotzen 
Argitzaria.

Maria zara 
Itsasargia 
Gure batelen 
Bide zuzena.

Gure abaro 
Itsaso-lurran 
Gure irozkaya 
Leku guztian.

Donoki-lurran 
Ama gozoa 
Guzin bakaldun 
Biotzekua.

Egun sentian 
Goizeko izarra, 
Zeu zeran ainbet 
Ez da ederra.

Ostadar eder 
Polit polita, 
Maria'n ondon 
Deuseza zara.

Klabelin polit 
Zoragarria, 
Gure amatxu 
Politagoa.

Lilitxu zuri 
Urrinkaitsua, 
Gure amatxu 
Zuriagoa.

Eguzki eder 
Diztiz betea, 
Diztitsuago 
Ama Maria.

			Ondarribi, 1924

Garizumea

Neure aurrean 
Gaiztotokira, 
Obendariak 
Bilin balaka, 
Ikusten dodaz 
Yausten direla.

Auarren nabil 
Oben larrian, 
Zentzuna galdu 
Neure buruan 
Nabillen arten 
Oben-bidean.

Orra ni emen 
Gurutz oiñean 
Garizumako 
Egun deunetan 
Obenak negar 
Garbai bizian.

Garbai dot Jauna 
Zeu samindua, 
Neure obenez 
Zen iraindua, 
Nigaz erruki 
Errukiorra.

			Ondarribi, 1924

Olentzaro

	Egubarritan 
	Jesus seaskan, 
	Beragaz gabiltz 
	Umeak pozikan, 
	Aterik ate 
	Erri guztian 
	Gogoz abestuz 
	Alde guztitan.

Urte guztiko poztu gaitean 
Urtean bein Olentzaro, 
Egubarritan gauzen ezkero 
Alaiturik gagoz sendo.

Lasto ganean guri Belenen 
Ume Jesus yayo yaku, 
Ta zeruko angeruak ezik 
Lurrak bere poztu daitu.

Alai-bidea beti dalako 
Eskuzabal dan gizona, 
Bete dagizun nagusi Jauna 
Utsik dakargu zizkua.

Bikarioa, ementxe gatoz 
Olentzaro abestika, 
Abesti bidez agertu guren 
Biotzeko esker ona.

Alkate Jauna entzun egizu 
Olentzaro abestia, 
Ardure ordez ume txikerrok 
Abestuten dautsuena.

			Ondarribi, 1924

Seaskan

Ume seaskan 
Erabillika 
Miren amatxo 
Lilli-zuria.

Seaska aldean 
Miren kantari 
Abots gozoan 
Bere semeri.

Nok laike yakin 
Zelangoa zan 
Beran abesti 
Seaska aldean?

Donoki-doñu 
Alai gozoa, 
Bere abesti 
Eresintsua.

Gotzonok zauzan 
Ixil-ixilik
Entzun gurean 
Bere abestik.

			Ondarribi, 1924

II
LORETXUAK

Udaberri

Negu ondoan 
Udaberria 
Ludi guztian 
Pozez artua.

Gizon ta txori 
Izadi guzti 
Abeska dabil 
Udaberriri.

Gaur loretxu bat 
Gure ortuan 
Biar beste bat 
Aren ondoan.

Urrengoroko 
Agertuko da 
Ortu guztia 
Lorez betea.

Txorik abestu 
Lorak lirrindu, 
Doñuz, urrinkaiz 
Ez ni zoratu.

Udaberria 
Mandataria 
Amets gozoa 
Zure berria.

			Ondarribi, 1925

Urretxindorra

Urretxindorra beti 
Abesti eta abesti 
Oi ze doñu politak 
Nagon entzuten beti!

Neure leyo aurrean 
Daukat ortu ederra, 
Gaut'egun abestika 
Bertan urretxindorra.

Itxi itxi abestiak 
Une batean, txori, 
Mamo txiker bat yanta 
Jarduteko abeslari.

Liliaren urrinkai 
Dago gazi-gezea, 
Urretxindor donuaz 
Gozoturik bagea.

Ekin orrela dala 
Ekin urretsindorra 
Ekin txorrotxioka 
Iñoiz nekau bagea.

			Karkassonne, (Prantzia'n) 1927

Maitale billaka

Ituna bai dago 
Neure biotza, 
Orain dagolako 
Maite bagea, 
Igeska zabiltza 
Jesus maitea!

Jesus maitalea 
Gogo-zalea, 
Igeska bazabiltz 
Nago galdua, 
Non gorde ote da 
Neure zoruna.

Non zagoz egurdin 
Lo-xusta aroan, 
Eguzkiak gogor 
Yoten daunean? 
Sagarpean maite 
Geriz goxoan?

Jerusalengoak 
Zaren alabak 
Beartzen zaituet 
Ziñan azpian 
Esateko niri 
Maitea non dan.

