ARGIZ ARGI

Iratzeder

Gazte-bihotz moldatzen ari denari
bizia olerki eta pertsu.
Ez du geiago ez astirik, ez gogorik pertsu ontzeko.
Halere, noiz edo noiz, pertsu batzu jauzten zaizko:
                 bihotz-barnekoak.

Predikari edo beilari norapeit doanean,
zer egin bidean? otoitz eta batzutan... pertsu:
                 bidez-bidekoak.

Bururatzeko: HERRIAN agertu zenbeit
                 Zeru-xorta.

                          Argia,
Jainkoaren dirdiraren ñir-ñir zora-garria.
                          Argia!
Zure beha, zure bila pindarka dut begia:
Oi, zu, nere bihotzeko lehiaren lehia,
Goiz-ihintzen ke arina, izarren hats bizia,
Jainkoaren dirdiraren ñir-ñir eta irria!

Ilunbetan, hedoipetan zure bila ta bila
Bihotz-gogo indar oroz hatsantua nabila:
Zutaz goza, zutaz osa, zutaz zora nadila,
Arranoak bortuetan iguzki-suz bezala.

                          Argia,
Jainkoaren dirdiraren ñir-ñir zora-garria.
                          Argia!
Zeru-lurren xoratzaile ezinago garbia,
Mendi-gainen goiz musua eta zeru-jauntzia,
Zuk daukuzu bihotzean pitz-arazten Egia,
Begietan soa eta... ezpainetan irria.

Oi, argia, nolaz ote zu denetan sar-araz
Denak beztiz, denak betez bozkario dirdiraz?
Hezur, hertzen ilunbeak nolaz ote funski haz
Argi-zabal zabalerat joaten duen su hartaz?

                          Argia,
Jainkoaren dirdiraren ñir-ñir zora-garria.
                          Argia,
Gau-mendetan gure Aitek su-harritik jalia!
Zu bilatuz, zu hedatuz pindarka dut begia...
                          Argia!
Dohakabe-artaldeen ilunpeko lehia,
Gizon-minen ke saindua, zeruaren hazia,
Jainkoaren dirdiraren sekulako irria.

                          * * *

Argiz-argi argiraino joan gaitzazu, argia:
Sekulako argiraino gaiten denak abia.
Ezkoaren idurian ur gaitzazu, argia,
Herriz-Herri pitz-araziz Jainkoaren irria.

Irriz-irri, argiz-argi, ohil-araz, argia,
Ilunbeen karkail hitsa, gezur eta lohia.
Argiz-argi argiraino, ator, Mundu guzia,
Irriz hilez dugun ikus argiaren Argia.

Beloke-n, 24-4-50

I. BIHOTZ BARNEKOAK

			Bortz urte aitagaiekin egona
			eta heien uzteko eguna etorria.

HEZURRETAN...

Hezurretan dut senditzen
                      zuen amodioa,
Otoiz orotan ikusten
                      zuen bakotxen soa:
Gu arteko batasuna
                      bain zen oso osoa,
Hain ginuen-ta gozatzen
                      elgar maitez Jainkoa!

	Jainkoan zintuzten maite
	                      bainan zin zinez maite...
	Oi ene bihotz barnea
	                      pertsu pleinuz ar zaite:
	Itsasotara bat pertsu
	                      hekien maitez bete,
	Anaien minaren mina
	                      doi bat eztitu arte...

Ez... Ixil, ene bihotza:
                      ez aipa zure mina.
Anaiez orroit, ez egon
                      pertsu sukarrak jana:
Heien maitez ahantz oro
                      eta beha aintzina,
Hetarik behex maitatuz
                      hetan maitatu... Jauna.

14-6-46

			Lehen apez-urratsak

ZURE MIN...

Zure min eta ametsek, bihotzeko Jainkoa,
Tirabiran dabilate nere barne gaixoa:
Ilunbeekin borrokan arima kaldan noa,
Zure suaz argitzeko gazteen behakoa.

Barnekoak maiz ahorat jaunzten zaizkit pertsuka,
Bainan ezin mintzatuak laster loturik nauka.
Ai! aipatzen ahal banu dabilatan borroka,
Bainan aintzinat jo behar Jaunarekin ixilka.

Hegoa dantza-sistuka arin dabil ta zoro,
Furfurian eramakiz osto, lano ta oro.
Jauna, otoi! utz nezazu bain baita pertsu-aro,
Utz nezazu, ontzerat utz, zerbeit olerki bero.

Nere griñak, nere minak har-zkitzu, Jaun Goikoa,
Nola lehen, ametsetan nabilan, gau osoa:
Oi! izarrak, lo lerilo, entzun nere leloa,
Aintzinetik dugun goza goiko bozkarioa.

Amodio, Amodio izarrez goitikoa,
Gaztez gazte zu ereiniz, apeztuz geroz noa.
Daldaran dut nik osatzen zure misterioa:
Ager neri gaupe huntan, ager, Amodioa.

Nere apez-eskuari zarizkio burrustan,
Argi, bake, bozkario, ixuriz bihotzetan;
Hor zare hor kantuz ari heien eta ni baitan,
Gordea gu bizi garen haragi-hezurretan.

Gure ilunbe-gorputz hauk noiz dire suntsituko?
Barneko Amodioa noiz zaiku ba jauziko?
Guziak batera gaiten goi-izarren pareko,
Pindar zirimolan eta kantuz betiereko.

Menderen menden arteko egun batez sortua,
Igorri dautzut zerurat ene bihotz-kantua;
Eta ni, errauts-umea, izan naiz hautatua,
Arimetan ereiteko lorialako sua.

Bozkario sobera dut oraidanik gozatzen,
Enetzat zu ezautzea jadanik aski baitzen:
Hara nun nauzun betiko, Jauna, zu iduritzen,
Eni so, eni entzunka zeruz ase ditezen.

Oi otoi, Amodioa, aski atsegin, aski.
Hil nezazu amodioz eta errauts osoki:
Zu eta heien artean bainaiz traban egoki,
Ken nezazu, ken trabatik zu zaitzaten zu aurki.

Gauza iluna ezkoa, bainan argitzailea:
Xorta-xortaka urtuz du argitzen aldarea.
Hezur ilun eta lohi, gizon begitartea;
Bainan, hartan baizik, Jauna, ez agertzen zurea.

Ori ba nere hexurrak, ori nere... ezina
Eta zuk nahia nitaz izan bedi egina.
Hego-ametsak utzirik banoazu aintzina,
Nere min eta hutsetan ager zaiten zu, Jauna.

Atsegabetan joanen naiz begitartea irri,
Ilunbetan sinesteaz etsituen pizgarri.
Ohartuko zaizkit oro zuk eman indar horri
Eta, ni erdeinuz asez, josiko dire zuri.

Iduriz alfer joanen naiz nere bizi guzian,
Kar frango barnean eta amets frango begian.
Goiz batez sartuko naute hil guzien hobian;
Bainan nik sinetsiko dut ni baitan den grazian.

...-47

			Bi ilobañoak ikusirik

BI MUTTIKO...

	Bi muttiko ttiki-ttiki
	Dena begi, dena irri...
	Bi muttiko so egoiki.
	Etxekoen xoragarri...

Heigoraka zauden bi biak.
Ezpain-matelak ñoñoz bustiak:
Ni agertzean, ni ikustean
Harritu zaizkit bi biak.

	Bi muttiko ttiki-ttiki
	Matel xabal, matel xuri...
	Bi muttiko amultsuki
	Pottka eta ttinka ari.

Heien Aingeru hegal zabala
Hara heien zain irriz dagola:
Ai baloazi, balire bizi
Harek amestu bezala.

	Bi muttiko ttiki-ttiki
	Dena begi, dena irri,
	Biziari so egoiki
	Zeru-lurren xoragarri.

2-10-48

			Gerlan hil anaiaren
			gorputza herriratu.

IXILIK JAUTSI ZINEN

Ixilik jautsi zinen etxetik bidera,
Larrungo mendiari nigarrez begira...
Adi-ka zagokizun amaren daldara,
Bainan, itzuli gabe ixilik joan zira.

Adi-ka zaitzu ama leihorat atera,
Ikusi nahiz handik azkengo agurra:
Bihotza urtzen duen azkengo so hura...
Bainan, itzuli gabe gerlarat joan zira.

Zoin maite zinuen zuk euskaldun xokoa,
Larrunpeko zelaiak eta itsasoa!
Heier emanen zinen gogotik osoa...
Bainan urrun hartarat hain kartsu norat hoa?

Urrungo muga hetan hasia da gerla:
Bihotz-errausle hori orroaz dabila.
Bazoazi hari traban emanen zarela
Ixuriz, behar bada, bertzentzat odola.

Ixilik jautsi zinen etxetik bidera...
Adi-ka zaitzu ama leiorat atera:
Ikusi nahiz handik azkengo agurra,
Bihotza urtzen duen azkengo so hura...

Geroztik jin zaizko maiz amari nigarrak
Bakarrik, zuri pentsu, xukatuz baxerak:
Baitaki zure karrak, zure kar soberak
Eginen dituela gaitzago lanjerak.

Etsaia lanopetik heldu zen goiz hartan,
Eta zu bazinoazin denen aintzinean;
Bet-betan tiro batek jorik bularretan
Erori zira oihuz, odola burrustan...

Armada burrunbaka ihesi joan-eta,
Lurperat du norbeitek gorputz hori bota...
Sukaldean zaudela ama eta aita
Zure itzultzeari irriz pentsaketa.

Ixilik jautsi zinen etxetik bidera,
Larrungo mendiari nigarrez begira...

                     * * *

Ixilik joana eta ixilago jina,
Lau gaztek sorbaldean zira eramana:
Kutxa bat hezur-errauts... hortan zira dena...
Oi, ama, gaixo ama! haren bihotzmina!

Kapetan, lerro-lerro, guziak jin dira,
Larrunpe maite hortan zure ehorztera:
Oi, hezur eta lurren azken musu hura!
Oi, elgar berritz unkiz duketen daldara!

Daldara kartsu horrek inarros ditzala
Lurpeak, mendi gainak, uhainen zabala
Eta, hedoiak gorri odolez bezala,
Euskal-aize bortitzak mundurat diola:

«Nasaiki emana dut gazteen odola:
Ene zain nor dut orai? hil errauts ixila...
Ez ditzala errauts hoik nehork zangopila:
Euskal-lurren arima euskaldun dagola!»

11-11-48

			R. Lafon,
			Euskal-erakusle jaunari.

BERRITZ ERE

Berritz ere pertsu-kantuz heldu nitzaik, Euskara;
Hire suzko ele hoitan zirimolan aitzera...

Oi! Euskara, mintzairetan lehen eta maitena,
Amattoren soa bezein garbi eta urdina,
Hi mintzatuz, hitaratuz zer atsegin dutana
Hitan baituk euskal-lurren soinu-moinu ozena.

Ttikitik diat bularrean hartu hire gozoa,
Hiri esker lehen aldi izendatu Jainkoa...
Hire hitzen kar nasaian alatu diat gogoa
Eta entzun munduan den Jainkoaren Mintzoa.

Heldu nitzaik berritz ere heldu nitzaik, Euskara,
Xoragarriz gaiten biak jauzi-pertsuz atera.

Ai, ondikotz! eskoletan erdal-mintzoz asea,
Arroztuxe hitzaizkitan euskal-mintzo nerea...
Bainan tanpez ahalgeak nahasirik barnea,
Piztu zaitak ahal-oroz euskaltzeko xedea.

Euskal-hitzez, euskal-kantuz gau-egun nuk zoratu
Eta aiten bihotz gogoz barneraino sugartu.
Hire elen hurrupaka hitz eginez ta kantu
Diat gau batez bihotzean goiko deia aditu...

Goazen, goazen zirimolan, goazen kantuz, Euskara,
Lanoz lano gaiten biak amets eta kar aira...

Aspaldian nindagokan minez eta auhenez,
Zoin haizen hi xoragarri erakutsi beharrez.
Nigar-pertsuz nindagokan behar ote hintzenez
Laster izan iretsia jaun hintuzkan erdarez.

Bainan hala bahagola mintzo jaunen artean,
Jakintsuek ezarria jende-menden gainean.
Ur-oldeak, etor beite erdal-oldar gaitzean:
Euskal-sua ez duk hilen gure euskal-lurrean.

Dena xingol eta xilintx haugi egun, Euskara,
Hire gazten jauzi eta itzuliken artera.

Zenbat jende, zenbat mende ikusi duk, Euskara;
Zenbat ezpain lurperatzen, bai-ta zenbat erdara...
Galdu diagu euskal-jendek lehengoen indarra;
Bainan hor haiz, hi hor beti eta egun zoin gora!

Berritz ere deneri haiz nausituko Euskara,
Erromano ta Moroen garraitzale suharra.
Euskal-gazte hain histuak, dantzan-mantzan atera:
Huna Euskal-ospearen guk amestu goiz hura.

                            * * *

Bai, bizi haiz ta biziko, denen gatik, Euskara,
Euskal-hitzak helaraziz Goikoaren Mintzora...
Bai, bizi haiz ta biziko betiere, Euskara,
Munduz mundu kar ixuriz mendieri behera...

3-12-48

			Gazte bat fraidetzen hasi
			eta eritu.

ORGABIDEZ...

Orgabidez joan gare
Ixil eta ilun,
Orgabidez, nahigabez eta ilunbez
Bi gau-itzalen pare
Zu ixil, zu ilun eta ni zu lagun...

Orgabidez mendigainez
Itzuli gare etxera
Etxeko mendi zoko hartara,
Nahigabez, bihotz minez,
Han nunbeit utzirik
Zure amets ederra
Zitaken amets ederrik
Ederren eta zabalen hura.

5-7-49

ZER GIZONAK!

Dena begi zagon mutiko bat nintzen...
Orroit naiz eguerdi batez, Atharratzen,
Gizon horiek ikusirik, aditurik, miretsirik:
Zer gizonak!...
Argi-zabaltzerik ez da hain argi eta su,
Ez itsaso uhainik hain tiraintsu,
Ez eta euskal-mendirik hain gorarik,
Nola baitziren gizon horiek... gizon!
Ikusten ditut oraino xutitzen,
Mintzatzen, kantatzen
Aitzol, Eizagirre eta Monzon.

Ikusten ditut heien behakoak,
Aditzen heien mintzoak, heien kantu beroak.
Aitzol! barneko suak jana,
Euskal-arimari osoki emana.
Aitzol eta Eizagirre,
Besoak zabal ta bihotzak zenbatez zabalagoak.
Mendiz hunaindiko jendeari
Oihuz eta kantuz ari.
Aitzol, Eizagirre eta Monzon
Euskal-gazten argi, euskal-lurreko arimadun lore hura,
Guri oihuka, otoizka, deiadarka:
Herriari pilpira, Herriari Euskara
Indar guzi-guziez ginezon
Atxik eta begira.

Zer gizon bihotzdunak!
Zer gizonak!

Mutiko bat nintzen:
Buru guti nuen, ausarki bihotz...
Ilundu arte, entzun-ta-behaka, egon nintzaioten;
Eta bihotza, egun kartsu hartan,
Barne-barneraino zitzaitan
Euskal-suz bete behin betikotz.

Bete bai eta laster... eritu...
Gizon horiek asmatu euskal-Amets beroa,
Gizon horiek altxatu paregabeko Gazteria,
Gizon horiek eraiki Euskal-Herri berria
Gerlak bet-betan baitu
Nahasi eta erraustu...
Oi, gerlaren eta herraren dantza-zirimolen orroa!...

Iragan dire iragan
Trumilka, orroka eta xehaka
Mendi zelai dohatsu hoitan
Herra eta Gerla begi-gorria,
Herra bere su beltza aztaparretan
Eta Gerla denen errausle ikaragarria.
Iragan dire iragan
Hil-dantza errabian
Eta kantuz ta irrintzinaka zabaldu agoak
Euskaldun gazte lerdenen agoak,
Lur odoltsuan, errauts gorrian,
Etzan ditu, barneko hatsez hustu
Herra ta gerlaren izigarriko fandangoak.
Iragan dire iragan
Eta euskal-errautsen artetik
Euskal-odolaren ke-lanotik
Ikusi ditut hain gizon ziren gizon horiek,
Atsegabek, bihotzminek, kurutze-besarka odoltsuek
Gizon baino gizonago, handiago, ederrago eginak...
Zer gizonak!

Iragan dire, egun beltzak iragan
Eta egun horien lazgarriko trumilak
Ez ditu eihartu heien neurrigabeko bihotzak,
Ez eta histu, ez eta hoztu heien su eta amets zabalak.
Ikusi dut Aitzol fraiden artean ameska...
Eta joan da, bere gazteen azken hil-deiak entzunik;
Joan da eta hil... heien odolean bere odola emanik,
Euskal-errautsean bertzen amodioz auhenkatuz: Barka!

Ikusi dut ere
Zorigaitz-aizeak Herritik kanpo ufatu
Mundu zabal guzirat barreatu
Gernikako Haitz bipilduaren ostoen artean,
Ikusi dut Eizagirre.
Euskal-zorigaitzak, atsegabeak eta herioa
Iragan zitzaizkon barne-barnean;
Halere... agurka eman dauzkit lehen bezala
Bere beso zabalak, bere irri zabala
Eta bere bihotz zenbatez zabalagoa!
Ikusi dut eta, Herritik kanpo, hil da ixil-ixila,
Hiltzeraino eraikiz ondokoen Euskal-Herriaren Geroa.

Ikusi dut, Lapurtar besta batean, Monzon,
Hauts beltzen artetik doan arimadun sugarra,
Galerna ihurzurien ondoko ortz-adarra,
Herio-musuak, Jainko-besarkak zerutu gizona iduri.
Bazkari eta kantuen artean zagon,
Urrunerat so, gogoetan ari...
Ikusi dut Monzon...
«Zeri pentsa zaude, zer duzu gogoan?
— Hamar mila ziren, hamar mila gazte
Loiolako etx-ainzinean, oso garbi ta dena sineste.
Jainkoa zuten bihotzean, haren argia behakoan:
Bake-gizon ziren, bortxaz... gerla-gizon...»

Agur zueri, Aitzol, Eizagirre eta Monzon!
Zuen Ametsa, zuen Sua ez da histuren,
Zuen Euskal-Herria, Euskal-Herri berria ez da hilen.
Zu hil-aintzin, Aitzol, bai, hiltzen zagon,
Bainan orai zainetan, harroka-hezurretan sartu dio
Zure eta gazteen odolak
Euskal-su, eskual-amodio,
Lurraren bularretik hartaz baitire haziko
Gure zelai-mendietan hemendik goiti sortu beharrak.
Zuen hiltzeari esker, bizi da bizi behin-betiko.
Zuen barkamendu nasaiari esker, akabo herrak,
Akabo Euskal-semeen arteko arrozkeri eta gerlak.

                            * * *

Zato, Monzon, zato Olhetako larretarik zaldiz,
Joan-egunez eta gerokoez mintza gaiten.
Igan, zu eta Aitzol bakez-egarri jin zinezten
Malda saindu eta ixil huntara.
Zato eta igan, Orhi, Larrun ta Jaizkibel ikusiz,
Gauden elgarrekin euskal-arimari begira.
Igan, sar dakizkigun euskal-bazterren gozoa,
Mendi-harroken indarra eta itsas-orroa,
Zeru-zolaren zabala eta oihan-intzirekin aize-hegoa.
Igan, begiak lano, gain huntakoak kantari,
Sar dakizkigun euskal-lurpean etzan guzien hatsak
Eta, odoltsu erori, gazte-behako guzien ametsak.
Igan, igan, Monzon,
Mundu zabaleko euskal-jendeari
Oihuka gauzkion:

«Ihes-bidetan, bortxaz eta ilun, Herritik urrunduak,
Xuti, altxa burua, utz auhen eta doluak.
Gerlak zaurtu, gerlak errausperatu Euskaldungoa,
Odolean ta nigar-errekan iragan-eta,
Garbiturik, barnaturik, zabaldurik baitoa...
Xuti, altxa burua, jauz-egin, Herriari buruz kanta!
Ihes-bidetan, diru bidetan, Jainko-bidetan,
Mundu-bide orotan joan euskal-semeak,
Ez uka, bainan ixur, heda, erein, haurren ta elgarren baitan,
Zainetan dabilkizuen euskal-amodioa,
Bat dagon, muga ororen gainetik ere, euskal-jende osoa.

