JAUNAREN HEGALA

Iratzeder

ZUHAITZ HANDIAN...

Zuhaitz handian
        ikustean
zerutik hurbil hurbila
    den azken muskila,
jauzten zait bihotza:
    ez nindake mintza...

Orga-bidean
        ikustean
zerurat hain luzatua
den patar burua,
jauzten zait bihotza:
ez nindake mintza...

Zeru gainean
        ikustean
haizeak han eremana
    den hedoi arina,
jauzten zait bihotza:
ez nindake mintza...

Zañanado-n, 9-2-77

A. HEGALPEAN

I. EGUNAK OLERKI

			Fraide anaien aita
			bilakatu

HIRUROGOI BAT...

Hirurogoi bat bihotz
        dauzkat bihotzean,
Ez baitezaket erran
        nun ote nabilan:
Goi-goian Jaunarekin
        ala kurutzean.

Emaiten dauzkidate
        denek «zorionak»
Eta batzuek aldiz
        beren doluminak.
Zertaratua naizen
        badakike Jaunak.

1-3-72

LABUR EDO...

Labur edo luzea
        hildoa da hildo.
Anaiek naute orai
        ezarri gorago.

Beti eta betiko
        naizen hura nago.

Ikusi dut Erroma,
        sarri Zañanado,
Belokeko fraide dut
        beti bizi gogo.

Beti eta betiko
        naizen hura nago.

Ezin daiteke izan
        pagoa haitzondo,
Ez eta ere berdin
        haitzondoa pago.

Beti eta betiko
        naizen hura nago.

Biziz erranik ere
        bizian inbido
Bai eta ere berdin
        deneri hordago:

Beti eta betiko
        naizen hura nago.

8-7-72

EZ BANAIZ...

Ez banaiz, Jauna, Zu
	zer naiz ni?
Osoki nitzaitzu
	eskaini.
Ez banaiz dena Zu,
	zer naiz ni?

Jendek Zu zaituzte
	bilatzen;
Eta, nun emana
	ez naizen,
Ni baizik ez dute
	aurkitzen.

Ez banaiz dena Zu,
	zer naiz ni?

18-12-72

ESKUAN ESKUA...

Jaun Goikaren eskuan
   dut gau-egun eskua.
Hargatik haizen artean
   ez naiz kezkek hartua.

Entzunik ere karraskan
   galernaren mahua,
bihotza daukat bakean
   eta xutik burua.

Jaun Goikoaren eskuan
   dut gau-egun eskua:
Harek menderen mendetan
   garraitzen du mundua.

1-4-75

EZ NAIZ GEHIAGO...

Ez naiz gehiago pertsu kantutan ibilki;
bainan bihotza berdin bizi zait alaiki,
Kristoren lagun doanarentzat baitaki
              bizia zoin den olerki.

Kristorekilan egin ta jasan guziak
ixilka dire zeruko pertsu-haziak;
han lora ditzan olerki zora-garriak
              gu bakotxaren biziak.

Jaun Zerukoak Euskal-Herria maite du.
Haren nahia zinez egiten bagindu
balakike bai, ibiliz jende ta mundu,
              nola gu lagundu.

Hoakit, bihotza, Jaunak nahien nahian
den olerkirik olerkiena sortzean,
ohart-gabeko pertsu ixil hoik ditzadan
              zerurat-eta nik eman.

1-4-75

			serora edo zerule
			arrebari

JAUNAREN HEGALA

Jaunaren hegala
	bezala,
Atxik, otoi! hola
Buruan oihala.

Badakit ez dela
Zeruko iduzki
Lurreko itzala.

Badakit ez dela
Buruan egoiki
Jaunaren hegala.

Bainan nork jakinen
Iduzki badela,
Ez bada bederen
Agertzen itzala?

Nork du ikusiren
Jaunaren hegala,
Ez bada bederen
Buruan oihala?

Atxik, otoi! hola
Buruan oihala:
Zure zain dagola
Jaunaren hegala!

31-3-73

ZIMIKO BATEKIN...

Zimiko batekin
	dut jakin
kendua duzula
burutik oihala.

Egin dut —zer egin?—
Otoitz bat ixila:
zutan egon dadin
Jaunaren ahala.

Deus ez da oihala;
dena da bihotza.
Erakuts bertzela
Kristoren Eliza.

Doala, doala
burutik oihala,
hedoien itzala
zerutik bezala.

Doala oihala
eta dirdiran dagola
zure xedeen zabala.

Doala oihala
eta ezagun dadila
Jainkoarena zarela.

12-8-73

BAKAR-LORE

Bakar-lorea
ezpain zabala,
oten artean
ixil ixila.

Bakar-lorea
xango ahula
haize gaixtoan
dantzan dabila.

Larretik deika
dago kartsuki,
nahiz musuka
zerua unki.

Nun dagon deika
Jaunak baitaki,
ezpainak dauzka
dena iduzki.

      * * *

Bakar-lorea
ezpain xabala
oten artean
ixil ixila.

Bakar-lorea
dantzan dabila,
baitu barnean
goiko ahula.

27-4-74

			Biltzarre bat
			Erroma-n

ZOIN EDER...

	Zoin eder gozatzea
	Erroma-n iluntzea.
	Zoin ezti gozatzea
	iluntzean haizea.

Zoin neke zaitan, zoin dorpea
bero saparen jasaitea;
uruski baitut iluntzean
fraide xurien baratzea.

	Zoin ezti gozatzea
	iluntzean haizea.

Ainitz jaun handi dut ikusten:
heiek mintzaldi, nik izerdi.
Bakotxaz nago: ez ote den
amaren ume, ume handi...

	Zoin eder gozatzea
	Erroma-n iluntzea.

Hiri handiko burrunbetan
ixilik dago baratzea;
eta nik hantxet gogoetan
zoin laket dutan kantatzea!

28-9-73

ON GUZIEN...

		«O Bonitas!»

On guzien Iturria,
Zuk daukuzu ezarria
	oinen pean harria
	ezpainetan irria.

On guzien Iduzkia,
Kristok zaitu zu jeikia
	gutan piztuz ongia
	eta kenduz gaizkia.

On guzien itsasoa,
zure ganat kantuz doa
	bihotz barnen leloa,
	maitasunen geroa.

On guzien goiko Gaina,
denek amets daukaguna
	zu zaitugu zu Jauna
	on guziez hoin ona.

Montserrat, 6-10-73

II. HERRIAK BORTZ ZAURI

DONIBANEKO KARRIKAN...

Donibaneko karrikan
	karrika handian,
banindagon maiz leihoan
	ametsak begian.

Ibilki ziren karraskan
	karraska gorrian:
Euskal-Herria dirutan
	iretsi nahian.

Orduan bizi-bizia
	egin dut nik oihu:
«Handitu-eta Herria
	behar dut salbatu.»

             * * *

Arrotz jendeak karrikan
	karrika handian,
ibilki ziren karraskan
	karraska gorrian.

6-4-75

SORTU NAIZEN...

	Sortu naizen karrikan
fraidetuz geroztik iragan naiz bakan...

	Sortu naizen karrikan
iragan naiz egun, ai! zer amets bazkan...

	Sortu naizen karrikan
neurririk gabeko bazterrak ginauzkan:
gaineko alderat itsasoa eta
azpiko alderat Larruna xut-xuta.

	Sortu naizen karrikan
iragan ondoan nork dudarik ukan
	sortu naizen karrikan
ikasi dutala goiko amets bazkan...

8-12-75

GORA BIHOTZAK!