Ate yagolea 
Kupi zaitea 
Nondik igaro da 
Neure maitea? 
Baneki artu daun 
Igesbidea!

Aitz artetik gora 
Egun-sentian 
Mendi-larretara 
Zatozten auntzak, 
Nundik igesi dau 
Neure maiteak?

Bedarran orrian 
Zabuka antzera 
Goizean zabiltzan 
Intza tantoa, 
Ikusi al dozu 
Neure maitea?

Aldapa, goiberak, 
Ibar mendiak, 
Maitea billaka 
Ibillik danak, 
Ta iñon ez arkitu 
Maiten oinkadak!

Agertu zakidaz 
Ene maitea, 
Luzapenik bage 
Oin bereala, 
Bestela bai nago 
Itunez illa.
			Ondarribi, 1924

Karnaba

Karnaba txoritxu 
Artegaz betea 
Yan orduan bere 
Kantari zabiltza.

Abar orlegian 
Zakust nik kantari 
Iñoz itxi barik 
Zure doñuari.

Bedarretan bere 
Aleari tinka 
Zure doñuetan 
Zakust zabiltzala.

Abarraren puntan 
Kabitxu polita 
Egiten dakizu 
Txoritxu pizkorra.

Lau arrautza imini 
Lau ume atara, 
Laurek azi eta 
Kantari aurerra.

Burua gorria 
Bularra zurizka 
Ego-buztan beltzak 
Auts-margoko soiña.

Luma bellegirik 
Ezpaluko berak 
Azaldurik orra 
Beraren margoak.

Doñu indartsu dun 
Kantari utsa da 
Txori begiko dan 
Karnaba txoria.

			Ondarribi, 1924

Txapelketa arrigarria

Bazkaldu barik 
Bazkal ostean 
Bañola egon 
Leon anayaz 
Prantzisko Deuna 
Zingira eder 
Baten ondoan.

Ezer yan barik 
Jainko aintzalduz 
Sarri zegiten 
Bete legea, 
Baño oingoan 
Beranduarren 
Ogi pusketan 
Baukean pilla.

Egarri ase 
Onez gañera 
Iturri eder 
Ur otzekoa, 
Aldamenean 
Autxek aukean 
Jainkoak jarria.

Landa zagala 
Ebela maya, 
Zamu ederra 
Zamu biguña 
Pitxi lorakaz 
Egon egiña.

Ordu artako 
Lo-xuxta ondo 
Eginik eukan 
Urretxindorrak.

Zingira ertzen 
Abar artean 
Eukazan berak 
Abesti-gelak.

Ezaguturik 
Zirela biak 
Gizon ontsuak, 
Oleskalari 
Ari zan bera 
Gogoz egiten 
Txorrotxioak.

Urretxindorran 
Abesti gozok 
Entzun orduko, 
Olerkaria 
Gain eta barru 
Oldar oldarrez 
Asaldatu da.

Ta agindu eutson 
Anai Ieoni, 
Jainko aintzaltzen 
Zein zan nagusi 
Ezta-baidean 
Urretxindorraz 
Une berean 
Bearko zala 
Antxek ikusi.

Ta anai otzanak 
Erantzun eutson 
Atxakietan 
Estu ta larri.

«Ene Prantzisko, 
Zelan gura zu 
Nazen txatxarra 
Abestuteko, 
Doirik gabea 
Abestietan 
Burrukalari 
Urretxindorraz 
Nik egitea?».

«Orretarako 
Zu zara ona 
Olerkalari 
Doiz betea, 
Ta abestuteko 
Abots gozoa 
Jainkok daukazu 
Zeuri emona».

Geyago barik 
Prantzisko Deunak 
Biderdi dagi.

Ta zorionez 
Ganez ganezka, 
Abestietan
Jainko aintzaltzen 
Zein dan geyago 
Txapelketean 
Erakusteko 
Urretxindorraz 
Aurrez aurrezka, 
Abestiari 
Jardun asi da.

Eguzkiari 
Maitasunari 
Goiko Jaunari 
Abots gozoan 
Eresiñetan
Bein eta berriz 
Abesten dotso 
Prantzisko Deunak.

Ta Urretxindorra 
Bere txandean 
Bere doñuan 
Txorrotxiotan.

Beti bardiña 
Beti gozoa 
Beti barria 
Bere doñua, 
Gizaldietan 
Egon daiteke 
Aspertu gabe 
Entzuten bera.

Urretxindorrak 
Errez goitu dau 
Olerkaria, 
Abestietan 
Bien artean 
Zala burruka.

Deunen eskutik 
Sari artuta 
Ogi mirriñak, 
Goi-onetsia, 
Pozaren pozez 
Itzuli ei zan 
Urretxindorra 
Bere kabira.

			Ondarribi, 1925

Txori eria

Barrua mintsu 
Makal egoak, 
Zer egin bauko 
Txori eriak.

