POEMA SOLTEAK

Lauaxeta

__________

BEGOÑA'KO AMARI

Bizkaiko estalpe urdiñez jantzia, 
Begoña'ko izarra ta lora garbia, 
argitu, gordetu zeruko bidean 
euskotarren lurra, lur zoragarria.

Aingeruk Begoña'n, mendi maitetsuan, 
eleiz bat zuretzat urrez egin eben. 
Jauregi orretan Euskaldun garbiak 
eskeintzen dituzte biotzak Amari.

Or dagon lurgaña estaltzen dabena 
atxurdin guriak, euskotar semeak 
iñoiz eztabe lur autsagaz zikindu, 
ba igesten ditubez usok lez lokatzak.

Itxas-aldeko izar argi-legun ori, 
igon illuntzean mendi tontorrera, 
Bizkaiko lurrean bidazti galduai 
argitzeko zeru aldeko bidea.

Negu gogorrean arrantzaleari 
emon estalpea ortzia urdindurik, 
eta zeure janzki euskotar alabak 
eundukoaz egin aize-oial on bat.

Laster ur-ontziak lurra dakusaten, 
ta gero bernutzik Begoña'n aldapa 
igon daien itxas erdian negarrez 
eskeñitako itza pozik betetzera.

Euskal amak zure jauregira seme 
onak eskeintzera eroan oi dabez, 
neu ere amatxok gaztea nintzala 
zure magalpera ekarria naiz-ta.

Zu izango zara bai gure Bakalduna 
urre-zigorrez gurutze deunagaz, 
Zurekin betiko azkatasunera 
jaioterriagaz eramango gaizuz.

Jainkoaren ama: gure mendietan 
artalde zuriak ugaritu beti; 
eta udabarrian zugatz tantaietan, 
poza urretxindorrak abestu deiela.

Baserri aldetan ixuri alaia 
soloetan emaitz ederrak azirik. 
Semetxo danakin guraso laztanak 
sukalde beroan batuizuz neguan.

Iñon muga barik gentz zoragarria 
itxaso ta mendi-gañetan zabaldu, 
uri andietan anai-maitasuna, 
toki guztietan donokiko poza.

Nire neurtitzari zure Gizkarbia 
goratzeko beti gogo goi-zalea 
Ta jausi ditela jauregi ortatik 
ondasun euria euskal-erritara.

Ezdiela iñoiz be lañoak eskutau 
argi ori, Ama, eta gure errian, 
biotzean zildu dan iturri ori 
jario ditela danentzat azkenge.

Bizkaiko estalpe urdiñez jantzia, 
Begoña'ko izarra ta lora garbia, 
argitu, gordetu zeruko bidean 
euskotarren lurra, lur zoragarria.

			(J. B. D., 1925-12, 368 or.).

__________

JOSUREN AMESA

Gotzonak edur zuriz jantzita 
ortzetik egaz lurrera datoz; 
izar bana dirdizka dakarre 
gau illunaren bekoki gañean. 
Begitan zeruko poz ederra, 
eskutan xirribika politak. 
Jaunan jauregitik jatsi dira 
on berriak ludira ekarten. 
Igarobidean izar danak 
argi zoli ta ederragaz, 
aizea ixil, eta Taborrean 
garalduta diran zitoriak 
zuritasunez argitu dabez, 
Belem aldera egazka doaz. 
Aurtxo txiki bat altzoan dula 
arkitzen dabe Miren abeska, 
bere Semeari lo eragiten; 
eresi gozo bat abesturik 
Jerusalemgo alaba artean 
Jaunaren etxean ikasia. 
Erespide gotzon danak dagoz 
«Umetxu laztana, lo egizu 
amaren altzo garbi-garbian, 
gotzonakin amesetan gero 
ortz-aldera iges bat egiteko». 
Eta Josu maitatsuak gotzon 
zuriak alboan ikusirik, 
parrez begiak itxiten ditu 
ames bat egiteko arekin. 
Amak laztantxo bat eman dio 
begitxu baltz ta ederrenetan, 
ta gotzonak ega zuriakaz 
estaldu dabe Josu Aurtxoa. 
Nolako amesak euki ditun! 
Gotzonak ortzera doaz, eta
Josuk aman altzoan eskuaz
Gurutze txiki bat eraldu dau...!

			(Jesus'en Biotzaren Deya, 
			1927, ilbeltza, 121'garren zenbakia, 53 or.).

__________

AD JESUM

Natus est nobis puer et venustus 
parvulus, surgens teneris in annis 
e sinu aurorae, roseisque manis 
solis ab ortu.

Tu potes nubes oculis serenis 
cernere et rivos vitreos morari. 
Rupe muscosa et tumido reponis 
aequora motu.

Quin dolores tu lacrymasque risu 
admoves, tanta est tibi grata virtus. 
Dulce dum rides niveos dant flores 
lumina pratis.

Non meae vero lacrymae cadentes 
et dolores animum lacessent? 
Heu! puer preces tibi rite dicam 
vulnere laesus!

			Stephanus Urquiaga, S. J.

__________

ORRILLA

Gaur deitu dabe aize usaintsuak leyo isietan 
Jaunaren irri gozoa agertu yaku loretan.

Itxaropena dirudi goiko zeru zabalak, 
Oteun ontziak legez dakuskuz larrosa aiztak.

Ortzitar intzez bustirik, lorez sagar-onduak 
apaindu dira, eta leka soildun erramuak.

Etorri yakuz bular zuridun elai illunak 
udabarrien alaba azkarrak, gazteen kutunak.

Orril-aratza bere loretan nigana dator 
neure erritxuko eleiz zurian orok maitekor.

Oyukatuten eben kantuen usain gozoa. 
Zelan abesti arek poztuten eusten gogoa!

Artzaiñen izar gorria ikusten dogun aldian 
aingeru otsak zabaltzen dira ortxe be beian.

Zelan orduan baserritarrak lana amaiturik 
Josun Amari agur esaten eutsien pozik!

Zelan biotzak Jaunan etxean billauten eban 
barruko miñak ixuri nairik otoi batean.

Argiz dirdizka zegon Marijan oindi bikaiña 
eta eleiza oro izaten zan larrosa usaiña.

Zaleki orok, eskuak apal bular ganean, 
otoi samurra esaten eben oindi aurrean.

—«Agur Marija, gure bizitza eta zoruna; 
Zu zara gure negar ta miñen gozotasuna.

«Begi eztitsu orreik biurtu eizuz gugana, 
t'erbestetuok eroan gaizuz, Miren, zeugana.

«O biotz bigun! O errukior! Ama gozoa! 
Josun aurrean edertu eizu gure gogoa»—.

Orduan Jaunan onespen deuna biotz ganian 
baketsu jausten zan, intza legez lore zurian.

Itxaropenan lili urdintsu bat erneten zan, 
griñan arantzak labakituta euken gogoan.

Ta ataira orok urten eben, dirdir izarra 
legez barruan, Aman irudi donokitarra.

Orain, ostera, sarri dakusgu semetxu barik 
Amaren oindi lorez yantzia, bakar-bakarrik!

Goazen berriz ba, Marijaren eleiz zurira, 
gozotasunez gure biotzak beteko dira.

Lore artean bizitza iturri gozoa dago; 
bertan dario ura, inon baño be legunago.

Aman aurrean ez da entzuten ludi abotsa, 
Jaunaren itzak ordea poztu daro biotza.

Eleiz maiteak zeruan antza dauko distiraz, 
«Agur Marija» diñoen oyuz argi ta loraz.

Lore bakotzan usaiñak otoitz bat daro ortzira, 
begi guztitan malko samurrak agiri dira.

Loreillan zugatz orleitsu bat da ludi guztija; 
ta zugatz orren lore ederrena da Andra Marija...

			(J. B. D., 1927, 123'garren zenbakia, 154 or.)

__________

ARIMEN EGUNEKO YUALE-OTSAK

Dorre zarreko yuale orreik diran aztunak! 
Nok iragarri zer diñoskuen euren otsetan? 
Ai! il-maiteak euren agur ta gomuta itunak 
lotu ebezan negar dagien kanpai orreitan...

Zarata orreik, gogo erritik ludikoakin 
berba eitera datozen illen abotsak dira. 
Orrein bitartez illobi itzi-ta umezurtzakin 
etxe otzean ama txiroak mintzatzen dira.

Beste ludiko yuale orreik euren otsetan, 
il-maitientzat eskatzen dabez gure otoiak. 
Ta illak poztuten dira bai euren illobietan; 
bakar-bakarrik negar-dagie miñez biziak...