Egun beltzak Euskal-Herrian
		baititugu denek orai,
argiraino gaitzan ereman
		Kristo baitan gauden anai.

Gora bihotzak! Ez ilundu:
		Kristo dugu beti Jainko.
Harek mundua garraitu du
		eta berriz garraituko.

Ez gaituzte bertzek hilen gu,
		ez badugu elgar jaten.
Bat egiten balin badugu,
		nor da guri nausituren?

Gora bihotzak! Ez ilundu...

Gizonentzat hori da zaila:
		guziek bat egitea.
Hortarako eman dezala
		gutan Kristok sinestea.

Gora bihotzak! Ez ilundu...

Nolaz eman amor elgarri,
		hor ez bada Kristo Jauna.
Ez badugu Kristo lokarri,
		nolaz egin batasuna?

Gora bihotzak! Ez ilundu...
		Kristo dugu beti Jainko.
Harek mundua garraitu du
		eta berriz garraituko.

1-1-74

		AIREA: Ezkila XA.5

		Otaegi-ren
		amari

BEHAZUE

		«Oi zuek guziak,
		...behazue...”
			Jer. 1,12.

Behazue, zertaratu dautaten...
Holakorik nun da nehoiz ikusten?
	Ai! beha semea
	   hila dela,
	   herrak hila.

Horra Jesus nere haurra
	odoletan etzana...
Hortxet ikus ez den herra
	min-biderik beltzena.

Behazue, zertaratu dautaten...

Dena bihotz bazabilan
	elgar maita zezaten;
guziak hotz, errabian,
	zitzaizkion bihurtzen.

...Holakorik nun da nehoiz ikusten?

Alargunak, nigar egin
	seme huni fereka.
Etor denak gaur nerekin
	Goikoari otoizka.

Ai! beha semea
	hila dela, herrak hila,

Oi gazteak, ez utz alfer
	hil Jesusen odola.
Suz beteak gizon ager,
	hau izan den bezala.

...Holakorik nun da nehoiz ikusten?

Jendeak tzar dire bainan...
	ona zare, Jainkoa.
Gauden azkar gau beltzean:
	zurea da geroa.

Behazue, zertaratu dautaten...

20-10-75

		AIREA: Otoizlari - 91

			Giltzapetuak
			dauden gazteri

HORI BAKARRIK...

	Hori bakarrik, hori guzia
		hori da gure bizia.

               * * *

Gela beltzetan ilun jarriak
		zaudezten euskal-gazteak,
Ez egon hola herra-sukarrez
		hertzetaraino beteak.
Beren geletan otoitz-biziaz
		entzun indarka fraideak,
Guzien gatik gaur iraun dezan
		bizirik zuen fedeak.

Herraren harra sartzerat ez utz
		bihotz barneko barnean,
Euskaldungoa, karraka janik,
		zuen baitan hil ez dezan.
Ez dute hilen Euskal-Herria
		gazten gorputza hiltzean;
Gazten bihotza husten badute,
		geroaz ote zer erran?

Maitasun handiz giltzapetuak
		dauden bihotzen ederra!
Herrari gogor fedean xutik
		dauden gizonen indarra!
Etsaiak hartu herra biderat,
		etsitu-eta, ez lerra:
Herriak badu euskal-lurreko
		Jainko-semeen beharra.

Denek amestu eskubideak
		izanik ere guk aurten,
Alfer ginuzke ez bagare gu
		barnez euskaldun egoiten.
Zuen bihotzak, amor emanik,
		huts eta ustel ez diten,
Otoitz kartsutan zuekilan bat
		hara fraideak nun gauden.

               * * *

Hori bakarrik, hori guzia
	hori da gure bizia.

               * * *

Oraiko gudu eta bizia
		gerokoaren hazia,
Jaun Zerukoak gizonen gogo
		eta eskutan utzia.
Herrazko indar abregarria
		fedeaz dadin hazia,
Gure Herria maita dezagun
		maitatuz mundu guzia.

Bortxarik gabe bizitzeko da
		egina gizon-bihotza
Eta bortxazko lokarrietan,
		fedez husturik gabiltza.
Entzun, Jainkoa, fraiden ahotik
		euskal-lurraren otoitza
Eta zabalduz askatasuna
		bihotz orotan gaur mintza.

Gure gazteak, guzien gatik,
		burua gora daudela,
Presondegian, auzitegian
		pilota-plazan bezala.
Zure besoak ilunbetarik
		denak atera ditzala
Izan dezaten geroari so
		esperantzaren hegala.

Heien begiak ez utz gehiago
		ez lano eta ez burdin:
Etsai-indarrak ari direla
		beti nausitzen Euskadin.
Otoizlariek, borrokariek
		dugun egin lan guk berdin,
Euskal-Herria lurreko eta
		geroko bizirat hel dadin.

               * * *

Hod bakarrik, hori guzia
	hori da gure bizia.

               * * *

Gau-intzirika dabil Hegoa:
	«Nun zaitugu nun, Jainkoa?
Gazten bihotza hustuz baitoa,
	akabo dugu geroa.»

Gau-intzirika dabil Hegoa...

Zafratuz lurra, joz itsasoa,
	jauz-araz haren orroa:
Iratzar berriz euskaldungoa,
	sutan pitz gazten gogoa.

Gau-intzirika dabil Hegoa...

Maite baituzu mundu osoa
	eta bakotxen xokoa,
Gauez gau jeiki, Jaun Zerukoa:
	argi euskaldun geroa.

19-9-76

SAGAR-ONDOARI...

Sagar-ondoari
	ez galda ezkurra,
ez haitz-ondoari
	    sagarra.

Ezkurra ezkur:
zaren hura izaitera
ez izan beldur.
Ezkurra ezkur.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra...

Sagarra sagar:
ezkurretik haitz-ondoa
da sortu behar.
Sagarra sagar.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra...

Euskaldun egon;
eta beti euskaldunago,
osoki gizon.
Euskaldun egon.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra,
	ez haitz-ondoari
		    sagarra.

             * * *

Ezkur bai sagar:
ez-berdinek zeren gatik
ez onar elgar?
Ezkur bai sagar.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra...

Sagar bai ezkur:
lurrekoek, egin denek
elgarri agur.
Sagar bai ezkur.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra...

Euskaldun ager,
idekia guzieri
Jaunari esker.
Euskaldun ager.

	Sagar-ondoari
		ez galda ezkurra,
	ez haitz-ondoari
		    sagarra.

28-9-76

		AIREA: Otoizlari - 83

XALBADOR HIL

Urepeleko eskolan hil zaiku hil Xalbador:
Hain pertsulari sarkorrik ez zen nehun ez nehor.
Harek ederki zakien, erortzean hil-gogor,
Azken hatseko pertsua emaiteko nun eror.

Ez dugu azken hitz hori adituko sekulan,
Nahiz bizitze guzian haren ontzen zahilan.
Argi ta garbi derrauku, bere azken hil-koplan,
Euskara behar dugula sar-arazi eskolan.

Mattinek erran bezala xuti zaite, Xalbador,
Euskal-pertsuak Jaunari zeruetan zuk igor:
Zu bezalako gizonak gutartean diten sor,
Ez diezogun gaur eman erdarari guk amor.

Goiko indarraz deneri egin-araz funski lan,
Euskaldungoa nausituz, irakituz dabilan.
Xede hau sar-araz euskal-bihotzen zolan:
Euskara behar dugula sar-arazi eskolan.

                      * * *

Tunkutun kutun takata
		mendirat igan-eta,
Tunkutun kutun takata
		jo ta jo xalaparta.
Zer minak lurra du joa:
		egun ai! egun baita
«Euskal-Herrien mintzoa»
		zenaren ehorzketa.

