UHAINERI NAUSI

Iratzeder

UHAINERI NAUSI

Fraide sartzean, Zeruletzean
        nere ustez nihortua,
Bota nituen uhain artean
        bai bihotza, bai burua.

Uhainez uhain eman naiz eman,
        Jainkoaren itsasoan.

Nintzen nihauri eginez uko
        nahitez naiz norbeit egin:
Orduan berritz bakeratzeko
        zer borrokak uhainekin...

               * * *

Nihorena zen otoitz-mintzairan
        salmo-kantuz igerikan,
Fede betean, bake osoan
        anaiekin nindabilan.

Uhainez uhain eman naiz eman
        Jainkoaren itsasoan.

Nihorena zen otoitz-mintzaira
        batzuena zaiku egin.
Bat egon gaiten eta bakera,
        zer borrokak uhainekin...

               * * *

Barnetik uhain, kanpotik uhain,
        orotarik zer uhainak!
Galernan barna baitut nere zain,
        hezten ditu nitan Jaunak.

Uhainez uhain eman naiz eman
        Jainkoaren itsasoan.

Kristoren baitan, norbeit egina
        salmo-kantuz igerikan,
Hara nun beti eman-emana
        uhaineri nausi noan.

13-6-71

I. LANOPETIK

			Orai urtea, kraskatu...
			eta salmo-muñetan sartu.

HEGAZTEGIKO BAKAR-XORI

		(S. 101, 4-12)

Nere egunak / zaizkit itzaltzen / nola kea:
	hezurreraino / naiz errea.
Bide / belarra bezala naiz ni / barnez histen:
	ogi jatea / zait ahanzten.
Nere auhenen / auhenez leher / eta xahu
	banago hezur / eta larru.

Hala nola ni / bas-hegaztina / mortuz mortu
	eta murruan / huntzak sistu.
Ezin lokartuz / intzirika naiz / gauaz ari,
	hegaztegiko / bakar-xori.
Gelditu gabe / nere etsaiek / oihumoihu:
	nere izenaz / guziek tu.

Egun guziez hauts eta dolu / dut ogia,
	dena nigar / dut edaria.
Zure hasarre, / zure kexua / gaitza baita,
	altxatu-eta / nauzu bota.
Egunak zaizkit / itzalen pare / gaueratzen:
	nola belarra / naiz eihartzen.

...-59

			Minez min, salmoz salmo
			azkenean sendatzen ari...

ASPALDI ERI...

Aspaldi eri nindagon gelan
       ez nindagoken geiago.
Aiz-hegoaren zirimirolan
       mendirat nuen joan gogo:
Osagarria, sistuz dabilan
       hango aizean, baitago.
Aspaldi eri nindagon gelan
       ez nindagoken geiago.

Mendi gaineko iratze gorri
       erdi erdian naiz etzan,
Zerurat beha, begiak irri
       iratze maiten poz-dantzan:
Euskal-indarrak, berritz pizgarri,
       nere zainetan zabiltzan.
Mendi gaineko iratze gorri
       erdi erdian naiz etzan.

Lehen hain eri nindagon gelan
       sartu naiz berritz kantari.
Bular barnetan xiru-xirulan
       hego nasaia zait ari:
Eginen dut bai berritz ere lan
       euskal-bihotzen pizgarri.
Lehen hain eri nindagon gelan
       sartu naiz berritz kantari.

4-10-59

			Aurraitz
			bizkaitar adixkideari

AMEN AMAREN...

Amen amaren
   bihotzean
nago Beloke-n,
   otoitzean.
amen Amaren
   bihotzean...

Herritik urrun
   bakar bakarrik
galdua zaude
   Venezuela-n.
Begitik nigar,
   barnetik amets,
badabilazu
   bai min eta lan.

Mundu bidetan
   zu bezalako
euskaldun gazte
   zenbat dabilan...
Balute denek
   zuk daukazuna
bihotz barneko
   zolaren zolan!

      * * *

Herritik urrun
   izanik ere
baleramate
   denek borroka!
Euskal-borroken
   garrait-tokia
ez da Bizkaia,
   ez da Gernika.

Euskal-Herria
   usteltzen duten
gaitzeri gauden
   gutan oldarka.
Gutan dadila
   Jainkoa bizi:
mende, jendeak
   Harek dabilzka.

      * * *

Amen Amaren
   bihotzean,
euskal-guduen
   sukarrean
biak bat gauden
   otoitzean.

20-3-60

			Kurutze bidean...

BEGITARTEA...

Dohakabetan min eta zauri
       bidean duket ikusi,
Ai! bainan Jauna zitakenari
       ez ate naiz joan ihesi?

Mineri xuka, gaitzeri barka
       bilatuko dut nik Hura,
Begitartean dutan pittaka
       Jesus beraren itxura.

Jesus nik joa, Jesus maitea,
       Jesus bihotzen asea,
Noiz ikus ote, beha ta beha,
       nik zuri begitartea?

25-3-60

			Lafitte jaun apeza:
			Kalonje.

EZPAINAK IRRIKARI...

Ezpainak irrikari
   behakoa zorrotz,
Barnean hotz iduri
   bainan dena bihotz.
Gaztean aintzindari
   zu zintugulakotz,
Nola gauzke, so zuri,
   zure gazteak hotz?

Euskal-Herrian oro
   lo zauden banoki:
Tiroa bezein bero
   jeiki zinen jeiki.
Ele tzar, ele zoro
   jasanez ausarki,
Zu, ximixt ala tiro,
   beti xuxen joaki.

...Gaztean aintzindari
   zu zintugulakotz,
Nola gauzke, so zuri,
   zure gazteak hotz?

Ezin apezagoa
   betitik baitzinen,
Zure kalonjegoa
   ez duzu ebasten.
Orai euskal-geroa
   da berritz argitzen,
Goragotik baitoa
   Lafiten mintzoa.

Ezpainak irrikari
   behakoa zorrotz,
Barnean hotz iduri
   bainan... dena bihotz.

5-7-61

			Ph. Veyrin zenari

HAIZ-HEGOAN

		«Si Dieu m'a parfois parlé et si j'ai osé 
		lui répondre, c’est à la vue de certaines 
		aurores dans la campagne déserte 
		où soufflait le vent du sud.»
			Ph. V., 26-3-57.

	Haiz-hegoan, goiz-argian,
	Xoratu zaitzu begia.
	Haiz-hegoan, goiz-argian,
	Zoin eder Euskal-Herria...

               * * *

Munduko minen ume lañoa
Euskal-altzorat zinen erori:
Hor zaitzu piztu hor behakoa
Euskal-lurreko eder orori.

Bai hezurretan, bai bihotzean
Barna zinaukan munduko mina
(Euskal-goxoan zu goxatzean)
Lapurtar amak ezin du joana.

	Haiz-hegoan, goiz-argian,
	Xoratu zaitzu begia.

Hezurrak eri, bihotza zauri
Tragan duzu euskal bidea,
Itsasoari, mendi gaineri
Barne guziaz maiteki beha.

Gainen ederra, etxen goxoa
Bazinakizkan, xortaka biltzen:
Zuk Irisarri, Larrun, Ainhoa
Zoin zinituen maitez maitatzen!

	Haiz-hegoan, goiz-argian,
	Zoin eder Euskal-Herria.

               * * *

Ni ere minez joan nintzen behin
Euskal-bidetan, eder-bidetan,
Gure lurreko ederrenekin
Aldare baten egin nahian.

Euskal-bidetan, eder-bidetan
Ameska nintzen igan zurekin:
Zure laguntza eman zinautan
Eta geroztik bat ginen egin.

	Goiz-argian, haiz-hegoan,
	Zoin sarkor euskal-gogoa...

               * * *

Euskal-elizek duten argia
Nahiko nuen zutan ezarri.
Ai! bainan bihotz eriegia
Nork zabalaraz goi-argi horri?

Ezin osoki adiskidetuz
Elgarren minen minez ibilki,
Gure bihotzak joan dire pleinuz
Noiz elgar ote argian aurki...

	Haiz-hegoan, goiz argian,
	Xoratu zaitzu begia.

               * * *

Gu bien minak, bien lehiak
Ez ote ziren euskal-aldare?
Horko nere dei, nere graziak
Ez ote ziren piska bat zure?

Hargatik beraz kraskaratzean
Jaun Zerukoak bihotz axala,
Omen zinuen begitartean
Euskal-semeen argi zabala.