Zabelan gose 
Urrun aleak, 
Sarek edonon 
Etsaik yarriak.

Eiztari anker 
Edo mutiko 
Urduri dabiltz 
Atz emoteko.

Joadi urrun 
Katu zitala
Zer uste dok ba? 
Sagua dala?

Etsaiak atan 
Etsaiak barrun 
Gaixo alege 
Gose ta mindun, 
Gau edurtsuan 
Txori eria 
Sasi artean 
Itun ilten da.

			Ondarribi, 1925

Julentxu

Zegatik Julentxu 
Ametsagokoa 
Izanik alaya
Dago gaur petrala?

Ama barik dago 
Gaur ume gaxoa, 
Beraz galdu dauka 
Beraren umorea.

Agertu da amatxu 
Etor da umorea 
Nok azaldu daike 
Bere poz andia?

Bera da abeslari 
Bera txistulari 
Eldurik amari 
Beraxe dantzari.

Au lakoxe poza 
Ume txikerrana, 
Aldenduta gero 
Datorrenen ama.

			Ondarribi, 1924

Gotzon Lorea

Lorez beteko 
Landa ederran 
Loretxu batek 
Gaur arrastian 
Goxo goxoki 
Yoten ninduan 
Begi begian.

Ene loretxu 
Polit polita 
Ez niri galdu 
Begi-ninia.

Landa zabalan 
Erdi erditik 
Eskutatua, 
Marmariz gabe 
Ixilik yoyan 
Errekatxua.

Or eta emen 
Lore politak 
Uran ondoan, 
Goxo goxoki 
Yotzen ni beti 
Neure begian.

Belartsuaren 
Puntaren puntan 
Bost sei loretxu 
Urdin urdiñak, 
Kabin txoritxuk 
Bezin poliki 
Alkarren ondon 
Jainkoak yarriak.

Lurrinkai gitxi 
Daukon loreak, 
Politasunez 
Neure begitan 
Yoten niniak.

Loretxu onek 
Gotzon lorea 
Izena dauka, 
Ta bera dago 
Gure landetan 
Politasunez,
«Ni naz goitarra» 
Goiz-arratsetan 
Egun guztian 
Guri oyuka 
Diñarduela.

Txikerra berez 
Polita ziñez 
Non nik arkitu 
Politagorik 
Bilatuarren 
Beti yoranez?

			Ondarribi, 1925

Umeak

Donokiko iru gauza 
Daukoguz lurrean 
Jainkoak guri itxita 
Donoki-oroyan.

Izarrak eta lorak 
Umean begiak, 
Benetan direzala 
Atsegingarriak.

Neure izar eta lore 
Neure maitatiak, 
Benetan zerate bai 
Atsegingarriak.

Lore ta urne artean 
Jesukristok berak 
Eukiten ebazela 
Atsegin andiak.

Donokiko emaitza 
Zarean umeak 
Jainkoagan biotzak 
Zarea bereak!

			Ondarribi, 1925

Kanariua

Abeslaria bai 
Kanarioa, 
Goixetik gauera 
Txorro txioka.

Kayola urrezkua 
Bellegi bera, 
Borreru aurrean 
Txorro txioka.

Aletxu ordañez 
Guzti alaitu 
Abesti gozoak 
Beti abestu.

Egonarren beti 
Espetxetua, 
Esker onez bete 
Dauka barrea.

Zegaitik zagoz ba 
Irudigea,
Beaztun bakoa 
Zarela dana?

Banintza idazlea 
Doaiz betea, 
Emoteko zeuri 
Zorra yatzuna!

			Ondarribi, 1924

III
NASKALDIA

Neure Ama

Ezagutu orduko 
Galdu neban ama, 
Ordutik nik ez dakit 
Zer dan onginaya.

Axe zan onginaya 
Onginai goxua, 
Beste guztiak dira 
Onginai-apurra.

Emen nabil geroztik 
Ni ama billaka 
Ta onginai guztikaz 
Ezin dodala egin 
Amaren erdia.

			Ondarribi, 1925

Abra

Santandere ta Donostiako 
Uri eder ta aipatuak 
Ederrak arran, gitxi zarea 
Abran aurrean imiñiak.

Zuen ondartz kai, ta bazterrak 
Benetan dira alai ederrak 
Baño bein Abra ikusi ezkero 
«Naiko da» diñoe begiak.

Itsaz anditik sartu ataran 
Tutua yo ta kea bota,
Andi ta txiker ontziak dabiltz 
Damayela Abrari bizitza.

Traineru batel ta gabarretan 
Bertan amaka badabiltza 
Guztien arten ituna bera 
Alai yarriko laukiala.

Abra'n dagoz bere bi itsaz-orma 
Luze lerden eta iraunkorrak 
Murruka gogoren bilbotarrak 
Itsasoari irabaziak.