Ai! Zenbat bijotz banatu daroz bai erijotzak! 
Nok daki baltzez ikutzen badau gure atea? 
Abe lerdenak deusezten ditu bere oiñ otzak, 
urte artean eskutu dakar bere sarea.

Ai! orregaitik dira ots orreik diran itunak!
Ai dakarskuzan gomutearen goibeltasuna!
Negarrez zarrak, itziten ditu begi aztunak.
Beragaitik be laster joko da yuale illuna...

Gazteak goibel oldoztuten dau, obi ganera 
zorun-zugatzan urrezko orriak jausten dakusta. 
Edange eskuan daukon atsegin txola kentzera 
eriotza noz etorko ete yakon bildur da...

Yuale orrein ots negartiak diran aztunak! 
Bakar-bakarrik dagozan illen abotsak dira. 
Orregaitik ba dira ots orreik diran itunak! 
Euren otsakaz deitzen gaituna obi-tegira.

Ara ludia bukatuten dan leku ixiltsua. 
Gure ibillaldi larria emen amaituten da. 
Emen ludi itxi eta zabaltzen yaku zerua; 
orok jadesten dogun ondartza emen asten da.

Ara guraso maitien loa zaintzen kurtzea, 
Zoriondunak il ziralako Urtzi'n bakean, 
euren autsean ezilkor datza berbizkundea. 
Itxaropena loratu dager euren obian.

Josugan itxoin eben ta bere arpegi deuna 
aurrez-aurre ta diztiraz bete ikusko dabe. 
Kurtze-egapean lurra be oso yakie leuna. 
Euren obia ez da egongo lorarik gabe.

Eguzkiaren argi dirdirkor itzali yaken, 
baña begiak iztean, euren bijotz barruan 
betikor izar baten diztira aurkitu eben... 
Eta illobitik dakuste izarren dirdir zeruan.

Maitetasunez betetu ziran azurrotz oneik, 
ba Urtzi'aren gogoa euren artean datza. 
Garbai negarrok txautu ebezan begi-ertz orreik 
donoki goian dakuste Jaunan egun aratza.

Kiston eskarran jarrai jun ziran oiñeak dira; 
barruan Kurtze deuna eroan eben bijotzak; 
Josun gorputzak txautu ebezan espanak dira; 
orok, Urtzi'an aintza ikusiko daben gorputzak.

Zegaitik ba, ama nekatu orrek, negar-dagizu? 
Obi zurian lo datzan seme orren sointxua, 
zeruko gentzan zabalduko dan zitori yatzu. 
Zeure albotik egaz, aurkitu eban zerua.

Iltegi ganez jausten asi da gau baltz barea, 
dorrean jo ta jo diñardue yuale itunak. 
Illen lo deuna zaintzen bakarrik dagir Kurtzea... 
Illobietan barre dagie gure il kutunak.

Yuale orreik euren otsetan zer diñauskue? 
Itxaropenan abots samurrak dira kanpaiak, 
ta berbizkunde egun-aintzatzaz itz-dagiskue.. 
Dorre zarreko yuale-otsak diran alaiak!

			(J. B. D., 1927, azilla, 131'garren zenbakia, 343 or.)

__________

ELEIZAKO AINGERUAK

«Zer dira eleizako egadun musuak?» 
—bere amari itaundu eutson neskatxuak—. 
«Maitasun lorak legez dagoz altarean 
beti ega-zabalik zerura begira; 
ortzi goitik jausiko lorak ete dira? 
Aingeruak lez dagerz Jaunaren aurrian».

Olan erantzun eutson samurki ameak: 
«Eleizan dakusuzan egadun loreak 
dira neska garbien gogo loratuak. 
Jaunak gotzon oneetan eratu ebazan, 
oso garbiak ziran ta erne yakezan 
euren gogo erdian maitasun eguak».

Garbi oso bizi zan neskatxu panpiña, 
ba egadun loretan biurtzeko miña 
biztu yakon biotzean. Oi ama gaixoa! 
Zure alabeari erne yakoz egak. 
Gogoan erne yakoz, garbitasun egak 
ta ortzi oztin-zear donokira doa.

			(Jaungoiko-Zale, 1928, 260 or. ) .

__________

ERESI BAKUNA

Bai zakust oldozten dauan gaban izar garretan, 
abeslari sortzen dan ortzargiaren loretan.

Edertasun jantziz nabaituten zaitut leioan, 
esker-jantziz baña ederrago neure gogoan.

Ortzi gardenean zure mosua dot goresten, 
ume begietan zure esker deuna dot onesten.

Eguzki izlatsua dirdirtzen da itxaso barean, 
eta zure gentza, Urtzi ori, gogo donean.

Onetsiten zaitut gaztaroko barre garbian 
baita be zartzaro zimurreko buru zurian.

Izadian dakust zure aunditasun lorratza. 
gizadian zure maitasun irudi aratza.

Zugaitz lilietan dakust udabarri irria, 
giz-bekokietan zure ezpanen mosu guria.

Lorazko goizari abesten dautsie txoriak, 
aunditasun orren lan orori gizon guztiak.

Ortzi-itxaso-lurrak dira zure aintzan txadona. 
Zerorren txadonik ederrena barriz gizona,

Bildur naiakitzu ekaitz zaldiaren bitsean, 
baña maitatuten zaitut biotzaren bakean.

Eguzki dizdiraz argitu daroazu ludia, 
Zure begi deunak dira gogoaren argia.

			(Jaungoiko-Zale, 1929, 198 or.).

__________

GURUTZEKO JAKINTZA

Urrun Zugandik — bixi gurarik 
dastatu dodaz — gozo guztijak. 
Bijotza baña — ze itun Zeu barik! 
larrosak beste — ziran zaurijak...

Neugaz nenkarren — barre alaya, 
poz ayek orain — diran malkuak! 
Atsegin-lora — bada garbaya, 
nora joko dau — neure goguak?

Ibilli nazan — lora ganian 
aurkitu dodan — zauri mingotza! 
Aul erori naz — laket artian 
eta miñez dil — neure bijotza.

Bixitza onen — arlo betia 
benetan zala — griñen ekintza! 
Iltia baña, — Josu maitia, 
Kurtze ondoko — gogo-jakintza!

			(Jaungoiko-Zale, 1930, 313 or.).

__________

GORANTZA

Ixar lirañez urretsu 
zeru ori dan politta! 
Lorategija dirudi 
larrosa gorriz jositta.

Noz lortuko ete zaitut 
atsegin danen tokija? 
Ludi au yatan illuna 
beiturik zeure argija!

Intziri nok ez egingo 
ixar ederroi begira? 
Mitxeletaren antzera 
begijok duaz argira.

Neure lei bixi samurrok, 
ortzija zuben atzena! 
Argi-seme biurtzia 
zuben elburu guena.

Zerurantz juan gaitezan, 
bidian piztuko ixarrak 
zubek poztuten dozubez 
bidazti onen negarrak.

Neure samiñen koroya 
izpi legunok balira! 
Ludiko neke artetik 
beti nago orrantz begira.

Ixarrok ete zarie 
Gotzon eguen auts zia? 
Zuberi mosu egiten 
digaro neure zalia.

Illuna oker-laguna 
ixaten ei da ludijan, 
orregaitik argi-ziar 
jarraitu nai dot ontzijan.

Begijok gorantz daroyez 
goiko disdira lagunak, 
neure bijotza ostera 
katigu daukost illunak.

Egaz egin nai zerura, 
al ezin barriz txiruak! 
Jaun orrek, kendu zaliok, 
edo eratu eguak!

			(Jaungoiko-Zale, 1930, jorrailla, 1, 110, or.).

__________

BADAKIT

Negarra zear 
barre dagizu 
samiña gorde gurian. 
Españok irriz 
zaintzen dabena 
dardarka dogu begian.

Zaindu nai zeunke 
zeure gogua, 
itun darozun gogua.
Errukarria 
badakit, gazte gaxua, 
baña zarala

Jakin dodanik 
edertasuna 
zeure soñian dozula, 
badakit ondo 
zoritxar miña 
goguan sartu yatzula.

			(Euzkadi, 1929, epaila, 21).

__________

AMA GAXUA!

Oi lenengoz ama danan zoriona! 
Nork atzaldu oso poz orren sakona? 
Oi lenengoz bere semea 
besoetan daukon andrea! 
Gau baltzean jayo zan ume laguna; 
soiñ txikerdun seiña aitaman kutuna.