Tunkutun kutun takata
		hain min den minik ezta.
Tunkutun kutun takata
		bihotzen min-zarrazta!
Etxeko jaunak nigarrez,
		«Aitaren» egin-eta,
Xuti gaur eta boz batez
		oihu hau denek bota:

«Egin gaitzazu denak bat,
		Jainkoa gure Aita:
Maite gaitutzun bezenbat
		dezagun elgar maita.
Hil zaikunaren euskal-suz
		barnetik denak susta,
Euskal-lurretik altxatuz
		behar den euskal-uzta.»

                      * * *

Tunkutun kutun takata
		jo ta jo xalaparta.
Tunkutun kutun takata
		euskal-suz denak susta.
Ez gaitzan erdal-mintzairaz
		erdarak gu ezezta,
Eskolan, haurrak, euskaraz
		mintza gaur eta kanta.

21-11-76

MUNDUA BEZEIN HANDIKO...

Mundua bezein handiko
		bihotz handirekin,
Euskaldungoa pizteko
		denek indar egin.

Ez marmarika horrela
		akabo dela euskara:
Erdara gora dagola,
		euskal-mintzoa behera.

Balin badugu sineste
		eta bihotza beroa,
Gu nork ezezta, nork ote?
		Gurea dugu geroa.

Lehenagoko mendetan
		izan da berdin itoa;
Bainan, euskara zainetan,
		Herria beti xut doa.

5-1-77

ORRIAGA

«Zuhaitzetan den ederrena da oihan beltzean pagoa...»
Orriagoko mendi gainetan badabil euskal-gogoa:
Galernen eta gerlen artetik mendetan barna xut doa,
Pagadoietan ixilik ontuz Europakoen geroa.

		Orriagoko euskal-gudua,
			burua gora, gaur aipa:
		Lurperatzetik baitu zaindua
			gizon libroen Europa.

Zenbat gerlari, sarraskiz gose, odolez eta suz hordi,
Europatarrak zapatu nahiz iragan denik hor gaindi.
Ibañetako mendi lepoa heietaz mintza baladi,
Aipa letzazke lehen-lehenik Errolan eta Karlandi.

Buru-gabetu, bihotzez hustu jendalde lehertuekin
Mundu guzia nahiko zuten, beren azpiko, bat egin.
Euskal-jendeak, denen gatik xut, gogor jeikitzen du jakin:
Mendi gain hautan, burua gora, gizonak gizon dagotzin.

Orduz geroztik zenbat beilari Orriagatik dabilan,
Europa xoko guzietarik amets ber-bera barnean...
Hor otoizlekin badaude kantuz goiko Amaren oinetan:
Herri guziak, beren gain eta elgarren anai, bil ditzan.

Indarkeriak ezarri mugak kraskatzen hasi orduko,
Euskal-gogoa noiz da jauziren arranoaren pareko?
Azpilkueta bezein kartsuko eta jakintza gaitzeko
Gizon libroak noiz ote dire Orriagatik jaliko?

Zoin den pizgarri mendietarik jauzika doan xirripa...
Euskal-semeak, Aiten gogoa bihotz guziaz hurrupa.
Altxa burua, denek bat kanta: euskal-gudua gaur aipa:
Entzunik zuek irrintzinaka, xutik jar dadin Europa.

3-4-77

EUSKAL-SEMEA

Euskal-semea, Kristok     hiltzeraino zaitu
Bertze jendeak oro     bezenbat maitatu.
Noiz behar ote dute     guziek onartu
Euskaldun izaitea     ez dela bekatu.

Zuhaur ezin izanez     ez otoi! etsitu,
Ez eta egin herraz     tu egileri tu.
Gorrotoak bihotza     barnez hiltzen baitu,
Laidoen gatik ere     egin beti kantu.

«Jende guzien Aita     bai eta gurea,
Euskal-semean ikus     Kristoren eitea.
Gaur ez dezon herrak hil     barnetik barnea,
Emozu goiko indar,     goiko sinestea».

Jaunaren eguneko     goizeko izarra
Noiz gutan ote zaiku     argitu beharra?
Harekin baitukegu     Kristoren indarra,
Fedeaz, igortzeko     bihotzetik herra.

Gizonetan Izarrak     zer fede dirdira!
Ai, horrek sustatuak     guziak balira!
Euskal-semeak oro,     zerurat begira,
Minez min hel ditela     betiko Herrira.

28-1-79

		AIREA: Argizari ederra, argi egidazu...

NOIZ...BAT?

Etsaiari oldartzean Euskaldunak zer gizonak!
Etsaitzean elgarrekin gizonetan itsuenak!
Erdaldunen irringarri ez taldeka egon denak:
Entzun-araz mendiz mendi elgartzeko irrintzinak.

Itsasoak Donibanen deus mugarik nihun ez du...
Traben gatik behar dugu batetarat denek bildu.
Larrun gaina, kaskoa xut, hedoietan gora doa...
Bekaizgoaz goragoa noiz dukegu noiz gogoa?

Ai gizona zer mundua: zeru-lurrak bezenbat da:
Bere teman gakotua ez dezake deusek alda.
Ahal duen Bakarrari otoitzean denek galda,
Nihork ezin elgartuen elgargoa dezan molda.

Naparroa, Naparroa, euskal-lurren ama lurra,
Euskal-seme guziekin noiz zaitugu bat beharra?
Gutartetik zaizkigula beldurra joan eta herra,
Ager dadin azkenean anaitzeko goiz ederra.

16-2-79

		AIREA: Nik baditut mortuetan...

III. AITAMAK ITZALI

HAITZEN PEAN...

Haitzen pean biak zauden
	arrosario erraiten.
Jainkoari mintzo ziren
munduan xuxen denak joan ziten.

Ai! Pantxoa Putxutegi
	zu nere aita kartsua,
gudutako xaharregi
ereman orai otoitz-gudua.

Plekan eta politikan,
	laket zinuen borrokan.
Bizi huntan bakan-bakan
zaitut ikusi otoitz-kuluxkan.

Haitzen pean biak zauden
	arrosario erraiten...

Zer gaitzeko karrarekin,
	Donibane Ziburun,
lehen duzun indar egin
euskal-jendeak dauden fededun.

Zure ustez, zu zinen zu
	Jainkoaren makila;
eta orai badakizu
xahartu-eta deus ez zarela.

Bazaude hor ezindua,
	bainan beti zoin kartsu;
entzutean gaur mundua,
pizten zaitzu maiz begietan su.

	Jainkoari mintzo ziren
munduan xuxen denak joan ziten.

	«Fededunen argitzeko
	ez ote da gizonik?
	Fedeari nehoiz uko
ez diot egin, ez egingo nik.

	«Azpiz dire tzarrak ari:
	heda, Jauna, besoa!
	Zank! emozu debruari
alimaleko muturrekoa.»

	Hara orai otoitz baizik
	ezin egin duzula:
	Jainkoa da gain hartarik
egina bera zure makila.

31-12-74

			Aitaren
			larogoi-ta zortzi
			urtetarako...

PINPIPIN PANPA

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

Bazauzkalarik hamalau urte,
huna putzuan bi abate...
Harturik xixpa, pinpipin panpa!
bieri tiro egin diote.

Anaiak hori jakinik-eta
eman ziozkan zirt-zart bi zarta:
«Hartu duk xixpa, pinpipin panpa!
adina gabe, hau zer kopeta!...»

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

Meraren ganat aita joan zadin,
amatxi zenak zuen galdegin:
Gaixo Pantxoak, pinpipin panpa!
tiroka zezan baimenarekin.

Tirokatzeek iraun diote
hirurogoi-ta hamalau urte:
Xahatzeraino, pinpipin panpa!
ihiziak du atxiki gazte.

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

Erran zioten: «Egon etxean:
adina gatik, orai kasu-man!»
Halarik ere, pinpipin panpa!
goizean goizik xut-xuta zoan.

Atxeman dute zilo batean,
xutik jartzeko izan baitu lan...
ihiztariek, pinpipin panpa!
etxerat dute otoz ereman.

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

Denen bixtan du egin «Aitaren»:
«Ez naiz geiago ihizin joanen,
Ez dut eginen pinpipin panpa!
bainan nik dut nik erabakitzen».

Bi zartakoak eman ziozkan
anaia zuen orai gogoan:
Nola sartu zen, utzirik xixpa,
fraide batzuen otoitz-etxean.

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

«Behar nioke nik ere berdin
Jaunari denen eskaintza egin.
Fraiden etxerat, pinpipin panpa!
joanen naiz joanen gaur xixparekin».

Horra zergatik, xixpa besoan,
aitatxi zaikun daldaran igan.
Eskaini dauku —ai nere xixpa!—
otoitz-nigar bat begitartean.

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

Hirurogoi ta hamabortzean,
urte-berriko biharamunean,
du Putxutegik, pinpipin panpa!
delako xixpa Jaunari eman.

Nik, Iratzeder, zor nion naski
Aitari pertsu eta olerki:
Bere fedea, pinpipin panpa!
agertu baitu hortan handizki.

		Pinpipin panpa!
		nundik ez aipa
	Putxutegi-k zuen xixpa?

25-5-75

		AIREA: Ezkila, X.D.3

			Xaharren Oliodura
			aitameri eman-eta

OLIOMENDIKO...

Olimendiko olio sainduz
	ditut indartuak,
aitamen buruak eta eskuak;
	pleinuz eta kantuz
	ditut indartuak.

Bazauden ganberan biak jarririk
—oi! nere aitamen begitartea...—
bazauden, elizan bezein ixilik,
	semeari beha.

Aitamen fedea ikusi-eta,
Zeruko Jaunari nion galdetzen:
gaur bera bezala aitamen aita
	egin ote nintzen? ...

Oliomendiko olio sainduz
	ditut indartuak.

Hainbertze baitute jadanik urte,
heriotzerako azken gudua,
hiltzeko orena biek dukete
	orai hurbildua.

«Oliomendian Kristok jasana
baitute nahi-t-ez jasan beharra,
bakean doatzin, bieri, Jauna,
	eman gaur indarra.»

Aitamen buruak eta eskuak
	pleinuz eta kantuz
	ditut indartuak.

17-9-75

ZU BAITAN DUT...

Zu baitan dut nik aita,
aiten Aita, Jainko Jauna.
Eguerditan hil-eta,
zu ganat zait gana...

Betiere pilotari
airez aire laster ari,
zu baitan dut nik aita:
zurekin eta zuk bezala
orai besainka derabila
mundu-zabalaren pilota.

Izarretan ihiztari
oldartua ilunberi,
zu baitan dut nik aita:
argi betean zoriontsu
igorriko daut iguzki-su
guziak ditzadan zeruzta.

Munduz mundu borrokari
beti xuri-aintzindari,
zu baitan dut nik aita:
fedegabeko gorrietan
iraganen da zirti-zartan,
iduri gauez gau ximixta.

Zu baitan dut nik aita,
aiten Aita, Jainko Jauna.

6-1-76

ATE ONDOKO...

Ate ondoko kadira hori...

	Beloken sartu nintzen
		egun dohatsuan,
	Aitak berak ninduen
		kristauki eraman.

	Igan zen gure lagun
		atezain ixila:
	Nun zuen erran zaukun
		abadeak gela.

Ate ondoko kadira hori...

	Abadearen gela
		orai ni nagon hau...
	Xutituz berehala
		eskutik hartu nau.

	Orduan nere aita,
		behatuz bieri,
	kadira hortarat da
		bet-betan erori.

Ate ondoko kadira hori...
Horrat zait horrat, nigarrez ari,
Aita... bet-betan erori...

8-1-76

			Ameriketarat itzuli den
			ilobari.

BAZABILTZA...

   Bazabiltza herriz herri
   miragarriz miragarri...
Bazabiltza beti kurri
   gauza berriz egarri.

   Bi begien asegarri
   deramazun bizi horri
   ez diozu nahi jarri
   ez lokarri, ez neurri.

   Begietan sar nahia
   zinuke zuk lur guzia;
   barneraino jan nahia
   munduaren mamia.

   Bazabiltza herriz herri
   miragarriz miragarri...
Bazabiltza beti kurri
   gauza berriz egarri.

             * * *

   Mila jende, mila gauza
   mirestean bazabiltza,
   hori unki, hura goza...
   hutsa duzu bihotza.

   Bi begien asegarri
   deramazun bizi horri
   ez diozu nahi jarri
ez lokarri, ez neurri.

   Denak eta denen dena
   goza nahiz zabiltzana
   hutsa zaude, hutsak jana,
   ez zareno emana.

1-3-76

ONGIAN...

		(J. 3. 19-21)

Ongian argi,
argian ongi.

Argian ongi
dabilanari
ongian argi
denak ageri.

Egian xuxen
dabilan hori
zoin gogotik den
argirat ari!

Ongian argi,
argian ongi.

Goitik argia
zaiku etorri:
mundu guzia
zaio bihurri.

Nori nork eman
egintzen berri
dituenean
ahalgegarri?

Ongian argi,
argian ongi.

Ongian ibil,
ez zaitezten hil.
Ongian ibil:
argiraino bil.

Argian irri
egin elgarri,
argian irri
denen bozgarri.

Ongian argi,
argian ongi.

22-9-76

HIL AMAREN...

Hil amaren amodioz
nigarrik ez dut egin,
bainuen min bezenbat poz
eta poz bezenbat min.

Gau betean arrebekin
nindagon otoitzean,
Jauna ganat lokar zadin
bakerik gorenean.

Zuk, Jenofa, erriekin
begiak-hetsi-eta,
nahi nuen eta ezin
Jaunari zerbeit kanta...

Hil amaren amodioz
nigarrik ez dut egin,
bainuen min bezenbat poz
eta poz bezenbat min.

Kendu diot dardarikan
eskutik erraztuna,
hain deneri nausi zaukan
etxeko batasuna.

Azken gauan, azken hitza
batasun hitza zuen,
amak beti baitabiltza
guziak bakeratzen.

Ama gabe, lur bidetan,
orai gu zer bilaka?
Jaunarekin zaude gutan;
bakea gutan finka.

Hil amaren amodioz
nigarrik ez dut egin,
bainuen min bezenbat poz
eta poz bezenbat min.

31-3-79

OTOITZEAN... EREMANA

Ama, ama, Jainkoak zaitu
	bihotzean hartu:
Otoitzean hegalez hegal
	eremana zaitu.

Behakoa urdin urdina
Jainko Jauna miresten ari,
Behakoa urdin urdina
	beha beti neri.

		Ama, ama! ...

Hor zineno ezin errana:
zuri esker naiz apeztua.
Hor zineno ezin errana:
	zu ganik dut Sua.

		Ama, ama! ...

Aitak zuen kar gehiegia
hotzik bainan oso zinaukan.
Aitak zuen kar gehiegia
	zuk zinautan eman.