An dago bere Portugaleten 
Zubi eskegi aipatua,
Goiztik gauera, batik bestera 
Eron-ekarrin dabillena.

Neguri, Santurtze ta Areatzan, 
Portugaleten eta Algortan, 
Dagon guzto ta eder ondoan 
Besteanak dagoz lekutan.

Ango etxetxu ta yauregiak 
Ango baratzak eta lorak, 
Ondartzak eta egurats-bidek 
Direla asko ta ikusgarriak.

Ta ibai ederraz, onek guztiak 
Egiten daude gure Abra, 
Orren ederra, orren bizia 
Iñun berdiñik ez daukona.

			Muskaria (Tudela) 1926

Egunerokoa

Arin, arin betor 
Egunerokoa,
Ankamotx ez deiten egon 
Mintzo ederrena.

Euskera goxoa
Ona ago benetan, 
Seme bakar ankamotxa 
Daukala ludian.

Zer egin daikea 
Ankamotx gaxoak, 
Murrukada gogorrean 
Ludi zabalean?

Zer egin daikea 
Mintzorik zarrenak, 
Asteroko beste barik 
Gaurko egunean?

Makal eta larri 
Omen barik bizi, 
Eta goiz edo berandu 
Goitik bera yausi.

Zer egin biogu 
Asterokoagaz 
Laisterkada irabazteko 
Omen gurenagaz?

Anka biak yarri 
Ondo ibilli dedin, 
Eguneroko egiñik 
Gero barik gaurtik.

Gure bogu ikusi 
Euskera sendoa, 
Gure t'ezekoa dogu 
Egunerokoa.

Ez da gaur ezinkor 
Egunerokoa
Balaitike ez izate inoiz 
Eginkorragoa.

Gogo gartsuk dagi 
Egunerokoa, 
T'egunerokoak dagi 
Irakurle pila.

Erosi nai t'erosi ezin 
Egunerokoa,
Auxek bai dala lotsagarri! 
Noz arte, euskoa?

			Ondarribi, 1925

Neure yayoterria

Maruriko erritxuak, 
Izanarren txikerra, 
Ikuskai ederrak daukoz 
Asetseko begia.

Ango mats ta malukiak 
Dira goxo goxoak, 
Ango zelayak ederrak 
Lilik urrinkaitsuak.

Eztarritik bera doya 
Arin urdail barrena, 
Batek nai baño lenago 
Bertako txakoliña.

Ango elizpen egonak 
Arako dauko seta 
Ibar eder ta zabalak 
Egin dotso lilura.

Gordetako itsaz-axetik 
Mendia iparraldera 
Eliza erpintxo baten 
Egoaldera ibarra.

Etxe guztiak banaka 
Ortuz ingerutuak 
Eta ugari ortuetan 
Yanaririk onenak.

Eta ain zinistetsuak 
Bertako biztanleak, 
Jaungoikoa otseinduaz 
Pozik bizi direnak.

Gizaguren jayoterri 
Pozarren diñot dala, 
Larrazabal eta Azkorra 
Bikaiñenak direla.

Olakoxe neure erria 
Zinez maitegarria, 
Benetan dodala maite 
Neure yayoterria.

			Ondarribi, 1925

Euskera

Burua bean, ankak goyan 
Nork yarri daitu euskoak 
Ibilteko euskera barik 
Orren lotsa gutxikoak.

Erri guztietan darabilte, 
Euskera oinperatua, 
Ez negarrik, Ama gaxua 
Emen daukazu semea.

Egaz iñoz, nekauten ez dan 
Egalaria banintza, 
Erririk erri yoateko 
Ama euskeran aldezka.

Esateko euskaldunari 
Sua dario didarka, 
Ama euskeraz daukazue 
Esker txar eta baltza.

Zergatik zabiltze orrelan 
Gizon anker eta ergelak 
Irainduaz ama euskera 
Iraintzen zeuen buruak?

Euskera barik euskalduna 
Pipiak jo daun enborra 
Ez lorarik ez igalirik 
Iñoz emongo ez duana.

			Ondarribi, 1925

Mendigoizalea

Mendigoizale 
Begikoa, 
Goizean goizti 
Mendik gora.

Gau illunean 
Kukurruku 
Gure ollarra 
Asi yaku.

Egun sentia 
Ganen dogu 
Gaur egin badau 
Kukurruku.

Mendigoizale 
Yagi adi 
Gugaz gurabok 
Gaur etorri.

Goizeko izarra 
Agertu dok 
Zeñen ederra 
Ikusikok.

Mendi ganetik 
Guk Aberri 
Egin biogu 
Gaur ikusi.

Beti ederra 
Dan Aberri 
Mendi ganetik 
Zoragarri.

Aberri ezik 
Donokia
Mendi ganetik 
Edertzen da.