Soin orren ezkutu aundi leunena! 
Emen daukogu iskiz gura genduena. 
Bere begiak dira leunak! 
Bere irriak dira bigunak! 
Sorkalde garbitik dager ortzargia: 
bere somuz dargi gelatxu idigia; 
ta lenen sortzen dan argiak 
lora-legez seme begiak 
zabaldu dagizan, aruntza begira, 
ama-seme biak geratuten dira. 
Ai!, ori ezin baña amea!

			(Euzkadi, 1928, irailla, 5).

__________

ASKETSI

«Asketsa» loratu da kurtze-abarretan, 
maitasun biurtuten dira irain lertsubak 
bere beso leunetan. 
Or abia dagie ba biotz samindubak.

Gorrotorik ezin da sortu kurtze-pean: 
«Asketsi, ez dakie ba zer dagien-da». 
Ludiko irain artean 
dan ederra kurtzeko maitasun-gurenda!

Irain eta oñazez oro mindu nozue; 
ordez entzun ba nire biotzan iraña:
«Jauna, asketsi eiozu: 
asketsi, zer dagian argi daki baña)».

			(Euzkadi, 1929, epalla, 28).

__________

EZ DIGARZU

Maitasunezko 
gau oztiñetan 
ortzirantza so dagizu 
ta urretxiñolak 
larroseari 
zer dirautson ba-dakizu.

Igarten dozu 
mitxeleteak zer 
diñotson loreari 
eta iturrian 
altzo gardenak 
zer dasaion ortziari.

Zure goguak 
baña ez digar, 
neska eder ta kutuna, 
neure biotzak 
zeure orreri 
diñotson maitetasuna.

			(Euzkadi, 1929, apirilla, 6).

__________

MAYETZEKO LARROSAK

Larrosa ederrak loratu zaitie 
txori bako abar igartu ganetan. 
Ameskor bialdu gora usain gozua 
euzkia bakaldun dan padu ixiletan.

Seaska-zurtz ertzen iri zeuen lekak 
orok laga daben obi bakartian. 
Min diran goguen zaurian loratu 
Jauna aztuta dagon otoige oindian.

Oñaze artean loratu zaitie, 
alaitu negarrok, poztu begi itunak. 
Arantzak beti, ba, maite izan dozuez 
sasian sortuko larrosa kutunak!

			(Euzkadi, 1929, mayatza, 19).

__________

LORETAN

Leyo zuripe ortan illargi gabetan 
maitasuna dirudi ames gorubetan.

Gau argitsuan barriz iruiten dodana 
ortzargian eskubak urratzen dau dana.

Nire malkoz bustita dagozan liliak, 
ez ete diñautzuez neure gurariak?

Tanta bat lora-lekan ikusten ba'dozu, 
«goxaren agurra da», samurki diñozu.

Zure bijotz lilian al banuez urduri 
gogoko negar oneik goxaldero ixuri!

Orduan ortzargian maitasun malkuak 
eleukez estalduko nire lei gaxuak.

			(Euzkadi, 1929, garagarrilla,9 ) .

__________

BIOTZ GANEAN

Biotz ganean lotu eunstazun 
maitasunezko lilia; 
ganean baizik ez eguan-da 
igartu yatzu guztia.

Maitasun suak zimeldu eban,
jausi yakozan orriak;
jantza zoruan zapaldu neuzan
lorean orri zuriak.

Barruan gero sartu zan barriz 
lorean sasi zorrotza; 
orain ba'darot biotz erdian 
maitasun arantz mingotza.

			(Euzkadi, 1929, irailla, 3).

__________

ERRUKARRI ZARA

Orain aske zagoz maitaletxu ori, 
zure begian ez dager malko-ikara. 
Samiñik goguan ez yatzu erori, 
baña errukarri zara.

Enozu maite izan eta pozik zagoz, 
aizuna izan arren, lo gentzaz-dagizu; 
urbil oñazeak estalduta dagoz... 
Gerorantza so-egizu.

Gaurkora zuzendu zeure begi illunak, 
zartzaron ez dozu zoruna lortuko. 
Maitale izanaren gomuta bigunak 
iñoiz ez zaitu poztuko.

Negar-aldian ba maitatu egiñak 
itxi daben oroiz atsegintzen gara. 
Ez dazauzuz orain maite-aizun-miñak, 
baña errukarri zara!

		(Euzkadi, 1929, irailla, 4).

__________

BIZITZA-BIOTZAK

		(Guido Mazzoni)

Gazte sendo lerroka gudarantza doa, 
euren azkonak zemaiz, dirdiraz, argira. 
Guda eresa; anayak, orok gudaldira! 
Indarran soillik ala, orobat dedua...

Lora polit ganean yantzan neskatxuak. 
Abesa egaz euren adats kizkorrean, 
egaz abesa: Maite, maite gaztetxuak, 
maitatzean bizitza, poza maitatzean.

Arrizko zurgu-ziar zarrak nausikiro, 
talde leuna dabeste geldiro, geldiro: 
Seme orrek, onena dok eriotzea. 
Obian soillik gentza, obian Bakea...

			(Euzkadi, 1929, IX, 24).

__________

OTOI-MINDUA

Negar-samin artean sortu intzan otoia, 
egal orreik zabalik zeru-ziar oia.

Ai-otsak baxen ondo ire maminduak, 
bakez gozatzen dituk biotz zaurituak.

Luditar abes-urrun gogoko zaurira 
otoirik minduenak dardar eltzen dira.

Ludi orrek ez duler otoi-atsegiña, 
otoiak baña goian dager gure miña

Negarraren izketa nok ez ete digar? 
Barruko miña nok ez ete dazau malko-ziar?

Txadontzat Jaunak dartu biotz nekatua, 
txadonean otoia berez sortuz dua.

Min bizian ai-dagin otoia, emaro 
gotzon zuriak egapean gorde daro.

Otoiaren egak min-arren ez deuseztu; 
malkuak arren, gora begiak arteztu.

Gure otoi onetan samiñan otoia 
Donoki goira artezen zeru-ziar doia.

			(Euzkadi, 1929, XI, 22).

__________

NEURE LARROSEA

Neure soloko larrosea, 
maitasun odolez ernea, 
lorondorik nok ostu zaitu? 
Goxaldeko malkoz bustita 
sortu ziñan lora polita, 
zein eskuak banatu gaitu?

Zeure bikaintasun arruba 
mitxeletak loitu bakuba, 
espanen batzuk ausi dabe? 
Axiaren maitalarija, 
ortzargi malkoen abija, 
gizonak dira zeure jabe?

Ondo zainduko larrosea, 
larrosa orotan maitea, 
nok lorrindu zaitu, liraña? 
Illuntzeko bake aldian 
nire maitasunak ekian 
zure ametsezko usaña...

Nun zagoz, larrosa kutuna? 
Zeñek dagi zeure zoruna, 
neure larrosatxu maitea... 
Edertasunarren lagarik, 
neure soloan loitu barik 
euki zindudan larrosea?

			(Euzkadi, 1930, urtarrilla, 21 ) .

__________

LORESKIN JOTEN

Edurtzan zugatz ziar 
dagir etxetxua. 
Leyar garbi mosuka 
dirdir dakust sua.

Abeslari diñarzu: 
oldozkor kanpoan 
entzuten ez dazauzu 
nor ete dagoan.

Abes ori entzunaz 
negar dagit miñez; 
goguak dardar dagist 
gomuta samiñez.

Otz naz... Edurra dagi. 
Zuria dager lurra... 
Mitxilotatxu eran 
jausten da edurra.

Loreskin bolikitan 
dabil negar otsa. 
Nire ames ganera 
erori da izotza.

Il-oroiak gogora 
dustot dakarzela 
zure abesti orrek... 
Orren da zimela!

			(Euzkadi, 1930, epailla, 11).

__________

ITURRI LEGORTUA

Iturri maite ori, 
zelan legortu zara? 
Nok kendu ete dautzu 
altzoko ur-ikara? 
Zuk entzun zendun gure 
maitasun itz-dardara...

«Garden beitu ninduzan 
zuen maite-begiak; 
baña ordutik ona 
agur nire urten garbiak 
oso legortu naue 
zeruko eguzkiak...».

Maitasun itz goxuak 
gardenduko iturria, 
sarri beteten zendun 
aren usuil garbia; 
aizuna izan zan baña 
usuil aren garbia...

Orain negar ta negar 
dagist biotz ilunak: 
nok legortuko ditu 
nire negar itunak? 
Oso legortuko dauz 
barruko maitasunak.

			(Euzkadi, 1930 epailla, 18).

__________

LORTU EZIÑA

«Mendiko bidea 
bide nekakorra! 
Arantzaz josita 
zakidazan lorra! ».

Larreko bidetik 
abeslari nua. 
Illuntze onetara 
oro da amets-lua.

Mendi goyan dabil 
zorion-izpia. 
Mendi goyan dago 
zeruko bidia.

—Abil, abil, abil 
mendi goi-goraño! 
Ortzia argi dago, 
itxasua laño...

Iñok eztau lortu 
izpi zerutarra. 
Lilien margua 
orotan bakarra.

—Abil, abil, abil, 
abil neke barik! 
Koldarrentzat ezta 
izpi ta lorarik.

Lilian ganean 
izpi leuna dago. 
Abesti au barriz 
dakust itunago:

«Mendiko bidea 
bide nekekorra! 
Arantzaz josita 
zakidazan lorra! »

			(Euzkadi, 1930, lotazilla, 14).

__________

UDABARRIKO ABESTIJA

Lagun kutunok, gaztiak gara! 
Burubak jaso zeruko argiz txauturik. 
Itxaropena abestu daigun 
Maitasun-euna mendi goyetan loturik.

Udabarrija loratsu dager. 
Eskuban dakar geure Jaungoiko altsubak. 
Girin lizunak urijan utzi. 
Erain daiguzan bijotz alayen oyubak.

Intzezko lorak zabaldu dabez 
Irri dagijen urrezko leka gorrijak. 
Eta larrosak kolko-zabalik 
Bai-dirudije maitasun-oteun-ontzijak.

Gaztiago orain dabez goguak. 
Ago gaztien aintza eresi samurrak... 
Txorijak legez orok egazka 
Poztu daiguzan amets-dagijen gaillurrak.

Usaintsu egak axetxu mia 
Legunki dabil bedar ta lili artian. 
Garitza eta zugatz abarrak 
Laztantzen ditu labalde orlei ganian.

Goitik datorren argi leunari 
Zabaldu, arren, bular zurijak kutunki. 
Abots alayaz baserritarrak 
Zelai erdijan abesten dabe bigunki.

Bixi-barrijaz pilpiraz dagoz 
Izadijaren maitasunezko bularrak. 
Edertasunez orleitsu dator 
Loraz poztuten negu latzaren negarrak.

Mosu samurren aro donia, 
«Maitatzen zaitut», eta laztanen orduba. 
Zugatz puntetan lorea baño. 
Espan ganetan lenago derne mosuba.

Udabarriko zugatz mardula. 
Landatu daigun geure bijotzen barruban. 
Bere azpijan lotan dagigun 
Bero aldija elduko yakun orduban.

Igartzen bada, Jon deun-gabean.
Santzoka jaurti sutan dagozan garretan.
Abar igarrak jaurtiko doguz
Eta ganetik jauzkatu pozez olgetan

Gora bijotzak! Oro da poza! 
Lortu daiguzan atsegin danen lilijak. 
Gaur gara, bijar ezerez barriz. 
Illobija ez dauskube itxiko adijak.

Maite-itz barrijak entzungo ditu 
Zelayan dardar daguan lora arruak. 
Larrosa leunak artu lagunok, 
Maite diranen mosu samurrek lakuak!

Bein gaztarua il ezketiño
Nekosta baltza ixango yaku laguna.
Lortu lilijen mosu garbija
Igaro arte betiko zurgu iluna

Udabarrija maitasun-jaya, 
Abiz bete dauz baso ixileko zugatzak. 
Ur gardenean biurtzen ditu 
Gotzon eguan erako edur matatzak.

Mendi goyetan jantzi urdiña, 
Zabaldu dabe eguzkijaren mosubak. 
Ezkon barrija lurrak dirudi. 
Bere lilurak larrosaz daroz eundubak.

Oarmen eta soñan bixitza. 
Soilik dirudit udabarriko argijak.
Atsegin oroz bijotza asetu 
Eta malkorik barik goratu begijak.

Onetsi daigun udabarrija, 
Lili usañez geure gorputzak txauturik. 
Ta itxaropena abestu daigun 
Mendi goyetan maitasun-euna loturik.

			(Euzkerea, 1930, 451 or.)

__________

GURA NEUKENA

Nik eztot maite, neure neskatil zurija, 
bular ganian dardar darozun lilija. 
Bijotz ori da maitatzen dodan bitxija. 
Lili lerdena 
neure bijotzak 
maite dabena.

Maitasun bixiz zabaldu yatzun lorea 
gorde nai neuke usainduz bijotz gaxua. 
Zeure gogoko ederrak lotu narua. 
Lora laztana, 
bijotz ori da 
maite dodana.

Zergaitik, arren, ez maite lili bikaña? 
Damokitzuket neure lilitxu liraña... 
Goguan dagon maitasun lora au baña 
ezin opari 
zeure espanaren 
mosu leunari.

			(Euzkerea, 1931, otsailla, 562 or.).

__________

BIDE-ZIAR ABESTEN

                            I

—Neure begijok dira gaba baxen baltzak: 
Maitasun-zalez dakart bijotzeko suba. 
—Lora baltzak edurtzan bildurgarri yataz: 
Begi orrein diztira erijotz-mosuba.

—Ezpan oneik sugarran mingain gorritsuba. 
Lorak zabaltzen dabez matrail-kutunean. 
—Ezpan-samur ganian zabalduko lorak 
Larrosa zauritubak geure bijotzean.

—Zitori antza dager neure soin garbijak. 
Mosu orrentzat artu bere edertasuna. 
—Edurran antzekuak zitorijak dira. 
Loitu ezkero ezin atzindu lizuna.

—Ezpan oneik lañua, begijak ametsa, 
Gorputza ikugai-eza, ezin zaitut maite. 
—Irudi gelgarrijoi, neuregana zatoz! 
Maite eziña betiko neugaz lotu zaite!

                II

Lorarik lora 
amets egalez 
sortu yatan lei sutsuba.
Irri egisten 
lili leunentzat 
neure maitasun mosuba.

Ortziak gero 
urrezko argiz 
lotu eustazan begijak. 
Ñirñir egisten 
ixar ta lorak, 
neure begizkun gustijak.

Maitasun ori, 
gero zeu baña 
beitu zinduban zorunez. 
Agur betiko, 
ixar ta lorak, 
gaztarua ilda samiñez.

Neure mosuntzat 
lora leunenak 
neska politan ezpanak. 
Begizkunentzat 
ixar argijak 
maitian begi laztanak.

                 III

Abesti leunak loratzen ziran 
ezpan ganeko gentzean. 
Bijotz samurra bildu eustazun 
maitasunezko leyean.

Orain ixilik abesa dago 
eta zerurantz begira 
dizdir begijan malkuak dagi 
maitasun baten distira.

—Abes bigunen erregin ori, 
alai abestu egixu. 
Orain maitale garealako 
samiñez negar dagixu?

Ezpan kutunak neureganatuz 
mosuba damost amesti. 
—Ta mosu oneik, samurki diñaust, 
eztabez anei abesti?

			(Euzkerea, 1930, 500, or.).

__________

MUTILTXUBA TA ERLIA

Mitxeleta bat eta erlia 
egaizka lili-artian 
mutiltxu batek ikusi euzan 
baratz alaiko bakian.

Mitxeletaren margo politak 
zoratu eben mutilla. 
Lorarik lora arin ebillan 
margo eder areik billa.

Erle maratzak ots-egin eutsan: 
—«Ez adi joan iñora. 
Mitxeletan autsa dok soilki, 
Ator, bai, neure ondora.

«Ezti gozua emen yaukuat 
lore gustijen mosuba». 
Baña mutillak apurtu eutsan 
ezti-beraska txautuba.

Onez ganera atrapau eban 
mitxeletatxu liraña. 
Laskitu eban bere oñakaz 
loratza oso bikaña.

Ordun erleak, erletxu onak 
sartu eutson, bai, eztena. 
—«Eskar txarreko mutil gaiztua, 
eu azan lukur-zekena».

              * * *

Mutiltxu onen antzeko asko 
ba-dira gure artian. 
Baña txarraren azkena, laster, 
elduten yake ludijan.

			(Euzkadi,1932, bagilla, 16).