		Ama, ama! ...

«Gure Aita» diotalarik,
orai diot: «Gure Aitama».
Jaunarekin, Jauna baitarik
	amak bainerama.

		Ama, ama! ...

Jainko Aita, Jainko Semea
eta Jainko Izpiritua,
Nitan egon, nitan dudala
	amaren zerua.

		Ama, ama!...

8-4-79

		AIREA: Otoizlari — 92

HORTZETAN...

Hortzetan sentitzen dut
		nigarren kiretsa:
Hertzetarat zait jausten
		hil amaren hutsa...

Halere ni bizian
		orai nun zerk lotsa?
Ni baitan bildu baitut
		haren azken hatsa.

Hertzetarat zait jausten
		hil amaren hutsa:
Hortzetan sentitzen dut
		nigarren kiretsa...

4-4-79

B. HEGALEZ HEGAL

I. GEROA KANTARI

XIRULA

	Xirula bezala
	Tiruli tirula...
	Xirula bezala
	Jaunari nagola.

Ez naiz, ez naiz poeta
Dena hitz eder eta petenta.
Ez naiz, ez naiz poeta;
bainan Jainkoak nitan
	hats egin eta
banintz, oi banintz profeta!

	Xirula bezala
	Tiruli tirula...
	Xirula bezala
	Jaunari nagola.

Zer da, zer da xirula?
Egur ahula eta hil-hila.
Zer da, zer da xirula;
bainan xirulariak
	hats egin eta
zer soinu, zer xaramela!

	Xirula bezala
	Tiruli tirula...
	Xirula bezala
	Jau iari nagola.

Egin, egin, nezala
Zeruko Jaunak here xirula.
Egin, egin nezala
bere bihotz soinua:
	hats egin eta
gaur bere hitza diola.

22-2-76

			Burdin, diru
			Eta gizona?...

GEROKO GIZONAK...

Haitzak moztu dituzte, pentzeak larrutu:
denetan sortzen dire burdin lantegiak.
Diruzalen sukarrak husten ari ditu
maitasun eta bakez gizonen begiak.

Goiz-arrats bihotzetan zenbat tirabira:
berritu behar eta nolaz egon gizon.
Minen artetik gauden Kristori begira,
oraiko munduari argi eman dezon.

	Molda ditzala Jaunak
			geroko gizonak,
	gaurko bihotzen minak
			ixilik erainak.

Aintzinatuz, edertuz joan dadin mundua,
gogoan dute denek burdin eta diru.
Zeru-gaina ke beltzek baita goibeldua,
orai nun da bidean, nun argi, nun zeru?

Burdinez balin bada geroan gizona
eta bihotz barnea diruz balin badu,
akabo da errotik jenden zoriona:
fedez gabetu denak dena baitu galdu.

	Molda ditzala Jaunak
			geroko gizonak,
	gaurko bihotzen minak
			ixilik erainak.

Lantegien burrunbez gorago doala
Jainkoari daudenen otoitzen kantua.
Balia beza lurrak heien lan ixila,
izan dadin arimaz handiagotua.

Aberastu, nausitu nahien kasaila
gizaldeen artetik geldi dakigula.
Goza dezagun doi bat ixilen ixila,
izan dezaten beti bihotzek hegala.

	Molda ditzala Jaunak
			geroko gizonak,
	gaurko bihotzen minak
			ixilik erainak.

Ez badu funskiago gizonak sineste,
burdin eta diruek iretsiko dute.
Otoitzaren medioz gaiten Jainkoz bete,
geroko indarreri nausi jarri arte.

Jainkoaren bihotza, oi! bihotz zabala...
Maitasun hurrupaka hari gauzkiola:
gutan izan dezagun Kristoren ahala,
mundua berritzeko zerua bezala.

	Molda ditzala Jaunak
			geroko gizonak.

26-3-76

GAURKO ALDATZEKIN...

Gaurko aldatzekin
mozkor gaituk mozkor,
ez gehiago jakin
zer garen edo nor.

Errak bainan errak:
nungo edaritik
hire bihotz-karrak
su hartzen ote dik?

Gaurko aldatzekin
mozkor gaituk mozkor,
ez jakin zer egin:
agur ala gogor.

Edari eta su
ez dituk denak on:
edanari kasu,
buruz argi egon.

Gaurko aldatzekin
mozkor gaituk mozkor,
nahi eta ezin
mende berria sor...

4-7-75

EZ DUTE DENEK BERA...

		(1 Kor. 15, 41)

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Goazen gu beti gora
	aintzinat begira,
gauez gau bira-bira
	gaitezen argira.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Lurrez eta ez-berdin
	gare bizirat jin,
bakotxa Kristorekin
	argiz egin dadin.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Ote-suko pindarra
	zeruan izarra:
gure gorputz-hilkorra
	zerutu beharra.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Haziak udan lore,
	loreak udare;
guk amestuak ere,
	goikotzean, gure.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Berma bedi norbera
	Jaunak amestura:
egiazko itxura
	han dukegun hura.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Hil-eta zer gizona,
	gizonaren heina?
Ukan eta emana
	duen maitasuna.

Ez dute denek bera
	izarrek dirdira.

Kristorekin gabiltza,
	zabalduz bihotza:
ea noiz hartan goza
	maitatuen aintza.

Bilbaon, 29-5-76

EZ BADA...

Ez bada zerua
lurrekoen funtsa,
lurra zer ote da?
ezdeusen ezdeusa.

Zerua badute
lurrekoek funtsa,
lurraren ongile
zerulen urratsa.

2-6-76

BIHOTZAK HALA NAHIAN...

Bihotzak hala nahian
zergatik ari naizen,
lan-arte bat dutanean
euskal-pertsu ontzen?

Otoitz-gizon izaki-ta
zergatik ez naiz hasten,
ainitzez hobe baita,
Jaunari mintzatzen?

Zergatik ari naizen
euskal-pertsu ontzen?

Nolaz nik egin pertsurik
ez bada otoitzean?
Nolaz nik otoitz kartsurik
ez bada pertsutan?

Bai, traba egin dezoke
pertsuak otoitzari;
maizago lagun zaioke,
hegala iduri.

Zergatik ari naizen
euskal-pertsu ontzen?

Pertsutan urtu bihotza
otoitzik otoitzena.
Zerurat doan otoitza
pertsurik pertsuena.

Zañanado-n. 21-2-77

XORTA-XORTAKA

Xorta-xortaka naiz ni
		egun oroz hiltzen,
Lurperaino deraman
		heriorat urtzen.
Pindar-pindarka naiz ni
		egun oroz pizten,
Zeruraino deraman
		bizitzerat sortzen.

Egun dut, egun huntan
		hiltzeko eguna.
Egun dut, egun huntan
		gozatzen nik Jauna:
Bidean baituket gaur
		usaiako mina,
Bidean jadanik gaur
		goiko zoriona.

Xorta-xortaka naiz ni
		heriorat urtzen
Eta pindar-pindarka
		bizitzerat sortzen.

1-4-77

			Karrika batean
			norbeiten beha

IGURIKATZEA

			«Et expecto...»

Igurikatzea
    gauza luzea,
bihotz-barnekoen
    xurga-leizea.

Igurikatzea
    gauza luzea...

Igurikan on da
    ezagutzea
zure baitan, Jauna,
    den oinazea.

Igurikatzea
    gauza luzea...

          * * *

Zenbatetan nauzun
    igurikatu,
galdetuz gau-egun:
    nun ote da nun?

Zenbatetan nauzun
    igurikatu...

Bihotza zoin ilun,
    deitzen ninduzun;
eta nik, tuntulun,
    ez zaitut entzun.

Zenbatetan nauzun
    igurikatu...

       * * *

Igurikatzea
    gauza luzea,
bihotz-barnekoen
    xurga-leizea.

Igurikatzea
    gauza luzea...

Gauaren ondotik
    hau argitzea!
Hil-ondoan huna
    hilen piztea!

Igurikatzea
    zeru-bidea.

Bordale-n, 22-5-77

HIL-HARRIA...

		Hil-harria, zergatik?
	Hil-harria zergatik hago lurretik
		goiz-argira xutik?

Hire pean hortxet zagok aspaldian gizona,
Lan, min, amets eta guduz kraskaturik etzana.
Lur barnean urtu zaiok itxurekin izena...
Hire pean hortxet zagok aspaldian gizona.
	Hi bainan hi, denen gatik,
		hortxet hago xut xutik.

Urtez urte negu-haizek jotzen haute, zafratzen;
Zenbat lore zaikan udan sortzen eta eihartzen;
Iratzeen hego-dantzan zoin xut eta jaun haizen!
Urtez urte negu-haizek jotzen haute, zafratzen.
	Hi bainan hi, denen gatik,
		hortxet hago xut xutik.

Haitzak ditik inarrosi gau-ekaitzak bortizki:
Guti zaikuk ondotik xut larrainean egoiki.
(Gizaldiek iraulirik norat goazin nork daki?)
Haitzak ditik inarrosi gau-ekaitzak bortizki.
	Hi bainan hi, denen gatik,
		hortxet hago xut xutik.

                         * * *

		Hil-harria, zergatik?
	Hil-harria zergatik hago lurretik
		goiz-argira xutik?

Oihuz deika nagon beti, jarri naitek horrela:
Lurpetua den gizona beti gizon dagola;
Ez dik galdu balioa, galdu badik ahala.
Oihuz deika nagon beti, jarri naitek horrela.
	Ezarri naik berak xutik,
		amor eman ez baitik.

Ez dik nehoiz amor eman, hilik ere gorputza.
Harri xutaz, gora ziok sekulako ezetza:
Haren poza, hauts-errautsak geroak pitz baletza!
Ez dik nehoiz amor eman, hilik ere gorputza.
	Ezarri naik berak xutik,
		amor eman ez baitik.

Edergailu zirrimarrak ditiat, keinu-dirdiran,
Begi zabal iduriko nere harri-buruan:
Mendez mende lurrekoak argi alde dabiltzan.
Edergailu zirrimarrak ditiat, keinu-dirdiran.
	Ezarri naik berak xutik,
		amor eman ez baitik.

                         * * *

Hil-gizonen larraineko ixilaren ixila! ...
Goiz-argian harriz harri Jaun Goikoa dabila:
Hilik ere, holakoek bizi behar dutela.
Hil-gizonen larraineko ixilaren ixila! ...
	Euskaldunak, xutik hortik!
		Jeiki denak lurpetik!

Ezar gazten hezurretan zuen euskal-gogoa:
Bihotza su, burua xut, begiztatuz geroa,
Pitz dezaten gure lurra, hustuz-histuz baitoa.
Ezar gazten hezurretan zuen euskal-gogoa.
	Euskaldunak, xutik hortik!
		Jeiki denak lurpetik!

Euskaldunen irrintzina Jainkoraino hel dadin,
Su-harria gogor bezein tema gogor batekin
Gure gaztek deiadarka dezatela bat egin:
Euskaldunen irrintzina Jainkoraino hel dadin.
	Euskaldunak, xutik hortik!
		Jeiki denak lurpetik!

25-1-78

		Elizan nagon tokitik
		zerua ageri...

NORK DAKI?

Zeru zolan emeki emeki
Zenbat hedoi ibilki ibilki...
Norat goazin nork daki, nork daki?

	Zuk dakizu, Jainkoa,
	Zuk nahian baitoa,
	Norat doan geroa...
	Zuk dakizu, Jainkoa.

Norat goazin nork daki, nork daki?

	Zuk dakizu, Jainkoa,
	Zutaraino baitoa,
	Bakotxaren mintzoa...
	Zuk dakizu, Jainkoa.

Norat goazin nork daki, nork daki?

	Zuk dakizu, Jainkoa,
	Zuk pizturik baitoa,
	Gizaldeen gogoa...
	Zuk dakizu, Jainkoa.

Zeru zolan emeki emeki
Zenbat hedoi ibilki ibilki...

24-5-78

II. AFRIKAN IZERDI

EGUN BELTZAK...

Egun beltzak
izan ditu nere bihotzak,
bainan egun osoak, beroak,
ezin ederragoak.

Egun beltzak Afrikan
Beltzekin borrokan.

Egun beltzak
nahiz bazen ausarki
argi eta iduzki
nahiz bazuen nere bihotzak
miragarriko egitekoa:
nundik nolaz erein Jainkoa.

              * * *

Leihotik banuen hor
zuhaitz bat hezurra bezein idor;
lur kiskailduan
zuhaitzaren pean
iratzerik ezin sor.

Noiz agertuko zait berriz neri
euskal-lurreko iratze ostorik
haizean eta uripean dantzari,
haizez hanpaturik, uriz mozkorturik
	mendi-gainetan dantzari?

              * * *

Zortzi egunen buruan
iduzki beroaren beroan
zuhaitzari sortu zaizko
euskal-lurrekoak
bezalako
iratze ostoak.

Ez banu ikusi
ez nuen sinetsiko:
bola
sortu zitazkela
haitza bezein ederreko
zuhaitz hortan ostoak
iratze-osto bizi baino biziagoak.

              * * *

Dohatsu, dio Jaunak,
ikusi gabe sinesten dutenak.
Bai, Beltzen lurrak
lur legor eta idorrak,
izerdi eta nigarrek busti-eta,
emanen dauku
Jainkoaren uzta.

Zañanado-n, 23-2-75

			Afrikarat ari

UAGADUGUN

Uagadugun, Uagadugun
Zer beroa jasan dugun!

Utzi-ditut urrun-urrun
Itsasoa eta Larrun;
Bainan ez naiz bihotz-ilun,
Baitut beti Jauna lagun.

Uagadugun, Uagadugun
Zer beroa jasan dugun!

Airezkorat igan-aintzin
Goraki dut tratu egin,
Tratu egin bai eta zin
Deitu nauen Jaunarekin.

Airezkorat igan-aintzin
Goraki dut tratu egin.

«Erreinua zabal dadin
Beltz-lurretan nabilano,
Apal zaite, Jauna, berdin
Euskaldunen lurreraino.»

Zañanado-n, 28-1-77

PALMONDOEN AZPIKO...

Palmondoen azpiko
	ur-laster ixila,
Guzien loratzeko
	lurrez lur dabila.

Nunbeitik heldu-eta
	norapeit baitoa,
Zuhaitz-errorik ezta
	ur geldiz itoa.

           * * *

Ur-lasterra bezala
	baita maitasuna,
Loratzaile dabila
	bihotzetan barna.

Aitamen ganik heldu,
	Jainkoz betetzen du;
Ez hiltzeko behar du
	aintzinat zabaldu.

Palmondoen azpiko
	ur-laster ixila,
Guzien loratzeko
	lurrez lur dabila.

Zañanado-n, 3-2-77

MENDIETAN...

Mendietan den ederrena
	iratze ostoa;
Zuhaitzetan jaunen jauna
	aiten haitz-ondoa.

Bainan hemen Zañanado-n
	zoin ikustekoa
Haitza bezein eder dagon
	iratze-ondoa.

Ira-lurretik haizeak joan
	ostoak bezala
Hamar urte du kar handitan
	Afrikan zaiztela.

Pitz bezautzue Jaun Goikoak
	sainduen ahala:
Ostoetarik gaur ondoak
	atera ditela.

              * * *

Mendietan den ederrena
	iratze ostoa;
Zuhaitzetan jaunen jauna
	iratze ondoa.

Zañanado-n, 8-2-77

LAU EGUN SUKAR...

Lau egun sukar, lau egun aski
	gizonaren husteko...
Gizonak xuxen zer den balaki,
	minak jo orduko.

Bazen iduzki eta iduzki;
	ez dut kasu egin:
Beti bezala nintzen ibilki
	gapeluarekin.

Erran zautaten hemen hartzeko
	buruan xapela:
Gapeluari toki hautako
	aise nausi zela.

Iduzki garrek barne guzia
	kixkaili dautate,
Deusik jan ala edan nahia
	arrunt kendu arte.

Bakar bakarrik gertatu banintz
	zer eginen nintzen?
Hasi naiz-eta, galduz ur ainitz,
	ahultzen, eihartzen.

Beharrik naute flakatze hartan
	bortxaz jan-arazi:
Eman dautate zer edan zer jan
	berriz nadin bizi.

Beltz-lurretako sukarra zer den
	ikasi dut hola
Eta gozatu fraide anaien
	bihotzaren zola.

Hau gogoeten gau-zirimola,
	hezurren ikara!
Nork asma gaitzak nindezakela
	hain laster leizera...

11-2-77

                * * *

Beltz-lurretako sukarrak dauzkit
	hiru argi eman.
Hango anaiek hobeki dakit
	zenbat duten jasan.

Badakit orai nolakoa den
	Afrikan sukarra
Eta gizonak orduan duen
	laguntza beharra.

Badakit ere errex zaikula
	ahulduz hiltzea,
Azkar badugu beti bezala
	barnean fedea.

Guziz badakit zer den bizian
	behar beharrena:
Erro guziez bihotza izan
	Jaunari emana.

9-3-77

BELTZARENTZAT...

Beltzarentzat bizitzea:
	biziaren jatea;
harentzat zeruratzea:
	argi hurrupatzea.

Urfai auzoko Beltzak
	jakin duenean
etzanik nindagola
	ezin jan ez edan,
auhenka etorri da:
	otoi! jan dezadan.

Dahometar Beltz hori
	bihotz onekoa:
eskuetan harturik
	arrosarioa,
goiz-arrats du neretzat
	otoiztu Jainkoa.

Ikasi dueneko
	xutik nindoala,
agertu zait goretsiz
	Jaunaren ahala:
Hari aintza lurrean,
	zeruan bezala!

Beltzarentzat bizitzea:
	biziaren jatea...

Zañanado-n, 13-2-77

URFAI

Urfai adiskidea
	Afrikano beltza,
itzultzaile bat gabe
	elgar ezin mintza.

Bainan dakitanean
	zer solas diozun,
iduri zait dutala
	Abraham bat entzun.

Haur bat dut itzultzaile,
	Urfaitar bat Teiru.
Ernea du gogoa,
	soa dena zeru.

«Aspaldi sortua den,
	aitatxiri galda»
—«Berrehun uda-negu
	gutienik bada»

Zañanado-n, 14-2-77

ODABO
	(Ikus arte)

Odabo, Mulukiza,
	neskaño beltza.

         * * *

Elizan Jainkoari
	mintzo nindagon;
Entzun dut ttiruri:
	«Aita, egun on!»

Haurñoz inguratua
	hor zinen xutik,
Lurreko aingerua
	kantuz atetik.

«Ez nauzu gaur ezagutzen?»
	eta nik: ezetz.
Harritzekorik ez zen:
	beltz guziak beltz.

Haren begi xabalen
	minaren mina:
«Ez da nitaz orroitzen
	zeruko Jauna?

Oku! Oku! bidean
	egin dautzut maiz:
Egur-keta nabilan
	Malukiza naiz.»

—«Ai! gaixo Malukiza,
	ez naiz Jainkoa:
Harek hain du bihotza
	handiagoa...

Jauna bihotz onean
	nausi baitzaiku,
Egin hari bidean
	zerurat: Oku!

         * * *

Odabo, Malukiza;
	Jaunari mintza.

Zañanado-n, 15-2-77

UTZI NUEN...

Utzi nuen
kurutzea
segur nintzen
aurkitzea.

Bidez ala
tokiz alda,
han bezala
hor ere da.

Utzi nuen
kurutzea
galdu bazen,
zer galtzea!

Kurutzetik
dugu-eta
denen gatik
bizi hauta.

    * * *

Utzi nuen
kurutzea:
nahigaben
onartzea.

Kurutzean
zer gozoa:
besoetan
du Jainkoa.

    * * *

Goazen beraz
lanoz lano
kurutzeaz
Argiraino.

Zañanado-n, 16-2-77

III. BORROKAN IBILKI

HAIN DAUZKAT ORAI...

Hain dauzkat orai denak
	nik ezin eginak...
Kezkarik, buru-minik
	ez dut gehiago nik.

Zu, Jauna, zu ni baitan
	ager eta izan.
Argi nere bihotza:
	ni baitan zu mintza.

Hain dauzkat orai denak
	nik ezin eginak...

Maiz dut zure eskua
	gauaz bilatua:
Zurekin badut bake;
	norat ez noake?

Kezkarik, buru-minik
	ez dut gehiago nik.

9-2-76

EZA NUNDIK HEZI?

Gogor dagon bihotza
		nola kraskarazi?
Itsutuaren eza
		argiz nundik hazi?
Zabal dezaken hitza
		nola sar-arazi?
Jauna, kausi baneza...
		eza nundik hezi?

Zu denetan zabiltza,
		bihotzetan bizi:
Badakizu bihotza
		nola jauz-arazi.
Hartan, Jauna, zu mintza:
		egin dezan jauzi.
Ezak zer duen giltza
		neri asmarazi.

Jainkoak barnez barne
		guziak badazki;
Ez du nahi halere
		bortxatuz ideki.
Eskale baten pare
		atean lañoki,
Bera zabaldu-arte
		da gaupez egoiki.

Apal-apal baitago
		Jainkoa kanpoan,
Zenbatez apalago
		behar dut nik izan.
Hor da Jainkoa Jainko
		nerekin atean:
Ez denez idekiko,
		otoitz ixilean.

7-1-76

			Ezin lokar...

ILUNBETAN...

Ilunbetan zinabiltzan
		geroaren ikaretan,
Ilunbetan..., bainan beti
		Jesu-Kristo zu baitan.

              * * *

Gau betean atzarri naiz
		dena beldur, dena kezka;
berrogoien bihotzminak
		jauzi zaizkit trumilka.

Ilunbetan banindagon
		ezin jabal, ezin lokar...
Lokartzeko zer egin ba?
		pertsu ontuz loan sar.

«Zabier, zure bihotzerat
		airatu naiz pertsu ontzen,
zuk zinauzkan kar indarrak
		ni baitara zitezen.

«Ilunbetan zinabiltzan
		geroaren ikaretan.
Ilunbetan..., bainan beti
		Jesu-Kristo zu baitan.

30-6-76

			Jaunarekin ari

ZURE MINAK...

Zure minak nere min,
nere minak zure min,
banabil ni zurekin.

Nork ez du bizian
zer paira, zer jasan?
Nolako bakean
minez min nabilan
elgarren minetan?

Zure minak nere min,
nere minak zure min,
banabil ni zurekin.

Ez erran ez dela
bertzentzat bezala:
Jainkoak duela
ekartzen, arintzen
nere min ixila.

Bai bihotz, bai gogo
ni baitan niago,
nerekin dena min
Jainkoa baitago,
mina dut gaitzago.

Zure minak nere min,
nere minak zure min,
banabil ni zurekin.

Gaitzago dut mina,
gozoa gaitzena;
jasaiten, gainditzen,
garraitzen duena:
ni baitan zu Jauna.

23-7-76

EZINBERTZEZ HILTZEAN

Ezinbertzez hiltzean,
	begitartea
lurrekoen artean
	   uztea!...

Hori da, minez min, lanez lan,
	gizona derabilan
		amets gordea.

Hori da gizontzen duena,
	jaiduren suan barna,
		mutil gaztea.

Hori da hartan su jarriko,
	aurkitu dueneko
		bere maitea.

              * * *

Ezinbertzez hiltzean,
	begitartea
lurrekoen artean
	   uztea!...

Zenbatez gorago doan,
	nerabilan ametsa!
Zenbatez barnago dutan,
	bihotzean hutsa!

Maitasun goseak jana
	goiz-arrats naiz ibilki,
Neretzat egokiena
	nun eta noiz aurki.

              * * *

Ezinbertzez hiltzean,
	begitartea
lurrekoen artean
	   uztea!...

Itsaso, mendi, begi, bihotzen
	zirimoletan igerika,
Ibilki nintzen bila-bilatzen:
	amets nukena noiz besarka.

Jauna bai Lurra nahi nituen
	biak maitatu nik osoki,
Bainan, haatik, gutarik zer den:
	bihotz bat baizik ez izaki...

              * * *

Aurkitua dut, hara! maite bat
	lurreko eta zerukoa:
Euskal-Eliza nere maitetzat
	hautatu-eta kantuz noa.

Ezinbertzez hiltzean,
	begitartea
lurrekoen artean
	   uztea!...

Ez nerea, bainan zurea,
euskal-Eliza nere maitea.
Ez nerea, bainan zurea:
	nerekin gerorako
	baitazu moldatuko
euskal-Kristoren begitartea.

Xalbador hil-egunean, 7-11-76

NOLA JAKOBE JABOKEN...

		(Etor. 32, 23-33)

   Nola Jakobe Jaboken
   Gauaz lurrean etzanik,
   Zoin gostuz lokar nindaken
   Ikusiz gauzak barnatik...

           * * *

   Hedatzen ditu Jainkoak
   Neurrigabeko besoak:
   Diren guziak badauzka
   Betieretik besarka.

   Gu Jainkoaren eskuak
   Moldatu eta zainduak
   Zer bakez bake gabiltzan
   Haren Jainkozko eskuan!

Ez naiz Jakobe, ez naiz Jaboken
   Bainan zoin gostuz nagoken
   Nola Jakobe Jaboken
   Jainkoari so Beloken.

   Gizon-bakeak, haatik,
   Sortu behar du gudutik.
   Bakotxak beraz behar du
   Bai indar egin, bai gudu.

   Dena Jaunari egoiki
   Dugun guduka gizonki,
   Baititugu bas-indarrak
   Gutan garraitu beharrak.

   Maita bihotzak, begiak,
   Onak, ederrak, argiak;
   Bainan gorago bet; jar
   Zeruko Jauna jaun bakar.

Ez naiz Jakobe, ez naiz Jaboken
   Bainan zoin gostuz nagoken
   Nola Jakobe Jaboken
   Jainkoari so Beloken.

   Hitz eta gauzez haindian
   Jainkoa bera besarka!
   Eta errotik ereman
   Gauez gaueko borroka!

   Lurreko minen sukarrak
   Hertzetaraino mindua,
   Ahal banitu trabatu
   Otoitzaz goiko indarrak
   Ez dadin errauts mundua.

   Zerutikako indarren
   Ihurzuriak hazia,
   Ahal banitu sugartu
   Ingurukoak bederen
   Eta euskal-lur guzia.

           * * *

   Nola Jakobe Jaboken
   Garrait baneza nik Jauna,
   Zer karrarekin noaken
   Jaunaren gizon egina.

5-12-76

			Jondoni Paulo-ren
			Erromako elizan
			izan ondoan...

TARZEKO PAULO...

		Tarzeko Paulo suzko gizona,
		Hebrearretan Hebrearrena...

	Borrokan eta kalda gorrian zinabiltzan,
	Herritarretan hebreargoak iraun zezan.

		Tarzeko Paulo suzko gizona,
	Zer egin duzu Herriko mina?

	«Agertua zait dena iduzki Kristo Jauna
	Eta eman dut eta eman naiz hari dena.

                              * * *

	«Kraskarazi daut Kristoren hitzak bihotza
	Eta zabaldu: Jainko-semeen bidea;
	Herri-lokarri, gizalde-mugak
			denak hauts ahal banetza,
Hebrear eta jende guziek hartan lukete betea.

	Jainko-semetuz, adiskidetuz denekin
	Osokian da gizon bakotxa gizontzen.
	Herrialdeak, Kristoren argiz,
			ditela denak bat egin,
Anaituz eta mugak errautsiz denak libratu ditezen.

	Ezin hila da zainetan Kristo duena:
	Haren Herriak dirauke beti betiko.
	Zoriontsua bizi guziaz
			Kristotua den gizona,
Jaun Goikoaren azkatasunez Herria baitu haziko.»

                              * * *

	Jondoni Paulo lurreko jaunek zigorkatua,
	Adiaraz gaur gizon libroen oihua:
	Denak inarros, eta sar gutan
			zure barnean zen sua.
Euskal-Herria barnez kristautuz berri dezagun mundua.

17-10-77

BERE NEURRIAK...

Bere neurriak ez dazkien
	izaite bakarra: gizona.
Bihotz barneak amestuen
	oldeak baita eremana.

Ahalak baino urrunago
	badabil karraskan aintzina
Eta bet-betan hortxet dago
	ezindu eta hil etzana.

19-12-78

BIHOTZEAN NORK EZ DU?

Bihotzean nork ez du
	zerbeit etsimendu?

Ametsetan zaukana
	nork ez duke galdu?
Ez da nehoiz mundua
	nahi dugun mundu.

Bihotzean nork ez du
	zerbeit etsimendu?

Etsimendu gainetik
	dator esperantza:
garraituz da baketzen
	gizonen bihotza.

Bihotzean nork ez du
	zerbeit etsimendu?

Gaua gabe ez baita
	izarrik ageri,
Etsituak, jauz, kanta
	gauaz argiari.

...-11-80

ZERURATZEAN...

Zeruratzean jauziko zaiku
	bihotz barneko kantua,
Bizi huntako guduan eta
	minen artetik ontua.

Nihork ez jakin kantu berria
	gu ganik entzun orduko,
Beren kantuez kantuz kantari
	guziak dire jeikiko.

Bakotxak eman xaramelari
	jarriko dire bet betan
Bertze guzien bihotz-kantuak
	milaka mila bozetan.

Jainkoarekin gizon bakotxak
	ixilka daukan mintzoa
Diren guzien soinu tartean
	hegalez hegal badoa.

Ageriko da zoin den gizona
	berdin-gabeko mundua,
Zoin garen denak elgarren bete,
	denak elgarren zerua.

4-1-76

		AIREA: Gogoa kezu...
		(kantikak n.º 226)

Iturria: Biziaren olerkia, Iratzeder. Gero, 1983