Gure Abesti 
Gozoenak 
Mendi goyetan 
Abestuak.

Asmo-aberkoi 
Sendoenak 
Mendi-gañetan 
Artukoak.

Agur mendiak 
Biar arte, 
Zuen begiak 
Dodaz maite.

			Ondarribi, 1925

Etsai, orpoan

Ludi onetan 
Etsai orpoan, 
Esker, eskuyan 
Alde danetan.

Txiribiria
Jan dau txoriak, 
Txori sugeak 
Suge beleak.

Iru eriotz 
Ordu batean
Ta iru mallakok 
Elkarren endan.

Ludi onetan 
Beti onelan 
Bat bizi dala 
Beste sarean.

Etsai, orpoan 
Dabil gizona 
Ludi zabalan 
Zorion billa.

Billatzen badau 
Billa orduko 
Etsaia, orpoan 
Aginka dauko.

Aginkaz gauaz, 
Baita egunaz, 
Beti aginka 
Jabilko beraz.

Gizon bidazti 
Beti aurrera, 
Ibar onetan 
Erbesten zara.

Baten lekuan 
Biar bestea, 
Emen lurrean 
Alan legea.

Urrengorako 
Betiraundean, 
Sartuak gagoz 
Alkarren bultzan.

Gure bizitza 
Bizitz gaxoa, 
Une bateko 
Argi-malkoa.

			Ondarribi, 1925

Neure ituna

Nekea yat atsegiña 
Ito naukala itunak 
Onela bizi nazela 
Lertu bear zameak.

Urteak igaro dodaz 
Gizaldi zematenak 
Itunez erdoyatuta 
Neukezala barruak.

Beti lertu bearrean 
Atlantenak bezela 
Aek pisuz, ni samiñez 
Auxek dala tartea.

Neure biotzen zauria 
Benetan dala andia, 
Lurrak ez dauko osakaya 
Neuretzat naiko dana.

Kalbario mendiko 
Gurutze Donea, 
Arren izan zaitea 
Neure osakaya.

			Ondarribi, 1925

Bidasoaren baztarrean

Ikuskai eder 
Egarri dana 
Goiz argi baten 
Jaizkibelera.

Ta asetuko dau 
Bere egarria 
Mendi-gallurran 
Ernai begia.

Ikusiko dau 
Txoko ederra 
Ondarribiko 
Uri polita.

Erpintxo baten 
Buru daukala, 
Ta abar ederrak 
Orra ta ona.

Abar oetan 
Kabi politak 
Ondarbitarrak 
Ertiz egiñak.

Eta kabitan 
Txorikumeak 
Uda igaroten 
Pozik dagoznak.

Badira bertan 
Eusko txoriak, 
Baño geyenak 
Uda txoriak.

Negu aurrean 
Ioten direnak 
Egoaldera 
Euren lurrera.

     * * *

Ta Bidasoa 
Ibai ederra 
Izkorenatan 
Zingira dala.

Izokik bere 
Damazkiena
Ta korrokoyak 
Pillo pilloka.

Ondo ta lasai 
Ondarribian 
Bizi direa 
Erdik urian.

Eta besteak 
Baserrietan 
Ibarran edo 
Mendi-egalan.

     * * *

Ekartzen daitu 
Arrantzaleak 
Illuntzerako 
Arrai gozoak.

Boga ta boga 
Goizti itsasoan, 
Amuz ta sarez 
Arrapaukoak.

     * * *

Arrantzalea
Ta txingurua 
Nekazaria 
Ta serenua, 
Lau bizibide 
Auzaz gañera 
Kontrabandista 
Amorratua,
Omen dat norbait 
Ondarribian 
Lo egiñarren 
Lotien gisan.

Agiri dala 
Ondarbitarra 
Gizatik dala 
Gizon azkarra.

     * * *

Ikuskai eder 
Egarri dana 
Goiz argi baten 
Jaizkibelera, 
Ta asetuko dau 
Bere egarria, 
Mendi-galurran 
ernai begia.

Ikusko daitu 
Bazter ederrak 
Iru aizparen 
Maite-sariak.

Ondarribian 
Irun guztian 
Eta Endayan 
Baztar orotan.

Baserri etxek 
Banan bananka 
Uso zuriak 
Dirudiela.

Eta sagardik 
Eta oyanak 
Bai erpinetan 
Bai ibarretan.

Eta zelayak 
Liliz beteak, 
Iminiz dana 
Urrinkayetan.

Eta ondartzak 
Alai alayak 
Udan daudela 
Ostez beteak.

Datorren ura 
Doayan ura 
Solo tartean 
Gora ta bera.

Guzti edertuz 
Guzti apainduz 
Baztar onetan 
Agerten yakuz.

     * * *

Aste gurenan 
Elizkizunak 
Arranditsuak 
Entzutetsuak.