__________

MUTIKO GAIZTUA
	(Alegia)

Txoririk ederrena 
txaki baten eguan, 
kanta kantari beti 
alai egun osuan.

Amearen esana 
aiztu eban gaztiak. 
Txorija ikusi nairik 
zabal euzan atiak.

—Seme, txaki orretan 
iñoz ez adi sartu. 
Txori orren kabia 
ez egik artegatu.

—Amearen esana 
egin ba zeban ondo, 
zigor bildurrik orain 
ez zenduke, mutiko.

Baña, zabal orduko, 
aldendu zan txorija. 
Eguak axe-ziar 
billau eban mendija

Mutillaren negarrak 
ikusi euzanian 
txorijak esan eutson 
egaiz-egaiz ortzian:

Txarra egin baño len 
ez aiztu gerokorik.
Negarrak eztaukalako 
zuzenduten okerrik.

			(Euzkadi, 1932, uztailla, 7).

__________

NESKA LIXUNAREN URTE GIROAK

Uda Barrian 
Txiliñak otska dorrian, 
—Sagu-zarrak dantzari— 
neska lixunan goguak 
sagu-zarra dirudi.

Axe gozuak kalian, 
—zidarrez jantzi zadi— 
ameslarijen albuan 
axez putzutu adi.

Ixar-koroya ortzian, 
—sorgin zarrak kantari— 
neska gangarrak oyean 
ezin eutsi amesari.
Udan 
Ipar mia itxasuan 
—batelen puntan zuri— 
olatu-apar onduan 
neska zankuak guri.

Eguzkija, bero, gordin, 
ur-ertzak, ondar gorri; 
neska ariñan bijotza 
ames lixunez gori.

Olatu nagi puntetan 
txirrin baltzak jolasti, 
neska gangarran lepuan 
gaste arruak burlari.

Neguan 
Edur garbija mendijan, 
ibai-ertzak izotzik; 
mar-marka kale zarrian 
mutxurdiña moskorrik.

Zarata itzalak gabian, 
—akelarrak beterik— 
axe zolijen soñura 
mutxurdiña burutik.

Kanpayak otska dorrian, 
—baltzez estaldu adik— 
kanposantuko bidian 
mutxurdiña bakarrik.

__________

PALANKARI BATI

		(Un desiderio della belleza antica)
			Carducci

Zein eder, lagun yaukok bedar-gain, itzala! 
Palanka orren leya axe barna jaurti 
oztiñaren eun mia urratzen jokala, 
baña orekan ago, gaste, tinko beti! 
Zein eder, lagun yaukok bedar-gain, itzala! 
Elade'n ager intzan gastarozko loran? 
Soin orrek akatsik ez, Apalla'ren antzo! 
Izlan dok, ba, barnian arnas illeziña. 
Indarra ta gokentza eugan batu dituk. 
Esku ertzetik soilki urten begik alak 
soña lerden dokala Parzenon'rako gai, 
arri-landu bateko soin ereskitsuba. 
Igigune barik eu, oro igitu begik 
naimen bitartez obe, indarragaz baño. 
Begizkun orrein aurrez, gel-ez-arin, bua 
ospe nayak yarokan palankaren ertza. 
Esku artetik azke, senti dokanarren, 
bere aztatik ezin eta lurra jo yok. 
Indarra eztok naiko.

Neurri zabalen-min 
nayak uts egin bai'au, nora juanen az? 
Azke gozalako ta olantxe gabiltzok, 
gizkaya yoguk baña ta bera gatorzak. 
Gaste ori, ospiak ortxe yagik zantzo! 
Eure jarrai txalotsa, agur bat zinkatu! 
Ixen ori juango dok urrin egaizka, 
bedar-legor metetan suba baxen arin. 
Gaste-aldren gelkuntzak esitzen au pozik, 
eta euren jo-muga besterik etxagok. 
Il yakun gogo oneri emoyok indarra; 
sendorik sendoena, emaitz baten antzo.

Iturriko txirulak ixillian otska 
yantzarazi eutsoen iñoiz urtzimiai, 
gurenda orrek legez, geure baitan nayai? 
Jaurti palanka ori! Ez eme, ar adi! 
Euregan dok gastaro, apahal eder legez 
Elade'k arnas soñan, abil aintza billa! 
Jopu diranen aintza, estuntzartian. 
Eu garalle, iñorentzat ereñotz abarra? 
Ez! Urtzi'k igortzi au gastaro illeziñez 
aberria goratu dedin eure bidez. 
Urrin jaurti nai yoguk endaren azkura, 
palanka orrek legez oztiñak urratzen.

			(Euzkerea, 1932, epalla, 25 or.).

__________

IGANDE GOIZ BATEN

Zerua dok dardar uso-egalpian 
ta aizien ezpanak loreak sorlari. 
	Urtzimiak billoxik dozak 
	soña, mies-antzo, argitan.

Igande goiza, begi-gain dok gentza! 
Zelai ziar yuak kanpai baten otsa. 
	Neuretzat beti az sorbarri, 
	gogo utsez akustalako.

Dapni eta Kloe —begi barna loran— 
zer dan eztakien lera baten jarrai. 
	Eun me atzian zadorra dok, 
	lerro leunak gentzaz yagozak.

Olan akust, lurroi, aur danen ameoi; 
eure bare ontan eztok uñen otsik. 
	Baña arri-antzo orra gizona, 
	eta ugoskak dozak altzuan.

Soin gaztiak utsik maite dozak dantzan; 
begi bakun-ziar, izpiz jantzita letz. 
	Sort begik alai maite-miña, 
	gogai mia baizen ikuske!

Atseden orduan eure adi nagok: 
mezatan aintz deuna neugan dok oindiño. 
	Ezertzaz oldoztu baño len 
	euri gurka egiten natork.

Ixillian dantzuk erlen neurrizko otsa, 
bedar oron lagun ba-yatork itzala. 
	Urtzi ibilli dok emen ala, 
	begiratez dana edertzen?

Ludi oi, zar-barri, ago neure maite! 
Arnas ezilkorrez azal-gain laztanduz. 
	Ago eder, itxas bitsetik 
	Aprodite urten zanian letz.

Goiza dok. Lausotan oro itxartu nairik. 
Jata'k urdin goiak, lañoz gerrikua. 
	Itxas-azalan argia yabilk, 
	eunak arro yuak ontzia.

Eta gorpuzkion lillura ixillian 
adore barri bat nabaituten yuat. 
	Ezilkortu ba'neukek berton 
	gerorago yatan zerua!

			(Euzkerea, 1932, orrilla, 95 or.).

__________

LARROSEA ETA TXARRIJA
	(Alegia)

Txoritokitik landara 
atera eben txarrija. 
Arin-arin basatzara 
sartu zan, orruz, piztija.

Mustur-okerraz basatza 
usartu eban sastarrak.
Onetan larrosa aratza 
begijan eukon bedarrak.

Lorondo-puntan eguan 
larrosa sortu-barrija. 
Distiraz eukon altzuan 
goxeko garo garbija.

Laster aginka txarrijak 
apurtu eban gaxua. 
—Zergatik neure orrijak 
laskitu dozuz, gaiztua?—

Baratzan barriz musturka 
asi txarri ayerra. 
Ta esan eutson orruka: 
—Zergaitik az ain ederra?—

Olan iñoren ederrak 
min damotsoe askori. 
Ba-dira txarri ayerrak 
ludi onetan ugari.

			(Euzkadi, 1932, orilla, 19).

__________

IKER'EN ERANTZUNA

Erkaldarren etxian 
ikurrin zabala. 
Onetzaz mintzalari 
ikasle garbala.

—«Umiok, beti maite 
ikurrin ederra. 
Agertu beti orri 
gogoan eskerra».

Gero mintzatzen zala 
eldu zan axia... 
Ikurriña zibuka, 
arro zan eun mia.

«Sari bat artuko dau, 
sari ederrena, 
onetzaz diraustanak 
oldozkun gurena».

—«Ikurrin eder orrek 
zer esaten dautzu? 
Axe-ziar zibuka? 
maitatzen eztozu?

Ikasle malmutz arek 
umiai iñotsen: 
—«Orra aberri amea, 
gustijok laztantzen.

Umiak au ta ori 
erantzun eutsoen, 
baña Ikertxu'k, ixillik, 
ez eban jardesten.

«Erantzun egistazu, 
euzkotar zitala!». 
—Zibu orreik dirauste 
axe ona dala!