Herriko eta kanpoko euskalzaleak,
Maita, funski maita;
Eta ez, bakarrik, euskalki josta, euskalki zurruta.
Maita; eta ez jasan ez neurririk, ez mugarik, ez itzalik.
Maita, bihotza mundua bezein, Jainkoa bezein zabalik.
(Euskal-seme bakotxak bi Herri dituela:
Euskal-Herria eta mundu zabala.)
Maita eta ibil, izarrez goitikoari so,
Erresumatzez ta hilkeri guziez ezaxol, bainan Euskaldun.
Ibil mendez-mende, ibil itsasoz-itsaso,
Mundu guzikoen anai eta Jaun Goikoa lagun.

Ibil eta noizbeit, maitatzearen bortxaz,
Euskaldungoaren zabaltzearen zabaltzeaz,
Sartuko zaizte, sartuko gare, irrintzinaka ta kantuz
Mundu-bazter guzietarik goiko euskal-xokoan.
Sartuko, ilunbe ta herio guziak gaindituz,
Hemen maitatu euskal-itzaletarik izaite egiazkoan:
Zeruetan den Mundu berriko Euskal-Herri betierekoan.
Sartuko eta iganen, osteka, ibaika, uhainka;
Aitzol, Eizagirre, Monzon eta oro
Elgarri besarka, elgarri goreska;
Oro dohatsu, oro kantuz ta kantuz,
Osteka, ibaika, uhainka, irrintzinaka
Iguzkien iguzki den Jainko-Gizonari buruz.

Iganen, bai, iganen lanoz-lano, lerro-lerro;
Eta..., zeruetako ate-bazterretan bildurik,
Ukurturik, harriturik,
Aingeruek —nik uste—
Igaiten adituz euskal-bihotz, kantu eta irrintzinak.
Elgarri erranen dute:
«Zer gizonak!!»

12-9-49

HAITZ-PEA

Haitz-ondo baten itzala, zeruaren zabala...
Eta hara berehala euskal-kantuz nagola!

Mundu-bidetan ardura ezindua nabila;
Bilatzen dut holakotan haitz-pe baten itzala:
Eta hor, zerurat, beha, berritzen zait odola,
Euskal-lurren bihotzean sartzen banintz bezala.

Euskal-Herria zait niri nun-nahiko haitz-pea:
Hor dut hurrup-hurrupatzen euskal-lurren bakea.
Haitz-pek arintzen, euskaltzen, pizten dute barnea
Eta, elgarri basarka, biltzen euskal-jendea.

Haitz-ondo baten itzala, zeruaren zabala...
Eta hara berehala euskal-kantuz nagola!

Itsas-aldeko marruma, ihurzuri ximixta,
Iratze-gorri zirimol, haitz-ondo bat xut xuta...
Zatozte, euskal-anaiak, dugun dantza ta kanta
Eta, munduaren maitez, elgar mintza ta maita.

Euskal-Herria, nun-nahi, bihotzean dugula
Eta usu ezpainetan «Gernikako Arbola».
Euskal-seme bakotxak bi Herri dituela:
Lehenik Euskal-Herria eta... Mundu-zabala.

Haitz-ondo baten itzala, zeruaren zabala...
Eta hara berehala euskal-kantuz nagola!

                         * * *

Kurutzea bezein zabal zauden zuhaitz saindua,
Erro guziez hurrupa euskal-lurraren sua;
Eta, hedoieri nausi, goiti altxa burua,
Bake-eraile zabalduz munduz-mundu Fruitua...

1-10-49

GOIZ-ARGI

		P. Espil, Hazpandarrari.

Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil...
Kantuz, pertsuz, oihuz, gainez-gain ibil:
Egunaz, ez bara, gauaz ez ixil.
Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil,
Ez dadin Euskara gu ixilduz hil.

Euskal-lurrak badu su eta lore;
Amets, argi, kantu eta intzire.
Pertsu ontzaileak nun ote dire?

Euskal-lurrak badu su eta lore;
Gogo zabal eta jaun haundi ere.
Ai! deriak euskaraz ari balire!

Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil...
Kantuz, pertsuz, oihuz, gainez-gain ibil:
Egunaz, ez bara, gauaz ez ixil.
Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil,
Ez dadin Euskara gu ixilduz hil.

Odola euskaldun izaki-eta
Euskara utzirik, erdaraz kanta!
Euskal-ontasunak atzeri bota!

Euskal-ama hiltzer izaki-eta
Bertzeak fereka, bertzeak arta!
Kanta, Ezpil, bainan... euskaraz kanta.

Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil...
Kantuz, pertsuz, oihuz, gainez-gain ibil:
Egunaz, ez bara, gauaz ez ixil.
Goiz-argi hurrupa, hego-haize bil,
Ez dadin Euskara gu ixilduz hil.

26-12-49

LIRURI

		Salbadore Mixelena
		Arantzazukoari

Egina nion otoitz bat zeruko Amari
Liruri eta liruri menditik kantari,
Bihotz, barneko otoitz bat zeruko Amari.

«Euskal-lurreko arima beha zoin den eri...
Haren hil-hurren oihua liru bai liruri
Hel-araz zozu otoizka seme Jainkoari.»

Egina nion otoitz bat zeruko Amari
                  Liruri eta liruri.

«Zuri emana den baten bihotz zabalari
Behar lioke Jainkoak liru bai liruri
Goiko argi ta goiko su nasairik ixuri.»

                  Liruri eta liruri.
Bihotz barneko otoitz bat menditik kantari.

Entzun du, hara, entzun du nere otoitz hori.
Hara denen jaun zaudela liru bai liruri
Arantzatzuko gainetik fraide-pertsulari.

                        * * *

Mendiz bertzalde huntarik agur egun zuri:
Urrundik bainan biek bat liru bai liruri
Dugun Heria Jainkora otoitz-pertsuz ari.

Anaia, igan ta kanta denen xoragarri
Eta Jaunak gain batean liru bai liruri
Noizbeit gertaraz gaitzala besarka elgarri.

7-1-50

ITSASOAN

       Itsasoan, itsasoan,
       Uhain zabal zoroan,
       Urrunerat itsasoan.
       Zurekin maiz nindoan.

       Ez zen han neurririk,
       Ez zen han mugarik!
Zu kapitain ni lemazain,
       Ez zen han gu bezain
       Bihotzez alarik.

       Urrunerat itsasoan
       Zurekin maiz nindoan.

       Ai! hango solasak,
       kantuak, ametsak!
Uhain zoroz, amodioz
       Betez han betikotz
       Elgarren bihotzak.

       Itsasoan, itsasoan,
       Uhain zabal zoroan...

       Gerotik nun gaude?
       Zu hezur, ni fraide:
Zu zeruan, ni munduan,
       Biak bat kantuan,
       Euskaldunen alde.

       Itsasoan; itsasoan...
       Jainkoaren itsasoan,
Bozkario zabal eta osoan.

29-10-50

MUNDUAN IRAGAN DA

Munduan iragan da Jainkoaren soa:
Harek du xuriz jauntzi mendien kaskoa,
Izarrez ilunbeak, zeruz itsasoa.

Munduan urtu zaiku Jainkoaren soa:
Harek du amen baitan ixuri goxoa,
Haurñoen begietan goiko irriñoa.

Munduan iragan da Jainkoaren soa:
Hartarik du gizonak bere balioa,
Hartarik bere Amets neurrigabekoa.

Munduan badabila Jainkoaren soa:
Hargatik zaiku eder geroko geroa,
Geroko Euskal-Herri betierekoa.

Guri so iragan da Jainkoaren soa...

...-50

NOIZ OTE?

Noiz ote, otez-ote, noiz joanen gare ote
                 Gainez-gain otez-ote?
Biak su, biak odol, noiz joanen gare ote
Hegoak joan ostoak bil-ta-bildu arte?

Haiz-hego, haitz-osto... Zato, Matai, zato:
Goazen arrai, goazen anai, goazen ostoz osto.
Haiz-hego, haitz-osto... Goazen larrez goiti
Ostoz-osto goazen eta... dugun Haitza bezti.

Noiz ote, otez-ote, noiz joanen gare ote
                 Gainez-gain otez-ote?
Biak su, biak odol, noiz joanen gare ote
Hegoak joan ostoak bil-ta-bildu arte?

Haiz-hego, haitz-osto... Ez gaiten hain zoro:
Nola eta nork bil ote haitz-ostoak oro?
Haiz-hego, haitz-osto... Goazen larrez goiti
Lanoz-lano joanez dugun... lurra Jainkoz busti.

Noiz ote, otez-ote, noiz joanen gare ote
                 Gainez-gain otez-ote?
Biak su, biak odol, noiz joanen gare ote
Lanoez goitiko Jaun hartarat arte?

                    * * *

        Ez du soinurik, ez du jauzirik
                 Nihor pitz-arazi
        Ez du elerik, ez du kanturik
                 Haitzik lorarazi.
        Egin intzire, egin irrintzin
                 Haitza dadin bizi.

        Egin lan, egin oihu, egin otoitz gurekin
                 Lurra dadin Jainkoz busti.
        Egin dei, egin indar, egin auhen gurekin
                 Haitza dadin lorez bezti;
                 Eta orai, eta gero eta beti
                 Sor diten sor haitz-ostoak
                 Eta orai, eta gero eta beti
                 Haz ditzan haz haitz-erroak
        Negu-gabeko, nausi-gabeko, neuri-gabeko
                 Amodioaren Amodioak.

30-1-51

EDER-MINA

Eder-minaren minak jaten daut bihotza:
Amesten dutan hura nihun ezin goza...
Ai! minez den bertze bat atxeman baneza
Bainan nihun niholaz nihor ezin mintza...

Choribit begi zabal, otoi! entzun nezak:
Ez ote hu hi ere jaten nere gaitzak?
Atera-zkik ohetik arima-gorputzak:
Amestuen aurkitzen otoi! lagun nezak.

Eder minaren minak jaten daut bihotza:
Amesten dutan hura nihun ezin goza...

Har bitzate kartsuki hire bi eskuek
Hik bakarrik dakizkan euskal dirdira hek
Eta nik amestuak sortuko dauzkitek
Hik sutan erabili xuri, gorri, ferdek.

Har mendien ñabarra, uhainen zabala;
Har izarren fereka, kantuen hegala;
Har gazteen irria, iluntzen itzala
Eta nere ametsa ager dakitala.

Jalgi-araz lurpetik arimen mintzoa,
Guzien pitzarazle jauz-araz hegoa
Eta sar-araz gutan, zoratuz gogoa,
Nihork ezin aurkitu Ederraren soa.

                    * * *

Etor, etor, guziak soinuz eta pleinuz:
Pertsulariak pertsuz, dantzariak oihuz,
Eder-minez dagona dantzan inguratuz.

Choribit begi zabal, begi xoratua
Eder minez etzan da, minak ezindua...
Eman, izarretarat luzatuz eskua,
Eder minaren minez daudenen kantua.

Etor, etor, guziak, soinuz eta pleinuz:
Pertsulariak pertsuz, dantzariak oihuz,
Izarretarat dantzan eskua luzatuz.

Oi Eder-min hain eder bihotzen jalea,
Choribiten barnetik gutarat barrea.
Oi Eder-min hain eder Jainkoratzailea,
Joan-araz beti goiti Euskaldun jendea.

Goazen goazen guziak txistuz eta kantuz:
Pertsulariak pertsuz, dantzariak oihuz,
Eder minez gaudenek elgar Jainkoratuz.

28-8-51

GAU OTOITZ

		Gazte bat joan...

Gau otoitz luzen ondoko ezin lokartu luzean
Gaur, lo jale, banituen nigar hipak bihotzean.

Usaian ezti-eztiki lokartzen naiz berehala
Eta goiko arimekin ametsetan banabila.

Gau-otoitz luzen ondotik ezin lokartu luzean
Dena nigar, dena hipa zu zintudan bihotzean.

Zu nigarrez joan zarena eskainirik zure mina
Ainitzek izan dezaten zuk zinuen zoriona.

Gau-otoitz luzen ondoko ezin lokartu luzean
Gaur lo jale, banituen nigar hipak bihotzean.

Zure arima nerean ilabete luze-luzez
Moldatu dut, sustatu dut hitzaldi eta otoitzez.

Gau-otoitz luzen ondoko ezin lokartu luzean
Zu hain tanpez joan zarena, zu zintudan bihotzean.

Jaunak eta nere griñek moldatu saindu gaztea
Zoazi, ahantz oro eta... har Jaunak nahi bidea.

Gau-otoitz luzen ondoko ezin lokartu luzean
Ezin ahantzi arima zu zintudan bihotzean.

Zoazi beti, zoazi goiti, zoazi Jainkoari buruz
               Bihotz osoz eta kantuz.

20-1-52

AI! HAREN BURUA...

		«Ils ont peur de nous!»
		Mgr St-Pierrek
		Biarritzen, 18-0-48.

Itsas-haizeak jo     mendi-gainetako     harrok-hezurreri    aztaparka dauden     haitzburuak bezein     ileak buruan    galernatsu,

eta behakoa,     bekain beltzen pean,     mendez mendetako     erdal-indarreri,     gogor egin duten     gure arbasoek    bezenbat su,

ai! haren burua,     bihotza hortzetan,     mintzatzen zenean,     mintzatzen, altxatzen,     ihurtzurikatzen:     erdal-bidekoak,     kasu! kasu!

Bazakien harek     Orhi eta Larrun     mendien arteko     euskal-erreketan     sortu diren gaztek     osokian gizon     izaiteko,

osokian gizon,     eta langile on     eta begi erne     eta gogo zabal     eta bihotz bero     eta Jesu Kristo     iduriko,

ez diotela, ez,     beren aitek lantu,     beren amek ontu     euskal-mintzoari,     euskaldungoari     ihes egin behar     ala uko.

Bazakien ere,     guhau egoitekotz,     ez direla behar     euskaldun-bihotzak     euskaldun-gogoak     pean kukuturik     begiratu,

ez direla behar     jauzi soinuz eta...     arno kantuz baizik,     gora Euskal-Herriz     eta ele zuriz     hil-itsaso huntan     lilluratu,

bainan bai orai,     ez itotzekotan,     behar ditugula,     gure mendi gainen     kaskoa bezala,     goi-aizetaraino     goraltxatu:

Behar ditugula     guhauren gogoak     bai sinestearen     bai jakitateen     argi berrienez,     indar kartsuenez     funski hazi,

behar ditugula     guhauren bihotzak     mundu zabalaren     mugarik gabeko     zabal-zabalerat     amodio-bortxaz     hedarazi

eta elgarrekin,     zeruko Jainkoa     bizian iguzki,     munduari buruz     geroari buruz     beldur ahalgeak     orok utzi.

Xutitu da bera     euskal-errekatik     eta igan igan     jakintsuak bezein     dena jakitate,     sor-mendiak bezein     dena hezur.

Egin dauku berak,     arrotzek ondatu     itsas bazterrean,     mundu guzitik     jin euskal-ikasleri,     arrats gorri batez,     sutan agur.

Ai! haren burua,     bihotza hortzetan,     mintzatu denean     mintzatu, altxatu,     ihurtzurikatu:     «Gure beldur dire,     gure beldur!»

* * *

Oi, urrun urrungo     itsaso uhainek     irets aintzineko     iguzki-soaren     suaren ederra!     Gero zer hotz eta     ilunbeak!

Zu aintzindari,     bai eta itsas-argi,     —goititzerakoan,     euskaltzerakoan,     nausitzerakoan—,     nork izi, nork bara     gu gazteak?

Zu aintzindari, bai,     zu denen lokarri,     laster behar ginen     lur guzi guziko     euskal-semeak bat...     Gau-peratu gaitu     zu joateak...

Ai! haren burua,     bihotza hortzetan,     mintzatu zenean     mintzatu, altxatu,     ihurzurikatu:     «Gure beldur dire,     gure beldur!»

* * *

Ilunbez, nigarrez     eta hil-harriez     bertzalde hartako     goiz-argi ezin hil,     ezin ilunduan,     ortzi ximixtaka     xuti berritz!

Nevada gainetan     eta Coloradon,     Xilen, Argentinan     eta nork daki nun     herri-minez hilak     zure dei karraskaz     guziak pitz

eta, zeruan den     Aldare nausian,     eman Jainkoari     zuk otoitz-kantu hauk,     bertzek errepika,     lurrekoen deia     hel-araziz?

«Aita-Zerukoa,     denen Egilea,     denen Helburua,     onar euskal-lurrak     eta heien minak,     onar euskal-semen     deiadarrak.

Geldi-araz, otoi,     negu hiltsu huntan,     —lurren ondatzaile,     etxen inarrosle,     jeden etsitzaile—,     mendiek ixuri     lur-nigarrak.

Aski auhen-dolu,     aski etsimendu!     baitire oraino,     frango hilik ere,     bihotz handikoak:     suz bete ditzala     hilen karrak.

Aita Zerukoa,     galduak gare gu,     bainan hor zare zu:     onar euskal-odol     eta euskal-lurrak,     onar euskal-semen     deidarrak.

Munduko Herriak,     munduko jendeak     hilen dire denak;     gu ere: zuzen da,     izigarri zuzen,     zainetan baitugu     bekatua.

Oraiko gazteek     hartarik libratuz,     minetan garbituz,     eta Jainkoz betez     libra dezatela     beren euskal-jende     Jainkotua.

Oraiko gazteek     euskaraz iganez,     euskaraz amestuz     goi-eletaraino     altxa dezatela     euskal-hitzen barne     zerutua.

Aita Zerukoa,     galduak gare gu,     bainan hor zare zu:     onar euskal-odol     eta euskal-lurrak,     onar euskal-semen     deiadarrak.

Ez dugu galdetzen     erresumatzerik,     muga gerlakorrik,     bainan zure argi,     zure barne-indar,     zure bihotz-neurri-     gabekoa.

Erresumen eta     mugen gatik ere,     gauden bat, gauden gu,     gauden anai eta...     denen adixkide,     dugun heda bizi     betikoa.

Hortarako frangok     euskaldun-Arima     maita dezatela     euskal-gozoeri     uko aitzeraino,     zu hautatuz xoilki,     zu, Jainkoa.

* * *

Ai, haren burua,     bihotza hortzetan,     mintzatu denean,     mintzatu, altxatu,     ihurzurikatu     eta ortzadarrez     tanpez iguzkitu:     Zuri gaude, Aita     Zerukoa!

12-2-52

XORATURIK EGON ZEN...

Xoraturik egon zen Jaun Zerukoa
Moldatu zuenean gizon-bihotza.
Xoraturik egon zen Jaun Zerukoa,
Hain baitzen Jainkozkoa gizon bihotza:
Barnean eman zion Amodioa.

Lohi piskaño hori pilpilkan ari,
Amodioz pilpilkan Jauna iduri...
Xoraturik egon zen Jaun Zerukoa:
Hura zuen munduan Errege jarri
Maitatuz egin zadin Jauna iduri.

Bihotz bat egin zuen eta bihotz bi
Amodioz jos ziten bat bertzeari.
Xoraturik egon zen Jaun Zerukoa:
Bihotzak amodioz josiz elgarri
Egin zituen Jaunak bihotz-iturri.

Bera bihotz egin zen Jaun Zerukoa
Bihotzetan hil baitzen Amodioa.
Bera bihotz egin zen Jaun Zerukoa
Haragi hezurretan —Misterioa!—
Berritz sar-arazteko Amodioa.

Bihotzetan zen bihotz garbienari
Jainko bihotza nozbeit zitzaioan jali.
Bera bihotz egin zen Jaun Zerukoa
Eta gizon-bihotzak hari jazarri,
Hari oldartu eta odol ezarri.

Amodioz hustu da odolez hustu:
Hitzaileen bihotzak ondatu ditu.
Amodioz hustu da Jaun Zerukoa
Azken xortekin zaio Eliza sortu,
Mundurat Amodio hedatzen baitu.

                  * * *

Xoraturik egon zen Jaun Zerukoa
Moldatu zuenean gizon bihotza.
Bera bihotz egin zen Jaun Zerukoa
Ea noiz eta nola gurekin mintza...
Oi gizonen arteko Jainko-Bihotza!

...-52

BESOAK ZABAL

		Frantses Zabierekoa mintzo...

		«Gauaz besoak zabal
		ikusten zuten
		izarrer so, nigarrez...»

Zabal gauez gau besoak, zabal eta luza:
Izar dirdirez goitiko Jaunarekin mintza.

Zabal nasaiki besoak, zabal eta luza
Zabal dakizun zabalki eihartu bihotza.
Nitan zabiltzan indarrak eta Amets gaitza
Zergatik zutan jauzteka ez ote dabiltza?

Ez atxik hola besoak sakelan sartuak
Ez atxik, bertzez ezaxol, deplauki bilduak.

Ez atxik bihotz-erroak lurrari lotuak,
Utz, bertzen trufen lotsekin, irri eihartuak.

Entzun gauez gau, minez min, munduko oihuak:
Zure bihotza zabalik behar du munduak.

Zabal besoak zabalik, zabal eta luza:
Izar dirdirez goitiko Jaunak zabal beza,
Zabal, hedaraz, kraskaraz zu baitan bihotza.

Besoak zabal emazu daukazun guzia
Zure bizian sar dadin Jaunaren bizia,
Zure itzalez bertzetan zeruko Argia.

Besoak zabal egizu Jaunaren nahia:
Zorion erein-beharrez guziak balia,
Gau-intziretan jauz-araz zeruko irria.

Besoak zabal joan beti, ez bizi «erdizka».
Muga, neurriak ken-zkitzu eta trufak oinka.
Besoak zabal zabalik Mundua besarka.

Zabal besoak gauez-gau, zabal eta luza:
Izar dirdirez goitiko Jaunarekin mintza.

Jaunaren lagun har zazu nere Amets gaitza,
Bertzen bihotz barnea argiz argi dadin:

Zabal besoak zabalki, zabal eta luza
Egizu beso zabalen betiko agintza.

28-1-53

ILARGI XURIAREN...

Ilargi-xuriaren keinu zurpailean,
Haitz-beso hezurtsuen gau-zirimolean,

Nigar erreketako zakur urubia!...

Hoakit, bihotza, hoakit, otoitz hegalean:
Sar oroz-goragoko Argi zabalean;
Diridiraraz gauez gau han bildu argia.

Oi Argi zabalaren iguzki begia!
Hari pentsu, hari so barneko loria,
Barneko egarri min ezin iraungia.

                    * * *

Min batek egiten daut, min batek eni min
Indar guziez nahi, nahi eta ezin,
Ezin Iguzkiari itzalik ez egin.

Ezin zeruko argiz betetzearekin
Ene izaite osoz pindar, ximixt egin,
Bertzen begitartea nitaz argi dadin.

Ezin gaupe hautan utz, hilen naizelarik,
Gorputz-hil ustel baten ikaraz bertzerik...
Min horrek egiten daut, min horrek eni min.

                    * * *

Jainkoa ikusi dut, Jainkoa lohian,
Bere odolak busti tu lohi gorrian
Eta soan bazuen argien Argia.

Haugi, bihotza, haugi, sar gaiten bizian,
Sar nigarren mahukan, minen urubian,
Kantuz dirdiraraziz zeruko irria:

Eta irriz indarka hilen naizenean
Diotela guziak; «Emagun lurrean
Zeruko irriaren zorion hazia.»

                    * * *

Goizean bai, sarri ez, joanen zait bizia.
Itsas-aize, ilunbe, nigar eta oihu
Jauzteka derabila galernak untzia
Itsas-aize, ilunbe, auhen eta dohu.
Goizean bai, sarri ez, munduko bizia.

Otoizka nagokizu, joan-aintzin, Argia:
Sortuen eta hilen patar errautsuan
Intziren, urubien, nigarren kantuan
Luzaz-luzaz jauz bedi nik egin irria.

26-3-53

BA, TTIKI...

		Ilobaren lehen
		komunione egunean

Ba ttiki ba, baditut kopetan ximurrak,
                    Matelan nigarrak.

Zertako zaude hola ottori begira,
Nahiz-eta ixuri ene so bustira
Zure begi pulliten irri garbi hura?...

Ba ttiki ba, baditut kopetan ximurrak,
                    Matelan nigarrak.

Soetan zeru-Argi ezin aski piztuz
Hemen nago histua, hemen nigar-kantuz
Munduan Amodio ezin aski piztuz.

Ba ttiki ba, baditut kopetan ximurrak,
                    Matelan nigarrak.

Egon hola, ba ttiki, ottori behaka:
Zure irri garbiaz ene soa xuka,
Bi biak gauden kantuz, Argi hurrupaka.

                    * * *

Iguzki garren sua goiz-lore bustian!...
Zure bihotz ttikian, bihotz hoin garbian
Nik erranak zaizkizu, ontuko, agian.

Sarri lehen aldikotz janen duzu Jesus.
Nahi baitzinuke zuk entzun ala ikus,
Hor zagozkit bi begiz: «Otto, nun da Jesus?»

«Mundu bat bada, ttiki, bat, bi eta hiru:
Gu gauden mundu hau lur, bertze hura zeru,
Hirugarrena berritz bai lur eta zeru.

Hirugarren mundua itxuraz lurreko:
Itxuraz ogi eta, hura jan orduko,
Zeru-Biziaz zaitzu bihotza beteko.

Hirugarren mundua zubi bat iduri,
Elgarri ezin unki munduen lokarri,
Lurtiar dohakaben zeruzko iturri.

Hirugarren mundua Jesusen bihotza:
Minez min zeru alde harek gerabiltza.
Ez dezakegu ikus ez, ai! bainan ba goza.

Hirugarren munduan ibil zaite, ttiki:
Zangoz eta bortz minez lur huntan ibilki,
Gogoz jada zerua guzietan aurki.

26-4-53

ADARTZA

Deus min, deus lano gabeko ametsezko goiza:
Oilarandoirat joan ginen hamalauen boza!
Bixkarrez bixkar joan ginen airosik bihotza
Handik hurbil zitekela gainez-gain Adartza.

Adartza bihotz gabea, Adartza gain beltza.

Oilarandoiko mendian guk egin otoitza
Aditzearekin ote haiz bekaiztu, Adartza?
Zertako igor gu ganat —mintza hadi mintza—
Hire leize barnetako tu beltzaren zintza?

Zertako larre latz hoitan, gain basa gain beltza,
Hire olarro-besoak lanopetik luza
Eta barnetik xurgatuz gu-baten gorputza
Oten arterat hor bota itxuraz hil-holtza?

Adartza bihotz gabea, Adartza gain beltza.

Lanopez, itsu-mandoka, besotan gorputza,
Arrunt tapatu zerurat guk egin otoitza!
Ai! nunbeit artzain etxolak aurki baginetza!
Hain xuxen hara han ke bat... Norbeiten egoitza!

Orai suaren ondoan eria lo datza
Eta kanpoan zafraka ari da orzantza.
«Bai, galernak Adartzen harrokak ur bitza!
Hik azken hitza eztuk ez, Debruen Adartza!

Adartza bihotz gabea, Adartza gain beltza.

                    * * *

Hedoi lanoak joan dire, joan da ekaitza
Eta eguzki dirdirak gainetan dabiltza...
Berritz iganen gitzaitzu iganen, Adartza:
Ai! gain hartarik Jaunari zer iguzki dantza!

13-10-53

ENE MAITE, ENE HAURRA...

		Ama zenaren partez
		Apezgai bati.

Ene maite, ene haurra, ene haurretan maitena
Jainko onak saindutzailen esku dorpetan emana,
Aspaldian entzuna dut zure lurreko auhena.

«Ama, ama!» zure deia bi Amek entzun orduko
Hor gaitutzu dena bihotz, biak hor dena behako,
Zure barne dolutsurat, ixilik irriz aitzeko.

Zeruan naiz, bai zeruan sekulan baino amago,
Zure bihotz nahasian Jainkoarekin bainago
Orai naizen biziari sor zaiten beti geiago.

Zeruan naiz, bai zeruan egiazko Bizian
Jainko alde zerabiltzan bihotz-barneko grazian,
Nola zaren ontzen ari ikusten baitut lorian.

Zeruan naiz, bai zeruan Jaunaren lagun egina
Nik dut maitez mintzarazten moldatzailen ezpaina
Egun batez egin zaiten biek amesten duguna.

Zeruan naiz, ez haatik oso-osoki zeruan
Ez osoki Jainko onak enetzat nahi lekuan
Zeru hura, Jesus Jauna, ez deno zure eskuan,
Ene apez, ene haurra, ene haurretan maitena.

4-3-54

ADARTZA-REN BIHOTZA

		Onzorone xokoan
		gutarik batek:
		bere Amatxi.

Zenbatez denek hobea burua baino bihotza.

Onzoroneko xokotik jazko gainerat gabiltza...
Aurten zabaldu daukuzu, izigarriko Adartza,
Mendi-hegalen artean gorderik duzun bihotza.

Igaiten ikus orduko gainez gain jende arrotza
Burua zaitzu gogortzen eta sugartzen, Adartza,
Hedoi beltzekin igorriz hasarrearen ekaitza.

Zenbatez denek hobea burua baino bihotza.

Pago zaharren azpitik errekaz igan ondoan,
Ixil ixila jo dugu zure zimurren ziloan,
Zure bihotza gorderik den Onzorone-xokoan.

Gordagiaren barnean, oi zer amatxi goxoa!
Bozkariozko nigar bat haren begitik baitoa,
Esku xaharrak juntatuz ohetik dio: «Jinkoa!»

Zenbatez denek hobea burua baino bihotza.

Mende berriko galernen su-karrasketan, Adartza,
Euskal-herrien zaintzale burua luza bai luza,
Gordez hertzetan Euskara, gordez amatxi-bihotza.

...-55

OI ARGIZ ARGI...

		«Bazterretik bazterrerat»

Oi Argiz argi joaten gintuen jaun Goikoaren hegala!
Nork nehoiz maita, Jainkoak nitan maite zintuen bezala!
Orroit, bertzela bainan segurki, beti zuri so dagola
Jainkoak nitan ixuri zuen Amodiozko itzala.

Atzo jakin dut eri zaudela eta, ni beldur, nigartsu;
Nahi dauzkitzut beraz igorri bihotz barneko bi pertsu.
Jainko maiteak ixur dezala zutan zorion eta su,
Kexuez minez Kristorekin bat, izan zaitezen dohatsu.

Hemengo minak betiereko uzta nasaien hazia.
Egunak jiten, egunak joaten... Molda zeruko Tokia.
Ohetik eman euskal-kantuak, jauz-araz goiko irria.
His qui diligunt Deum in bonum cooperantur omnia.

5-11-56

MENDIZ BERTZALDEKO...

		Aita Donostiari

Mendiz bertzaldeko Euskal-Herria
Ezin geiago zait xoragarria.
Badu bihotzeko Su pizgarria
Zainetan indarra, soan irria.

Alde huntako Euskal-Herria
Ez zait gutiago maitagarria.
Ez du bertzean den suzko-jauzia
Bainan bai: Goxoa eta Neurria.

Indarra eta sua ez ote dire
Denen pizgarriko iduzki-lore?
Goxoa, neurria ez ote dire
Zeru urdinaren soaren pare?

Bai, han bada neurri, bainan ez aski:
Ai, hotzik argitzen suak balaki!
Bai, hemen bada su, bainan ez aski:
Ai, zeruan beti balitz iduzki!

Su neurri-gabeak zoin maiz dituen
Gogoa, neurria ito-arazten!
Neurri su-gabeak zoin maiz dituen
Indarrak titiltzen, gogoa histen!

Hangoek balute suan neurria,
Guk aldiz baginu su pizgarria,
Mendiz bi aldetan zer Goiz-argia,
Salbu bailitake Euskal-Herria!

Eup! Euskaltzaleak, altxa burua
Erdal-espantuka utziz mundua.
Gainez gain elgarri eman eskua:
Pitz dakigun berritz elgarren sua.

Ez dabila izan, gure galgarri,
Lokarri gabeko bi Euskal-Herri,
Har elgarren ganik bai su, bai neurri;
Jos, euskal-indarka, denak elgarri!

...-56

GAZTE

Irakitan duk, gazte, zainetan odola,
Arbasoen ametsa hitan baitabila.
Lehengo itsas-gizon erne hok bezala
Hara orai euskal-suz nihun ehaukela.

Piztu zaik hezurretan lehengoen karra
Eta mendez mendeko euskaldun indarra.
Hertsiegi zaik orai hire euskal-lurra.
Piztu zaik urrunerat joateko beharra.

Pottoka bezein arin, zaintsu eta harro
Legeak, ohidurak trabak zaizkik oro.
Bazter zabalez gose, amets gaitzez bero
Bizi nahi haiz bizi nausi eta libro.

                      * * *

Lokarri gabe denik ez duk nihor nihun;
Ez bahaiz hitan libro, ezin izan urrun.
Goikoaren mintzoa bihotzean entzun:
Joan gero joan ameska, Jainko Jauna lagun.

...-56

II. BIDEZ BIDEKOAK

OI MENDIEN GAINETIK

Oi mendien gainetik bazterren zabala
Goiz-et-arrats kantari airosik nabila.
Gaizkian dabiltzanak ilunik daudela:
Nik bihotza arin dut xoria bezala.

Dena izar denean zoin eder zerua!
Garbia den bihotza bihotz dohatsua.
Bidean noalarik, oi ene kantua!
Deus lanorik ez baitut soa ilundua.

Oi, izarrak dirdiran, gauaren bakea!
Zerurako bidea zoin bide luzea.
Zu ganat nabilazu, zeruko Maitea:
Laster bekit emana zure ikustea.

Mendi gainen gainetan elurra zoin xuri!
Bego nere bihotza hekien iduri.
Bizian nausi bedi ilunbe orori
Hel nakizun, oi Jauna, goiz batez kantari.

...-48

		AIREA: Argizari ederra.

			EUSKARAREN EGUNA...

EUSKAL-ANAIAK!

Erdal-itsaso iresle hortan galduak zaizten anaiak,
Euskal-Eguna baitugu egun zueri agur nasaiak.
Euskal-anaiak, altxa burua, bota irrintzin alaiak!
Ari zaizkigu oldarka sartzen uhainak eta hedoiak,
Bainan Euskaldun atxik gaitzala Euskara gure mintzaiak.

Etxe-xokoan elgarri tinko, Euskaraz kantuz aitzea,
Ai! zer gozoa, zer bozkario, zer bihotzaren asea!
Etxe xokoan kantuz aitzea paregabeko bakea!
Sistu-marrumaz ari dadila kanpo beltz hoitan aizea,
Guk etxeñoan azkar dauzkagu Euskara eta Fedea.

Mundu guziko euskal-etxetan mintza ta kanta Euskaraz:
Aintzinekoen euskal-su hura barnean berritz pitz-araz.
Amerikano ala Paristar, orroit gaur zuen odolaz:
Euskal-hitz bero harrokatsuez zuen bihotza denek haz,
Denak euskaldun eta denak bat, jabe gaitezen Geroaz.

Oi Zabiereko Euskal-semea, Saindu hoin bihotz-zabala,
Garen tokian zure anaiak izan gaiten zu bezala.
Beti euskaldun, kartsu eta bat, zu itsas-argi goazila;
Dugun erakuts gure sailean zer den Euskaldun odola:
Euskal-Herria funski maitatuz dugun pitz Mundu-zabala.

Pertsu hauk ditut Beloken eman euskal-anaien pizgarri,
Euskal-jendeen ber-pizteari eginez agur ta irri.
Euskal-anaiak gauden osoki egin gaituen Jaunari.
Egun beltzetan ibil gogoan euskal-fraideen hitz hori:
Mundu guziko Euskaldunen zain, zerurat gaude kantari.

1-10-49

			AIREA: Mutil koxkor bat.

EZKILA ETA XIROLA

Ezkila eta xirola
Bizi hau doakigula
Soinu-kantu bat bezala.

Gau beltzean kanta:
Airez aire bota
Barneko kiretsa.

Goiz argia kanta:
Orotarat heda
Barneko ametsa.

Ezkila eta xirola
Bizi hau doakigula
Soinu-kantu bat bezala.

Soinu-kantuen bortxaz
Deneri aurki-araz
Gauez-gau... Jainkoa.

Ezkila eta xirola
Bizi hau doakigula
Zeru-hegal bat bezala.

20-7-51

EUSKAL-LURREKO...

Euskal-lurreko ama-bihotzak, oi ama bihotz sainduak!
Joan semeeri pentsa ta pentsa, denen ixilik urtuak.
Nere ahotik igan ditela heien otoitz pleinuak,
Jaun Zerukoa unki dezan gaur euskal-lurraren oihuak.

Euskaldun amek buba-bubaka goxatu haurren barnea
Herriko mendi eta zerupek nihundik ezin asea.
Urrungo minak noizbeit harturik uzten dute etxea,
Ama-begiak utziz ardura hil-arte beha ta beha.

«Ai egiazko nigar-zelaia mundu huntako bizia!
Zuk ere, Jauna, gabiltzan lur hau odolaz duzu bustia.
Onesten dugu kurutzearen besarkada gorria
Ai, bainan dugun, semekin goza zeru-gaineko Herria.

Guk semen baitan eman fedea nolaz urrundik begira,
Ez diten nunbeit bakar-bakarrik hiltzearekin leizera.
Hara uruski euskal-fraideen Belokeko gain hura:
Denen zain eta denen biltzaile deika daudela zerura.

Molda gain hortan, fraide ixilak, euskal-bihotzen bihotza
Molda munduko euskal-semeen mendez mendeko eliza.
Eliza horrek biziak eta... hilak ere zain bitza,
Igan-araziz gau eta egun Euskal-lurraren otoitza.

28-10-51

			AIREA: Otoizlari - 35.

ARANTZAZURAT

		Arantzazuko anai guzieri.

Elurrez elur eta gauez gau,
                anai Bizente bidari,
Igan nitzaio leizen artetik
                Arantzazuko gainari:
Ilargi pean mendi buruak
                zerurat zauden, zoin xuri,
Beren jauzian tanpez hormatu
                itsas-uhainak iduri.

Arantzazuko mendi buruen
                arkaitz hezurren indarra
Ari baitute lo zurrungaka
                zirti-zartatzen elurra.
Hara mamu beltz, Aitzabal-mendik
                dirdir daukala bizkarra
Oi! goiz-argian bertze mamuen
                aztapar gaitzen oldarra...

Loaren beso zabaletarik
                jaliko diren orduko
Zer lazgarriko gudu burrunbak
                diren gain hoitan jauziko:
Beldur daldaraz lurrari zainak
                xehakaturen baitzaizko.
Tanpez eginen diotelarik
                gainek elgarri kaskako.

Azkenik huna menditartean
                Aloñapeko ziloa
Jaun Goikoaren Lore garbiak
                hautatu arantz-xokoa.
Azkenik huna arantz-umeen
                ongi etorri goxoa,
Huna zabalik Amaren bihotz...
                bihotz neurrigabekoa.

Arantzazuko Ama bihotza
                argi ta gozoz igeri...
Hartan badabil nasaiki gazte
                goi-Amodioz dantzari.
Arantz-koroa dute buruan,
                bihotz barnean bortz zauri:
Ea noiz duten eskain ahalko
                mundu-zabala Jaunari.

Kanta, gazteak, kanta Jaunari
                euskal-mendien mintzairaz
Gaupeak eta mendi mamuak
                goi-argiraino jauzaraz.
Kanta, gazteak, kanta zerurat:
                bihotz indarka denek haz
Arantzazuko Amaren bihotz
                hain zabalaren zabalaz.

                    * * *

Zoin ederra den zeru-lurretan
                zoin ederra den, oi Jauna,
Denak moldatuz, denak apainduz
                dabilan zure Izena.
Zuk duzu, Jauna, lurrez ta zeruz
                lohiz ta mendiz egina
Aingerueri bere bihotzaz
                hain hurbila den gizona.

Zoin ederra den mendi tartean
                zoin denen zora-garria
Gaupeak urtuz zirrintan dagon
                iduzkiaren begia.
Zirrintan dago, zirrintan dabil
                agiz eta suz jauntzia
Jauzi-mauzika nasai ereiniz
                zorion eta bizia.

Jaunarena da mundu-zabala
                Jaunarena da zerua
Harek du harek Iduzki soa
                lurpen hertzetan sartua.
Hara lurpetik, mendi tartetik
                —berri dadien mundua—
Jaunaren bila dabil-mabiltzan
                gizon berrien Oihua.

                    * * *

Arantzazuko mendi mendian
                hamalau saindu kantari,
Itsas-ondoko leihor hezurren
                hamalau arkaitz largarri.
Arantzazuko mendi mendian
                triputs mamuak iduri
Hamalau saindu Jainkoaz gose,
                Jainko-Biziaz egarri.

Goazen gainez gain, euskal-fraideak,
                goazen harrokaz-harroka
Lot gaiten oro zeru-min minez
                Hamalaueri besarka.
Heien egarri gose gaitzeri
                gauden hurrupa-mupaka,
Nehoiz nehola Euskal-arima
                ez dugun ahantz, ez uka.

Arantzazuko mendi mendian
                nasaiki gazte kantari:
Arantz-koroa dute buruan
                bihotz barnean sei zauri.
Arantzazu mendi mendian
                hamalau arkaitz lazgarri,
Bai zeru-minez, bai euskal-minez
                bihotz guzien pizgarri.

Zelaietako euskal-jendeak
                estekak oro gaur trenka:
Utz odolkiak, utz debrukiak
                igan hunaino trumilka.
Hamalauekin Amari beha
                zeru-minez has... goitika
Eta barneko mundukeriak
                igor errekaz-erreka.

Arantzazuko mendi mendian
                euskal-semeen lokarri...
Bihotz bat ezin zabalagoa:
                hartan deus lano, deus neurri,
Hartan Iduzki, hartan Itsaso,
                goi-indar eta goi-irri
Zeru zerua bezein nasaiak
                hartan hamalau iturri.

9-6-56

			Belokeko Amaren
			besta-egunean.

AZKAINGO HERRI

Azkaingo herri xuri gorria,
Larrun zolako euskal-irria...

Erdararentzat zer mugarria,
Euskararentzat zer iturria!

Azkaingo herri xoragarria
Histu bihotzen indar berria.

Aiten legerat zoin ekarria,
Mende berriat zoin atzarria!

Azkaingo herri xuri gorria,
Larrun zolako euskal-irria...

               * * *

Akabo dela Euskal-Herria?
Haren indarra: gazten irria.

21-6-56

			Escudero soinulariaren
			«Illeta» entzun ondoan

AMONATXOA

Amonatxoa dute Bilbaon ehortzi...
Zer oihu, zer mahukak zaizkioten jauzi!
Hil-soinuek bihotza dautet puskarazi.
Amonatxoa gabe zertako gu bizi?

Amonatxo hura zen etxeko goxoa:
Irriz ta bake musuz dirdir zaukan soa.
Ez zuen jakitatez hanturik ahoa;
Bainan bazarion maiz Jaunaren mintzoa.

Amonatxoa dute Bilbaon ehortzi...

Zertako zaizkio gaur Amonatxoari
Hoinbertze jende haundi, hoinbertze kantari
Gipuzko Bizkaietik trumilkan etorri?
Hain zen ixil ixilik bizi huntan ari...

Itsaspetik zertako orroak atera?
Zeru-lurrak inarros, bihotzak ikara?
Nor ote zinuten ba Amonatxo hura?
Amonatxoa nago ez zenez... Euskara?

                    * * *

Ez nintzen egundaino Bilbaon izana.
Aurkitu dut erdarak irigarri jana;
Alfer da, bai, alfer da euskal-maitasuna
Herriak galtzen badu duen hoberena.

Etxeko goxoak hotz, hilaren haurtxoer:
Amonatxoa gabe etxe-xokoa zer?
Arimaz gabetua nori zaio eder:
Euskara hilez geroz Euskal-Herria zer?

Ez nintzen egundaino Bilbaon izana...

Sator zilotik jalgi euskaltzalen boza
Entzun dut hor, emanez Azkue-ren Meza.
Entzun dut ere tanpez deiadar bat gaitza:
«Biziaraz Euskara, amaren hizkuntza.»

Erdal-soinu, hil-otsak utziz karriketan
Egon naiz gaueraino Begoñan, Artxandan.
Han piztu baitaut gauak, Bilbao urtzean,
Itsaso bat argiño mendien artean.

                    * * *

Zuen argien pean bazaudezte lasai,
Oraiko oraikoez gozatzean orai.
Oihuz diot Bilborat ta Bizkaiez Bizkai:
«Nihor ez du Herriak zuek bezein etsai.»

Ez, ez maita erdalki, erdal solas hoitan;
Euskal-geroa ez da geroko zeretan.
Bainan bai zuen etxe eta zuen baitan,
Euskara ikasteko egin indarretan.

Zuen argien pean bazaudezte lasai...

Zoazte bidez, itsaspez, mendi gainez, zoazte
Eta denetan diren euskalkiez bete.
Ibil zelaiez zelai, ibil otez ote,
Amonatxo mintzoak euskaldundu arte.

Zarauztik etor berritz, etor, Eskudero,
Itsasotik ez ekar ez indar, ez orro.
Har hegalak, irriak, hat lillurak oro:
Ager-araz Euskara so bat bezein bero.

                    * * *

Euskal-Soaren soak zoin bihotz ez unki?
«Egon denak euskaldun eta bat osoki!»
Ai! guk, euskal-semeek, denek baginaki
Politikez gorago maitatzen euskalki!

Egon denak euskaldun eta bat osoki!

			Bizkai-aldetik Belokerakoan.

5-1-57

			Ibar Garakotxeko saindu-gaiari
			gertatua.

BANAKI

Banaki nolaz banaki
Zeru zola nolaz unki.

Joan naiz bidez, joan naiz larrez
Nundik nola zeru zola
Eskuz unki beharrez.

Banaki nolaz banaki
Zeru zola nolaz unki.

Joan naiz mendiz, joan naiz harriz
Zeru zola hortxet zela
Laster laster eta irriz.

Banaki nolaz banaki
Zeru zola nolaz unki.

Zeruaren unkitzeko
Beti joan naiz, beti goiti
Mendi-kaxkoz mendi-kaxko.

Banaki nolaz banaki
Zeru zola nolaz unki.

Joan naiz bila eta bila
Hara urrun ez dakit nun
Han zagola zeru zola.

Banaki nolaz banaki
Zeru zola nolaz unki.

Gelditu naiz iluntzean
Izerditan, nigarretan.
Erori naiz iratzean:
Zeru zola histen zela.

Erori naiz otoitzean
Nigarretan, lorietan:
Ene bihotz bihotzean
Pizten zela zeru zola.

			Strasbourg-erakoan

22-7-57

PARISEN

		San Iñazioren egunean
		lehen botuen kaperan.

Parisen, Jauna, zer arrabotsa:
Nola bidetan ez lotsa?
Parisen, Jauna, zer arrabotsa:
Nun aurki loa, nun hatsa?

Parise-pean, burrunben pean,
Jainko xorta bat bezala,
Hiri burrunben hertzen barnean
Kaperaño bat ixila.

Parisen, Jauna, zer arrabotsa:
Nun aurki loa, nun hatsa?...

Parise-peko kaperañoan
Multxo bat gazte zen jautsi,
Orai lau mende, oso osoan
Eman beharrez Jesusi.

Parisen, Jauna, zer arrabotsa:
Nola bidetan ez lotsa?

Hiri burruben itsasoeri
Jainko xorta nausi zela.
Parise-pean begiak argi
Hor zen Xabier, hor Loiola.

               * * *

Parise-pean burrunben pean
Kaperaño bat ixila.
Hor jauzi xorta, jauzi gaitzean
Denak loratuz dabila.

2-8-57

SORROAK LEGUN

		Bernadet artzain egon den
		«Bartrez» herrixkan.

Soroak lagun, mendiak lano...
Bernadet zoan bidetik noa,
Xokoño hunek baitu oraino
Orai mende bat zuken goxoa.

Mendiak lano, mendiak elur...
Hau ardi usain, garbi usaina!
Hola zitaken hol-hola, segur,
Bernadet haurra ontu lur ona.

Sorro tartean etxe ardiak,
Artzain eliza heien erdian.
Galdu ditut han arrosariak
Galdu ta berritz bozik atxeman.

Bidea xuxen, sorroak legun...
Arrosariak eskuan goazen.
Mendiak elur, Jainkoa lagun,
Hola zen hola Lurderat jausten.

Bide gainetik mendiak elur,
Ardi joareak eta deusik ez.
Behere hartan ibaia kur kur,
Harrokak traban ezin jasanez.

Sorroak legun, mendiak lano...
Bernadet zoan bidetik noa,
Xokoño hunek baitu oraino
Haren denboran zuen goxoa.

Orotan bake, airetan sistu...
Harroka beltz bat bide ondoan:
Nork daki ez den hemen gelditu,
Mendieri so Lurderakoan.

Bide ondoan harroka beltza...
Nola Bernadet nago jarria:
Harek bezala banu bihotza,
Diotanean: Agur Maria.

			Bartrezetik Lurderakoan

17-1-56

LURDEKO MENDIETAN

Lurdeko mendietan oihanpez nabila,
Ur xirripak xurrungari, San Josep gidari.
Ez ote dakizue Jesus eri dela,
Ene zain histuetan Jesus dela eri.

Erran dio Josepek Ama Birjinari:
«Belokeko gainetik Lurderat doala.
Oihanpez kantari, gainez ameslari
Piztuko zaio berritz zainetan odola.»

Ekartzen dautzut, Ama, ene Jesus mina:
Bidez bide nabila bai tuz eta kantuz,
Bihotz indar guziez minaren auhena
Harroken artetarik zerurat botatuz.

Bihotz barne barneak auhenka husturik
Ezin sendatu minen urerat naiz jausten;
Eta hor belauniko ezpainak luzerik,
Amaren eskutik dut hurrupan edaten.

Ene mina nundik den eta nolakoa
Badakizu, Jesusen ama dohatsua:
Barnen jale sartu zait Jesusen gogoa;
Min hori badakizu, ezin sendatua.

Amodio geiegiz, amets zabalegiz
Eta su bortitzegiz hantu zait bihotza:
Guziak egin nahiz, denak piztu nahiz
Hasi zait begietan ezin geldi dantza.

Gazte begi orotan nahi nuen-eta
Barneko barneraino Jesus sar-arazi.
Begi bihotz bidetan nork jakin zoin hauta
Eta bihotz indarrak nola behar hezi?

Hustu bazait bihotza, histu behakoa
Eta begi gaizoak dantza-mantzan hasi,
Nor daiteke harri nor? zu ote Jainkoa?
Ez ote zinakien nor duzun hautetsi?

Jauna, zuk hautetsia, zuk hortaratua
Hemen nauzu hurrupan Amaren altzoan,
Haren begiez beha, luzatuz eskua,
Ezin sendatu mina, zuk sendatuz, doan.

Louzourm, 19-1-56

NUN ZER DEN LURDE

Nun zer den Lurde jakitekotan
       Bartrez alderat joan zaizte,
Bernadet bera artzain egon den
       sorroetarat hel arte.
Orai mende bat zuten itxura
       bazter guziek baitute:
Handik mendiek hiri guzia
       erreka zolan daukate.

Bartrez aldetik guziak mendi:
       Hau bakearen osoa!
Nundik ez entzun sorropil hautan
       Jaun Goikoaren mintzoa.
Ez zakien ez zer egiten zen
       haur harek bere xokoa,
Mendi horien artean zagon
       ez deusetako ziloa.

Bartrez gainean den Kurutzetik
       zoin den arintzen bihotza;
Hango bazterren zeru zabalak
       Jainko alderat gabiltza.
Kantuz jauts gaiten Bernadetekin:
       Lurderat goazi, zer boza!
Gaztain-ondoen artetik hura
       Harpe ondoko eliza.

Karrikan barna iragaitean
       Ez entzun eta ez beha.
Goazen ixilik, bila dezagun
       ur ondoan den harpea.
Hor belauniko huts bihotz barne
       gezur itxurez betea,
Haur begiekin irriz Amari
       luzatuz begitartea.

Jenden otoitzen, jenden kantuen
       itsas uretan itoa,
Amari beha hor egoitea
       zer arimako gozoa!
Gure gogotik, mundu guzitik
       bekatua ke badoa
Garbien garbiz ikus-araziz
       ezin ikusi Jainkoa.

Amaren Bihotz bihotza baitu
       Jainkoak goxo-tokia,
Hemen da hemen harpeño huntan
       munduko erdi erdia,
Hunat burrustan dator mundutik
       minen zaurien zauria,
Hunat dirdiran zerutik ari
       Ama begien irria.

Mendi-gain arte guzietarik
       harpe huntarat otoizka,
Gizon ibaiak, gizon uhainak
       munduari dariozka.
Bisai guziak, mintzai guziak
       maitasun berak dabilzka,
Denak bat eta denak batean
       Amari ave aveka.

                 * * *

Harpe ondoko eliz-bidetan
       eskuan denek argia,
Kantuz dabiltza, kantuz gauez-gau
       erranez: agur Maria.
Amak orduan barnez lantzen du
       gizon bihotzen lohia,
Orratzen baitu Lurde sainduan
       geroko Mundu Berria.

Mundu guziko bihotz Argien
       xingola eta mingola
Amaren Bihotz itsas-uretan
       gauez gau kantuz dabila.

Kantu kantuan bateratzen da
       herri guzien grazia.
Herri guziak hor dire kantuz;
       nun zaitut Euskal-Herria?

Hotelen pean euskal-gazteak
       Lurdek ehunka badauzka
Otoitz ordutan pean daudenak
       baxera xuka ta xuka.

Mundu guziko bihotz Argien
       xingola eta mingola
Amaren Bihotz itsas-uretan
       gauez gau kantuz dabila.

Lurde azpiko sukaldetarat
       zoazi zu ixil ixila;
Zoazi, Bernadet, euskal-gazteak
       zure soak pitz ditzala.

Euskal-gazteak erkatz-tokian,
       Bernadet zuhau bezala,
Azpiegitik ezautu Lurdek
       hits eta huts ez ditzala.

Mundu guziko bihotz Argien
       xingola eta mingola
Amaren Bihotz itsas-uretan
       gauez gau kantuz dabila.

Hotelen pean Harpe aldetik
       adituz «Agur Maria»
Baxerak xuka eta kantuz has:
       bertzeekin bozkaria.

Kantuz dabiltzan guzi guzi hoik
       nork ote ditu nork hazi?
Guzi guzien gaurko grazian
       zerbeit duzue merezi.

Mundu guziko bihotz Argien
       xingola eta mingola
Amaren Bihotz itsas-uretan
       gauez gau kantuz dabila.

Bere xoko du euskal-gazteak
       bere du mundu guzia.
Euskal-sehia, Jaunaren nahiz,
       zer anaitasun hazia!

Jaunaren Bihotz zabalarekin
       xuka badabil sehia,
Harek du harek bertzeek baino
       altxatzen Mundu Berria.

Lurden, 26-9-57

LANO-MIHISE

		Lekarotzerakoan

Lano-mihise zurien petik
Goizeko horman jalia,
Dirdiran eta dardaran dabil
Iduzki begi gorria...
Eta ni jada elur bidetan
Banoa bizi-bizia,
Banoa jada ezpainetarat
Bihotz-kantua jauzia,
Sarri baitzitut besarkatuko,
Ene Aita Donostia.

Horma urtu-ta zer iduzkia,
Zer zeruaren garbia!
Adio minak eta kexuak
Oi bihotzeko irria!
Euskal-Herrian bada ilunbe
bai eta itsuskeria
Bainan, zortziko bezein pizgarri
lo-kantu bezein eztia,
Hor zaitugu, zu, euskalgoen zain,
Ene Aita Donostia.

Baduzu adin, baduzu bixar
Eta kaputxin jauntzia;
Ni gaztea naiz, bixarrik ez dut,
Beloken doat bizia.
Halarik ere zoin den berdina
Gu bien barne grazia:
Zuk bildu airek naute ontua
Pertsuka has-arazia.
Iratzeder-ren eskerrak onar,
Ene Aita Donostia.

20-2-56

			(Ikus: Gure Herria
			1960, p. 353-371).

ONDARRABIKO

Ondarrabiko Kaputxinoen
Bizar haundien ederra!
Ifernu indar gaitzer nausitu
itsas-gizonen bizarra.
Filipin eta Xinaraino da
Hedatu heien oldarra:
Ezaun du hoitan mintzatu dela
Jaun Goikoaren indarra.
Ondarrabiko Kaputxinoen
Bizar haundien ederra!

Ondarrabiko Kaputxinoen
Bihotz beroen zabala!
Beren artean onartu naute
Beren anaia bezala.
Nik zor guzia gaur bakotxari
Jainkoak ordain dezola:
Saindutasunez eta bizarrez
Nasaiki lora ditela.
Ondarrabiko Kaputxinoen
Bihotz beroen zabala!

Ondarrabiko Kaputxinoen
Begi garbien argia!
Sortzetik dugun hoben hortarik
Hustua dute begia.
Besoak zabal, denentzat dute
Beren ongi-etorria;
Ororen anai, denentzat dute
Beren zeruko irria.
Ondarrabiko Kaputxinoen
Begi garbien argia!

27-2-56.

			AIREA: Lurraren pean.

LEKAROTZ

		Lekarotzen
		Aita Donostiarekin.

Lekarotzeko herri txikia
Mendi-xokoan jarria.
Lekarotzeko herri txikia,
Eliza txiki xuri-gorria
Zoin zaitan maita-garria.

Inguruetan guziak mendi
Zenbeit etxe, zenbeit ardi.
Inguruetan guziak mendi:
Zerua hortxet hurbil dirudi,
Ikus-ahal bezein handi.

Lekarotzeko herri txikia
Mendi-xokoan jarria.
Lekarotzeko herri txikia,
Eliza xuri harri-gorria
Zoin zaitan maita-garria.

Kadiren pean berrogoi xare,
Aldarea dena urre.
Kadiren pean berrogoi xare,
Etxe bakotxen arimen pare
Mezetan pizten baitire.

Lekarotzeko herri txikia
Mendi-xokoan jarria.
Lekarotzeko herri txikia,
Odol-suz bete harri gorria
Zoin zaitan susta-garria.

Euskal-goxoen euskal-eztia
Hor du Jaunak ixuria.
Hor ene baitu hor hautetsia
Euskal-goxoen euskal-eztia
Dabilan Soinularia.

Lekarotzeko herri txikia
Euskal-iturri garbia.
Horko eztien euskal-irria
Xurgatzeak daut pitz-arazia
Histu begian bizia.

24-2-56

JO SOINUA JO!

Arantzazuko fraide gazteak
Xirola tanbolinekin
Etorri zaizkit soinu joiterat
Eta nik dantzan ez jakin...
Jo soinua jo, fraide gazteak,
Mundua dantzan has dadin.

Zer ilunbetan, zer galbidetan
Den orai Euskal-Herria...
Ai, zorionez baita oraino
Arantzazuko Argia!
Euskal-zainetan otoitzez, lanez
Ixur betiko Bizia.

Zoin egia den Arantzazuko
«Aitona zarrak» ziona:
«Euskalduneri eskasten zaiku
elgarren anaitasuna».
Arantzazutik ur-xirripaka
jauts bedi eskas zaikuna.

Arantzazuko fraide gazteak
Xirola tanbolinekin
Eguerri gauaz jo soinua jo
Mundua dantzan has dadin:
Guk ere dugun euskal-bihotzek
euskaltzaleek bat egin.

                 * * *

Arantzazuko Eguerri gauan
Soinu, kantuan igeri...
Amets eta dei, lo kuluxketan,
Egin dut Euskal-Amari:
Hura dadien, ixil-ixila,
Euskal-bihotzen lokarri.

Eguerri gauan euskal-lurretan
Denak baitzauden kantari,
Agian Amak barnerat dauku
Bere goxoa ixuri;
Bai eta egin, ber-sorraraziz,
Bere Haurtxoa iduri.

Handi nahiak, guhau nahiak
Gaitu guziak nahasi.
Beha dezogun lastoratu den,
Ezeztatu den Jesusi:
Hari jarraikiz ]aster gintazke
Bai guhau eta bai nausi.

Arantzazuko Eguerri gauan
Soinu, kantuan igeri...
Ikusi ditut fraide gazteak
Herriz herri soinuz ari
«Gaiten Denak bat, Huna Eguerri:
Jos gaiten denak elgarri.»

                 * * *

Arantzazuko fraide gazteak
Xirola eta tanbolin...
Har zuen Ama, guzien Ama:
Gu ganat etor harekin,
Gure zain eta gure lokarri
Ainhoan berritz jar dadin.

Bere kapera han du gainean
Bainan bera nun ote da?
Arantzazuko zuen Amaren
Arrunt iduri bat molda
Eta harekin, igan kantatuz
Hain maitatua den malda.

Arantzazuko Ama dagola
Oñaten eta Ainhoan
Bi aldetako euskal-jendea
Gauden Amaren altzoan,
Mendez-mendeko gora-beherak
Gaindituz bake osoan.

Arantzazuko fraide gazteak
Xirola eta tanbolin...
Entzun kantuak, har zuen Ama
Etor Ainhorat harekin
Bi aldetako fraidek diogun
Ama berari dei egin.

Arantzazun, 25-12-56

			AIREA: Amodioa zoin den zoroa.

ERREKAZ-ERREKA

		Loiolan Urola

Errekaz erreka
Dabila
Urola,
Jauz eta jauzteka.

Zelaian horra hor
Dagola
Loiola,
Guzieri gogor.

Errekaz erreka
Dabila
Urola,
Jauz eta jauzteka.

Loiolan arkaitzak
Ibaitu
Baititu
Jaunaren bihotzak.

Errekaz erreka
Dabila
Urola,
Jauz eta jauzteka.

Munduz mundu doa
Deneri
Kantari
Aipatuz Jainkoa.

9-1-57

NAPAR GUZIEK

Napar guziek dutela
Javier-en bihotz zabaia,
Guziek harek bezala
Bihotzetik diotela:

	Euskara dut Euskara
	Nik ene mintzaira.

Zu baitan da, Naparroa,
Sortua euskal-mintzoa.
Zu baitan du, Naparroa,
Euskarak bere geroa.

Maiz ibili naiz Baztanen
Zoin dutan nik hor gozatzen...
Bainan noiz dute Iruñen
Napar guziek erranen?

	Euskara dut Euskara
	Nik ene mintzaira.

Naparrak erdaraz ari
Castillanoak iduri...
Hain baita hori mingarri
Erran oihuka deneri:

	Euskara dut Euskara
	Nik ene mintzaira.

Jaun gazte bat Iruñarra
Etorri zait gaur bidera
«No, yo no sé el Euzkera:
Mi hijo lo aprenderá.»

Iruñetik itzultzean,
Pertsuz nabil otoitzean:
«Oi! beren euskal-mintzoan
Mintza diten Naparroan.»

8-1-1957

			Iruñetik Baztanerat
			AIREA: Otoizlari - 10.

III. ZENBEIT ZERU-XORTA

I. UDAKOAK

Zeru-xorta

PERTSULARIA

	Ostatuko arno-ke pizgarrian, gizon bat xutik... Behakoa urrunerat galdua, kantuz dago; eta bere ezpainen kantuaz lilluraturik dauzka inguruko buruak oro:
	Nola haizeak itsaso-gaina, nahi bezala derabiltza, ixil-arazten ditu, apal-arazten, goiti-arazten eta azkenean jauz-arazten irri-karkailaka.
	Pertsularia!
	Pertsularia, euskal-lur ixilaren boz aberatsa, bazinaki nor zaren!
	Pertsularia, euskal-arimaren alxarazlea, bazinaki nor izan zinteken!
	Atera ba ostatutik, ager plazaren erdian, ager haitz-buruen artean eta hot, ez arnoz asea, bainan herriaren min, bozkario ta ametsez mozkortua, kanta. Kanta eta kantaraz zure ahotik euskal-lur dohakabea.
	Atera ostatutik, igan mendirat eta han, goiko amodioz asea, mozkortua, zoratua, iratzar pertsuka zure Jendea; aipa geroko Euskal-Herriaren ederra, eta, Pertsularien Erreginak bezala, eman euskaldun Magnificat-aren persu betierekoak.

21-8-47

HIKIMILI KLIK

	Gizonak dohatsu dire eta ez dakite...
	Bizia iragaiten zaiote, baso bat arno edaten den bezala: hikilimili klik.
	Hasi orduko akabo. Eta gero pentsaketak: ai! zoin dohatsu nintzen gazte nintzelarik, zoin dohatsu jaz, zoin dohatsu atzo...
	Eta egun?
	Egun: atzoko urrikia; egun: biharko griña.
	Balaki gizonak egungo egunean bizitzen!
	Egungo egunak badu beti bere zorion-piska.
	Atzokoak atzo. Biharkoak bihar. Egungo egunari hurrupa bere bozkario-xorta.
	Egun bada iduzki, bada mendi, itsaso eta lur. Egun oro dabiltza Jainkoak nahi bezala. Egun bada gu baitan bizia, bada ere zerbeit gozo: kurutzearena bederen.
	Egun zeru alde ari gare, egun Aita Zerukoa bere zorion osoan dago.
	Nundik ez duke lurreko semeak, doi bat bederen, Aitaren zorionaz zorion?

11-9-47

UDAREA

	«Iduzkiz hantu udarea, udare jori joria.
	«Hain eder izaki eta... ezin mintza, ezin erran Jaunari. milesker!...
	«Haugi ba, haugi ene ezpainetarat, sar ene baitan; eta ene baitarik, ene zintzurrarekin, ene bihotzarekin kanta Jaunaren loria.»
	Ez erran eni gauza arrunta dela jatea.
	Odolkiz, arnoz eta biper gorriz asetzea, aho-zolan sentitzen den kilikaren gatik... hori bai: gauza arrunta.
	Bainan, «Aitaren» handi bat eginik, mahainean jartzea...
	Ixil!... Eguerdi da. Ixil, lur-bazterrak oro, landare, abere eta guziak.
	Huna gizona, lurkerien errege eta apeza, jaten hasten den orena.
	Huna, gizon-haragi bilakatuz, otoitz eta amodio bilakatuko zaiztela.
	Huna, lurkeri mutu eta arruntak, huna Jainkoratuko zaiztela.

19-11-47

URREZKO AKERRA

	Lehengoek nor zuten Jainko? Ortzi? Eki? ala Urrezko Akerra?
	Eta oraikoek?...

	Jesus Jaun odoltsua dute omen oraikoek Jainko.
	Hola diote; bainan ez ote dire frango Urrezko Akerraren denboretan bezalatsu bizi?
	Diruz ezin aseak dabiltzanean,
	jende, bihotz, sineste eta oro, urrearen mutil ezartzen dituztenean,
	nor dute ohoratzen?
	Elgarren etsai, dena adar daudenean,
	abereak bezein itsutuki, egarriak ta gozo-nahiak ereman alde, eginbideak zangopilatuz doatzinean,
	nor dute ohoratzen?

	Urrezko Akerra aker... Haren ohoratzeko, haren otoizteko ez zuten jendek gizonki bizitze beharrik. Akerra abete, alainan! Bainan Jesus Jauna?
	Haren otoiztean ez zuten «egin bedi zure nahia» erraite beharrik.
	Akerraren nahia ez zen, alainan, osoki ona. Bainan Jesus Jauna!
	Lehengoek hau zioketen:

		«Aker-aker akerra
		Urrezko Aker ederra,
		Kili-kiler, haugi laster
		Dugun kilika hire bixarra.
		Aker-aker ederra
		Kili-kiler, hiri esker
		Jar beite oro ene nahier.»

	Oraikoek aldiz, heien otoitza otoitz balinbada segurik, eta heien Jainkoa Jesus Jaun amultsua,
	oraikoek hau diote.
	Egin bedi zure Nahia» .

8-7-48

ARTXILONDO

	Zenbat jende dauden bizi huntan hits eta ilun, ez dutelakotz izan, egun batez, abiatzeko aski zain, aski bihotz...
	Abiatze hori gaixto, bainan gero...
	Gero gainez gain, mendiz mendi, Artaburun gaindi, Artxilondorat heltzean, bihotz-begien xoratzearen xoratzea!
	Gain hoitako bakea! Harroka-buru hoikien ederra! Zeru urdinaren zabala!
	Ahantziak dire orduan neke izerdiak; eta zoin gostuz diren bularrak garbiz, zeruz eta bazter zabalez asetzen!
	Zelaitarrek, putzutarrek balakite!

* * *

	Dohatsu abiatzen dakitenak, dohatsu gainetarat airoski doatzinak. Bainan gain hoitan ere gau eta galernak iraganen...
	Dohatsuago beraz Artxilondo-gainetako bakea, ederra, zabala, bihotzean ezartzen dazkitenak,
	eta bizi huntako putzuetan barna oso atxikitzen dituztenak.
	Dohatsuago amets handi bati, amodio saindu bati emanak direnak; eta, Jainkoaren keinuari baitaude goiz-arrats, oro zerukoak bezein eder eta zabal dauzkatenak.
	Dohatsu horiek eta ezin dohatsuago, badutelakotz, goiz guziz, istan guziz, abiatzeko aski zain, aski bihotz...

15-7-48

EUSKAL-HERRIA

	Ez ote da betiereko Euskal-Herririk izanen betiereko Bertze Munduan?...
	Har liburu sainduak, sar barne barneraino Sinestearen argian, eta beha...
	— diren guziak, euskal-lurrak eta oro auhenez daude, euskaldun Jainko-semeen Goizaren begira... (Erm. VIII).
	— piztu behar guzien aintzindari, hiletarik piztu da Jesu-Kristo... eta euskal-lurrari ere euskal-hezurrak xutituko zaizkio ta Zeru-Lur berrietarat iganen (1 Kor. XV — Ap. XXI).
	— hastapenean ez zen Jainko-Hitza baizik, Hura da izaite eta eder guzien iturri ta hel-burua... Eta beraz ez dugu behar Jainkoratzeko euskaldungoa ukatu, bainan bai begiratu eta goraltxatu (Jn. I — Kol. I).
	— erosi gaitu Jainko Jaunak bere odolaz: gizalde guzietakoak, mintzaira guzietakoak, mundu-bazter guzietakoak: eta gu orotarik egin du betiko Erresuma bat bakar eta zabala;
	Erresuma hori: jende guzien Herria eta bokatxarena; hartaratzean ez baita bakotxaren izaitea ezeztatua, bainan neurririk gabe zabaldua ta Jainkoztatua. (Ap. V).
	Beraz:
	oro begiraturik ere, sinestea galtzen badugu: akabo Euskal-Herria;
	sinestea begiratzen badugu eta hedatzen:
	— harek du azkarkienik, nola gatzak haragia, oso atxikiren mundu huntako Euskal-Herria.
	— harek du errauts-petik, nola hazitik landarea, betiereko Bertze Munduan pitz-araziko betiereko Euskal-Herria.

22-7-48

ANDREDENA MARIA

		Nor ote da hori
		Zeru alde ari,
		Denen xoragarri.
		Nor ote da hori
		Hain eder, hain xuri
		Gozo-ke iduri?

* * *

	Zu zare, Ama, gorputz eta arima, zeruetarat airatua...
	Oi, Ama, hoin ama izaki-eta, nolaz dezakezu han zorion osorik goza,
	hainbertze haur baditutzularik atsegabetan, ilunbetan, etsibidetan utzirik?

* * *

	Dohakabeak badire oraino... Bainan ez daude geiago erlasteraino, etsitzeraino auhen oiuka. Orai, goxatuz eta jabalduz, zerurat diokete: Ama, oi Ama!
	Bekatoreak badire oraino... Bainan, Ama Jainkoratuz geroz, beren ilunbe-ahalgeen zolaren zolan, hor dute Jainkoaren so galernatsua bezala Amaren so amultsua.
	Hil-hurrenak badire oraino... Bainan, heriotzeaz bertzalde hartan, Ama dute heien beba egoki, Ama bere bihotzarekin, bere bihotz haragizkoarekin.
	Goza, Ama, goza osoki zure zorion osoa: hain gitu zure zorionak zoriontzen, zure indarrak azkartzen, zure Jainkoratzeak jadanik Jainkoratzen.
	Ikus arte!

12-8-48

KLIXK

	Jauzi bat, jauzi bi, tarrapat eta... Klixk. Gaizo kukusoa!...
	Hoitarik guti aurten; bainan erne dire ta zalu...
	Jauzi bat, jauzi, bi, tarrapat eta... Klixk.
	Horiek bezenbat ote gare Jainkoaren begietan? Zoin aise letzazken Jainko Jaun betierekoak klixka bekatu-egilen zorro handi hoik eta buru ozarki altxatu hoik...
	Jainkoak ez du nehor klixkatzen: ikusten du, ongirat deitzen eta igurikatzen...
	Guretzat kukusoa deus eta deus baino gutiago. Jainkoarentzat gizona mundu zabalaren zabala baino geiago;
	nahiago bailuke mundu guzia ezeztatu, gizona bortxaz «ba edo ez» erraiterat bortxatu baino.
	Ai! Jainkoak bezein haundi balauka gizonak gizona...
	— Zorigaitz: gizona sos egiteko tresna bat daukateneri!
	Jainkoaren odolak bezenbat baitu gizonak balio.
	— Zorigaitz: sortzen hasia baizik ez delakotz, edo oste handi batean galdua delakotz, gizona gizon ez daukatenari!
	— Zorigaitz: ttiki izanik ere, gizona gaizkiratzen duteneri! hobe lukete holakoek, harroka bat lepotik dilindan, itsaspean itoak izanik.
	— Zorigaitz!...
	... jauzi bat, jauzi bi, tarrapat eta... Klixk.

26-8-48

TTOTT

	Orai hamar urte euskalzale guti zen; eta ziren bakarrak aho-handien irringarri.
	Orai aldiz ba omen da ainitz eta ainitz.
	Hobe! bainan kasu!

	Ez izan euskalzale: kanpotarren xoratzeko eta heien sudur-mihier euskal-gozoen milikarazteko.
	Ez izan euskalzale: bizpahiru besta-burutan, ttotta klikatzen den bezalatsu, euskaldungoa goraipatzeko; eta gero... tirrit...
	Ez izan euskalzale: espantuz hantzeko ta zartatzeko: euskalduna harri ta urre dela eta bertzeak oro... Jondoni Petrik zangoz jo zuen hori...
	Ez izan euskalzale: ametsetako lukainkez asetzeko eta euskaldungoa bilakarazteko trufatzailen bazka.
	Ez izan euskalzale: kaskoinki, debruki, zozoki, soski, ala ttottki...
	Izan euskalzale zuen zentzu guziaz, zuen izaite guziaz. Izan euskalzale betiereko argian eta Jainkoaren nahian.
	Izan euskalzale: euskaldungoaren beiratzeko, euskalgoaren zabaltzeko eta euskal-arimaren aintzinarazteko Jaun Goikuak deitu alde.

9-9-48

Errak, Pilale

SAKELAN

	«Zer duk sakelan?
	— Sakelan? Mokanesa, kanieta eta moltsa.
	— Bertzerik ez?... Eta... ilunbez eta atsegabez betetzen bazaik arima, zerekin diok «mukia» kenduko?
	— ?!
	— Bertzalde debrua trumilka heldu bazaik, jaidura tzar guziak jauz-araziz, zerekin duk geldi-araziko? zerekin garraituko? Kanietarekin ote??? Dena izpiritu duk eta irri-karkailan ariko zaiotek hire kanieta-ukaldieri...
	»Eta herioa aztaparka lotzen bazaik, zeruko ateraino herrestaka joaten bahau, zerekin duk hango atea idekiko, zerekin han sartzea ardietsio? moltsarekin? Ai! ai!
	— Zer dut ba eskas?
	— Arrosarioak, mutikoa. Etxeko zoko-moko guziak mia-zkik, hail saltegiz-saltegi, huts-zak hire moltsaño hori, ez izan bakerik arrosario pare bat sakelan izan arte. Eta aldatuko haizenean, ez utz igandetako galtzetan... Ez egin urratsik arrosarioak sakelan izan gabe, eta, gauaz ere, emazkik buhurdi azpian.
	— Otoitz-marmarikan ari beharko ote dut ba, gau eta egun?
	— Ez; bainan behar orduko hor izanen duk, eskuko izanen duk arimako zikinaren kentzekoa, debruaren garraitzekoa eta zeruetan sartzekoa.
	»Oren beltzetan, arrosarioen unkitzeak berak azkartzen dik, pizten dik barnea; eta «Agur-Marien» xaramela horrek zoin laster ohiltzen debrua eta zoin aise, bihotzez bederen, zeruraino hel-arazten...
	»Beraz, Pilale, egun batez soldado joaten bahaiz edo Ameriketarat abiatzen, ez ahantz hire mokanesa jendetasun piska bat dukala erakusteko, ez ahantz hire kanieta denen beharra badukek urrungo leihor hoitan; ez ahantz ere hire moltsa, sosik gabe ez baituk urrats handirik eginen ahalko atz-herri hoitan;
	»Bainan guziz, ez ahantz, amaren bihotza bezein balios ta baliosago dukan laugarren gauza hura.»

	Aita Txi.

13-10-49

II. UDAZKENEKOAK

Zeru-xorta

HILAK

	Hezur, hauts, ilunbe... Joan direneri pentsu nago eta hor ditut eni so begi hoik guziak: gazte-begi bero, ama-begi ezti, gizon-begi tematsu...
	Hor ditut eni so mila eta milaka... eni so heien hiltzerako behatze zabalegi hura.
	Hezur, hauts, ilunbe... Nigarka bainan gostuz nago heieri pentsu, ezaun baitu behatze zabalegi hura neurrigabeko Argirat zela betiereko zabaltzen.

	Ai! bainan... huna bertze begi batzu, gazte begiak...
	Goizik zabaldu ziren amets ederretarat, zabaldu Jainkoaren amodio zabal zabalerat... Eta egun batez egun deitoragarri batez, kurutzearen beldurrak ala atsegin egarriak hil diote begi kartsu hori.
	Saindu behar zuten, ainitzen argitzaile ta zeruratzaile behar zuten... eta badabiltza orai begia hits, begia huts, badabiltza bertzekin ilunbe-bidetan irrika...
	Oi begi hil hoik, hil-begiak baino zenbatez hilagoak!
	Hezur, hauts, ilunbe eta nigar, sekulako nigar...

30-10-47

JOAN DIRENAK

	Suko sorgin dantzer beha eta beha, badaude ixil ixila, lilluratuak...
	Hotz da kanpoan, ilun da kanpoan...
	«Ttiki, has otoitza.»

	Zoazte Agur-mariak, zoazte otoitz nigarrak urrun direnen bihotz hormatu gaixoetarat.
	Zoazte, etxetik airatu Euskaldun guzien ganat.
	Zoazte hirietako teilatu-azpi zurminduetarat, zoazte Kaliforniako larre luze luzetarat.
	Zoazte itsas-uhain salbaien arterat eta ostatu ketsuen zokoetarat.
	Zoazte soldado-gelan galdu gazteñoetarat eta arimaz hustu neskatoetarat.
	Zoazte Agur-Mariak, zoazte otoitz nigarrak.

	Euskal-lurreko supazterretan zauzten Euskaldunak, Euskaldun dohatsuak, baketsuak, Jainkotsuak... has otoitza.
	Beira, beira azkarki urrungo anaiak.

	Hotz da kanpoan, ilun da kanpoan...

20-11-47

OMIASAINDU

			Furfura furfuri furfurian
			Dantzan dabil, dantzan doa,
			Zirimolan, Hegoa...
			Furfura furfuri furfurian.

	Aipa egun, euskal-lurra, hire saindu ixilak
	Etxe kaxko apal hoitan saindutuak eta hilak.
	Heien hatsa, hats beroa, burrunbaka zabilak:
	Bozkarioz bozkaria, jo eta jo ezkilak.

			Furfura furfuri furfurian
			Dantzan dabil, dantzan doa,
			Zirimolan, Hegoa...
			Furfura furfuri furfurian.

	Euskal-etxe dohatsuak, kanta zeru aldera.
	Heiek hortxet zabilaten oraikoen lan bera:
	Arrats oroz jiten ziren behiteian deiztera,
	Guk bezala egin dute sukaldean baxera...

			Furfurifa furfurifi furfurifarian
			Haitz-osto, errauts eta lanoak
			Oro doatza Hegoak...
			Furfurifa furfurifi furfurifarian.

	Zerukoak, gure deia zuen ganat doala,
	Gure baita zuek utzi min eta lan ixila.
	Min-galernen furfurian, haitz-ostoak bezala,
	Zuen hatsak denak oro zerurat bil gaitzala.
	
	Furfuri-fara furfuri-firi furfuri-firi-farian
	Mendigainetan, haitzpe artetan iratze buru xoroak
	Dantz-errabian, furfurifian baderabiltza Hegoak...
	Furfuri-fara furfuri-firi furfuri-firi-farian.

	Omiasainduz gauerakoan gogotik nago mendian,
	Euskal-arima handik sumatzen euskal-lurren furfurian:
	«Izan dezagun denek sineste gure baitan den grazian,
	Barnean jada ereina zaikun betiereko Lorian.»

21-10-48

HAUNDI

	«Jan popa... haunditzeko.»
	Popa frango jan dugu sortuz geroztik, gauza frango ikasi, urrats frango ibili; bainan kaskoan jada larrua ageri eta... oraino ez haundi!
	Barneko minaren eztitzeko, erran daukute Omiasainduz predikariek: ehun milaka badirela zeruetan saindu ttipiak.
	Ttipi, ttipi... Hori amestu ote ginuen haurrean? Saindu ttipi izaiteko derabiltzagu ote gure bizi-bideko min, lan eta kurutzeak?
	Badakigu, amodioaren aztan eta Jainkoaren begietan, saindu ttipiak handi direla, bainan...

	Haundi-mina duzuen bihotz-zabai guziak, entzun... eta bozkaria.
	Guk dugu Geroa egiten, guk ditugu geroko bihotzak gure ongiez, gure kurutzez moldatzen...
	Guk ditugu bizia eta sinestea osorik atxikitzen eta emendatzen: ondokoen gorpuzetan iraun dezan menderen mendetan biziak; ondokoen bihotzetan berritz, mundu akabantzaraino, sinesteak.
	Zerbeit onik egiten dugun aldi oroz, hurbil-arazten dugu Saindu haundi bat agertuko den eguna.
	Ainitz gizon zuzen behar izan da euskal-lurrean, ainitz aita-seme kartsu Zabiereko ala Ibar-Garakotxeko etxetan, saindu-gai bat sor zadin eta, munduaren pizgarri, atera.
	Ainitz saindu ttipi behar da Saindu haundi baten agerarazteko.

	Haundi! haundi! Ez erran: «Bo! enetzat ttipikeriak aski.» Ez!!!
	Gogotik gaude ixilik, apalik, ttipirik..., bainan gure bizi-herioen ondorio ager dadin: biharko Saindu Haundia; ilunbez, lohiz ta gezurrez ase mende hau begira dagon Saindu Haundia...

4-11-48

KAPA

	Gizonaren egun handiena: azkena.
	Bertze egunak, egun gozo edo ilunak, jiten dire eta joaten...
	Azken hori aldiz: behin betikoa.

	Ehorzketako bidez bide handi batean bezala dabiltza lurrekoak oro beren bizian.
	Buru arinen dantza-zirimolak eta handi mandien igaite tarrapatak hobirako bidez-bide hortan bururatzen.
	Sortu guziek hil behar.

	Bere hilak bere lurrean handizki ehorzten dazkieno, lur hartako jendea gazte dago, menderen mende gazte.
	Zoin eder den euskal-jendea orga-bidez jausten denean, lerro-lerro eta kapa beltzetan.
	Mendi-harroken arteko errege batzu iduri dute gizonek eta euskal-Arima ezin-hil horren itzal batzu emazteek.

	Euskal-jendea, atxik, otoi! Zure kapak.
	Oihala kario dela? Mihiserik gabe lo egin, bainan kaparik gabe ez ibil, ehortz-egun handien hoitan.
	Zure kapak dauzkatzuno, beiratuko ditutzu ere galtza xuri ta gerriko gorriak, arrozkerietarik garbi beiratuko.
	Atxik zure kapak: hain ongi dituzte omen nigar sainduak gordetzen eta alarguntsen min handiegiak itzaltzen.
	Atxik zure kapak, jauntz-zkitzu eta handizki ibil: nola ogi azia hildorat, euskal-semeen gorputzak hil-hobirat botatzeko...
	Jauntz zure kapak eta handizki ibil, erregezki ibil: lerro-lerro joateko betiereko Biziaren atetaraino...

18-11-48

EZKONTZA

	Jesu-Kristo eta Eliza bezala.

	Amodioz dena zauri, Kurutzetik dilindan zagon eta sahetsetik, ur eta odol zariola, sortu zaio Eliza.
	Jainko Jaunak lokar-arazi zuen gizona eta sahetseko hezur batekin moldatu zion emaztea: «Ez du on gizonak bakarrik egoitea; egin dezogun bera iduriko lagun bat.»

	Eliza saindua maitatu du Jesusek, hiltzeraino eta odolez husteraino.
	Gizonak ere bere lagunaren maitez utziko ditu aitamak eta biak bat izanen dire: hainbertzetaraino bat, nun ez baitezakete elgar maitatu gabe, Jainkoa maita.

	Zeruan izar bezenbat haur emaiten diozka Jesusen graziak Elizari.
	Elgar maitatzearen bortxaz Jainkoaren bihotz-bihotzeraino dire senar-emazteak heltzen eta beren haurren iri ta besarkez loriatzen...

	Jainkoak josia ez dezala gizonak trenka; Jesu-Kristok eta Elizak, gizonak eta emazteak, lehen maitatze hartan bezala, eman dezatela elgarri, gero ta geiago eman: elgar maitatuz grazia.

	«Ezkontza: Misterio handia!» dio Jandoni Paulok.
	Beha biak elgarri eta, zerbeit lano balitz zuen soen artean, zoazte mahain saindurat, zoazte Jesus eta Elizaren arteko amodio-haragi horren jaterat.

	Eta hi, gazte, irri zororik ez egin: zeru-xortaño hau klikaturik, har xedea lanean eta borrokan aitzeko.
	Hogoi ta zenbeit urtez Jan egin dik ixil-ixila Jesu-Kristok; eta berrogoi gau-egunez basa-mortuan borroka, Elizarekilakoa hasi gabe.
	Ar lanean, ar borrokan:
	Ikas maitatzen, kurutzeraino maitatzen...
	Ezkontza: Misterio handia!

ERREGE!

	Denen irringarri, denen trufagarri,
	Tuz eta trapuz estali buru ixil hori:
	Gure Errege!

	Dena zarrapo, dena elorri,
	Karkailaka zafratzen duten herresta hori:
	Gure Errege! Zeru-lurren Errege!

	Ama dolutsuak altzoan musukatzen ari
	Haragi-hezur ondar hori:
	Gure Errege! Zeru-lurren eta... diren-guzien Errege!

                                     * * *

	Harek eginak ditu, harek zeru-lurrak;
	Eta diren Eder guziak haren itxuraren itxurak.

	Harek moldatuak ditu bihotz ta begiak
	Eta bere odolaz, bere hezurrez berritz erosiak.

	Harek behar du harek nausi, jaun, errege izan
	Herrian, eskolan, orotan eta ez bakarrik elizan.

	Hari bihotzak, hari etxeak, hari herriak,
	Hari mundu-zabalean diren guziak!

                                     * * *

	Hura da Erregen Errege bakarra:
	Uhain-jauzika begokio itsasoa eta ikaran leihorra,
	Guzi-guziek hari diotela mendez-mendeko agurra!

	Hura da denen iturria,
	Hura hasdun guzien bizi eta hazkurria.

	Hura da argi ororen argia, hura denen hel-burua,
	Hura gizon-artalden Ametsa eta zerukoen Zerua.

	Hura da errausperatuz baizik
                              ikus ez diteken, Iguzki betierekoa;
	Hura da, bere burua ukatuz baizik
                              goza ez diteken, neurrigabeko Gozoa;
	Hura da Kristo-Errege, gure Jainkoa!...

25-10-49

Errak, Pilale

GAIXO GORPUTZA!

	«Hilen ilabetea... Hil-hobi, hezur, errauts eta hil zeinu!... Gaixo gorputza!
	— Ba! gorputz tzar hori... Hartarik jiten zaizkigu-eta bekatu gutiziak eta gal-biderat lerratze guziak. Bego, bego lurpean!
	— Ez, Pilale, ez hola mintza: ez diagu gorputza etsai, bainan lagun eta adiskide. Baditik gorputzak gutiziak eta egarriak, hori ezin ukatua! Bekatua ez ote dik arimak egiten, ala amor emanez, ala ere egarri itsu horiek gaizkirat gidatuz.
	— Ba, ba... Haatik! min guziak: tripakoak eta haginetakoak, gorputz tzar hunek dauzkigu ematen...
	— Zer uste duk? ala... bere nahiz dela eritzen eta gogotik dauzkigula jasan-arazten, arimak onetsi bekatuen ondorioak?
	»Ai! bahaki, Fedearen argian, zer gauza saindua den hire gorputza!
	»Hire gorputz: Jainkoaren eta Aitamen Amodioak sor-arazia.
	»Hire gorputz: amaren altzo sainduan goxatua eta amaren fereka ta musuek egunetik-egunerat moldatua.
	»Hire gorputz: Jesusen gorputzaren iduria eta graziek ta bertutek haren eiterat beti geiago bilakarazia.
	»Hari esker ditut begiak ikusteko, beharriak entzuteko eta eskuak Jainoarekin lan egiteko.
	»Hari esker lur huntakoa haiz eta lurkeriak oro Jainkoaren lorialat baliatzen ahal dituk.
	»Hari esker zerurat kantuz aitzen ahal haiz eta jaidurak heziz ta minak jasanez, hire arima garbitzen ta zerurarazten ahal duk.
	»Hari esker hire hezurretan pairatuz, hire begietarik nigar eginez, bertze gizonak salbatzen dituk eta zelai-mendiak Bertze Munduari buruz igan-arazten.
	»Elizak bezala, Jainkoa bere baitan dik; eta hilez ta ustelduz zeruan sar-araziko hau, ber-Piztearen ezin-hilezko Gorputz hartaz jaunzterainokoan.
	— Nik betidanik aditua nuen: behar zela arima maitatu eta gorputza erdeinatu.
	— Bai, nik ere ez daiat bertzerik erraten: behar dituk zerutiar jaidurak maitatu eta lurtiar jaidurak erdeinatu.
	»Bizkitartean arima eta gorputza ez ditut behex, ex-eta behexten ahal; hire baitan ez dituk bi gauza, hire baitan ez duk norbeit bakar bat baizik: hi!
	— Alta! hiltzean ez naiz arima baizik izanen!
	— Hiltzean zer gertatuko den... Misterioa! Hemen hire gorputzean bizi haiz eta gorputza gabe ezin bizi. Han Jainkoa baitan biziko haiz, Jainkoaren begiekin ikusiko duk eta Jainkoaren beharriekin adituko.
	»Bertzalde, ez baituk bertze bizi hartan ez egunik, ez urterik, ez menderik, bainan bai Eternitatea: lurreko gorputza galtzean, jauntziko duk ezin-hilezko hura; bainan noiz? Nola?
	— Eta nolakoa izanen da gorputz hori?
	— Hemengoa lur, hangoa zeru. Hemengoa hazia, hangoa landarea. Hemengoa ilunbe, hangoa argi. Hemengoa pairakor, hangoa ezin-paira. Hemengoa hilkor, hangoa ezin-hila.
	»Beraz, erran bezala: erabil hire gorputza, Jainkoak nahi bezein handizki, arta-zak, garbi atxik eta osasunean begira; hire gorputza ez baituk zerukoaren urrungo geia baizik.

* * *

	Pena diat, Pilale, hiltzean, haurren ikaragarri eta denen okaztagarri, gorputz-hil baten uztea...
	Ehortz-zazue lehen-bai-lehen; bainan eremazue, ohore handitan, elizarat: ene betiereko Gorputz-Arimen moldatzaile eta hazi usteldu gaixo hori!...

	Aita Txi.

10-11-49

III. NEGUKOAK

Zeru-xorta

ENE BEKATUAK

	Maite ditut —hastio ere haatik!— maite ditut ene bekatuak, azkarkiago otoitz, dei eta auhen egin-arazten baitautet zerurat.
	Senti-arazten dautet lohitsuen, etsituen eta hobenetan ito guzien anaia naizela; eta ene anai dohakaben bekatu itsasotik, nihau galdua, nihau itoa, guzien minaren minez oihuak badoazkit barnetik, oihuak, deiak, otoitzak: ez nik pentsatuak, ez nik auhenkatuak, bainan hezurretan dagokigun Kristoren Gogoak.
	Maite ditut ene bekatuak, ene deuseraino jauts-araziz unkirazten baitautet Jainkoa: Jainkoa eta haren amodioa ene bekatuetan, ene bekatu barkatuetan.

	Garizuma... Egun nigartsu, egun gozoak.
	Hain da gozo bekatuez nigar egitea, Jainko odoltsuarekin nigar, gizon kopeta eder hoikien zimur ilunez, zimur ahalgegarriez.
	Euskal-kopetak, lurrerat makurtuak, herio bidetako hauts eta errautsek belztuak, beha eta argi zaizte bai argi; beha zuen bekatuetan, zuen ez deusean, Jainko bihotzaren pilpira horri.
	Garizuma... Egun nigartsu, egun gozo, egun argitzaileak!

6-6-47

KURUTZEA

	Haren besoak, bi beso gorriak orok ditugu gure bidean aurkituko...
	Ez iragan, ez egon hotz: har-zkitzue eta besarka...
	Kurutzea gabe ez da gizonentzat zeruratzerik.
	Kurutzea gabe bekatua nausi da eta bekatuak oro deramazka sekulako heriotzerat.
	Kurutzearekin aldiz zeren beldur gintazke?
	Kurutzeak du, Jesus dilindan zaukala, kurutzeak du mundua garraitu, ifernua erraustu, bekatua ezeztatu, heriotzea gainditu.
	Nun kurutzea hor bekaturik ez. Nun kurutzea hor Jainkoaren indarra, hor betiereko bizia.
	Kurutzea deneri nausi da: zeruaren eta lurraren artean ezarria izan da sekulako. Hura da zeruratzaile bakarra.
	Kurutzeak oro Jainkoztatzen ditu. Dohatsu kurutzearen itzalean elgar maite dutenak, hil ondoan ere gozatuko dute beren amodioa, Jainkoa baitan neurririk gabe eta betiereko betierean zabaldua.
	Oi agur, Kurutzea, Jainkoaren odolak bustia, Jainkoaren hezurrek apaindua!
	Agur zuri, Kurutzea, esperantza bakarra!

27-3-47

BA!

	Ez balu erran «ba» gure ama lurrekoak, ez ginen biziko.
	Ez balu erran «ba» gure ama zerukoak, ez ginen betiereko bizirat helduko.
	Biek onartu dituzte gu maitez minak, griñak ta kurutze-peko hil-ikarak eta hara heien egun beteko «ba» hartarik jalgi dela gure bizia, gure betiereko zoriona.
	Guk ez dezakegu deus; Jainkoak oro.
	Jainkoak gure «ba» ttiki hortarik aski du eta hara gure bihotzari zeruko bizia dariola eta gure indar ezdeuseri Jainkoaren beraren indarra.
	Jainkoari beti «ba» erraten baginio, ez dakigu, zion Loiolako harek, ez dakigu noraino hel gintezken.
	Zenbatek, ondikotz! diote egun batez Jainkoari «ez». Eta akabo orduan Jainkoak amestu zuena, akabo gizona...
	Burasoak, erran beti: ba.
	Burasoak, zuen semeak «ez» dionean, emozue zartako bat.

11-12-47

EUSKALDUN ELIZERI

	Zuen haurrak... zer egin ote ditutzue?
	Hainbertze baitire zuen bataio-harri xaharrean goiko bizirat sortu direnak, nun dire orai?
	Nun dire muttiko begi-erne hoik guziak? Nun nexkaño irrikari xoxo hoik guziak?
	Hor ditutzue frango, aspaldiko kadira ta galerietan, hor ditutzue igande oroz: handituak, prestutuak, zentzutuak...
	Bainan bertzeak?... Nun dire bertzeak?
	Heldu den astean otoitzak eginen ditu Eliza sainduak hartarik kanpo bizi direnentzat.
	Euskaldun Elizak, otoitzak egin zuek ere, zuetarik kanpo nunbait dabiltzanentzat: Parisen, Kalifornian, Arsentinan ala nik dakita nun...
	Euskaldun Elizak, otoitzak egin, egin ahalak oro egin: zuen haur guzi guziak zerurarazkitzue, hek urrungo bazterretaraino segituz ta zainduz, hek Jainkoaren ta euskaldungoaren amodioan bat eta osoki bat atxikiz.
	Euskaldun Elizak, euskaldun apezak, euskaldun aitamak, zer diozue Jainkoari ihardetsiko... azken egun hartan?
	«Zuen haurrak... zer egin ote ditutzue?»

15-1-48

EZIN!

	«Nahi, nahi eta nahika!... Nahi nikek bai Jaunaren nahia egin, bainan ezin...»
	Ezin?... Hik bezenbat zentzu bazukan Pattin Piruen xahako famatuak:

		Merkatutik andarka heldu zukan Pattin
		Zangoak arin arin, moltsa dilin-din-din.
		Zurrut eta zurrutan Piruteiko Pattin
		Heldu zukan etxerat xahakoarekin.

		Noizbeit hasi duk Pattin, ai zer mila sorgin,
		Larderia gorrian xahakoarekin.
		Gauzo hunek baitzukan azken ttinta egin,
		Azken hatsa igorriz, erran ziok: ezin...

	Xahako hutsetik arnorik ez. Xahako hutsak: ezin...
	Bihotz hutsak: ezin...
	Zer ote duk bihotzean? Zer bazka ematen diok hire bihotzari?
	Otoitza gabe, gizona deusik ez. Hazkurrirrik gabe, arimak indarrik ez.
	Otoitz egin zak, funski. Har-zkik maizago Jaunaren Gorputz Odolak. Eta ikusiko duk, errex dela Jaunaren nahiaren egitea, goxo dela haren nahiaren «nahikatzea».
	Ez erran: ezin...
	Bete zak hire bihotza zeruko Arnoz, eta kantatuko duk nahigabetan, garraituko duk ezinduretan...

5-2-48

KARKAIL

		Gaitzeko tripako-mina bildu dik Galtxagorrik
		Irri-karkail ta karkailez soberasko aserik.
		Adar punter hazka zautzik debruak penaturik,
		Tripako min bildu baitik Errege Galtxagorrik.

		«Ai, ai, ziok Galtxagorrik, predika zak, fraidea...
		— Irri-karkail ta karkailez ene irriz asea!
		Aztaparretan daukaiat Euskaldun artaldea,
		Hetan nausi baituk nausi elgarren ahalgea.»

	Elgarren ahalgea!
	Ahalge zozo eta ifernuratzailea!
	Ez beha bertzeri. Ez ibil, ardiak bezala, tilin-tilin bertzen ondotik.
	Jakin zak egin behar dukana; eta egin zak.
	Jakin zak Jesu-Kristok ziona:
	«Ez baduzue nere haragia jaten eta nere odola edaten, ez duzue zuen baitan bizia izanen. Nere haragia jaten eta nere odola edaten duenak badauka betiereko bizia: eta hiletarik piztuko dut nik azken egunean.»
	Jakin zak, sinets-zak; eta egin zak sinesten dukana.
	Ez beha bertzeri. Ez ibil tilin-tilin.
	Eta ez ahalga aho-handien trufez; ez ahalga irri-karkailez; gizon bahiz, ez ahalga:
	Sarri trufak ixilduko dituk eta irri-karkailak sartuko.
	Sarri aho-handi guziak hauts eta errauts izanen dituk.
	Sarri, hartaz ahalgetu direnez, ahalgetuko duk Jesu-Kristo.
	Sarri, Euskaldun jendea burua gora zeruratzean, bertze tripako minik bilduko dik Galtxagorrik...

19-2-48

HASTIO HAUT!

	Nork erran du ez dela herrarik behar bihotzean?
	Ai! Ez nauke herraz, ez nauke tu egin beharrez...
	Behazue ba nola dabilan ixilka eta herrestan, nola den orotan sartzen, nola dituen oro biziz ta zeruz husten, nola duen orori erran-araazten: «Ez, ez eta ez!»
	«Ez!» elgarri. Eta kataskak hasten dire, etxeak nahasten, herriak gerla-intzirez eta odol-ixurtzez ondatzen.
	«Ez!» nausieri. Eta ukamiloa gora, orroaz ta osteka asaldatzen dire langileak.
	«Ez!» azpikoeri. Eta diruz hanpatuek lehertzen dituzte dohakabeak, jatekoz aseek dantza egiten dute ezindu gaixoen hezurren gainean.
	«Ez!» biziari. Eta haurrak mila ta milaka sortu gabe egoiten dire...
	«Ez!» amodioari.
	«Ez!» guzieri. Eta bihotzak ihartzen dire, etxeak errekarat joaiten, arimak ifernurat.

	Hastio haut bai, hastio! Ez naukek hire herraz; ez naukek, hik ixur-arazi nigar ta odolen itsas-indarrekin, hiri tu egin beharrez.
	Ez duk, «ez» erran-arazte hortaz, bertze izaiterik; eta hitan sinetsi duteneri ez zaiotek deus gelditzen, baizik-eta: urriki, zorigaitz eta herio...
	Ez duk izaiterik bainan hik duk, «ez» erran-araziz, hik duk mundua nahasten, hik zorigaitzen herioa hedatzen, hik jaunaren bihotza zaurtu ta odolez hustu...
	Hik diok traba egiten Jainkoari eta Jainkoaren bizi, zorion eta bakeari...
	Hastio haut, bekatua.

24-2-48

MUSUA

	Judasen musu ustela!
	Gauzik ederrena, gauzik sainduena du Judasek itsustu, usteldu, debrutu...
	Amodioz ala minez ezin mintzatuetan, musua da mintzo.
	Etxetik urrundu beharretan musuak du bihotza goxatzen, urtzen eta elgarretarat ixurtzen.
	Musuak du musuka iragan-arazten:
	ama-semetan bihotza,
	fededun adixkidetan bihotza eta arima,
	senar-emaztetan bihotza, arima eta Jainkoaren bizia.
	Hain da musua gauza ederra, gauza garbia, gauza saindua, nun haren aipatzea bera haren itsustea baita.

	Jenden arteko musua ezin aipatua.
	Jende eta Jainkoaren artekoa beraz nola aipa?
	Gauden beraz huntan. Bainan huna halere musu horren izena, gizon bakotxaren eta Jainkoaren arteko musuaren izena: Pazkoak.

18-3-48

SAGARRA

	«...eskaini zion emazteak eta gizonak jan...»
	Ametsetan bizi naizela erran dautet eta ez dela segur eskontza nik aipatu Misterio eder hura.
	Ametsetan? ez. Jainkoaren argian, Jainkoaren grazian...
	Badakit bateratzen diren bi horrek bi bekatoros direla; bainan badakit ere, grazia beren baitan izanez geroz, elgarren Jainkoztatzaile izanen direla.

	Ez du Apezak ezkontza egiten. Apeza agintzen lekukoa da. Senargaiak du bere baiaz ezkontza egiten eta emaztegaiak bereaz.
	Beren bai hortaz ematen dute elgarri Sakramenduaren grazia, Kristoren amodio bizia.
	Horren aldean erreztun, lore ta diruek ez ufa balio.

	Grazia horrek hil-arte du iraunen eta, bekatuak hilik ere, urrikiak ber-piztuko.
	Grazia horrek oro ditu etxe-xoko hortan saindutuko eta elgarren idurirat bien bihotzak moldatuko.
	Grazia hori elgar-maitatzeek emendatuko dute eta, samurtzeek berek kurutzearen indarraz barnatuko, azkartuko.

	Sagarrak oro desegin. Graziak oro ber-egin.
	Jainkoaren nahian ez dabiltzanentzat: ezkontza gauza beltza. Ezkontza kataska, esteka.
	Jainkoaren nahian, Jainkoaren argian, Jainkoaren grazian dabiltzanentzat: ezkontza zeru-bide. Ezkontza amodio, bozkario. Ezkontza zeru-seme sor-arazte, elgar laguntze eta zorionerat igaite.
	«Xaharro eta maitio» zerautan amatxi batek ñirñirka, bere jaun xaharñoari beha...

2-12-48

EGUBERRI

	Mendi-buruak eta zelaiak... Lo dago mundu zabala:
	Ardi-joareen soinu arina oten artetik dabila
	Eta gain hartan ameska dago izarren ñirñir ixila...
	Hara bet-betan harpe batetik ama-kantu bat doala:

	«Sortu zait sortu Salbatzailea: sortu da Jainko Semea!
	lo, lo maitea; lo, lo nerea; lo, lo Jesusño maitea.
	Gaua da gaua mamuz betea, hets loan begitartea:
	Utz gerokoak, utz gurutzea; lo, lo Jesusño maitea.»

	Josepek piztu suari hurbil, etzan du bere haurñoa;
	Haren azpirat, ohako gisa, bildurik hor den lastoa.
	Gure lohian, gure gaupean, horra Jaun Goiko lañoa!
	Goxa zazu ba: sarri gaixoa maitez hiltzerat baitoa.

	«Sortu zait sortu Salbatzailea: sortu da Jainko Semea!
	Lo, lo maitea; lo, lo nerea; lo, lo Jesusño maitea...»

	Nigar-nigarka baitago Haurra, luzatuz bere eskua.
	Amak hartzen du bere besotan, eskainiz bular saindua:
	Ama-semeen begia dago elgarretarat urtua
	Eta kopetan emaiten dio, Jesusi, lehen musua...

	«Gaua da gaua mamuz betea, hets loan begitartea:
	Utz gerokoak, utz gurutzea; lo, lo Jesusño maitea.»

22-12-49

GEROARI BURUZ

Mundu guziko euskal-anaier bihotz bihotzez: urte on!
Mende jendeak dabilzkan Hari denak bat deika gauzkion,
Bazter guzien nahaste huntan Euskal-Herria xut dagon.

Aintzinekoek jasan dituzte gaitzeko etsai-oldarrak:
Euskal-mugetan zuritu dire frango jendeen hezurrak...
Zer egin dire, zer egin ote orduko gure indarrak?

Joan mende hoitan Euskarak eta mendiek ginen zainduak.
Hara nun orai gezur lohiak orotan diren sartuak...
Jo ote dauku etsigarriko euskal-ehorzten orduak?

Mende jendeak dabilzkan Hari irrintzinaka gauzkion:
Gure gazteen behakoari lehengo Sua pitz dezon,
Erdal-itsaso nahasi huntan Euskal-Herria xut dagon.

Bertze mendeak sortu eta hil. Hilen da gaurko mendea...
Oro galdurik badugu beti azken indar bat: etxea!
Bai eta haren azpiko-harri: ezin garraitu Fedea.

Denen errausle galerna eta erauntsi-gau tzar beltzetan,
Kuku ditela euskal-etxeak euskal-lurren zimurretan,
Xuri ta gorri irriz aitzeko goizaren lehen garretan...

Mundu guziko euskal-anaier bihotz bihotzez: urte on!
Gauden otoizka eta denak bat Euskal-Herria xut dagon,
Mundu guzirat hedatuz beti: su, argi eta zorion.

* * *

	Gure aspaldiko arbasoak munduari hetsirik zauden eta gogor: ainitz kanpotar dute garraitu, bainan nork ihardoki luzaz itsasoari, nork beti bentzun etsai-uhain hiltzaileak?
	Jainko-Semea ez balitz agertu, itoak eta erraustuak izanen ginen engoitik.
	Harek eman dauku bihotzean sinestea; eta sinesteak, kanpotar-itsasoari gogor egoiteko partez, haren gainean ibil-arazi gaitu, haren gainean eta mende-jenderi nausi.
	Euskaldun ba, bainan gizon guzien anai. Euskaldun egon ba... bainan zeru-lurrak dabilzkan hari josirik egonez; eta ez: odol ixuriz ta iragaiten diren euskal-lurkerier erroki aztaparkatuz.

	Urte on! herriko anaieri: maita gero-ta-geiago zuen xokoñoa, munduaren hobeki maitatzeko.
	Urte on! urrungoeri: gero-ta-geiago aipatuak ta bilduak zaiteztela!
	Urte on! Maita etxea, beira sinestea.

	O.N.U. biltzar handi hartarat neskatxa bat jin zaiote agurka mundu guziko banderak bere zaian zauzkala... eta neskatxa hori: euskal-lurreko alaba, Bazterrech deitua.
	Bihotza euskal-lur ta mintzoari zain guziez lotua, bihotza mundu zabala bezein zabal, goazen, euskal-semeak, geroari buruz.

30-12-48

DEIA

	Aldudeko gainak bezein handi, arin eta kartsu...
	Miarritzeko itsasoa bezein barnez zabal eta zabalago...
	Begietan: mendi-elurren garbi hura eta itsas-mugaren neurri-gabe hura...
	Mugerreko Apeza... Behin ikusi dut eta behin-betikotz maitatu.
	Igorri zautan berriki liburu bat, erdaraz hunela mintzo zena:
	«Gizonek bezala, Herriek ere behar dute Jainkoaren deiari jarraiki.
	»Jainkoaren dei horri «ez» dion Herria hiltzen da.
	»Jainkoaren deiari jarraikitzen zaionak irauten du; eta bere izaitea begiratuz, bere izaitea zabalduz, Jaunaren Erresuma hedatzen ari du bertze Herrietan barna.
	»Herri eta jende-mota bakotxaren bidez, Jainkoak badio munduari zerbeit eman nahia:
	»ez du beraz Herri bakotxak gizontasun-eskasez bere jitea ukatu behar, ez eta handitasun-gosez bertzeak zangopilatu behar.
	»Behar du aldiz ezagutu bertze Herriak ere zerbeitetarat deituak direla; eta behar ditu lagundu Jaunaren Erresumaren eraikitzen,
	»Gutarik geienak, beren eginbideak betez bakarrik, ohart-gabean dire Jainkoaren dei horri jarraikitzen.
	»Bertze batzuek barna sentitzen dute.
	»Batzuek, argi eta fede gutiegiz, Herria makur-arazten dute, Jainkoak deitu alde hortarik.
	»Bainan bertze batzuek, beren indar, min eta otoitzez, Jainkoak deitu alde igan-arazten dute beren Jendea eta makurtzaile hoik ere zerurarazten.»
	Mugerreko Apeza, orai Jainkoa baitan baitzare, sar euskal-bihotzetan eta galda zozute:
	«Nor behar zaio ontsalaz Jainkoaren dei horri ohartu eta nork behar du euskal jendea deitu-alderat igan-arazi?
	Erdal-bidea har-araziz, bere Dei bereziari jarraik-arazten da ote?
	»Zertarat deitua ditake euskal-jendea? Ez ote gain-gainetik sinestearen eta etxearen, nahasmendu guzien gatik ere, azkar atxikitzerat? Ez ote seme ainitzen munduz mundu igortzerat eta heien bidez munduzabalean sineste eta anaitasun hedatzerat?
	»Zer indar bihotzean, eta zer argi gogoan emaiten zaiote gure gazteri, Dei horri ihardets dezoten? Sakelak huts doatzi... Eta bihotz-gogoak aski beterik ote dituzte, munduari ihardukitzeko eta haren Jainkorarazteko?»...
	Mugerreko Apeza, apez kartsu eta jakintsua, entzun-araz zerutik Euskal-Herriari Jainkoaren deia.

23-2-50

HAMEKA POTTOKA

	«Kamelutan urrundik jinak, hiru gira...»
	Guk ez dugu kamelurik... eta halere aurkitu behar Jesus: ezin-sendatu minen sendagailua, nahas-mahasi bihotzen bake gozoa, osoki galduen zeruratzailea...
	Guk ez dugu kamelurik... eta zerurako bidea, bide luze ta nekea, bide patar ta trabez betea... Hiru etsai, hiru traba handi baititugu: mundua, debrua eta gu... Hiruak handi, hirugarrena handiena.
	Guk ez dugu kamelurik... bainan baditugu hameka pottoka... bai, hameka pottoka barnean...
	Maizenik uzten ditugu zoin bere alde joaterat; eta hameka aldetarat tirabirakatzen daukute gure barne gaizoa, tirabirakatzen, nahasten, ahultzen... eta indarrik gabe gaude, bideko trabak ezin gaindituz...
	Ai! emaiten baginiote nahikundea hameker gidari eta nahikundeari Jesus Jauna hel-buru...
	Jesusen aurkitzea, bizi huntako egitekorik beharrena, egiteko bakarra: bake, ontasun ala zorion bila ari garenean, Jesusen itzal batzuen ondotik baigabiltza...
	Beraz bil ditzagun gure barneko indar guziak, hez ditzagun ta Jesusen ganat ibilaraz gure hameka pottokak.
	Amodio indarrari (barneko pottoketan zaintsuen horri) emogun begi-ñiñikoan: Jesus.
	Gure herra-indarrari emogun bazkatzat: Jesusen etsaia, Jesusen hiltzailea, bekatua. Gutiziari: Jesus iduri bilakatzeko egarria. Trixtatze-indarrari: urrikia eta Jesusen minak. Esperantzari: Jesus den zerua.
	Etsitzeari berritz (barneko pottoketan itxuxien horri): Jesusez kanpoko ezdeuskerien erdeinua. Beldurrari: Jesus ukatzailen ifernua. Hasarreari: Jesus kentzen duen gaizkia. Ausartziari: Jesusen ganako trabak.
	Eta... zirt-eta-zart goazen azotea eskuan, grazia bihotzean; goazen gure hameka pottoken berrogoita-lau zangoz, takata-takata, Jesusen aurkitzerat...

20-1-49

KONTRABANDA

	Ez izi: ez dut nehor salaturen, ez eta erranen bekatu dela kontrabanda.
	Jar gaiten apur bat supazterrean eta errazue...
	Kanpo hortan bada gaur aize ta uri eta etxe-xokoan goxo... Zoin da etxekoen ongirik handiena: diru biltzea ala elgar goxatze hau?
	Ama xaharraren bihotz higatu hori beharrik gabe kexuz betetzea eta xehatzea... ba ote ditake Jainkoaren nahia den?
	Maiteari (maite zeno) hainbertze ele goxo erran-eta, emaztea beharrik gabe bakar-bakarra uztea, loa ta bakea joanik uztea... ba ote ditake Jainkoaren nahia den?
	Haurreri arrotz bilakatzea eta beharrik gabe, musean hamar sos bezala, mendietako tarrapat hoitan etxaldearen jokatzea..., ba ote ditake Jainkoaren nahia den?
	Axerikerietan eta ilunbekerietan, zer den zuzen eta zer den makur ahanzteraino trebatzea, etxekoekin samurtzea eta kanpokoez mendekatzea... ba ote ditake Jainkoaren nahia den?
	Kontrabanda ez da bekatu. Maiz Jainkoaren nahiaren kontra ibiltzea: ba.
	Aski gaurkotz. Orroit, haatik, ez ditakela zeruetan... kontrabandan sar.

27-1-49

XARRAPO

	Ez duzuela ezagutzen Minddulin-bordako Xarrapo?
	Alta, ikusia dukezue, ba... Bide guzietan dabila: gapelua trebes, sudurra zimur, medeak bezalako keinu bat ezpainetan.
	Bere makilarekin dabila bide-bazterretako loreeri zafraka.
	Hautsa bezein hitsa du begia eta begi ilunari oro ilun...
	«Ba, ba, jende gixakoak dituk; bainan, haatik, hek ere... Ba, ba, besta ederra zukan, bainan bahindaki... Ba, ba, ederki egina duk, bainan...»
	Eta beti «bainan» eta «bainan». Beti itzal gose eta zarrapo emaile...
	Ai! zenbat minddulin eta xarrapo den bazterretan... Berak ilun eta denen iluntzen ari...

* * *

	Zu, adixkide, ez bazka ilunbez.
	Izan begia garbi, begia argi; eta beha begi indar guziez: Jainkoak bizi huntan ereini eder eta gozoeri.
	Ez iker bertzen barnea. Ez aipa auzokoen itzalak.
	Bila ilunbetan izar-ñirñirak. Aurki bertzen hobenetan xede onak, bertzen makurretan estakuruak.
	Beha etsaieri beren begien soarekin: «Heiek jasan dutena, jasan banu, zer eginen nuen? Hek bezein gaizki ikasia izan banintz, zer bilakatuko nintzen?»
	Zer nahi erranka hasi gabe, so egin zure buruari eta orroit, duzun on pixka hori, noren Odolari zor diozun.
	Ez egon burua xut jendeen neurtzen: hoinbertze grazia izan-eta, hoin saindu trixtea baitzare.
	Ez ar gaizki dabiltzaneri harrika; berma, heier ongi eginez heien ontzerat. Ongi ibil heien argitzeko, otoitz egin heien Jainkoratzeko, paira heien amodioz...
	Bai, maita-zkitzue gaizki-egileak: Jainkoaren odolaz bustiak dituzte hezur guziak, eta heien maitez hil da Jesu-Kristo.
	Maita-zkitzue gaizki-egileak: maite ditu-eta Jainkoak badago gau-egun heien begira...
	Maita-zkitzue; hain ditutzue zuen amodioaz ontzen ahal, hain ditutzue saindu handi egiten ahal!...
	Oi, bizitze hunen ederra! Eskerrak Zuri, Jauna, bizia eman baitaukuzu. Eskerrak Zuri hainbertze gaixtagin eta hobendun jasaiten baititutzu bazterretan. Eskerrak Zuri bihotz bat eman baitaukuzu, bihotz bat heien jasaiteko, heien maitatzeko, heien Jainkoratzeko.
	Bide hoitan Mindddulin-bordako Xarrapo ikusten baduzue, hari ere ez eman zarraporik, bainan bai baso bat arno eta arnoan... xortaño hau.

3-3-49

TTUL

	Irriñoka omen zagon igandean Ttulaineko nausi gaztea, Nanez: «Ai! ei! ederrak entzun ditik Xarrapok...»
	Soldadogoan, «Ttul» eman zioten lagunek izena. Aintzindari bat ikus orduko, haren daldarak!...; zeruko «Nausi xaharraz» aldiz axola guti... ez zuen-eta Hura ikusten...
	Alo! ditaken gizonik prestuena, gaizoena eta... ttulena... Burua sagar bat bezein biribil, dena irri, agur eta ukurtze: ez omen daki ere zer den hasarretzea... «Bakea! bakea! ez da holakorik.»
	Badaki arto-jorran, bainan bere haurren jaidura tzarren jorratzen, ez. Badaki auzoko aziendetarik etxeko landen begiratzen; bainan kazeta tzar eta gal-bidetarik etxekoen begiratzen, ez. Badaki «superki» lur-lantzen eta politi-molitikerian, bainan Sinestearen alde jartzen, ez.
	Zer nahuzue! ez daki hasarretzen, ez omen da ere hasarretu behar...
	Ai, Nanez Ttul!!!

* * *

	Ez, ez da egia. Hasarretu behar da. Hasarretu behar denean eta behar den heinean; hasarretu: gaizkiaren hastioz, bainan beti gaizki-egilearen amodioz.
	Hasarrea gauza saindua. Jainkoaren Beldurrak pizten eta hazten duenean.
	Ttul-ek ez du Jainkoaren beldurrik, nundik lakike haserretzen?
	Bertze guzien beldur da, nundik luke asaldatzeko kalipurik? Ttulek ttulakeri. Zuek, izan zaitezte gizon!
	Xarrapori errana, maita gaizki-egileak, bainan ez maita gaizkia, hastia azkarki gaizkia.
	Hasarre gorrian eman zaitezte haren zuen baitarik kentzeko, haren bertzetarik urruntzeko.
	Xuti eta, kopeta gora, egon ezkaratzeko ate-aintzinean. Xuti eta zain euskal-etxeak ifernu-indar eta haize galgarri guzietarik.
	Zuen semea mandrentzen hasten bazaitzue; Galtxagorri zurrutaka iretsirik, andarka sartzen ikusten baduzue:
	ez has Ttul bezala irriñoka, ez jakinez hasarretzen... eta ez utz bi biak ttulki etxeratzen...
	ez has ere Xarrapo bezala semea aztaparkatzen, bipiltzen, hastiatzen... eta ez igor bi biak etxetik kanpo...
	har aldiz Galtxagorri adarretarik eta, hasarrerik gorrienean, zafraka zazue, xehaka eta, porroxkaturik, besainka igor erreka-zilorat... Gero... har semea, seme mandren tristea, eta... basarka zazue!

17-2-49

IV. UDABERRIKOAK

Zeru-xorta

PAZKOTIK LANDA

	Pazkotik landa: Pazko, beti Pazko!
	Kristo behin piztu-ta, ezta geiago hiltzen.
	Biziak ezinduak, nardatuak, errautsean ginauden...
	Kurutze bideko odolean busti dugu bihotza eta hara Pazko goizean, hara hil-hobi zolan, bihotz barnean piztu zaikula Kristo!
	Pazkotik landa Pazko, beti Pazko!
	Txistu, jauzi eta irrintzin! Aufa, gazteria! Atera jauntzi xuritan, iduzki zirrintak bezein garbi; atera jauzika uhal gorritan, aiten sua gerriko.
	Txistu, jauzi eta irrintzin! Alleluia, hau loria! Piztu gare Kristorekin.
	Herio-bidean, ilunbetan jarria dagonik balitz oraino... Xuti, joan lasterka, garbi Odolean bihotza, joan mahain saindurat... Xuti, entzun Jondoni Petri urrikituaren solas eder hau: «Bihotzean pitz bekizue goizeko izarra», pitz bekizue Pazkoko argia.
	Eta guzi guziak joan gaitzala barneko izar horrek bekatu leizetarik loriaren loriarat.
	Alleluia, hau loria! Txistu, jauzi irrintzin...
	Kristo atzo. Kristo egun. Kristo betiere.

10-4-47

ZIRIMOLA

	Sarri udaberria. Aizeak altxatuko ditu jazko errauts eta hautsak. Aizeak joanen ditu zirimolan lur-errautsak eta lore-haziak. Hazi hoitarik zenbat eta zenbat galduren!...
	Aberatsa da Jainkoa: nasai-nasaiki botatzen ditu haziak mundu ta menden zirimola hortan; eta, ainitz galdurik ere, sortzen ba bed aski fruitu, aski abere, aski gizon.
	Badaki betieredanik hazietan zoin diren galduren eta zoin ez... Bizi gare gu, bizi gare... Eskerrak Jaunari!
	Mende-jenden zirimoletik salbu jali hazi bat, mende-jenden zirimolak joan behar errauts bat: horra gizona...
	Mendez-mendeko dantza horren artetik, zirimola itsu horren barnetik boz bat, boz bakar bat zeruraino heltzen dena.
	Mendi-gainetik besoak zabal otoitzean zagon maiz, otoitzean dago beti Jainko-Gizona.
	Eta badakigu —zer zoriona!— badakigu zer zion eta zer zen lur huntarik zeruraino zoaken hitz hura: «Abba!...»
	Abba! Aita!
	Abba: Mundu ta menden zirimola itsuan eremanak izanik ere, ez gare galduak: guri beha zaude, Aita Zerukoa... Gure gorputza bizi-herioen dantzak joanen ta errauts eginen duenean, hartuko gaitutzu, hartuko nauzu ni zeruetako Bake gozorat.
	Abba! zure nahia, zure nahiaren egitea da nere janaria. Ez badut jaten: ahultzen naiz, ttipitzen naiz eta sekulakotz galtzen. Jaten badut aldiz: azkartzen naiz, handitzen eta zeruratzen...
	Abba! Aita, gure Aita hain bihotz-eztikoa, deika gauzkitzu: beha guri, lagun gaitzazu oro zure nahiaren maitatzen; eta ikusiko dugu, gozatuko dugu, ilunbe hautan osoki goza ez daitena:
	Bakea, elgarren Amodioa, Jaunaren Erresuma eta betiereko ta denekilako Etxe xokoa.

17-3-47

OSOLENHAUSKARIA

	Ikusi bazinute ganden egunean jakintsu xahar haren begitartea! Ez zauken bozkarioz ta zoratzez: «Asmatua dut "bombe atomique" famatuaren euskal-izena...»
	Zer bozkario ta zoratzea zuketen ba, bonba hura bera asmatu duten jakintsuek! Zer bozkarioa hiru hogoi mila Japones ixtant batez erraustu dituztenek, igorriz lehen OSOLENHAUSKARIA... (hau hitza!...)
	Jainkoak egin gaitu dohatsu, gizonek dohakabe.
	Xeha, erraust, ezezta... horra fedegabeen errabia! Jainkoaren nahia hastio dute, Jainkoak derabiltza oro, gaizki egina daukate mundua.
	Guk, fededunek, ongi egina daukagu: gure Jainkoa da-eta haren egilea;
	Ezin hobeki egina: Jesu-Kristo da-eta haren Salbatzaile eta Erregea.
	Gaizkiak badire munduan, minak, zorigaitzak, itsuskeriak; bainan badugu gaitz guzien zartarazteko, errausteko, ezeztatzeko OSOLENHAUSKERIA: Fedea.
	Xeha ditzatela bazter guziak, xehaka ditzatela gure haragi hezurrak...
	Fedea nausi da. Fedeak hauts eta errauts guzietarik jalgiaraziko du «zorionezko mundu berria».

10-4-47

BIL BIL BIL...

	...bil eta bil.
	Barneko indar guzia eskuetarat, aztaparretarat joana dute: bihotza hustua dute eta ihartua, begia zuritua.
	Bil eta bil. Ezin aseak dire: sosa bil, gauza bil.
	Bihotzean ez dute geiago amodiorik, etxean ez goxorik. Dena aztapar dire.
	Ez dute maitatzen, ez dire maitatuak.
	«Zorigaitz zueri, aberatsak»!
	«Dohatsu aldiz bihotzez pobre direnak»!
	Guti izaki, bainan eman... Horra funtsezko bozkarioa.
	Eman etxekoeri amore on, kanpotarreri ongi-etorri.
	Eman esker on, eman barkamendu.
	Eman beharrean direneri diru edo gauza, zorigaitzean direneri laguntza.
	Eman bihotz histueri, argi eta fede.
	Eman eman Jainkoak bezala, bihotza Hura bezein zabal eta Haren bozkarioak betea.
	Eman, eman, eman!...

24-4-47

MAIATZA

	Xuri, gorri, on iduzkirat irriz ari, ezpainak zabalik daude loreak...
	Lore, amodio ta xori-tiruri: Maiatza.
	Guk ere, gaztek guziz, irakitan dugu bihotza. Zuhaitzak osto indarka, jendeak bihotz indarka, zeru alde gaude, iduzkiz, uriz ta zeruz egarri.
	Amodio, amodio... Zenbat doatzin birazka Ainhorat, Sokorrirat! Zenbat doatzin gain hetarat, beren izenak kaperañoan zirri-marratuz, goiko Amodioraino hel nahiz!
	Oi, Amodio ederraren Ama, zuri dago euskal-lurra, dena lore, kantu ta xori-tiruri, zuri dago amodio garbi eskatzen ari.
	Ez utz euskal-bihotzetan sartzen: ustelkeri, urriki ta zorigaitz darion amodio beltz hori.
	«Agur Mari»-en xaramelan iragan arratsetan, iragan etxez-etxe, bihotzez-bihotz, oi Amodio argi, Amodio garbi, Amodio ederraren Ama!

8-5-47

HIRUAK

	Gela xokoan zauden hiruak, elgarri beha, elgarri irriz.
	Aitamak ukurtuak haurraren begietarat, haurra dena begi aitameri kantuz: «Atta, atta... ama, ama-ma...»
	Eta biak bozez ta kontentuz elgarri beha zauden ixilik... eta... hiruak bat ziren.
	Trinitatea, hitz ilunbetsua, bainan horra zer den Trinitatea: hiruak bat, hiruak hain tinki, hain amultsuki, hain osoki bat, nun ez baitute bihotz bat eta izaite bat baizik.
	Aita ahal guzizkoa izaki-ta, munduak eta munduak egin diozka Semeari eta izar bezenbat seme-lagun.
	Trinitatea...! Gogoak ezin errana, bihotzak sentitzen du...
	Aitarekin bizi-emaile, lan-egile zaiztenak,
	Semearekin esker bihurtzen, otoitz egiten ala pairatzen duzuenak,
	Izpirituarekin maitez maite duzuenak, egon, zoratuak, zeru-alderat beha:
	«Oi Trinitate Saindu Saindua!...»

29-5-47

JAUNSKIL

	Latinez, grekaz eta markulakeriz hantua, jinen zaiku haurreko mendi-xokorat, baduela aurtengotz aski ikasirik.
	«Lo eta jan. Jan eta lo. Ikastea akabo.»

	Ez:
	Ago dena begi, dena beharri. Ago bihotza zabalik eta ikas.
	Hik bereziki, apezgaia, ikas hire mendi-xokoaren irakaspenak.
	Ikas, belarretan eta jorran ariz, ikas izerdiaren balioa. Ikas, supazterretan luze mintzatuz, jenden minak eta ametsak. Ikas, kantu xaharrak gogoan hartuz, euskal-gogoaren misterioa. Ikas guziz, xahar eta gazteak entzunez, ikas hire jendearen mintzoa, ikas nola aipa bihotz-barneko gogoetak, nola aipa arimako tira-birak eta Jainkoa.

	Irakasleak, otoi! ez galda, heldu den urrian, zuen gazteri: egin dutenetz latin eta grekarik. Galda: egin dutenetz euskal-lanik, bildu dutenetz euskal-irakaspenik. Jakin beharraren erdia liburuetan daukate, bainan bertze erdia euskaldun bihotz-mihietan eta euskaldun mendi-xokoetan.
	Jainkoaren jakitate guzia ematen badiozute ere, jakitate hori alfer, ez badakite euskaltzen eta euskal-bihotzetan sar-arazten.

	Etxekoeri, herritarreri arrotz bizitzea eta jaunskil bilakatzea: ikasle guzientzat zozokeri, apez-gaientzat bekatu...

17-6-48

MEZA

	Meza: oren-erdi bat aho-zabalka...?
	Meza: oren-erdi bat elizan iragana, ertoraren eta etxekoen ganik bakea izaiteko?
	Meza: oren-erdi bat Jainkoari xuhurki emana, zer gerta ere, haren eztitzeko... ?

	Meza... Galda zer den Meza, eskuak daldaran, lehen aldikotz aldareraino doatzin aurtengo apez berrieri.
	Meza: otoitz handia. Meza: Jesu-Kristo, Jesu-Kristo Golgota-mendian eta gure dei ta eskerren Jaun Goikoratzeko hel-bide bakarra.
	Meza: oren-erdi bateko Jainko-bihotzaren hurrupatze bat...; hurrupatze bat urrats eta lanetan, bozkario eta minetan obratzen ta osatzen dena. Mezak egun guzia du irauten, aste guzia eta bizi guzia.

	Meza: oren-erdi bateko zeruaren gozatze bat... Eta Zerua: betiereko Meza-nausi bat.
	Meza: mundu zabalaren eta diren guzien funtsa.
	Zer da ba Meza? Zer da? Ororen ofertorioan eskaintzea, oraren kontsekrazionean saindutzea, eta ororen Komunionean Jainkoratzea.
	Eta mundua zer da? Jainko eta gizonen obra: istan guziz, mende guziz eskaini behar duguna, fedearen indarraz saindutu behar duguna eta, herio guziak gaindituz, Jainkoratu behar duguna.
	Zer da bizia, zer da mundua, zer dire oro? Meza!
	Eta Meza ez badire: deus.

1-7-48

BETI GOITI

	Huna huna Salbatore! Soinu eta lore!
	Min guzien gatik ere, piztu behar gare;
			Huna Salbatore.

	Zabal zaitezte, loreak, gorri eta ori.
	Argi zaitezte, jendeak: beha doan Hari.

	Beha: zuen min guziak zeru-ke iduri...
	Beha: zuen min guziak zeru-ke iduri...

	Huna huna Salbatore! Soinu eta lore!
	Min guzien gatik ere, piztu behar gare;
			Huna Salbatore.

	Etsai-orroz eta kexuz ondatuak gaude;
	Bainan bada zeru-alde nun nahitik bide.

	Jaunari so, goazen oro; ez egon beldurti.
	Bidez-bide, lohiz-lohi, goazen beti goiti!
	Goazen beti, goazen goiti! Huna Salbatore...

2-6-49

Errak, Pilale

MUTXURDIN

	«Zer egin dauk, andere horrek?
	— Deusik.
	— Zertako erran diok ba, urrundik haatik: Ehu! mutxurdin mokofin!
	— Ori! bertzek ere...
	— Bertzek trufatuaren trufatzea, bertzek kolpatuaren kolpatzea, errex duk, Pilale, errex eta itsusi, izigarri itsusi...
	Bertzeak gaixto dituk eta zozo. Mutxurdingoa ez ote ditake, serorgoa edo ezkontza bezala, Jainkoaen nahiaren araberakoa? Eta Jainkoak nahia ez ote duk beti eder eta ezin ederrago?

	Mutxurdinak ez trufa. Beti bakarrik, dituk biziaren jasaiteko.
	Iluntzerakoan etxean sar eta... sukaldean nihor ez: ez lagunaren agurrik, ez haurren irririk; iluntzerakoan etxean sar eta nehor ezin mintza, nehor ezin besarka, nehoren bihotzean ezin ixur bere min gordea.
	Mutxurdinak ez trufa, kurutzepeko lore ixilak dituk...

	Ez trufa, bainan agur handi bat egin mutxurdineri.
	Hetan badituzkek beren faltaz, beren burua maitegiz hala egonak; ezkonduetan ere badituk beren faltaz gaizki ezkonduak.
	Ken zak, Pilale, gapelu hori burutik eta agur egin Euskal-Herriko mutxurdin guzieri:
	euskal-etxeak saindutzen baitituzte.
	beren otoitz eta ongi-eginez zaintzen eta zabaltzen baitute euskal-Arima.
	Agur, euskaldun mutxurdinak, kurutzepeko lore ixilak, eliz-itzal sainduak, euskal-lurreko Aingeruak.

	Aita Txi.

14-77-49

MAIATZEAN MUTUR

	— Maiatza: argi, lore, xori, Zertako hik... mutur egin biziari?
	— Nigarrez beteak diren, ama-begien irria! Hedoigabeko zeru urdina bezein garbia...
	Ama, egun beltzenetan, gau largarrienetan, haurrari so dagokio... irria begietan.
	Haurrarentzat ez da munduan, ez ilunberik, ez belzkeririk. Haurrak ez du mundua ezagutzen amaren begietan baizik.
	Amaren begiak beti urdin, beti irritsu, eta haurra beti dohatsu.
	Nigarrez beteak diren ama-begien irria!

	— Jaun handi edo jaun ttiki, denak norbeiten haur izaki.
	Irriz bizitzeko behar da so-egiten jakin Amaren begietan eta begiekin,

	— Irria ezpainetan maiz duenari: orok irri, oro maitagarri.
	— Urak sua hiltzen, iguzkiak elurra urtzen, irriak gerla-bideak urruntzen.
	— Betiko irria kario, hortakotz behar ainitz Amodio.
	— Zozoak eta debruak irriz ez jakin; ez burua gal, ez arima zikin, ibil beti Jaunarekin.
	— Ez dakik zer otoitz egin Jaunari? Egiok gaupetik irri. Zertako elizan... beti apal, beti uzkur, beti egon ilun eta zimur? Altxa zak buru hori, eta, Jainkoaren xoragarri, egik ezpain-begiez irri.
	— Maiatza: argi, lore ta xori. Maiatza: denak irriz Amari.

11-5-50

Errak, Pilale

KARRANKARRAKA

	«Iguzki begi-gorria mendi-gibeletik keinuka baizik-ez ari eta...
	»Etxeko patarrari behera, karranka-karran-karraka, norat hoa bain goizik, orgen gainean xutik eta zintzur-indar guziez kantuz?
	— Lanerat.
	— Zer? lanerat hoin airos? Iguzkia samin izanen duk egun: zer izerdi-urak ixuri beharko ditukan landa idor hoitan!
	— Zer uste duzu: ala... horren beldur naizela ni?
	— Ederra zaik beraz hiri bizia?... Ai, Pilale, lanerat kantuz doana Jainkoaren adiskide duk. Biziari eta biziko eginbideri irriz dagonak Izpiritu Saindua bere dik.
	— Alo ba! Ene baitan baitut nik Izpiritu Saindua? Alta, ez zait iduri, Mendekoste iraganik ere, Hamahiru-garren Apostolu bat naizela.
	— Ez, ez... Ehaiz Apostolu handi hoitarik, ez. Heieri, haundizki eta denen jakinean, jautsi zitzaiotekan Izpiritu Saindua; hiri aldiz denen ixilik eta Jaunak dakien izarian. Heiek bazituztekan beren eginbideak: mundu guziaren, predikatuz, argitzea eta Jainkoratzea; hik: lanerat joatea, lanerat gogotik joatea eta, lanerat joanez, hire gisan munduaren salbatzea.
	— Munduaren salbatzea?
	— Hire otoitzak, hire izerdiak deneri, mundu guzikoeri zaizkiotek baliatzen. Ari haiz horrela, hi bertze Fededun guziekin, mundu guziaren salbatzen eta Jainkoratzen.
	— Alaintso! hori jakinki-ta, azkarkiago ere eginen dut goizetan kantu.
	— Bai, kantu egizak, Pilale. Kantu egizak eta erakuts munduko jende mokor eta mutur guzieri bizia ederra dela.
	»Kantu egizak eta erakuts, dohatsu izaiteko, ez dela errege-bidetan ala beribil ederretan ibiltze beharrik.
	»Kantu egizak eta erakuts, Izpiritu Saindua barnean duenarentzat, lana maitagarri dela, eginbidea laketgarri eta den orga-biderik txarrena Zeru-bide zabala bezein xoragarri.
	»Kantu egizak eta hail, orgen gainean xutik, Apostolu bat bezein iguzkitsu, karranka-karran-karranka.»

Aita Txi

1-6-50

Iturria: Biziaren olerkia, Iratzeder. