GABON SARIAK

Frantzisko Xabier Munibe

__________

SOR LUISA

GABON-SARIAK
EDO
AURTENGO GABONETAN AZKOITIKO
ELEIZA NAGUSIAN KANTATUKO DIRAN
GABON-KANTAK EDO OTSALDIAK

Puer natos est nabis,
venite adoremus.
AZKOITIN MISERIKORDIAN
MDCCLXII

	Lenengo argitaraldia: «Gavon-sariac edo aurtengo gavonetan Azcoytico Eleiza Nagusian cantatuco ciran Gavon cantac edo otsaldiak. Puer natus est nobis, Venite adoremus. Azcoitia, 1762».
	Bigarren argitaraldia: «Euskal-Erria» errebista, XX, 1889.
	Irugarren argitaraldia: «Egan», 1956, 5-6.
	Laugarren argitaraldia: Auspoa Liburutegia, 48, 1965.

__________

Azkoitiko Miserikordiako
Ama Birjiña Soledadekoari

	Andrea:
	Zure mende gozoan bizitzeko zoriona degunok, zure mendean ta egapean ipiñi ere bear ditugu gure gauza guztiak. Argatik gaur argierazotzen degun papeltxo au, zure mendean ipintzen degu, ta ala artu ere bear dezu zuk; bada batetik gurea da, ta bestetik guk, gure onginaierak egiten dizkuen ongiteakgatik, eman nai diegun sari bat da: ta abek zure eskuetatik bialtzen dizkuen-azkero beren ongiteak ta ondasunak, esku orietatik biurtu ere nai diegu sari au. Ar zazu, bada, gure Ama gozoa, nai oi dezun ongiroarekiñ papeltxo au; eman egiozu zure grazia, ta adierazo egiezu gure ongiñ guziai gure borondate ona, ta eziñ beste moduz paga gintzakeala, ezpada arekin, ta zuri otoitzeak zure Seme Jaunagandik erdietsi dezazula aientzat guztientzat osasuna, bakea, ondasunak mundu onetan, zure umezurtxoetan gasta ditzaten, ta bestean sekulako bizitza; ala eskatzen dizu, Andrea, zure oñetan umilki auspez etziñik,
	Miserkordiako etxeak.

Luis Miserikordiakoak ongiñ
guziai gabon, urte on ta berri on

	Nere biotzeko ongitxo maiteak: Igaroko urtean gabon-saria pranko eman badidazue ere, orra aurten, aurrea artuta, nun neuk ematen dizuedan: Ta nolakoa, ala ere? Zuek geienean gabon egiteko aza-buru bat, edo bakallao puska batekiñ askidatu ta konplitu dezue nerekiñ; baña nik zuentzat berariaz inprimierazo ditudan kantatxo edo otsaldi eder auekin erregalatzen zaituet.
	Oraiñ zuek esango dezue zer apetek edo eroaldik eman didan onetarako. Ara bada, adi ezazue.
	Igazko gabonetan ekusi nituan gure etxean makina bat gabon-kanta inprimitu: batzuek Bilbaokoak zirala, besteak Madrilgoak, Karizkoak, ta eztakit nun añ urrutietako batzuek; ta adios nun berealaxe gogoak eman zidan: Zer! Beste iñun diran eleizak inprimierazotzen ditue, ateratzen dituen kantak (azkenik Bilbaoko San Praxkuko Praille gajoetaraño), ta gure Azkoitiko eleiza ederrean kantatzen diranak illunpean gelditu bear debe? Nundik nora? Ez debe beste erdera mordollozko abek ainbat merezi? Ez bada, Jainkoak nai badeu; ta datorren urtean, bizi banaiz, soñean daramadan gona au salduko badet ere, inprimatu bearko debe deamutxoetan. Orra bada, esan da egiñ, nun inprimierazo ditudan aurten gure Azkoitiko musika aingeruzkoak kantatuko dituan iru kanta-aldiak.
	Jakiñ ere naiko dezue, norzaz baliatu naizan koplak ta beren soñua ateratzeko, ta jakiñ-gura geiegitxo bada ere, ez dizuet ezer ixildu nai. Koplarik geienak nere burukoak dira; ta bost gaubela ta izerdi gozo kosta bazaitzit ere, ondo enpleatutzat ematen ditut diranak. Egia da (ez diot iñori ezer kendu nai), Martin beltz gizajoak, mesederik asko egiñik, lagun eginda batez ere, segidilla, ta arako aria edo kopra andi aetan, bada sekula alakorik nola ekusi ere ez neban, eziñ asmatu neban; ta ark berriz, nola iñunziak egiten ere dakian, asko daki, ta gizon jakintsu bat da. Soñua edo koplea ez da nerea; ez dakit orrenbeste; baña Probintzian diran maixurik pamatuenai eragin diet. Melon antxiñako organista buapo ark, ta Lorentzo dantxariak, biak alkar arturik, atera debe.
	Ala ere, ez dide kantatzen bentajarik eramango, ez batek eta ez besteak; ta ala, ikasi nai deban guztia, ez dauka nigana etortzea baño. ta nik berealaxe erakutsiko diot; bada eztarri garbi garbia ez badet ere, belarriak galantak ditut. Onenbesterekiñ, agur, bada kanpaeak badarauntza ia, gabon egiteko, gure deiez.

__________

LENENGO OTSALDIA

	Tonadillea

Sekulako ikaraturik
Nago ikusi dedanaz;
Ez bait du iñork sinistuko
Bakarrik nere esanaz.
	Bada ni ere 
	Neure ikusirik, 
	Egon naiz eziñ 
	Sinisturik.

Gure erriko sartzaieran 
Dagoan abel-etxe ura
Aiñ dago argia ta ederra,
Zer dirudi zerua. 
Baña au ez da ezer ere 
Beste gauzeen aldean.
Ez da ainbeste mirari 
Ekusi iñoz lurrean.
	Bada ni ere...

Aditu nai dituztenak
Jar bitez nere aldean: 
Esango ditut diranak! 
Segidillatxo auetan.
Baña utzi bulla 
Alde batera; 
Txit, txit, ia noa 
Abiatzera.

	Segidillak

Aurtxo zoragarri bat, 
Or portalean,
Otzak kil, kil, kil, datza 
Lasto gañean.
	Ai, aur ederra!
	Ai, aur guria!
	Ai. aur gozoa!
	Ai, aur eztia!
Otzak kil, kil, kil, datza. 
Lasto gañean. 
Belen guztian 
Eztute iñun aurkitu 
Ostaturikan.
	Ai, aur ederra!...

Asto idi batzuek, 
Etziñik auspaz, 
Zerbait berotzen dute 
Beren arnasaz.
	Ai, aur ederra!... 
Errukiago
Dira abereak berak 
Gizonak baño.
	Ai, aur ederra!...

Txit emakume eder bat 
Alboan jarrita, 
Zoro biurturik dago 
Ari begira.
	Ai, aur ederra!...
Bai, biak ere 
Ederrean alkarren 
Antza badebe.
	Ai, aur ederra!...

Andre eder au aur onen 
Ama andre izanik, 
Jaio zanean bezela 
Dago, orregatik.
	Ai, aur ederra!...
Zer mirarial
Ama izanik, dontzella 
Bait da garbia.
	Ai, aur ederra!...

Aur eder onen aita 
Ez da gizona;
Da espiritu garbi bat, 
Da Jaungoikua.
	Ai, aur ederra!...
Argatik bada, 
Mirari aiñ andi au 
Gertatu bait da.
	Ai, aur ederra!...

Maiz ekusi dezute 
Kristal garbian, 
Nola sartu ta erten 
Oi dan argia,
	Ai, aur ederra!...
Ausirik gabe,
Ta loirikan batere 
Utzirik gabe.
	Ai, aur ederra!...

Gisa artan Andre onen 
Sabel garbian 
Sartu ta erten izan da 
Jainkoaren itza.
	Ai, aur ederra!...
Aren gisara
Mantxa gabe ta osorik 
Gelditzen dala.
	Ai, aur ederra!...

Aguretxo bat ere 
An dago aurtxoaz.
Eziñ dauka negarra
Pozaren pozaz.
	Ai, aur ederra!...
Iñoiz malkoak
Oi dira farra baño 
Gozoagoak.
	Ai, aur ederra!...

Jaunak esleiturik
Bere ordekotzat,
Aurrak aita ez badu ere,
Dauka artakotzat.
	Ai, aur ederra!...
Zorionekoa
Izatea alako aurraren 
Aita ordekoa.
	Ai, aur ederra!...

Beste gizakumerik 
Aurkitzen ez da. 
Aurtxo onen konpañia 
Eztitsu onetan.
	Ai, aur ederra!...
Mundu zoroa!
Ez du sekula jakiñ 
Zer dan gauza ona.
	Ai, aur ederra!...

Bañan ez zaio palta. 
Ez, konpañia, 
Bada berekiñ dauka 
Zeru guzia.
	Ai, aur ederra!...
Argatik naski 
Dabil mundua igasi 
Toki artatik.
	Ai, aur ederra!...

Aingeruak kantatzen 
Diote aurrari: 
Gloria zeruetan 
Jaungoikoari,
	Ai, aur ederra!...
Eta bakea
Gizon on guzientzat 
Berriz lurrean.
	Ai, aur ederra!...

Nai dutenak etorri, 
Betoz laxterka, 
Musika zeruko au 
Aditutzera,
	Ai, aur ederra!...
Ta aekiñ batera 
Gure borondate ona 
Erakustera.
	Ai, aur ederra!...

Goazen, ta bere oñetan 
Umilki etziñik, 
Alabatuko degu 
Biotz guzitik.
	Ai, aur ederra!...
Modu onetan
Ez digu, ez, ukatuko, 
Deus ere ezertan.
	Ai, aur ederra!...

Eska zaiogun bada 
Lendabizian,
Ez gaitzala, arren, utzi, 
Gere bizian.
	Ai, aur ederra!...
Gurekin dela,
Ez gera ezeren bildur, 
Naiz dena dela.
	Ai, aur ederra!...

Orain aur maite onekiñ
Ongi bagera, 
Gero eramango gaitu, 
Beraz batera,
	Ai, aur ederra!...
Bere Aitagana, 
Sekulako bizitza 
Ta gloriara.
	Ala biz.

__________

BIGARREN OTSALDIA

	Aria
	Karkiadearen eta egiazko amorioaren auan

Au egun zoratzekoa!
Zer poz andia! 
Zer atsegiña!
Aiñ da poz nere gogoa, 
Zein da ez dakit zer egiñ.

	Errezitatua

Jaungoiko andiaren
Esku indartsuak sortutako guziak,
Eguzki eder, illargi, ta izar argiak. 
Zeruak, lurra, ta itxaso zabalak, 
Atozte, atozte nigana, zeranak. 
Kanta ditzagun guzien artean 
Jaungoikoaren gloriak gaurko gabean. 
Mendi portitzak, aariak bezela, dantza: 
Munotxoak salto, bildotstxoen gisara;
Ibar ta madura lau, baso ta txara.
Atozte, atozte nigana, zeranak, 
Kanta dezagun guzion artean
Jaungoikoaren gloria, gaurko gabean. 
Arbola orritsu berde, trebola fiñak, 
Larrosa, klabeliña eta jazmiñak, 
Ibai zabal, osiñez betetakoak, 
Erreka berritxutxo itz jarioak, 
Itz batean, zerua bere argiakiñ, 
Lurra, itxasoaz ta ur guziakiñ; 
Ibaiak, arbolak, mendiak eta izarrak, 
Atozte, atozte nigana, zeranak, 
Kanta dezagun guzion artean 
Jaungoikoaren gloria, gaurko gabean.

	Ariatxoa

Eguzki andia, 
Izar argia, 
Lastotan dautzan 
Aurtxo orrek 
Sortua zera,
Ta orren mendera 
Bizi artean 
Zaude zuek.

Ur aserrea, 
Mendi eskerkea, 
Lastotan dautzan 
Aurtxo onek, 
Ain geldirikan 
Zuen tokian 
Leku batean 
Zauzka zuek.

Au ala izanik, 
Aur biurturik 
Gaurko gabean 
Dadukat nik, 
Gizon tristea, 
Penaz betea, 
Libratu dezan
Pekatutik.

Nik ekarririk 
Gizon egiñik,
Nik gaur bear det 
Kantatu
Bere etorrera 
Gizon artera; 
Eta ala zuek 
Lagundu.

__________

IRUGARREN OTSALDIA
	ARTZAI KANTA

	Adirakaia

	Guziak dakite nola aingeruak gaztigatu zieten Belen inguruko artzaiai munduaren Salbatzallea jaio zala estrabi batean.
	Ebanjelioko pasarte onetatik ta beste toki askotatik, nun J.K. gureak bere burua artzaitzat izendatzen duen, artu izan da otsaldi edo kanta onen irudidea; zeñean asmatzen dan, Belen inguruko artzaiak, jakiñik Artzai berri bat eldu dala abel-etxera, alkar arturik, diazela ongi-etorria ematera. Onetarako, Tersis ta Filis lagun guztietatik gazteenai, ta bozik onenak dituztenai, enkargatzen diete ongi-etorria guzien izeneau ematea, zeintzuek au egiten dute kanta berri onetan; nun artzaiaren egokikilde edo metaforaren azpian estaltzen diran Jesu-Kristoren bizitza ta gure Fedeko misteriorik nagusienak.

ARTZAI KORUA
	Ola, goazen, artzaiak, 
	Abel-etxera, 
	Lagun berri bat 
	Ezagutzera: 
	Ta ongi-etorri on bat 
	Ematekotzat, 
	Guzien partez, 
	Tersis, zuk ta Filisek 
	Kanta kanta berri bat.

TERSIS ta FILISEK, biak
	Baña kontu zuek ere laguntzeaz,
	Estribillo batez, guzien artean.

GUZIAK
	Ordu onean. 

TERSIS ta FILISEK

	           1/
	Artzai zoragarria!
	Ona emen gera, 
	Ongi-etorri on bat 
	Zuri ematera:
	Ez da artzairik gelditu 
	Inguru guzian, 
	Diranak emen datoz, 
	Bada, elkarren leian.

ERANTZUERA

	Erantzun bada, lagunak, 
	Esan dezun bezela, 
	Jakiñ dezan etortze onez 
	Nola gu poztu geran: 
	Ea bada, kanta laxter.

GUZIAK
	Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai.

BIAK
	Ea bada, kanta laxter.

GUZIAK
	Bai, bai, bai, bai, bai, bai, bai.

	Ongi etorri zerala, 
	Artzai pare gabea, 
	Gurekiñ bearko dezu 
	Beti sekularean..

TERSIS ta FILISEK
	           2/
	Artaldeak bakarrik, 
	Txabolak zai gabe, 
	Utzirik gatoz, baña 
	Ardurarik gabe:
	Piztietatik dala, 
	Naiz lapurretatik,
	Zuk gordeko dituzu, 
	Or zautzan lekutik.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           3/ 
	Etsaia alperrik dabil 
	Leoia bezela, 
	Inguruka, ustez zerbait 
	Artuko duela.
	Judako leoiaren
	Begiratzun batek 
	Utzi erazoko dizka 
	Laxter bazter abek.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           4/ 
	Zu agertuarekiñ 
	Egingo dute iges 
	Gure etsai guztiak 
	Emendik bildurrez: 
	Euren damu gaistoan
	Uxatuko dira,  
	Ta inpernuetaraño 
	Ondatuko dira.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           5/ 
	Artzaitzat zendozena 
	Aintziña gengian, 
	Lenagoko gizonai 
	Maiz aditurikan:
	Ta aiñ maite artaldea 
	Izango dezula,
	Non ta azkenik bizitza 
	Kastauko zaitzula.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           6/ 
	Ardiak duten gaitza 
	Kentzeko jakiñik, 
	Ez dala artzaiaren 
	Odola lakorik: 
	Etorri ta egun asko 
	Pasatu baño len 
	Asiko zeradela
	Ugariro ixurten.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           7/ 
	Amodio andi onek 
	Parerikan ez du, 
	Artzai ona zerala 
	Erraz dezakezu:
	Orrek ardiak zaitzen 
	Ipiñiko zaitu,
	Ta orrek aien ondoren 
	Ekarriko zaitu.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           8/ 
	Bost bider ekustean, 
	Lagunak utzirik, 
	Ardiren bat diala 
	Bide okerretik,
	Galdu dediñ bildurrak 
	Osta antxiturik, 
	Biurtuko dezu atzera,
	Lepoan arturik.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           9/
	Ogei ta amairu urte. 
	Pena andiz beteak,
	Emango ditzu, abek 
	Ondo gordetzeak; 
	Ta aien kabuan gero 
	Esker ematea 
	Izango da gogorki 
	Bizitza kentzea.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           10/ 
	Orduan kunpli dediñ 
	Aintziñako itza: 
	Artzaia jo, ardiak 
	Banatuko dira.
	Baña iru egun barru
	Zu piztuko zera, 
	Ta bilduko dituzu 
	Elkargana ostera.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           11/ 
	Ala ere Aitagana 
	Biurtu bearko dezu. 
	Ta artalde maite ori 
	Utzi naiko ez dezu; 
	Baña zure amoreak 
	Asmatuko bait du 
	Nola, joanagatik, 
	Aiekiñ gelditu.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           12/ 
	Mirarietatikan
	Mirar¡ andiena 
	Izango da artarako 
	Ikusiko dena;
	Bada ogiaren antzaz
	Ostia batean 
	Geldituko zerade, 
	Zure artaldean.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           13/ 
	Emen Zerutik iñoiz 
	Alde egin bagerik, 
	Egongo zera ardien 
	Janari egiñik;
	Orrela izango zera 
	Beti aien aldean,
	Arik-eta munduak 
	Dirauen artean.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           14/ 
	Asko ez balitz bezala 
	Mirar¡ aiñ andia. 
	Ipiñiko ere dezu 
	Ordeko Artzaia, 
	Zure ardiak ongi 
	Gobernatu ditzan.
	Ta bide onetatik 
	erabilli ditzan.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           15/ 
	Artzai onen mendean 
	Arkitze ez diranak 
	Izan bearko dute 
	Galduak diranak:
	Ta ala, artzai maitea, 
	Zurekiñ nai degu.
	Ta argan zure ordea
	Ezagutzen degu.

		Erantzun, bada, lagunak...

T. ta F.
	           16/
	Artzai onen mendean
	Bizi ta ilko gera, 
	Joateko Zurekiñ 
	Aitaren aldera; 
	Arren lagun zakizgu 
	Au ala kunplitzen, 
	Gero goza zaitzagun 
	Zeruetan. Amen. 

		Erantzun, bada, lagunak... 

	Kopla jostalluak

Ezagun du munduak 
Jesus jaio dena; 
Ain dago mudatua, 
Ez dirudi lena; 
Len guzia zan pena, 
Negar, naibageak,
Ta oraiñ atsegiñ, gusto, 
Algara, parreak.

Gorroto, errierta, 
Auziak ta gerra, 
Gaitzak, gose, gezur ta 
Intentzio okerrak 
Juanik, ia ez dago 
Ezerren bildurrik, 
Ta ala dago mundua 
Zeru bat egiñik.

Abogadu, eskribau
Eta merioak,
Mediku, barbero ta 
Botikarioak,
Ez dira bear; ta argatik 
Izango da sarri 
Hipokrates gaxoa 
Saguen janari.

Ezpatak, lantzak eta 
Beste arma guziak
Erositzen dituzte 
Errementariak;
Ta alperrikan ez dediñ 
Galdu burni ura, 
Enpleatzera diaz 
Gure probetxura.

Atxur, burdiñara ta 
Golde biurturik, 
Nekazari langiñak 
Ongi giaturik, 
Emango digu lurrak
Garia ta artoa,
Gaztaña, sagardoa 
Ta ardoa naikoa.

Garia ta artoa 
Merke ta ugariro,
Gaztaña ta sagarra 
Berriz urte-oro;
Ta ardoak, galdurikan 
Lengo malizia, 
Ez gaitu moskortuko.
Edan zia-zia.

Ez da onezkero esango 
Gezurrik batere,
Egia esango dute 
Dendariak ere:
Juan da emendik tranpa 
Ta pede gaistoa,
Ia ur bage saltzen da 
Tabernan ardoa.

Basa arteko piztiak
Malso-malso egiñik,
Ez dute ya alkar jaten,
Ta aiñ gitxi gizonik. 
Bat egiñik guziak
Alkarren artean 
Bizi dira etsai gabe, 
Kontentuz, bakean.

Otsoa ta ardia 
Zelai zabalean 
Sarri ekusten dira 
Biak jolasean; 
Alberdanian txita 
Aizariarekiñ.
Portugesa laztanga 
Gastelaubarekiñ.

Auxen bai dala egiaz 
Denbora urrezkoa,
Ta ez len koplari zarrak 
Erausitakoa; 
Oraiñ aien amesak 
Egia sorturik,
Ekusten ari zera 
Pozez zoraturik.

Baña kanta berri au 
Geitxo luzatu da, 
Nere eztarri tristea 
Ia urratu da;
Naiago det ixildu 
Katarratu baño; 
Agur, nere jendeak, 
Urrengo urteraño.