Oste andia 
Beti dakarte 
Ibaizabaltik 
Garonararte.

Erriko yayak 
Beti alayak, 
Ondarribian 
Alayegiak.

Erri alaya 
Ondarribia, 
T'erri lakoxe 
Ondarbitarra.

     * * *

Entzun dagigun 
Arrantzalea 
Esan gurozku 
Bere bizitza.

	Arrantzalea

Uran gañean 
Nabil ni Jauna
Beti neketsu ludian, 
Nizaz erruki 
Errukiorra
Ekaitza datorrenean.

Izarrak goyan
Urak azpian
Arkaitz gogorrak ertzean, 
Ni emen beti 
Txalupatxuan 
Neure maiteak goguan.

Arraitxuari
Jaurtiz arraba 
Arrapauteko asmoan, 
Neure umetxuak 
Euke dagien 
Arrai goxua mayean.

Izotz galantak
Artuak ditu
Neure bizkarrak gañean, 
Zaparradea
Neuretzat dala
Giro ederra itxasoan.

Bakar bakarrik 
Damat ikara
Bildurgarri dan ekaitzak 
Neure txalupa 
Onek apurtzen 
Itsaz ertzeko atxetan.

Ene maiteak
Ez negar egin 
Neuregaitik ekaitzean, 
Ezpada otoitz 
Jainko altsuak 
Bare dagin itxasoan.

Gogoa gora 
Urpera gorpu 
Negargarria ez dala 
Baño biotza 
Larri yabilkit 
Arin etxera oyuka.

	Irun

Begiz ta oroiz 
Ikusirikan, 
Ikusgarria 
Irun onetan, 
Orra ba emen 
Ederra dala 
Joten nauena 
Neure begian.

Kolon-karrika 
Karrika eder 
Berdin bagea 
Bai da luzea 
Bai da zabala 
Bai da txukuna, 
Bero dagonen 
Zuaitzpen dama 
Itzal goxua.

Irungo erri 
Lo ezpadago 
Kolon-karrikan 
Dago bizitza 
Dago guztua. 
Ator onera 
Minez agona 
Ikusi minez 
Erri alaya.

Gaztedi erruz 
Alaitasuna, 
Irun onetan 
Bada bizitza 
Igia dala 
Bizitz-ikurra.

Eliz ederran 
Ama Maria 
Itzagakoa,
Euren bakaldun 
Euren kerizpe 
Euren pitxia 
Benetan dala.

Ama au arren 
Irunen bada 
Ugariegi 
Ardi galdua.

     * * *

Mendibil gañen 
Kabi politak 
Guztu onagaz 
Ertiz egiñak.

Ango txori-ta 
Txorikumeak 
Bai direala 
Zoriontsuak.

Dakust Irunen 
Aizta ontsua, 
Mendelu-barren 
Zoriontsua, 
Ondarribiko 
Aizta maitea 
Besarkatzera 
Besok zabalik 
Etortzen dala.

Endayarako 
Eginik dauko 
Bide zabala, 
Argi dagola 
Irun-biotza 
Andia dala, 
Bere senidek 
Beti biotzan 
Beti gogoan 
On egiteko 
Eukirik bertan.

Erri yayetan 
Goiztik asi-ta 
Arratsaldera, 
Gudari pizkor 
Amirratuak, 
Arratsaldean 
Erdi-motelak 
Patar zitalak 
Atzipetuak.

Laterri-muga 
Irun dalako 
Kateak daukoz 
Ekintzarako.

Baño au arren 
Irun bizkorrak 
Ekintzak daukoz 
Arrigarriak, 
Gañetik dala 
Lurrin goxoa 
Elgorriaga, 
Errandonea, 
Ekintz onetan 
Buru dirala.

Irun doatsu 
Andre ugari 
Amasei milla 
Aurraren ama, 
Ama gaztea! 
Ez bildur izan 
Beste ainbesten 
Geyagotzeko 
Zure umedia, 
Ogi besapen 
Datorrelako 
Ume ludira.

Samin damate 
Biotz erdian, 
Endayarako 
Eragozpenak.

Nori ez goxo 
Bertako ondartza, 
Izan ezkero 
Ondartz-zalea?

Niri atsegin 
Ango bideak, 
Niri begiko 
Ango etxeak.

Euskeldun bide 
Olerkitsuak 
Euskaldun etxe 
Guztuz egiñak.

     * * *

Maitasunean 
Bildu gaitean 
Anai maiteak 
Gure kabian.

Bidasoaren 
Baztar onetan 
Ederto gagoz 
Bai erranetan.

			Ondarribi, 1925

Iru atso

Iketza legez 
Iñor baltzitzen 
Iru atso zar 
Badakitela
Nik non dabiltzen.

Goiko kalean 
Arrats aurrean 
Euren batzarran 
Bizi guztiri 
Narru kentzean.

Beti marmariz 
Edo arguyan 
Agiri dala 
Ez dala mutu 
Euren artean.

			Ondarribi, 1925

Txiroa

Txakur gosetik 
Ogiaz amets 
Txiro gaxoak 
Bazkari onez.

Yantzi zirpillaz 
Soña yantzia 
Barrun gosea 
Eskun makila.

Biotz itunaz 
Omen bagea 
Erririk erri 
Or do txiroa.

Aterik ate 
Beti eskean, 
Asi ezpada 
Bide zabalan.

Orain otoitza 
Beingon biraua, 
Bere siniste 
Siniste aula.

Errukigarri 
Txiron adua 
Bizi dalako 
Oinperatua.

			Ondarribi, 1925

Zapino ta Sokrates

Zapino ezagutzalea 
Sokratesgana doya, 
Sokrates irakaslaria 
Ikasleakaz dagola.

Sokratesek esaten dotso, 
Zer ikusten dozu nigan? 
—Asarratuko zaintikez-ta 
Ez dotsut esango iñolan.

Arren esan eiztazu niri 
Enaz asarratuko-ta,
Zer dan neure arpegian zuk 
Orain ikusten dozuna?

Orrela bada orra emen 
Nik zuregan dakusdana, 
Ergela, moskorra, lizuna 
Ikusten dot zariala.

Itz onek entzunda ukubil 
Ikasle-eskuk biurtu ziran, 
Irakasleri egiñiko 
Iraiña bengau gurean.

Sokratesek ere, bereak 
Jaso zitun babes eran 
Ziñola, «utzi oni bakean» 
Egi utsa bai-dau esan.

Griña gaizto onek nebazan nik 
Sakon neure biotzean, 
Baño yakintzari ekiñaz 
Osoro goitu nebazan».

Kristau arten asko badira 
Daukenak biotz garbia, 
Ori da ikasi daukelako 
Buru ukatuz, Kriston legea.

			Ondarribi, 1924

Euskelduna ta euskera

Bata bestearentzat badira 
Txapela ta euskelduna 
Zetako orretarako ezpada 
Euskelduna ta euskera?

Aspaldietan nik ikusten dot 
Euskera oinperatua, 
Euskeldunek berak direala 
Euskeraren borrerua.

Ikusirik orrela euskera 
Biotza daukat mindua,
Noz ikusiko aut euskelduna 
Nik zentsunean sartua?

Sei milla urtean eutsi deutsea 
Euskeldunak euskerari, 
Zegatik orain saldukeria 
Egin biogu Amari?

Sei milla urtegaz Ama euskera 
Zakust errukigarria, 
Semeak zuregaz aztu dira 
Erruki zaitut nik Ama.

Sei milla urte semeak asiten 
Beti nekez, beti lorrez, 
Ta sari guztitzat sari orduan 
Bete zaitue esker baltzez.

Nire odola, nire bizia 
Ezetako deus badira,
Artu egizuz, zeureak dira, 
Ama euskera gaxoa.

			Ondarribi, 1924

Eskola

Eskola dala esan oi da 
Etxearen osamena, 
Esate orrek badu noski 
Bere egi zati galanta.

Ibilkeran eta yazkeran 
Bere itz ta ganerakoan 
Eskola bako agertzen da 
Ia basati antzeran.

Ez idazten, ez irakurteen 
Derrotean ez dakiña 
Dago gitxi palta yayola 
Izateko basatia.

Neska-mutillak eskolara 
Bialdu ba gurasoak, 
Gauero ikusirik etxean 
Umean aurrerapenak.

			Ondarribi, 1924

Beti umezurtz

Neure bizitza 
Ama bagea, 
Beti umezurtz 
Ituna dala.

Kalbarioan 
Beti nekea, 
Neure biotzean 
Beti arantza.

Bakardadea 
Neure barrean 
Eta zoruna 
Beti urrunan.

Ituna alege 
Nabil munduan 
Nazelako ni 
Umezurtz bertan.

Iñok nai badu 
Biotz ituna 
Neure langoa 
Emon dayela.

			Ondarribi, 1925

Txitoak

Ollotegian 
Kakaraka 
Gure olloa 
Asia da.

Arrautz zuritan 
Bat, bi iru lau 
Dozen ederra 
Imini dau.

Ollotegian 
Klok eta klok 
Gure olloak 
Gaur egin yok.

Ollo lokea 
Guk badogu 
Arrautz ganean 
Imingo gu.

Amabi arrautz 
Azpin yarrik, 
Amabi txito 
Dabiltz zutik.

Bata zuria 
Beste baltza, 
Gaixo ez dana 
Pizkor dala.

Aman nekeak 
Arek asten 
Nok esan errez 
Zenbat diren.

Miru goseti 
Ondon beti 
Txito gaxoen 
Zelatari.