			(Euzkadi, 1932, maiatza, 20)

__________

GAZTAYA TA KATUBA
	(Alegia)

		Mikel, abertzale gastiari, biotzez

Gaztaya eukon atsuak 
arasa baten zainduta, 
baña sagutxu gaiztuak 
ozka itxi eutson galduta.

Apari ona jateko 
gabero euken gaztaya. 
Elduko zan baña agudo 
oturuntz arein amaya.

Arexek galdu gurarik 
ekarri eban katuba. 
Laster ixango bat barik 
arasearen barruba.

Katu-gorri, bizar-zuri 
arro ebillan etxian. 
Oñez nagi, begiz argi, 
urdairik etzan bakian.

Arasan sartu katuba 
ta oiratu zan atsua. 
Axe bai zala zeruba 
gaztayan usain gozua!

Atsuak jagi zanian 
zabaldu eban arasa. 
Katuba sagu artian 
axe eguan lasa-lasa.

Ez urdairik, ez gaztarik 
arasan etzan gelditu. 
Baña katu ta sagurik 
gosiaz etzan garbitu.

Iñoren kontuz eurerik 
ez egik itxi sekulan.
Arrotzak alkar il barik 
batuten dozak beinguan.

			(Euzkadi, 1932, orrilla, 26).

__________

TXITXEAK ETA MIRUBA
	(Alegia)

Olluak klo-klo egijan 
pi-pi txitxeak ostera. 
Olantxe baratz erdijan 
ebiltzan danak erara.

Ameak jana billatu 
eta txitxeak iruntsi. 
Arrikan etzan geratu, 
goserik etzan ikusi.

Txitxeak ziran orijak, 
anka-txiki. luma-eder. 
Etxe onduan gustijak 
egoten ziran eskijer.

Bat baña danen galbide 
etzan an bizi poz-pozik.
Buru-arin, piku-luze 
urrun juan zan etxetik.

Miru jauna, jaun bijurrak 
ezautu eban txitxea. 
Konpondu ziran maltzurrak 
eta gertau eben tranpea.

«Zeure lagun, lagun ona 
iraungo yuat ludijan. 
Alkarrekin zorijona 
billauko yoguk mendijan».

Miru aren itz gaiztuak 
ziñistu euzan txitxeak. 
Eta gau baten gaxuak 
iri eutsozan atiak.

Laster jarri zan miruba 
txitxa politen artian. 
Zorrotza eukon pikuba, 
eta gosia erpian.

«Azke-azke mendi-goyan 
neugaz bixiko zarie. 
Ama orrek etxe-esijan 
beti euki nai zaitube».

Mirubak eta txitxeak 
zauritu eben ollua. 
Eta ama barik gustijak 
goitu eben areyua.

Iñoren sorosi barik 
miru txarraren ekiñak! 
Gustijak erail eziñik 
zauritu euzan geyenak.

Arrotz baten lagun-nayez 
ez galdu iñoz anayak. 
Etxeko baten obenez 
sortuten dozak etsayak.

			(Euzkadi, 1932, bagilla, 2).

__________

LOREAK ETA EGUZKIA

Ur-ondoan ziran loreak 
axe samurren usaingarri, 
eguzkiaren maitagarri. 
Kulunka ona, kulunka ara 
	gustijak 
pozik egozan berotara.

Eguzki-kalda lur-ganian 
loreak zimeltzen ebillan. 
Aldezlari iñoz ez garillan. 
Zutago goitik eguzkijak 
	unian 
legor ziran orri gustijak.

Ama-samur orra odeya 
lora ta eguzki-artian. 
Itzal leuna lore-ganian 
orriño ororen mosulari. 
	Ken-deya 
egin eutson, baña, itzalari.

—«Kendu adi, odei aztuna, 
ezin yoguk eguzkija ikus». 
—«Lora-taldiak ezin nakus. 
Eztau euki gura onduan 
	zoruna» 
negarrez itzalak iñuan

Eta negar-malko bigunak 
jausi ziran loren altzora. 
Tanta jausi yaken kolkora. 
Eta odei aren malkuak, 
	itunak, 
alaitu ebazan gaxuak.

             * * *

Lora onein legez zoruak 
kenduten dabe laguntzea. 
Baña adizkide egizkua 
ezta aldenduten orregaitik 
	Goguak 
eztabe galtzen laguntzarik.

			(Euzkadi, 1932, bagilla, 9).

__________

ATSUARENA

Moskor bat eta moskor bi 
—iru ta zortzi amabi— 
zenbatzen aztu atso orri!

Tabernara goxez dua 
geure kaleko atsua 
baitago penaz beterik. 
Gero elixan danian 
buruba dauko airian 
ta ezin egin otoirik. 
—Aitearen
semiaren 
ezkerraz egitten dala 
nok esan dautzu, mamala?

Moskor bat eta moskor bi 
—iru ta zortzi amabi— 
zenbatzen aztu atso orri!

—Jauna ona, nitzaz erruki! 
Baña zer jazo yat neuri, 
dana ba-dakust biraka? 
Len torre bat zan tokijan 
bi jarri dabez, agijan, 
beata oroi burleka... 
Altaretan 
deunak dantzan 
egitten dabez saltuak 
edo itxutu nau lausuak.

Moskor bat eta moskor bi 
—iru ta zortzi amabi— 
zenbatzen aztu atzo orri!

—Apez jauna, zer dagixu? 
Ardoz ugutzauten dozu 
geure kutuntxu txikerra?
«Gloria» esan bearrez, 
basoa bete ardo onez? 
Bai errespontso ederra! 
Edan barik 
oso osorik 
nago neu beintzat oindiño. 
Suspiruz nago orratiño!

Moskor bat eta moskor bi 
—iru ta zortzi amabi— 
zenbatzen aztu atso orri!

—Buru au daukot galdurik! 
Ur bedinkatuba barik, 
ardua dakart etxera? 
Orijo ordez ardautxubak 
betetu daun kurtzulubak 
lagundu begist oera. 
Neure lagun 
poz ta zorun, 
zatotxu bat bego onduan. 
Ainbat samin dot goguan!

Moskor bat eta moskor bi 
—iru ta zortzi amabi— 
zenbatzen aztu atso orri!

			(Euzkadi, 1934, jorrailla, 27).

__________

TOPA BATEN OSTEAN

		Insanire iuvat

Ardoz edo argiz moskortu adi 
eta gudu-kantak geroari itxi. 
	Topa egiok bizitzari, 
	goizeko izpien aizteari!

Bertsotan esan dok asaben gaintza; 
gazteek maite yuen ezpaten aintza. 
	Edariz bustirik ezpanak 
	birtute-itzak eder eztozak.

Moskorrak ez yakik barneko miñik; 
poz baten mosuak eztauko ordurik. 
	Kanta egik txolen dirdira, 
	eta ezpan gazteen pilpira!

Zoratzea on dok. Ardo gardenak 
andere eder baten itxura yaukak. 
	Urteak kendu yeutsek garra, 
	udaldi beroen indarra.

Yainkoen odoltzat gorde yuedan 
ta ardokiko itzalak marguldu yuan. 
	Bonbil orren yanzki panpiña 
	armiarmen ariz egiña!

Zar-kutsua yaukok, baiña yakintsu 
maitasun ta irriak ez yozak galdu. 
	Azkenengo tanta gozoa 
	begiotan yaitekek loa.

Ardo zar argiaz eztok zadorrik: 
gizonak ez yaukek ule zuririk. 
	Yakitun danaren ezpanak 
	itz-yario samurra dozak.

Oin danetan yabilk dantza-gurea, 
ben-benari be eder yakok barrea. 
	Errege askoren lepotik 
	eskaleak kiñu bai-yagik.

Zentzuna galtzeak azkatzen gaituk; 
edanak mundu au aunditzen yauskuk. 
	Topa, biar ba deus ez gara! 
	Moskorra betor txol-artera.

Yagokan tokian ta zori ona 
laketen yaube, ba, eztok gizona. 
	Beti Kitere'ren ezpanak 
	ardoz ezti-lora yakuzak!

			(Yakintza, 1935, azaro-lotazilla, 415 or.).

__________

MAIRAKO DEYA

Nire mai garbi au maspar-pean yagok, 
txiro baño eder, neurriz gauz danetan. 
Arrats baten gentza edariak yaukok: 
aize mihia yabilk matsorri-puntetan.

Ator neure maira egunaren billa 
zorion lorak, ba, etxaukek arorik! 
Gaur gurea yoguk laketen gurpilla 
ta iru Ederkunak yatorzak alairik.

Jateak on begik, edanak ez gaitzik, 
ta eure barrenan eztiz bego poza. 
Urrezko txol baten, doai xamurrenik, 
aizkidetasunak bekar mintzo boza.

Borgoña'ko matsak ez dozak gurean, 
baña Laukaritz'ko mastien nigarra 
Orati'k ledakek bertso ozenenean. 
Odol egin zuan Eguzki'ren garra!

Emaitzon umoan goiz-intza yatorrak 
eta euron urak ez yaukok bardiñik. 
Erle-madari ta txakala-sagarrak, 
zelai berdeetako usañez beterik!

Maian jarri adi, baña eure lagun 
malko edo itunik ez egik ekarri. 
Oraingoa soillik atzemon yagigun 
ardo au bai-yakuk ezpanen pozkarri.

Edontzi mee bana eskuan jasota 
edango yuaguk arrats onen illa. 
Eta oianako otz bustia artuta 
etorriko yakuk goietako itzala.

Iñok jaurri begik uri urduria 
edo uin latzetan yabilkan batela, 
Guretzat lats baten altza-ots eztia, 
eta lora-pean yagokan kupela!

Bizitzaren guna txastatzen yokanak 
ez yok artu bear jakitunen itzik. 
Jakintza onena ardo meeak yaukak! 
bere kolkon, ba, ez yabilk zadorrik.

Geroa ezetsi, une eder ta argiak 
sarri balio yok betiraunak aña! 
Gaur ezer ez dozak biarko liliak: 
ontzat ar egik, ba, neure mai apaña!

			(Zer, 1978, 6'gn. zenbakia, urtarrilla).

__________

EGUNA BERANTZ DOA

Neurekin gel zaite arrats-begi da-ta: 
itzal baten goxoz urdintzen da Jata. 
Ene Josu maite, 
gel zaite!

Neure egun argia berantz azkar doa, 
itzalak jotzen dau atadi ondoa. 
Arrats onen otza, 
biotza!

Oi Bidazti Deuna, sar zaite neurera, 
bertan dozu bada maitasun arrera. 
Bekidat bizitza 
zeure itza.

Idazti Doneak atzaldu daidazuz, 
euren muin eztiak emon egistazuz. 
Bel zeure mintzoa, 
goxoa!

Ta barne gustia berotan dodala 
argi biur bekit eriotz itzala. 
Dana yat atsegin 
Zeurekin.

Orain sakon dakust zeure eriotz ori; 
zegaitik daukozun biotz deuna gori. 
Ene Josu maite, 
gel zaite!

		(Gasteiz'ko espetxean, 1937)

__________

BIOTZ DONEA

Biotz xamur-berea, 
gar gori batekin zauritzen nozu. 
Zauri ganean, ordea, 
maitasun-larrosa zabaltzen dozu. 
Sakon bitan nabil, ez-bai goxoan; 
otzak il naroa Zugandik urrun, 
su gordiñak nauka zure ondoan. 
Gabaz argi zakusat, 
egunez berriz illun. 
Zurekin naukazu, neugaz ez zaukat. 
Eguzkitan edur, otzetan sugar. 
Jolas bikoitz onek galduta nakar. 
Baña bien tartean 
sugar zakit, Jauna, biotz barnean!

			(Gasteiz'ko espetxean, 1937 )

__________

ATETAN NAGO

Goizero zagoz nere atetan; 
oi ots goxoa biotz muñetan! 
Iretzat ditu Jainkoak 
goiz neskatxaren usoak?

Egun sentia baño lenago 
nere txaki au dirdiraz dago. 
Norbaiten begi niniak 
antz artzen ditu argiak.

Baña ots meia, zer nai didazu? 
—Ixil, enetxo, Jauna nazazu. 
Adats ederrok intzetan, 
maite-min nabil atetan.

Lotan ziñala zure ortuan 
belar ta zugatz busti nituan. 
Ikusi euren ederra, 
zurez dute, ba, eskerra.

Zut nadin, Jauna, didar goxora 
eta zut nagon zure mintzora! 
Ostro-tartez, ixil-ixil, 
zure ats xamurra bebil.

Betarte orrein pake argira 
ibar ta landa edertu dira. 
Oin garbi orrein urratsak 
joranez ditu loratzak.

—Enetxo, zabal zure atea 
ta izanen dezu eder betea. 
Landan baño garbiago 
eder au barnetan dago.

Sar zaite, Jauna, etxe-barnera, 
poza dator, ba. Zugaz batera. 
Eta zure Arnas deunak 
bete begiz biotz-muñak.

			(Gasteiz'ko espetxean, 1937)

__________

AZKEN OYUA

		(Zubillaga'tar Karla'ri )

Goiz eder onetan erail bear nabe 
txindor baten txintak gozotan naukela? 
El naiten leyora begiok intz gabe.

Gorbei barna yatort kañoi-ots itzela: 
or egazkin-egak odei-lapur doaz. 
Guda-gotzon baltzak odolez dakustaz, 
euren oin aurrean beredin gudari. 
Gaste argi orreik, eutsi lur amari! 
Bera baizen onik eztauko ludiak.

Baña, Jaun altsua, orain ken nai nozu? 
Bildots baten antzez lotuta naukozu 
bearren naunean neure Aberriak? 
Aren deia dantzut arma-ots larrian. 
Izkillu-tarteko dirdira bizian 
mendi goitietan Eriotz betorkit. 
Bertan eder dira azkenengo atsak! 
Arte adartsu babes-toki bekit, 
neure gezi meion eriotz-zauria 
txastau dagientzat etsaien erranak!

Zuzentzaren maitez bil diran semeekin 
ixuri daidala bizitz-iturria. 
Lurra estal bedi odol-larrosakin! 
Gozo eta eder gizonen kopetan 
aberri-opazko eriotz mosuak! 
Zauritu orreik zut, orra mendietan 
aintzak zabal ditu esku argituak 
ortxe jausi nedin!
                          Eta azken orduan 
laztandu naiela arnasa estuan 
garaitz-abar billa doazen (t) zaldiak. 
Eta begi onein laño leyartuan 
tinki igaro beitez gizuren argiak; 
esku zurbil oneik aul luzatu bediz 
eutsi zagientzat, ikurrin donea. 
Azkatasun atsak betiko bil zagiz! 
Antxe makur zaite, oi buru neurea, 
geure lur amaren besarte gozoan! 
Eta anai maiteok, eutsi burrukari 
iñoiz ilgo eztan euzkoen amari. 
Itxaropen auxe sort bekit gogoan.

Jauna, eriotz au arren emostazu; 
koldarrentzat itxi larrosen usaña. 
Azkatasun deuna bial egistazu, 
atzindu nai dot ba arrotzen iraña, 
gorputz onek bakez atseden dagian 
erri azkatuen Egun-Aundi arte! 
Gudan jaus nadilla zuzentzaren alde, 
ez ormari atzez, goiz eder argian. 
Eta bake deuna sortuko danean 
neure azur utsak besteenakin batu; 
eresi gurenaz lagundu bidean 
obi bakar-arte.
                     Baña, arren, bukatu 
oroigailluaren maitasun itzala 
Kistoren gurutzat; Beragan ditxarot.
Josu'ren fedea besterik eztaukot.
Erri zintzo-onenak zaindu dagiala
il gintzanen atsa, il gintzanen ala.

			(1937)

__________

AGUR, EUZKADI!

Agur, Euzkadi, Jaunak naroa 
Aberri eder argira.
Neure negarrak jarion neuzan 
zeure mendiai begira.

Seme bat zeukan, baña etsayak 
kendu eutsoen biotza;
soin ederrera ixuri yakon 
mayetz bateko goiz otza.

Gurutz Deunari mosu egiñaz 
aldegin eutson mundutik,
Kistoren gentza abo ganean 
loratu yakon gastetik.

Jaunaren maitez, aberri maitez, 
ez eban euki bildurrik,
eta zeuretzat zorion utsa 
opaldu eutson gogotik.

Euzkadi ona, zagoz betiko 
Kistoren fede betean;
olan zoruna billauko dozu 
emen ezpada zeruan.

Eriotz deuna aurrean daukot, 
ziñistu bada, euzkoa:
Euzkadi azke izan daitean 
zaindu Josu'ren legea.

Eder yatazan euzko bazterrak, 
eder itxaso zabala; 
baña oraintxe ederrago yat 
eriotz onen itzala!

Gaztea nozu bizitz onetan 
t'ez yatan palta gauzarik. 
Jauna!, gogorra aldi onetan 
iges eitea lurretik.

Ezpedi egin neure oldea, 
zeure naia bai, ostera. 
Gogoa boa zeru argira, 
gorputza lur illunera.

			1937

__________

GARBAIA
	Urtzi'ren asarrea

I. Neure begi onein errukizko aterpetik jaurtiko zaitut; dongeen bideetan, ba, oles-egin dozu: «An mendi garaienetako gerizpe gozotan, Urtzi lo-zorroan datza.

II. Lurrezko etxe oneitan jan-edan bai?, eta jolastu gaitezan, geure soñu otsik ezpaidau entzungo, Aren alki inguruan aize adartsua dabil-eta».

III. Baña zerua baizen zabala Neure belarria da-ta, aizerik meenak orri sortu-barriari zelako itza esaten dautsoen, be, entzun dagiket.

IV. Neskutz baten antzaz oroimena bideratu yatzun griñakin, ordea, batzarra egin ondoren, iñoiz ikutu gabeko emazte, oean ilta itxi zendun.

V. Oin azkarrakaz dabiltzanai, guzurra euren mingain ertzetan orratza legez darabillenai oyu-egiñaz esan zeutsoen: «Txaloegin, geure janaria garraztu eta edaria mingoztuten ebazana illotz daukogu».

VI. Eta zer? Negartsuen deiak ez ote naue biotz-beratzen? Arein zotiñak aintziñeraño igon dira eta gatzura baño garratzago aboan biurtu yataz.

VII. Urtzi biziduna nazan ezkero, tximista ta trumoi jatsiko nayatzu, neure asarrearen ontzian edaten emon bear dautzut ba.

VIII. Zabiltzan bide guztietako autsa be, zeure negarrakaz ore-egingo dozu eta lora-artean Neure eztena zer dan esku orreik sentiko dabe. Bai orixe!

IX. Ezti-kaparra ostu dautsen urobioa legez zeure inguruan nabil; bei-euli zorrotzak zauritu dauan zezena iduri, zelai orreik zear narraikizu.

X. «Igaliz beterik nago» zure baitan diñozu, baña Neure age luzeak erausiko zaitu eta mutikoak ikolatxoan ibilli ostean aren adarrak geratzen diran antzean izango zara.

XI. Aberats okitutzat enparantzetan goratzen zaitue, baña zeure urre-zidarrok neure asarre biziaren dolarean urtuko dodaz eta edaritzat emongo deutzudaz.

XII. Bai!, aize-oyalak arro, itxasoan ibilli zaite, bere eskumako pitxerra Neure aingeruak iruliko daunian illotzaren odol antza urak artuko dau-ta.

XIII. Neure asarrean igaroko nazan aldian, mendien belaunak dardar egingo dabe eta goietako oyanak, oyu: Urtzi biziaren azkora-otsak kikiltzen gaitue.

XIV. Aralar'en neure orrua eta Gorbeia'n neure azkonen olea. Eiztari baten itxuraz nabil eta neure geziakandik etzara aldenduko, paguso bat legez ilgo zaitut ba.

XV. Zuzentza betearen neurriak eder yatazan ezkero, menperatuak izan diranak deika daukodaz. Arein eskuak eztira alperrik zerurantz jasoten eta euren oinkadak eztira ixilpean galtzen neure jauregi onen zabalunetan.

XVI. Azokara eroan bear dan bildotsa lau anketatik oraturik loki gogorraz artzañak lotzen daun legez, gaiztakeriaren larretan ikotika zabiltzan ori be, lotuko zaitut.

XVII. Eta luzakor, ez aztukor nagola jakingo dozu. Urtzi Jaunaren eskuak ludi onek eztauz esitzen; bere begiak ozertzerik eztauka-ta. Bere aintza gogor eskatzen dau. Jainko illa enaz bizia baño-eta.

			(Gasteiz'ko espetxean, 1937)

__________

¡¡VEN, SEÑOR!!

Señor, ¿qué buscas en mi pecho, 
si el alba la cubrí de lodo? 
Tu rastro, que signaba todo, 
en ruinas lo dejé deshecho.

¿Quién, Señor, borró de mi frente 
aquel resplandor de tu Cara 
que al espejo del agua clara 
prestó cristal más transparente?

Qué bellas fueron mis pisadas 
cuando la gracia florecía, 
en las alas del nuevo día 
que robó luz en tus miradas.

Cuán presto sabía tu estancia 
y la sombra de tu Figura, 
pues una sutil hermosura 
me guiaba con su fragancia.

Pero ¿pasaste por mis huertos, 
con tus claros ojos en gracia 
para que la flor fuese lacia 
y los frutos nacieran muertos?

¡No, Señor!, vuelvan tus caminos 
con hermosura siempre nueva 
y su señal mi amor remueva 
para seguir tus pies divinos.

¡Ven, Señor!, con secreto viento 
tu Espíritu mueva mis ramas, 
y con brisas bese las llamas 
la paz divina de tu aliento.

Surjan incendios en mi pecho, 
que quemen los frutos de muerte. 
Tu libertad me ate tan fuerte 
que sea tuyo por derecho.

Así, Señor, tu voz me fuera 
—con la belleza por misiva— 
lleno de perdón mientras viva, 
lleno de gracia cuando muera.

			Sinatua: E. de Urkiaga Lauaxeta
			Espetxea: Karmeldarrak. Gasteiz 1937-6-2

__________

PLEGARIA POSTRERA

Virgen María, de fulgor me llena 
de tus ojos en luz el alba pura. 
¿Qué mieles en flor manan la dulzura 
como tus labios al besar mi pena?

Virgen María, ¿qué mortal condena 
ata las almas en prisión oscura? 
Filo de plata tiene tu ternura, 
con que corten sin sangre mi cadena.

Sin esperanza mi dolor muriera. 
si en tu sonrisa maternal no viera 
la libertad en sol con brisas nuevas.

Así mi llanto se transforma en gracia, 
y mi alma, presa en lodos antes lacia, 
en flor eterna para Dios renuevas.

			1937

__________

YO LLEVO

		J.M. - J.T.

Yo llevo entre mi espíritu encendida 
la hermosa luz del entusiasmo ardiente; 
amo la libertad más que la vida 
y no nací para doblar la frente,

Por eso estoy aquí de altivo y fuerte, 
tu fallo espero con serena calma, 
porque si puedes decretar mi suerte, 
nunca podrás envilecerme el alma.

Hiere, yo tengo en la prisión impía 
la honradez de mi nombre por consuelo. 
¿Qué me importa no ver la luz del día 
si tengo en mi conciencia la luz del Cielo?

¿Qué importa que entre muros y cerrojos 
la luz del sol, la libertad me veles, 
si ven celeste claridad mis ojos?

                     * * *

¿Si hay algo en mí más fuerte que tu yugo, 
algo que sabe despreciar tus iras 
y que no puede sujetar, verdugo, 
el terror que a los débiles inspiras?

Hiere. Bajo tu látigo implacable, 
débil acaso ante el dolor impío, 
podrá flaquear el cuerpo despreciable, 
pero jamás el pensamiento mío...

Más fuerte se alzará, más arrogante 
mostrará el golpe del dolor sus galas; 
el pensamiento es águila triunfante 
cuando sacude el huracán sus alas.

No me importa... tu furia es omnipotente, 
víctima del placer, sueño de un día 
Si todos ante ti doblan la frente, 
yo siento orgullo en levantar la mia».

			(Gazteiz'ko espetxean, 1937).

__________

«EL HOME BIEN BARBADO Y BIEN AMOHINADO»

		(Para Carlos Zubillaga)

Esta barba cubrió con su maraña 
mi rostro de perfil en calma plena, 
mas el mar con borrascas que me llena 
en negras ondas mis recuerdos baña.

Un punto fijo su mirada daña 
sin poder enhebrar jamás su pena, 
la clara frente de amplitud serena 
con gesto duro del pensar se empaña.

Así quedó trazada mi figura 
en el hastio de prisión oscura 
mientras su fin con fe viril aguarda.

No te extrañe del «home bien barbado», 
pasa, pues en su pecho al sol cerrado 
la miel en flor para el amigo guarda.

			Amigo Carlos: el demonio mando no tiene...
			(E. de Urquiaga)

__________

Bertsio informatiko honen egilea: Josu Lavin; Urkiola, 1-1C 48990 - Getxo (Bizkaia)