	Goiz-argian, haiz-hegoan
	   Zoin sarkor euskal-gogoa!
	Haiz-hegoan, goiz-argian
	   Xoratu zaitzu begia:
	Goiz-argian, haiz-hegoan
	   Aditu duzu Jainkoa.

4-2-62

			«Salmoak» bururatu
			eta indarrak berritu...

JAUNA DUT ARTZAIN

		(S. 22)

Jauna dut artzain: / ez naiz egonen / beharrean.
	Zer gainetarat / nerabilan!

Ur-bazterreko / pausa-lekurat / banerama,
	Pitz dakitan hor, / pitz arima.

Haren ondotik / bide zuzenez / ni banoa:
	Haren / izena / zoin gozoa!

Ilunbez ala / gaitz-erreketan / joanik ere,
	Nik ez beldurrik, / hor baitzare.

Zure begia, / zure makila / hor direno
	Badut nik bake, / badut gozo.

Zuhauk dautazu / ezartzen neri / mahain xuri.
	Etsai guzien / harrigarri.

Ixurtzen duzu / nere bururat / usain ezti;
	Basoan badut / gaindiz gaindi.

Nik zoriona / eta grazia / ditut lagun,
	Nere bizian / gau-et-egun.

Banago-eta / Jaun Zerukoa / den etxean,
	Epe luzerik / luzenean.

«Salmoak» 6-1-63

			Jaunarekin zeren beldur?

JAINKOA JAINKO

		(S. 92)

Jainkoa Jainko: / nausitasuna / du soineko,
	Indar osoa / du gerriko.
Finkatua du / mundu zabala / bere peko,
	Deusek ez baitu / higituko.
Zauden Alkia / bai betidanik, / bai betiko:
	Betieretik / zare Jainko.

Itsas ibaien / boz gaitza, fauna, / goiti doa:
	Zoin lazgarria / itsasoa!
Itsas ibaien / boz gaitza, Jauna, / goiti doa:
	Ibaien bozak / zer orroa!
Itsaso eta / ibaiak baino / gaitzagoa
	Zeru gainetan / da Jainkoa.

Zure nahia / lur guzirako / manamendu:
	Sineste oso / merezi du.
Zauden etxean / menderen mende / Zuri kantu,
	Zauden etxean / denak saindu.
Ospe Aitari, / gizon egin den / Semeari
	Bai Izpiritu / Sainduari.

«Salmoak», 6-1-63

ZERTARAKO?...

		Zertarako begira
	Euskal-Herrian Euskara?

Zertarako, loretan, hain xoragarri den hura?
Zertarako, zeruan, izar bakotxen dirdira;
Eta, bihotz barnetan, amodiozko pilpira?

		Zertarako begira
	Euskal-Herrian Euskara?

Zertarako, etxetan, hegalen peko goxoa?
Zertarako, munduan, kantu xaharren leloa;
Eta Jainko-mintzoak gu baitan erein mintzoa?

		Zertarako begira
	Euskal-Herrian Euskara?

Zertarako jakin ba Jaunak eginak garela?
Zertarako bilaka Harek amestu bezala;
Edo argi-hastetik jauzaraz argi zabala?

		Zertarako begira
	Euskal-Herrian Euskara?

29-5-63

			Fedegaben bidetan
			dabilan gazte bati.

ILARGI-XURI GAUETAN

Ilargi-xuri gauetan
Apoak oro kantari.

Ilargi-xuri gauetan
Putzu ziloen zolatik
Izarrak dauzi dirdiran.

             * * *

Milaka baita zeruan argi
Bai izar eta iduzki-begi,
Milaka baita zeruan argi
Zergatik letra, buruz behera,
Drrdira bila putzuetara.

Ilargi-xuri gauetan
Apoak oro kantari...

Gaur aski argi ez aurkitzean
Fededun begi gau-belztuetan,
Gaur aski argi ez aurkitzean
Ez lerra, bainan... igan bai igan:
Argi argia zuhauk atxeman.

Putzu ziloen zilotik ari
Izarrak dauzi dirdiran.

Jaunari deika, bihotz-indarka
Gau-dirdireri nausituz aira:
Iduzkiz gora, izarrez gora
Argi argian argiak oro
Sortzen zaizkion itsasoraino.

12-6-63

			Euskal-bilkura
			nahasi baten ondotik.

ITSASOAREN MINTZOA

Itsaso eta euskal-arkaitzen mendez mendeko mintzoa!
Galerna bezein ikaragarri, Amaso bezein goxoa...
Donostiako ur-bazterretik entzunez haren leloa,
Itsas-hegaztin hegalekilan zeruan zeru banoa.

                             * * *

Arkaitz, itsaso eta zeruz da euskal-gizonen barnea:
Harriek duten gogorra badu eta uhainen ernea.
Ez dauzkanean zeru zolaren zabala eta bakea,
Arkaitza bezein idor gizona eta etsaigoz betea.

Irautekotan denek bat behar, eta guk ez bat egiten...
Euskal-gizonak noiz ote gare denak-denak bat bilduren?
Hitan baitituk zabal zabalik hoinbertze uhain bat biltzen,
Errak, itsaso zeruz betea, nolaz denak bat gaitezken.

                             * * *

Trumilka jautsiz hedoiek tanpez dute zerua nahasi;
Uhainek dute joka, zafraka jauz egin eta ehausi.
Elgarri denak oldarka eta elgarri denak ihesi,
Klaskatu arte oihuz diote: ni nausi eta ni nausi.

Hedoiek ximixt, urpek herra-tu, aize burrunbek hil-sistu:
Uhainen elgar ezin jasanak oro nahasi baititu.
Uhainak ote, bihotzak ote zerk behar ditu lañotu?
— Hortakotz denek beharko dute onartu elgar onartu.

                             * * *

Uhainek elgar onartuz geroz heien lañoen lañoa:
Bat egina den ur zabalean dirdiran dabil Jainkoa.
Bizkai aldetik Lapurdiraino itsasoaren mintzoa,
Arkaitzez arkaitz musu-milika, batasun kantuz badoa.

Euskal-gizonak, bil ur-ondorat, utz lurrekoen borroka;
Mugak, neurriak, nausikeriak ahantziz egon behaka.
Euskal-arima bazter gabeak bihotzak bitza gaur kraska
Eta, pitz dadin Euskal-Herria, guziek elgar besarka.

Donostian, 30-10-64

NOLA ZAREN AMATXITU!...

	Nola zaren ama
		nola zaren amatxitu!...

Zure begi urdinak oraino baditu
Amodio xirripak eta xori-kantu;
Bainan nola zaizkitzun matelak ximeldu...

		nola zaren amatxitu!...

Ezpain ximurretarik badarizu beti
Bakea, zuhurtzia eta solas ezti;
Bainan, aditzen duzu nekez eta guti.

	Nola zaren ama
		nola zaren amatxitu!...

Lehen lehen zoin zinen arin ta pinpirin,
Gizongaia pilotan mirestearekin!
Orai, herrestan baizik, deusik ezin egin.

		nola zaren amatxitu!...

Soinekoa zinuen iguzki-kolore:
Ez omen zen Arbonan lorerik hain lore;
Bainan, ametsen pare, urteak joan dire...

	Nola zaren ama
		nola zaren amatxitu!...

Ez, amatxi, ez egon behakoa lano:
Haurren haurren begiak ikus hor zuri so.
Egon, irriz gazteri, gaztetuz oraino.

26-11-63

			AIREA: Ezkila X.D.1

			Arrebaren sei haurrak
			sei mundu

SEIAK

Seiak ditutzu bihotz indarka zuk sortu,
Seiak ditutzu musuz ta musuz goxatu:
Seiak zaizkitzu urtekin egin sei mundu.

Sei aldiz duzu, daldaran eta dohatsu,
Barnean jasan zoin den haurra min, zoin pisu,
Bainan batean nork ote jasan sei mundu?

Seien barnean ikaran duzu entzuna
Jaiduren eta bihotz-indarren galerna,
Odol-kar eta elgarren ezin jasana.

Seiak sei mundu, errotik arrotz elgarri
Eta munduko leize guzien egarri.
Seiak aitamen bihotzarentzat sei harri.

                       * * *

Urtean behin heldu zitzaizkit haurrekin
Eta joatean beti daukazu ixil-min:
«Biak bat berex, ezin geiago hitz-egin... »

Ixil-min bera bainuen zutan ikusten,
Eskutik zaitut berex ereman nik aurten,
Lehen bezala elgarri mintzo ar gaiten.

Jarri gare gu, bat bertzeari begira,
Ixilik egon... eta zure hitz bakarra
Izan da tanpez: begietarik nigarra.

                       * * *

Zatozte, Maya, Gaxina eta Katixa,
Musu-musuka hurbil amari bakotxa,
Erranez: «Ama!», kantatuz: «Ama, ez kexa!»

Ez egon gauaz kexuak jana; egin lo.
Hiru semeak kanpo beltzean direno,
Ez egon hola leihoetan so eta so.

Gizona gizon: haur egoitea ez du on.
Bakotxak daki ama-bihotzak zer dion:
Argia badu, gaitzari nausi dakion.

Zuk, begi urdin, zuk, beti goxo, lo egin;
Otoitz eta lo izar-ñirñiren soekin:
Seien barnean Jaun Zerukoa Jaun dadin.

30-6-67

			Egun batez, ama hilen...

GAUA

Gaua da gaua, gau beltza
Sor-gelarat baiterama
Gau beltzak ene bihotza:
Entzun, ama; ni naiz, ama.

Bazaude ixil ixila
Ilunbetan pentsaketa:
Bizi hau joanen zaitzula
Azken hatsa eman-eta.

Gau da gaua, gau latza:
Hil-ikara, hil-marruma...
Zoin den bakarrik bihotza!
Izan bake; ni naiz, ama.

Hilez bezala naiz bizi
Jauna baitan bizitzean,
Nahiz bake pitz-arazi
Hil beharren bihotzean.

Fraidetuz dautzut min egin,
Nik min hori ezin asma;
Bainan gaur zure zurekin
Lagun bakar ni naiz, ama.

Ez begiez, bai bihotzez
Dezakegu Jauna suma;
Hor da, nerekin erranez:
Musu eman; ni naiz, ama.

26-10-67

II. UHAINEN ARTEAN

MIGEL-MARI

Joan naiz joan moto-tarrapatan
	patarrez patar:
Ez ziten ito ilunbetan
	bi Gipuzkoar.

	Migel-Mari, Migel-Mari,
Argi bila joateko,
Zertako bil zertako
barneko argi hori?

Aitzurra eskuan bazauden
	gaineri beha:
Biderik hoberena ez den
	Marx-en bidea.

	Migel-Mari, Migel-Mari...

Holako saindu-arpegiak
	izaki-eta,
Zergatik barneko argiak
	leizerat bota?

	...Zertako hil zertako
	Barneko argi hori?

Gain huntan den goiko-bakea
	zuentzat kezka;
Urrungo borroka bidea
	zer amets bazka!

Parise duzue gogoan
	beti Parise.
Lezotik ama otoitzean
	entzun-azue.

	Migel-Mari, Migel-Mari...

Untziak badu itsas-argi
	ez dadin ito.
Zuek har, joanez munduz mundu,
	barnean Kristo.

	Migel-Mari, Migel-Mari,
Argi bila joateko,
Zertako hil zertako
barneko argi hori?

30-11-67

			AIREA: Ezkila X.D.2

HAN ZERU-ZOLAN

	Han zeru-zolan
	Beloketxolan
Fraide ixila zer bakez bake dabilan,
	Eginez otoitz eta lan.
	Beloketxolan
	ardiekilan
	Beloketxolan
	otoitz eta lan.

Larrun, Urtsuia eta Baigura...
	Handik mendiak zoin gora!
Bihotza nolaz han ez bakera,
	Euskal-gaineri begira.

Otso-xiloko errekaraino
	Gaineri bake dario,
Han Jaunari da gizona mintzo,
	Han ardi-bazka zoin gozo.

Beloketxola gaintto ixila,
	Iduri luke Galgala:
Ikusiz handik zeru zabala
	Nor ez joan, Eli bezala?

Herri jendeak lur zabalean
	Maiz kalapitan, maiz gerlan.
Ai, ez dadila Beloketxolan
	Bakez bertzerik sekulan.

15-12-67

UHAINA

              I

Nere zain eta hezurrek dute
	Berrogoi-ta zortzi urte:
Bihotza beti dagokit gazte,
	Jauna ganat igan arte.

Itsas-uhaina doan bezala
	Iduri zait banoala:
Uhainez uhain, uhain ahula
	Itsasoan bainabila.

              * * *

Lan, minak eta urratsak oro
	Neri zaizkit ur-itsaso:
Elgarri jarraik, ihes eta jo,
	Uhain dantzak baitoazko.

Itsas uhaina doan bezala
	Iduri zait banoala.

Itsaso-peko ur-aizen oldez
	Badabila uhain-dantza
Eta bakotxa ur-bide batez
	Dantzak oro gerabiltza.

Itsas uhaina doan bezala
Iduri zait banoala.

              * * *

Maiz uhainetan kasik itoa
	Ur-aizeak nerabila:
Bainan badakit, nere Jainkoa,
	Ur-bide Zu zaitudala.

Itsas-uhaina doan bezala
	Iduri zait banoala:
Uhainez uhain, uhain ahula
	Jauna ganat bainabila.

              II

Argi denean zeru zerua,
	Kantuz noa zerutua.
Belzten denean ez naiz histua:
	Bihotzean dut kantua.

Uhainak joka jauztearekin
	Airatzen naiz uhain arin.
Bere bere nau Jaunak egin,
	Uhaineri nausi nadin.

              * * *

Lur-umea naiz, ez naiz aingeru,
	Banintz ere dena zeru.
Bainan ahoan badut maiz pertsu,
	Goiko kantu, goiko musu.

Uhainak joka jauztearekin
	Airatzen naiz uhain arin...

Bertzek bezala nik ere barna
	Sentitzen dut bihotzmina,
Airaldi batez haatik dena
	Zuri buruz noa, Jauna.

Uhainak joka jauztearekin
	Airatzen naiz uhain arin...

              * * *

Geroko urtek zer buru-hauste,
	Zer galernak dakarzkite?
Ixilka, Jauna, nitan ar zaite
	Zutaratuz urtez urte.

Uhainak joka jauztearekin
	Ni jauz-araz uhain arin:
Beti zurekin begiak urdin
	Uhaineri nausi nadin.

              III

Izarrak baino ederragoko
	Zure dirdir itsasoan,
Hartuko nauzu betiereko
	Azken jauzi hats-hantuan.

Noiz nauzu joanen bizi osoan
	Zure dirdir itsasoan:
Zeruko pindar, kantuz nabilan
	Jainkoaren aintzinean...

              * * *

Lan min eta gau, maitez gainditzen
	Maite dut nik bizi huntan;
Zenbat geiago dut gozaturen
	Hori bera zeruetan!

Noiz nauzu joanen bizi osoan
	Zure dirdir itsasoan...

Lur-mugak eta gorputz-neurriak
	Kraskatuko direnean,
Izanen gare guzi-guziak
	Osoki bat Jauna baitan.

Noiz nauzu joanen bizi osoan
	Zure dirdir itsasoan...

              * * *

Bakotxa uhain eta itsaso
	Garen hura eta Jainko,
Denek bat dugu Jainkoari so
	Lur guzia zerutuko.

Noiz nauzu joanen bizi osoan
	Zure dirdir itsasoan:
Zeruko pindar, kantuz nabilan
	Jainkoaren aintzinean.

12-2-68

			Arantzazuko Amari
			Gipuzkoako gaztez.

ARANTZEZ BETEKO AMA-BIHOTZA...

Arantzez beteko Ama-bihotza,
Entzun Arantzazun euskal-otoitza.

Euskal-lurra eta euskal-eliza
Ilunbez ilunbe minez dabiltza;
Otoi! zeruan den Aitari mintza
Gure ganat dezan eskua luza.

                 * * *

Gipuzkoan, Ama, nungo har beltzak
Ditu barnetik jo gazten bihotzak?

Mendiz heldu dira dena su eta ke
Aterbe, laguntza eta lan eske;
Bainan luzaz hemen ezin dagozke;
Beloken badela geiegi bake.

                 * * *

Odolean barna dute borroka
Eta ezpaioetan zer politika...

Eliza-gizonak ez dabiltzala
Kristok erran eta nahi bezala;
Kristo baitan ere orai ez dela
Herria pizteko behar ahala.

                 * * *

Gipuzkoar gaztek zergatik ote
Ez dute guziek orai sineste?

Karlisten gerlatik hemen egonak
Fraide zitzaizkigun sartu geienak.
Hegoi-t-hamaseian zer fededunak!
Oraikoak aldiz har beltzak janak.

                 * * *

Euskal-bihotz gazten gaitz horren beltzak
Amari zorrozki sartzen arantzak...

Gure lurrak aurten lorerik ez du:
Herra ta laparrak zaizko nausitu.
Amaren bihotza ezin sendatu,
Semetan galduak balin baditu.

                 * * *

Arantzazuraino gainez gain jeiki;
Herri orotarik igan kartsuki.

Gerlaren odolak, galernaren beltzak
Gipuzko lurrean sortu arantzak
Loratuko ditu aurtengo pozak,
Euskal-suz beteko ama-bihotzak.

                 * * *

Beha-zak, Andoni; entzun, Iñaki:
Gipuzko guzia kantuz ibilki.

Gaur berrogoi eta hamar urte du
Gipuzkoa dela Aloñan bildu;
Ama zerukoa betikotz baitu
Zaindaritzat eta amatzat hartu.

                 * * *

Soinu, txistu, kantu! Bestarat jeiki:
Herri orotarik igan kartsuki.

Guziek Amari gainez gain ekar
Euskaldun sineste, bihotz eta kar:
Gazten berpizgarri dadin iratzar
Bihotz-ilunbetan goizeko izar.

                 * * *

Beha-zak, Andoni; entzun, Iñaki:
Arantzazun txistu eta iduzki.

Mendiz etorririk orai bortz aste,
Beloke xuritzen ari zarezte;
Eta xuritzeak —nundik ez ote?—
Sortuko dautzue berritz sineste.

                 * * *

Zuen bien amak hori balaki
Bertzekin loake, kantuz kartsuki.

Gipuzkoar amak, mendirat jeiki
Amen Amarekin kantatuz minki.
Jaunaren Bihotza denek bat unki,
Pitz dezan semetan sinets-iduzki.

15-3-68

BERRITZ DU KRISTOK...

Berritz du Kristok pairatzen
Euskal-Herriko apezen
	Bihotzean.
Euskaldun gazten oinazen
	Kurutzean.

Loiolako semearen semea,
Zeren gatik duzu begitartea
Kezka-zimur eta minez betea?

Apez-karraz duzu sutan odola;
Bainan aitor nundik zauden gaur hola:
Gogor, ilun, arkaitz beltza bezala?

Berritz du Kristok pairatzen...

«Sartu naiz gaur euskal-minen minetan
Eta nehork ezin asma zer dutan
Minez jasan min-uhain beltz hoitan.

Urtu zaizkit kirets-urez bihotzak:
Oihukatu ditut heien otoitzak
Eta jo nau amen Ama Elizak...»

Berritz du Kristok pairatzen...

Kurutzea duzu beti kurutze...
Apez anai dolutsua, sar zaite.
Ez egon hor barnea dena oinaze.

Gure lagun zenbeit egun iragan:
Gain huntan otoitz eta bakean,
Apez-muñak zutan Jaunak pitz ditzan.

Berritz du Kristok pairatzen...

Oi Apeza, Jainkoaren ordaina,
Harena da zure baitan den mina:
Sendi zutan zoin den mintsu, zoin ona.

Maite baitu Jaunak Euskal-Herria,
Hor du barna kurutzea jarria
Altxa dadin Euskal-Herri berria.

Berritz du Kristok pairatzen
Euskal-Herriko apezen
	Bihotzean,
Euskaldun-gazten oinazen
	Kurutzean.

17-6-68

			AIREA: Jaunaren Deia X.1

			Lazkao-n jai-egun:
			Hogoi-ta bortz urte,
			Beloketik berexirik.

OTOITZ-ETXEA

Huna, Joan-aintzin, Lazkautarreri
	bihotz erdiko agurra.
Alde huntako euskal-elizek
	badute zuen beharra.
Zabal zazue Jaunaren deia,
	dei argi eta sarkorra,
Zaintzeko eta barnagotzeko
	Sinestearen indarra.

Intzaur-axala ederra bainan...
	hobea intzaur-barnea:
Azkatasuna maitagarria,
	anaitasuna hobea.
Azkatasunak Lazkao-n hogoi
	eta bortzgarren urtea...
Izan zaitezte beti geiago
	euskaldun OTOITZ-ETXEA.

Lazkao-n, 17-6-68

ZERULEAK

                       Zeruleak,
                  Dena Jainkoari,
                      Eta Elizari,
                       Zeruleak,
                 Izan, Kristo iduri,
                Lurrekoen ongileak.

Otoitz egiten ez dutenen izenean
	Ar zaitezte otoitzean.
	Zeruleak, zeruleak,
	Goiko indar ixurleak.

Denen nahasten dabiltzanen urratsetan
	Erein bake mundu huntan.
	Zeruleak, zeruleak,
	Bakearen ereileak.

Gaupean dauden dohakaben altxagarri
	Sineste pitz herriz herri.
	Zeruleak, zeruleak,
	Bihotz-argi emaileak.

Nor den Jainkoa, nolakoa, zuek ager;
	Zoin ona den erran dener.
	Zeruleak, zeruleak,
	Zuen obrak zer eleak.

Etor dadien Jainkoaren Erresuma,
	Goiti beha, goiti berma.
	Zeruleak, zeruleak,
	Denen Zeru egileak.

                       Zeruleak,
                  Dena Jainkoari,
                      Eta Elizari,
                       Zeruleak,
                 Izan, Kristo iduri,
                Lurrekoen ongileak.

23-9-68. Oloroneko bidean

LURZURI-MENDI...

Lurzuri-mendi, gaitzeko mendi:
   hartan arkaitzak zoin handi!
Zeru-lurreri handik begira
   bihotz begiak noiz geldi?
Lurzuri-mendi zolako urak
   zoin nasai eta zoin garbi:
Zeruz beteko ur pizgarria
   jauziz badabil han gaindi.

                * * *

Jainko-semeak egin izan du
   diren guzien eskaintza,
Bai afaltzean, bai kurutzean
   emanez bere gorputza.
Bi moduz eta ez egun beraz
   egin izan du eskaintza:
Meza bakarra, Meza osoa,
   guzien bete den Meza.

Apezek dute orai berritzen
   Ortzeguneko eskaintza;
Eta zerulek bihotz barnean
   Ortziraleko bihotza.
Apezak eta zeruleak bat
   Kristoz beteak dabiltza,
Zeruko Aita goretsiz eta
   aintzinaraziz Eliza.

25-9-68. Lhurs mendetik itzultzean

			Apezgoa utz...
			Lurreko gudueten sartzeko?...

GOIKO ARGITAN

Goiko-argitan
ibili-eta
itsuarena
ezin egina.

Kristoren apez
izaki-eta
apez bizia
ezin utzia.

     * * *

Aldareraino
joan izan dena
zubien pare:
bera ez bere.

Kurutzeraino
igana dena
ezin jauts utziz
Kurutze-mina.

     * * *

Kurutzearen
besoetarik
joanez nun luke
bihotz bakerik?

Zainen barnean
Kristok sartua,
minen minekin,
baitu mundua.

Zure bihotzak
egin nahi du
lurrekoekin
lan eta gudu.

Heien alde, zer
zure besoa?
Apez izanez
eman Jainkoa.

     * * *

Bai aldarean
bai kurutzean
barnatik egin
Kristorekin lan.

Zeruak zutaz
lurra pitz dezan,
herraren nausi
bai, apez izan.

18-10-68

HENDAIA, URRUÑATIK...

Hendaia, Urruñatik Atharratzeraino
Erakuts gaur eskolan euskara gazteri:
Herriak denen gatik, munduak dirauno,
Ez dezan gal sekulan nihun ez den hori...

Arantzazun entzun da Lafiten nigarra:
Mendiez alde huntan akabo garela...
Haren nigarrak dauku berritzen indarra,
Sekulan haren karrak ez egin bezala.

Euskaldun burasoek bihotzik badute,
Hirietan ditela mintza gora-gora.
Guziak bat bildurik, galdegin bezate:
Erakutsia dadin eskolan euskara.

Aitamez bertzek ere, badute zer egin.
Haurren errienteri emaitean esku.
Bai, egiten badugu indar elgarrekin
Euskara bazterretan berpiztuko zaiku.

Gora Baxenabarre, Lapurdi, Xibero!
Erdararekin ikas herriko mintzaira;
Gure ahalgegarri, ez dioten gero:
«Hogoigarren mendean galdu zen euskara.»

19-10-68

			AIREA: Zubirutik Sararat...

			Bihotz kartsuak
			bainan... erdaldunak.

HORI DUT BERAZ...

Hori dut beraz, Jauna, nere kurutzea:
	Belokeren erdaltzea.

Euskal-Herria nahiz Euskal-Herriago
Bai eta goiko argiz dirdiratsuago.
Gazte gaztetik nuen nik apeztu gogo.

Bihotz barnean goizik amets bat zait sortu:
Ai! egun eder batez egiten banitu,
Denek bat kantatzeko, zenbeit euskal-kantu!

Jainkoaren Hitzaren Hitza bezein gora
Nahi bainuen-eta goratu euskara,
Jainko-Hitzari beha nundik ez ni xora?

Jainko-Hitza dabilan euskal-gain batean
Otoitz eta pertsutan bainintzen iragan,
Guziak utzi-eta finkatu naiz hartan.

Urteak jin eta joan... Apez egin naute
Eta zerulegaien aita moldatzaile,
Eman diezotedan Jainkoaren ele.

Bi besoak zabalik nola Jesus Jaunak,
Hartzen ditut gogotik etortzen direnak:
Bihotz kartsuak bainan... mihiz erdaldunak.

Hori dut beraz, Jauna, nere kurutzea:
	Belokeren erdaltzea.

4-11-68

                     * * *

Bihotzean badut min eta pairamen;
Bainan Jaunaren deiak eman bainau hemen,
Kurutzeari diot bihotz osoz: amen.

Naizen euskaltzalea banago halere.
Nere barneko karrak euskal-karrak dire,
Nahiz banaukan Jaunak barneraino bere.

Euskal-Herria maitez osoki zerule,
Zeruko jaunaren maitez arrunt euskaltzale,
Ni naiz eta denena, deus gezurrik gabe.

Gau batez balin banaiz hiltzen kurutzean
Aurkituko dukete zaurien artean
Jainkoa euskal-kantuz nere bihotzean.

«Euskal-Herriarentzat zer irabazia,
Zuk eskainirik ere Jaunari bizia,
Ordukotz denek bada euskara utzia?

Euskararen uztea ez da bertutea...
«Gau-egun ikus, Jauna, nere kurutzea:
Haur-moldatzailetan pitz euskal-sinestea.»

                     * * *

Kurutze baino badut zorion geiago:
Emana bainaiz dena bihotz eta gogo,
Lokarri orotarik libratua nago.

Ez naiz nere nahien egiteko sortu;
Jaunaren nahia dut gain huntan aurkitu:
Guhauk baino geiago Harek maite gaitu.

Itsasotik arraina, airetik xoria,
Euskal-lurretik ere jende berezia.
Ai! egiten baginu Jaunaren nahia.

Burasoak balire osoki buraso,
Apezak apez eta denak Jaunari so,
Euskalgoa lagoke denen gatik oso.

Ez da ni, ez nerea Belokeko gaina:
Jaunarena da eta anai guziena.
Ez da sekulan izan xoilki euskalduna.

Jasanen dut ixilik ene euskal-mina,
Indar oroz eginen Jaunak eman lana,
Belokeri emanez naizen euskalduna.

                     * * *

Egun batez mundu hau suntsitzerat doa:
Zeruaren azpiko gauzen parekoa
Guziz maitagarria zaikun euskalgoa.

Mundua kurutzeaz da betieretzen.
Kristo iguzki eta Kristo indar goazen,
Euskal-semeak oro zerura ditezen.

25-11-68

			Gazte on guziak
			fraidetzeko ez on...

GAUEZ GAU TREINAK...

       Gauez gau treinak nerama...
       Odoletan dut arima.
       Gauez gau treinak nerama,
Bere marrumaz marrumakatuz
       Nere barneko marruma.

       Ez zait aita hil, ez ama...
       Gaur dutan mina, nork asma?
       Gauez gau treinak nerama,
Bere marrumaz marrumakatuz
       Nere barneko marruma.

              * * *

Jainkozalen gainetarat goiti
       Abiatu gazte bati,
Zerulekin beti eta beti
       Igan nahi bihotz bati,
       Erran behar: geldi, geldi.

Egin baitu hainbertzeri uko
       Ez ote zait kraskatuko?
Mintzatzean ez ote dut joko:
       Hain zen-eta dena Jainko!
       Nolaz erran: geldi, geldi?

On ez denik Jaunak ezin mana;
       Harek beti bihotz ona.
Zure manuz noakio, Jauna
       Zuk nahia hoberena.
       Erradazu nola mintza.

Ni entzunez, otoi! entzun beza
       Bihotzean zure boza.
Aditzean nere gaurko eza,
       Ez bekio hauts bihotza.
       Erradazu nola mintza.

              * * *

Gauez gau treinak nerama...
Gaur dutan mina nork asma?

1-2-69

			Emana izanik ere gizona
			bertzentzat batzuetan ezin jasana.

NEURRIAK NEURRI...

	Neurriak neurri...
Maiz erraiten dautet neri
Nindakela maitagarri,
Ez banintz ni: naizen hori.

	Harriak harri...
Nahitez naiz naizen hori.
Uko diot egin horri,
Bainan Kristo ez ageri.

	Berriak berri...
Nik beti ni dut iduri.
Bainan denen saindugarri
Kristo da bai nitan ari.

10-5-69

IZAN ETA...

Izan eta... ez izan: zer dantzan gabiltzan!

Elizan eta plazan zerbeit, norbeit izan:
Gutan ariz Jainkoak denak berri ditzan.
Gustu hartzerakoan, ez ager, ez izan:
Gu itzaliz munduak Jauna ikus dezan.

Izan eta... ez izan: zer dantzan gabiltzan!

Fandangolari sortu eta fraide izan:
Banabil Jainkoaren zerurako dantzan.
Goizetan jeiki eta arratsetan etzan
Banabil itzulika Hak nahien aintzan.

Izan eta... ez izan: zer dantzan gabiltzan!

                      * * *

Naizen hau naiz agertzen guzien onetan,
Nere biziak dezan bertzer bizi eman.
Nere bizia berritz traba dutenean,
Ixil ixila noa dantzan Zurekilan.

Izan eta... ez izan: zer dantzan gabiltzan!

Izan ez naizenean ari zaizkit trufan
Eta sumintzen zaizkit izan naizenean.
Zer nahi dezatela pentsa edo erran;
Zurekin noa, Jauna, zerurako dantzan.

Izan eta... ez izan: zer dantzan gabiltzan!

                      * * *

Egin extiki soinu, Jauna, nere baitan,
Dudan jakin noiz izan eta noiz ez izan.
Zure eskuan, Jauna, dut eskua eman
Eta banoa bozik Zuk nahien dantzan.

3-12-69

III. UHAINETARIK ARGIRAT

IKUSTEN DUGUN ZERUA...

Ikusten dugun zerua
Zoin urrun eta zoin gora...
Lurrari hotz bezein arrotz.

Ikusten dugun zerua
Ametsa bezein mami gabea.

Sinesten dugun zerua
Zoin hurbil eta zoin barna...
Denen mami eta bihotz.

Sinesten dugun zerua
Jainkoa bezein Jainkoz betea.

             * * *

Ikusten dugun zeruari
Beha dago Zerulea.

Ikusten den zeru hori
Bertzearen orroitgarri,
Haren keinu eta irri.

Sinesten den zeruari
Emana da Zerulea.

Sinesten den zeru hori
Munduaren peko-harri
Eta denen altxagarri.

             * * *

Zerulearen zerua
Ez da urdin, ez da lano:
Lurrago da lurra baino.

Badabil nola kantua
Lur barneko barneraino.

Zerulearen zerua
Gauen argi, minen gozo
Laurrekoen goiko mintzo...

Eramaki du mundua
Argiaren beteraino.

             * * *

Guziena da zerua
Bai gain hartan den urdina
Bai gu baitan ari dena.

Guziena da zerua
Ez bakarrik zerulena.

Zerulek dugun zerua,
Amen soan dadin izan
Adiskiden elgargoan:

Zerulek dugun zerua
Dugun eman eta eman.

7-10-69

			Olaberriko gainetik

EGIN

		Egin, egin egin...
		Harri edo burdin
		Kaskatzearekin,
		Ez geiago jakin
		Baden poz, baden min...
		Egin, egin egin...

	Lantegien kaskak, errekaz erreka,
	   Tresnen hertzetan burrunbaka
	Gipuzkoar gazteak derabilzka;
	   Eta Txindoki dena iguzki
	   Zerurat dago bake galdezka.

		Egin, egin egin...
		Harri edo burdin
		Kaskatzearekin,
		Ez geiago jakin
		Euskadin baden min.
		Egin, egin egin...

                      * * *

Pentzean barna zoan, makil aintzurrekin;
Leizarraundi xaharrak bazuen bihotzmin:
«Lan geiegi egin dut eta orain ezin...»

Ikusten zuen hortxet aiten ontasuna
Egin berri dituzten lantegiak jana,
Bainan ez zuen hori minik handiena.

«Lur hautan gau-egun dut lan eta lan egin
Eta xahartzearekin gaurtik harat ezin...
Zertako naizen ere ez geiago jakin.»

«Egin, egin ta egin» oraiko sukarra
Euskaldunen zainetan euskal-min zaharra,
Sinestearen argiz guk hezi beharra.

Nola gizonak jasan bihotzeko hutsa
Eta lanik gabeko xahartze ezdeusa,
Jaunarekin ez badu barneko solasa?

Hori du euskaldunak hori beharrena.
Hartan solas egile egon dadin Jauna,
Otoitz egin kartsuki, zuk otoitz-gizona.

Lazkaon, 16-10-69

ONDARROATIK

Ondarroatik Baionaraino
	irrintzinaren luzea!
Aipatu dute Burgos-ko jaunek
	euskal-gazte bat hiltzea.
Euskaldunentzat gau huntan ez da
	deus mendi eta deus muga:
Otoitz indarka zaintzen baitugu
	denek Arrizabalaga.

Ama guziek seme dute gaur
	Ondarroako gaztea;
Ezin lokartu gaztek dute gaur
	hartaz gau-loa betea.
Erdal-uhainak Euskaldun horri
	oldartu zaizko zafraka:
Euskaraz hura gogor egon da
	zinezko euskal-harroka.

Batzuek omen herraz diote
	odola behar dugula,
Euskal-Herria salba dezaken
	aberrizalen odola.
Odolak ez du, gora diot nik,
	otoitzak duen ahala:
Otoitz-indarrak eginen gaitu
	ezin-hil Kristo bezala.

Ez dute bertzek, erdaldun jaunek
	galduko Euskal-Herria;
Gure baitan da hiltzen gaituen
	erdaratze galgarria.
Baginu denek Andoni horrek
	duen sineste argia,
Ager laiteke guzien gatik
	argi-zabaltze berria.

Andonik badu anai bat fraide;
	biak dena kar dabiltza:
Kristo baitako bien pairuak
	Herria salba dezala.
Gaur Andoni-ren minetik, Jauna,
	har odolaren otoitza;
Jesu-Mari-ren min ixiletik
	har otoitzaren odola.

28-10-69

			Liturgiaren bilkura

EZTIBALITZEN...

Eztibalitzen bezein ezti balitz
	Bihotzez giroa munduan,
Ez gintezke hain idor eta murritz
	Elgar maitatzeko-bidean.

Eztibalizko Ama, fedea pitz
	Euskal-lurreko Elizan;
Liturgizalen bidez ixur berritz
	Gain huntarik burrustan
Jaunaren argi eta Jaunaren hitz,
	Bihotzak diten bat izan.

Eztibalitzen bezein ezti balitz
	Bihotzen giroa munduan...

26-8-70

			Burdin-bideko orenen luzea!...
			Zer egin? zenbeit pertsu,
			atzo hil den batez.

OLABERRIKO

Olaberriko zolan da Leizarraundia,
Bertze gizaldietan zena iduria.
Ezin dute nihundik ezin iretsia
Besaingo lantegiek euskal-baserria.

Egun ari omen da hiltzen Leizarraundi
Gizon bakezaleen zeruan sar bedi!
Lanetik azkenean gaur dadila geldi,
Gozatuz gain hartan den zinezko Euzkadi.

                        * * *

Leizarraundiz pertsutan hasterat nindoan,
Bakearen ederraz leloen leloan,
Ikasi dudalarik bere bihotzean
Gaztetik hiltzeraino zer guduak zauzkan.

Lur-lantzaile gogorra, ez gizon goxoa;
Izan zuen halere ezkondu gogoa.
Aditurik fraide bat (fraide arraioa!),
Emaztegaia kolpez serortzerat doa.

Beltz eta dena ximixt luzaz gelditu zen;
Gero bertze batekin hasi zen ibiltzen.
Egun batzuz etxerat hartu omen zuen:
Ea zer etxekandre izango zitaken.

Eskatu zion gero, entzunik eztulka,
Mirikurrat joateko: ez zenez «ftisika».
Poz-pozik itzuli zen ele-xirripaka
«Ezkontzeak hortarik trabarik ez dauka».

Biharamun goizetik joan zen Luziano,
Miriku mintzatzerat Donostiaraino.
Poz pozik itzulirik, neskatxari dio:
«Egiazkoak ziren hik esanak oro».

«Zer! hori baitut hori ni baitan fidantza?
Zer izanen duk gero, egin-ta ezkontza?»
Mutilzar il izan da gizon malurosa,
Hamabi haurren ama lehengo neskatxa.

                        * * *

Goiz-arrats Leizarraundi lanean zabilan,
Bere minen hezteko beti lan eta lan.
Hogoi ta hamaseian «merkatu beltz» gerlan
Sos frango sartu zuen bere moltsa zolan.

Abertzale handi bat zitzaion etorri,
«Euskal-baserritarrak» handiesten ari.
Euzkadi zaintzaleen indar altxagarri,
Aintzinatu zezala zaukan diru hori.

Joan diruen berriik nehoiz ez du jakin:
Kanpotar, herritarrak etsai zauzkan berdin.
Ari zen langileak bezein bihotz samin:
«Ikusiko diagu bai, Rusianoekin».

                        * * *

Adinez, lanez, minez arrunt izendua,
Baserri sasituan utzi du mundua.
Azken gauan hartu du olio saindua:
Bakean egina du azkengo gudua.

Hila da Leizarraundi eta ehortzia;
Gizonak hiltzen dire, bizi da bizia.
Goiz edo berant balitz jana baserria,
Nork erran litakela hil Euskal-Herria?

Burdin lantegietan kasken errabia!...
Lantegien hertzetan, sar, Leizarraundia:
Lehengo euskaldungoaz pitz mende berria
Goiko bakerat doan gaur ere bizia.

18-8-70

ELIZA BERRIAREN...

Eliza berriaren zeru-bazterrean
Ilargi bai izarrak bazauden dirdiran...
Eta ni, harat beha, otoizle nindoan,
Barnez barne bihotza zeruzta zakitan.

Nere ustez bakarrik ibilki bainintzen,
Gau-itzal bat eta bi sumatu nituen.
Bat jarririk bat xutik, bi fraide biziaren
Ni bezala zaudenak zerua miresten.

Gau-itzal bat eta bi sumatu nituen:
Bat jarririk, bat xutik, bi zerule ziren.

                        * * *

Pertsuak balin b... adu zerbeixka balio,
Fraiden ixiltzeari guzia zor dio:
Otoitz, bake ez bada eta zeru-giro,
Bihotzari pertsurik jauzten ez baitzaio.

Zeruari begira dauden gau-itzalak
Bihar goizeko fraide langile ixilak.
Heien behar handia du mundu zabalak,
Fedeaz ukan ditzan gizonak hegalak.

Pertsuak balin badu zerbeixka balio,
Fraiden ixiltzeari guzia zor dio.

                        * * *

Zeruz nahi daukute lur guzia hustu,
Zeruak gisontasun kentzen omen baitu.
Ez badugu lurrean ez otoitz, ez kantu:
Lan kezka, borroketan nundik ez abretu?

Gizonik gizonena zeruz betea zen:
Hari jarraikiz gare pittaka gizontzen.
Lur barnea zeruak du mamiz betetzen,
Azken egunean huts ager ez dadien.

Gizonik gizonena zeruz betea zen:
Hari begira baita gizona gizontzen.

                        * * *

Zerua ez da zerbeit, lurra den bezala:
Guk dakigu zerua goiko norbeit dela.
Ez dezakegu ikus goikoek bezala,
Bainan jada lur huntan gurekin dabila.

Gurekin dabila bai, piztuz mundu hitsa
Eta otoitz-giroaz betez gure hutsa.
Ez da-eta otoitza ezaxol-ametsa
Bainan goikorainoko arimaren hatsa.

Zerua ez da zerbeit, lurra den bezala:
Guk dakigu zerua goiko norbeit dela.

                        * * *

Ilargi bai izarrak bazauden dirdiran
Eta ni, harat beha, otoizle nindoan.

                        * * *

Ez da fraiden otoitza ezaxol-ametsa
Bainan goikorainoko munduaren hatsa.

13-9-70

APEZAK APEZ BALIRE

Apezak apez balire
	eta fraideak fraide,
Euskal-Herriak baluke
	bake, maitasun, fede.

Baluke Jaunak hitzeman
	betiko bake hori,
Nausi baita gora bera,
	kezka eta mineri.

Baluke bake-giroan
	sortzen den maitasuna,
Burrunbetan ez baitabil
	Amodio den Jauna.

Baluke bihotz zabalek
	hartzen duten fedea,
Ezin baita hori gabe
	piztu euskal-jendea.

Apezak apez balire
	eta fraideak fraide,
Euskal-Herriak baluke
	bake, maitasun, fede.

...-10-70

NERE BURU...

Nere buru, nere burua,
Noiz gozatuko duk Zerua?

	Harat heltzeko
	Zer min, zer gaitzak
	Jasan beharko
	Nere bihotzak...

Nere buru, nere burua...

	Kristo, zu nitan
	Gau-egun ibil:
	Ni zutan noan
	Eta zutan hil.

Nere buru, nere burua,
Noiz gozatuko duk Zerua?

             * * *

Nere begi, nere begia,
Noiz ikusiko duk Argia?

	Lanoz lanoan
	Bila nabila:
	Harat heltzean
	Argi zabala!

Nere begi, nere begia...

	Noiz dut Jainkoa
	Goza beharra:
	Duen gozoa,
	Duen ederra.

             * * *

Nere begia, nere begia,
Noiz ikusiko duk Jainkoa?

Nere buru, nere burua,
Noiz gozatuko duk Zerua?

Nere begi, nere begia,
Noiz ikusiko duk Argia?

Nere beso, nere besoa,
Noiz besarkatuko Jainkoa?

13-1-71

LASTO FITSA

                 Lasto-fitsa
          hunat ari, harat ari
         uhainetan pulunpari.

                 Lasto-fitsa
                  zait iduri
          ni neraman ametsa.

Lasto-fitsaren zirimolen hitsa...
Itsas-uhainen lazgarriko hutsa...

                 Lasto-fitsa
          hunat ari, harat ari
         uhainetan pulunpari.

                 Lasto-fitsa
                  zait iduri
          ni neraman ametsa.

                    * * *

   Badoa, badoa
   lasto-fits gaixoa.
   Han harat badoa
   bainan zuk, Jainkoa,
   zuk nahi bezala
dabilazu itsasoa,
   uhainaren axala.

   Badoa, badoa
   lasto-fits gaixoa.
   Han harat badoa
   bainan zuk, Jainkoa,
   igor zure hatsa:
zainduz ibil lasto-fitsa,
   ni neraman ametsa.

12-11-70

			Kristo baitan bat,
			lur-bidetan bi.

EZ BERDIN...

	Ez gaitutzu, Jauna, jitez egin
			biak berdin:
	Guk bat izan nahi elgarrekin
			eta ezin...

Euskal-itsasoz naiz ni, erdal-lurrez hura:
Eman dauku bieri Jaunak amets bera.
Gau-egun bagabiltza biak bat Beloken:
Ez-berdinaren mina ezin halere ken.

	Ez gaitutzu, Jauna, jitez egin
			biak berdin:
	Gauza beraz harek maiz atsegin
			eta nik min.

Karitate-argitan galdetu daut neri
Zergatik ote nintzen egun hautan eri.
Nahi gabe jauzi zait: «Zu gatik dut hori.»
Ene hitzak bieri eman dauku zauri.

	Guk bat izan nahi elgarrekin
			eta ezin...
	Ezin hori, Jauna, egin dadin,
			zuhauk egin.

                       * * *

Ez dautzut galdegiten min hori kentzea,
Hori baita, nik uste, nere kurutzea.
Bainan zuk emadazu, Kristo Jaun maitea,
Min guzien mineri nausi den Bakea.

                       * * *

	Bihotza nihork nihorekin
			ez du berdin.
	Hortakotz dute denek berdin
			gizonek min.

Euskal-semeri ere ez daukuzu, Jauna,
Bakotxari emana jitea berdina.
Bihotza beren asmuz hurbil hurbilena
Daukatenetan da maiz handienik mina.

	Bihotza nihork nihorekin
			ez du berdin.
	Bat egiteko ezin jakin
			nolaz egin...

Baten izanak berak du bertzea mintzen:
Halere, nahiz, fedez, zoin beti bat gauden!
Elgarren elorriek elgar zarraztatzen:
Halere, nahiz, fedez, zoin beti bat gauden!

	Bat egiteko ezin jakin
			nolaz egin...
	Zerurat gaiten elgarrekin
			joan minez min!

                       * * *

Elgargo bizitzea betidanik zaio
Nihauren bihotzari zinez bozkario,
Elgarren minen minak ekartzen baitio,
Herrien baterazle, gaitzeko balio.

                       * * *

Gizonak bihotzean badu beti zauri,
Ez balin bada ere niholaz ageri.
Aintzan piztu ondoan, Jainko-Gizonari
Gelditzen omen zaio zauri zabal hori.

On izan baita Kristo, izan denentzat on,
Erran ditakelakotz: hor zauri nun gizon.
On egin bakotxari, horrek eman dezon
Zeru-bide dorpean piska bat zorion.

Nik ere, jakin gabe, bihotza dut eri,
Nahiz goiz-arratsetan naizen kantuz ari.
Bertzer emaiten dutan on eta on hori
Zaioke sendagailu nere bihotzari.

                       * * *

Egin gaitutzu, Jauna, guziak ez-berdin:
Zure bihotz nasaia gutan ager dadin;
Eta, bat ezinean dena min eta min,
Kristoren bidez dugun Zu baitan bat egin.

30-11-70

ZENBAT

Zenbat euskal-adiskide
Guk hoin maite gauzen alde
Zabiltzanak dena fede,

Zenbat euskal-adiskide
Dena bihotz, dena fede
Hilak eta joanak daude...

Fedearen suak eman
Kar olderik gorenean
Lur huntarik zaizkigu joan.

Euskal-minez bazabiltzan
Eta —ezin dudan eman—
Kristo zuten bihotzean.

Kristok berak zerabilan
Hainbertze min, hainbertze lan
Ez daiteke alfer izan.

Hainbertze min, hainbertze lan
Kristorekin jasaitean
Hartan dire tanpez igan.

              * * *

Hedoi beltzek eguerditan
Iguzkia gordetzean
Hila dela ezin erran.

Lur ziloek bat batean
Ibai-urak irestean
Ez direla ezin erran.

Nigar hipek ezpainetan
Maitasuna mututzean
Joana dela ezin erran.

Gure soaz goragoan
Arrano bat airatzean
Galdu dela ezin erran.

Fededun bat itzaltzean
Nork ez ote bozik erran:
Sartu dela Jaun Goikoan;

Sartu dela harekilan
Guk hoin maite gauzak dauzkan
Den bizirik betenean.

31-1-71

EZ BALITZ...

Ez balitz herio, eritasunik
	Bai ongi dakit nik
Ez balitz herio, eritasunik
	Gu ote nork atxik?

Ez balitz gorputza hertsiagoa
	Bihotza baino
Ez balitz bihotza ahulogoa
	Gogoa baino
Nun aurki bakea eta nun loa,
	Lur huntan gareno?

Ez balitz herio, eritasunik
	Gu ote nork atxik?

                  * * *

Ez balitz minetan deus gaitz, deus minik
	Bai ongi dakit nik
Ez balitz minetan deus gaitz, deus minik
	Nork luke bihotzik?

Ez balitz bizian jauzten nigarrik
	Etxea zer laite?
Ez balitz haurretan amen beharrik
	Musua zer laite?
Gutarik bakotxak beraz bertzerik
	Nork luke nor maite?

Ez balitz minetan deus gaitz, deus minik
	Nork luke bihotzik?

15-1-71

SAINDU BERRIAK

Euskal-Herriko supazterretan
	sugar beroen argiak
Lehen zituzten dirdir-arazten
	euskaldun gazten begiak.
Orai guziak histen zaizkigu,
	argiak eta egiak:
Saindu berriak behar ditu bai
	oraiko Euskal-Herriak.

Barnetik zaiku husten hasia
	Euskal-Herriko bihotza:
Erdal-laparrak, erdal-loreak
	gutan nausituz dabiltza.
Loaren loaz ez gaitezen hil
	nolaz ote ni ez mintza:
Saindu berriak behar ditu bai
	oraiko Euskal-Herriak.

Ostoak histen, adarrak hiltzen
	ari zaizkion haitzari
Bizi dadien, berpitz dadien,
	ez etor, otoi! dantzari.
Sineste-garrak behar zaizkio
	erro-barnetan ixuri:
Saindu berriak behar ditu bai
	oraiko Euskal-Herriak.

Berrikerian dute ainitzek
	euskaldungoa galdua,
Indarkerian bertze batzuek
	euskal-zainetan den sua.
Berrituz gaiten euskaldun egon,
	gure zai dago mundua:
Saindu berriak behar ditu bai
	oraiko Euskal-Herriak.

...-1-71

EUSKAL-HERRIARENTZAT OTOITZA

Euskal-Herriak, euskal-jendeak
	egin ditutzun Jainkoa,
Eman daukuzu mundu hau baino
	bihotz bat handiagoa.
Euskal-jitea beroa dugu
	beroa eta osoa,
Batzu bertzekin etsaitzeraino
	nahi gauzetan baitoa.
Elgar jatetik begira-zkitzu
	euskal-semeak, Jainkoa.

Gure nahiak baino gorago
	zuri begira ibilki,
Euskal-Herria barnetik maitez
	denak bat gauden gizonki.
Anaituz geroz, euskaldungoa
	deusek ezin du aurtiki:
Gure arteko guduez irriz
	dagon debruak badaki.
Elgar jatetik begira-zkitzu
	euskal-semeak, Jainkoa.

Arantzazutik Belokeraino
	goiko-Amaren bihotza
Deika dagola zuri eskainiz
	euskal-bihotzen otoitza.
Etsimendurat ari direnak
	Aiten Fedeak pitz bitza,
Ez dadin heda euskal-lurrerat
	fedegabeen gau beltza.
Eskutan duzu euskal-geroa:
	gutaz urrikal, Jainkoa.

...-1-71

			AIREA: Lurraren pean...

ZU LAGUN

Zenbat urte, Jauna, zenbat gau-egun
	Noala, ni, Zu lagun.

	Bizi huntan hurbilenik
		Zurekilan joateko,
	Bihotzetik egin dut nik
		Bertze guzier uko.

	Utziak: jazko haizea;
		Hain eder dut nik lana:
	Zurekilan zabaltzea
		Elgarren maitasuna.

Zenbat une, Jauna, zenbat gau-egun
	Noala, ni, Zu lagun.

	Egin nauzu aspaldian
		euskal-anaien apez:
	Neri esker diten igan,
		Zu baitan elgar maitez.

	Elgar maitatze osorik
		Zu baitan baizik ezta;
	Mundua maitatuz baizik
		ezin bakotxa maita.

	Hortan dut nik nere mina,
		hortan nere ezina;
	Zu maitatu nahi, Jauna,
		eta zurekin... dena:

	Euskaldunak euskaldunki,
		erdaldunak osoki...
	Maita-bidea nun aurki
		maiz bihotzak ez daki.

Zenbat urte, Jauna, zenbat gau-egun
	Noala, ni, Zu lagun.

	Ezinaren trabetarik
		Zu lagun naiz airatzen
	Eta min minen artetik
		zoin, zuri so, gozo den!

	Bizi hau, zinez diot nik,
		hastekoa gaur balitz,
	Belokeraino iganik
		has nezake gaur berritz.

14-2-71

ZERUAN NINTZEN...

		«Hemen dago Jauna eta ez nakien»
		(Has. 28, 16.)

«Zeruan nintzen
	eta ez nakien...»
Hiltzean omen
	hori dut erranen.
Zeruan nintzen
	eta ez nakien.

Nerekin zoan
	Jauna lur bidetan:
Hargatik neukan
	fede bihotzean.
Zeruan nintzen
	eta ez nakien.

Eskerrak eman
	orok nerekilan:
Jainkoa baitan
	jada nindabilan:
Zeruan nintzen
	eta ez nakien.

Ikusten nuen
	Jauna begietan,
Ikasten zoin den
	ona bere baitan.
Zeruan nintzen
	eta ez nakien.

Lur huntan nuen
	Jauna nitan bizi,
Usu naiz hemen

	Hartaz ere hazi.
Zeruan nintzen
	eta ez nakien.

            * * *

Jainkoa baita
	oroz barneago,
Orai hil-eta
	zuen baitan nago.
Zerua hor zen
	Eta ez nakien.

5-4-71

AITATXI, URTE ON!

Aitatxi, ez otoi egon
	gela xokoan
histua eta mindua:
	zoin fite doan
urtearekin mundua.

Urte on! ez ilun egon.

Ez erran: «Zertako naiz on?»
	Ez egon beti
Kadiran dena orroit-min;
	hemendik goiti
ezin duzula deus egin.

Urte on! Urte berri on!

Larogoi ta lau urtekin
	udazken huntan
ibilki zinen ihizin:
	ez zen gaztetan
nihor zoanik hain arin.

Aitatxi, otoi! ez etsi.

Usorik ez da etxolan
	aurten agertu...
Horrek xifritu baitzaitu,
	negu hotzean
bet-betan zare kraskatu.

Ihizin hoin zinen arin!

Usorik Larrun errekan
	ez zen ageri...
Hau zenbatago mingarri:
	Gure karrikan
euskaraz haurrik ez ari.

Galtzera doa euskara...

Eskolan hasi baiginen
	euskara galtzen,
ez ote zare orroitzen
	nola zinuen
«Euskaraz!» oihu egiten.

Orai su ez ote duzu?

Lehengo zure su hartaz
	horrek zaitzala
gela xokotik pitz-araz:
	lehen bezala
oihu egizu: «Euskaraz!»

Euskaraz, denak, euskaraz!

Aitatxi, une berri on!
	Hau urte berri!
Huna nun heldu zaizkion
	euskal-lurrari
usoak eta zorion.

Usoak, euskal usoak.

Usorik aurten etxolan
	Ez zen ageri...
Entzun gaur ikastoletan
	entzun kantari
haurrak, usoak duri.

Tiruri, euskal-kantari.

           * * *

Aitatxi, orai lo egin
	irri-kuluxkan.
Eta maiz amatxirekin
	otoitz-kalakan
gu lagunt euskal-borrokan.

Urte on! Urte berri on!

16-12-71

IXIL, IXIL...

	Ixil, ixil eta hil.
Euskal-semea maiz hola dabil:
	Ixil, ixil eta hil.

Bertzek euskara ez dakitela
Eta, Jainkoak nahi bezala,
Elgar maitatu behar dugula.

Bertzek euskara ez dakitela
Elgarren maitez behar duela
Euskarak egon ixil ixila.

	Ixil, ixil...

Hil behar bada, hil gaiten beraz;
Bainan kantatuz bihotz guziaz,
Kopeta gora eta euskaraz.

	Ixil, ixil eta hil.
Euskal-semea maiz hola dabil:
	Ixil, ixil eta hil.

Erdal-jendeak zer gatik ote
Hek Jainko seme egin ditezke
Erdaraz ariz, gu suntsi arte!

Euskal-semeak zer gatik ote
Jainko-semetu ezin ditezke
Elgar badute euskaraz maite?

	Ixil, ixil...

Ez, ez da hilen euskaldungoa:
Elizetarik gaur deika doa
Kristo Jaunaren euskal-mintzoa.

Ez, ez da hilen euskaldungoa;
Ikastolekin pizterat doa:
Haurretan dugu euskal-geroa.

30-12-71

NEREA DA ZERUA

		«Mios son los cielos»
			(Joanes Kurutze. )

Nerea da zerua, nerea da lurra:
Zer ote duk, bihotza? Zeren duk beharra?
		Nerea da zerua, nerea da lurra:
		Kristo nitan baitut nik, zeren dut beharra?

Jendaldeak munduan denak ditut nere:
Zuzen diren jendeak, bihurriak ere.

		Nerea da zerua, nerea da lurra...

Aingeruak, Sainduak, Ama zerukoa,
Denak dire nereak bai-eta Jainkoa.

		Nerea da zerua, nerea da lurra...

Kristo baita nerea, Kristo neretako,
Hartan ditut guziak nereak betiko.

		Nerea da zerua, nerea da lurra...

Aita ganik bihotza, gauzak oro dauzkak;
Mahainetik zertako galdegin purruxkak?

		Nerea da zerua, nerea da lurra...

Bozkarioz atera eta pozez dantza:
Aintzaz antza kanta zak hi baitan den aintza.
		Kristo nitan baitut nik, zeren dut beharra?
		Nerea da zerua, nerea da lurra:

25-12-71

		AIREA: Ezkila, X.D.4

Iturria: Biziaren olerkia, Iratzeder. Gero, 1983