Ollo lokea 
Txito ganen, 
Bere txitoak 
Zaitzearren.

Ollasko goxo 
Ondo erre 
Goxo izenarren 
Kostaua be.

			Ondarribi, 1925

Txepetxa

Ardurez betea da txepetxa 
Ganera pizkor ta txikerra, 
Ain iguindua izenagaitik 
Ez da inguingarria txepetxa.

Guzurrez norbaitek esan eban 
Gurutzea loitu ebala, 
Geroztik guztin gorrotogarri 
Orra beti txepetx gaxoa.

Zomorro txar kaltegarrieri 
Bakar-bakarrik kalte eginda 
Kabi eskutu ta bigunean 
Asten dau umetza galanta.

Ardurek egin erazten datso 
Txarraat indartsu ta zorrotza, 
Sarri kantari egonagaitik 
Iñok ez maite bere doñua.

Auts-margoko txoritxu txikerra 
Txoririk pizkor ta azkarrena, 
Beti artuarren esker-beltza 
Beti dagizu egikun ona.

			Ondarribi, 1924

Axek bildurra

Sua! sua! oyu samiña 
Entzun neban gauberdian 
Neure gelako leyo aurrez 
Etxea egoan sutan, 
Auzo guztiak batu ziran 
Oi legeztxe zalapartan 
Gizatza arren, kea dario 
Etxeak ziraun garretan.

Ura, ura, arin oyu zegien 
An buruz lan zegienak, 
Baño bertan eskuak utsik 
Dagoz ikusle guztiak, 
Lurpetuk egozan agian 
Gau atan pertza guztiak, 
Bada alerik agertzen etzan 
Aztertuarren bazterrak.

Su ta gar egon etxea 
Ego aidera banaukan, 
Obitegia ipar aidera 
Urren neukala nengoan, 
Eta burutasun izukoi 
Etorri yatan orduan 
Pertza billa obitegira 
Bakarrik yon nintzanean.

Deus ez ta ikara gizonentzat 
Lotsagarria omen da, 
Baña doyoa gauberdian 
Bildurge obitegira, 
Ta ikusiko dezu zelango dan 
Buruko ulen tentera, 
Zelango dan aultasunean 
Belaunetan dardarea.

Atsalde atan ieltseruk
Ikusi nausan lankari 
Obitegia berriztatzen 
Zelan zebiltzan urduri,
Ta antxek egongo dira pertzak 
Bururatu yatan niri 
Ta beste barik tanka tanka 
Obitegira noya ni.

Illun egon, langillen pertzak 
Etziren iñon agiri, 
Uste bank obi-arrian 
Nere oiña neban yarri, 
Ta obi ganeko arria 
Lasayegi egon noski 
Ta egin eban bulunbadaz 
Biurtu nenduan arri.

Ill-azurrez narrazkadea 
Egin eban arratoyak, 
Ekarteko bildurtuari 
Bildurrezko ugaldeak, 
Obi-arriak bulunbadaz 
Narrazkadaz arratoyak 
Jarri eustezan ill-guztiak 
Aurrean izugarriak.

			Ondarribi, 1924

Berderoya

Ardurez bete yogaten dau 
Berderoyak kabia, 
Oi! yagako banau neurea 
Txori onen antze'ra.

Mutiko txikerra nintzela 
Txorikumez betea,
Pozez zoratu arkitu neban 
Txori onen kabia.

Lenengo aldiz nekusan, neuk 
Arkituko kabian
Txorikume yantzi yantziak 
Egarako aroan.

Bota neutson esku bateri 
Egazka asi zanari, 
Ni noz ats emongo berari 
Bera bigun guren ni.

Nire txorikume gaxoa 
Txori amea izan zan, 
Eta nok azaldu daikea 
Zenbat mintsu zebillan?

Erdi egaz, erdi narraska 
Bere pii itunean, 
An zebillen errukigarri 
Neure aldamenean.

Eta itxirik txorikumeak 
Amearen ondoan, 
Ama-maitasunez oldozka 
Etxera itzuli nintzan.

			Ondarribi, 1924

Ama

Ollok legestxe 
Maitasun bizin
    Txitoa,
Amak azten dau 
Maitasun utzen
    Semea.

Txoriak legez 
Umez beteko
    Kabia, 
Amak yagoten 
Ardur ardurez
    Sendia.

Bakar bakarrik 
Sendi erdia
    Ama da, 
Bera bagerik 
Beste erdia
    Deus ez-ta.

Gaixon indarra 
Illunen argi
    Ama da, 
Argi au barik 
Etxen argirik
    Ez dala.

Sendi osoen 
Ogi apatza
    Ama da, 
Jaki alaztun 
Arrigarria
    Bai dala.

			Ondarribi, 1925

A. M. D. G.

Iturria: Lili-txingar, Maruri'tar Erramun. Graf. Izarra, 1965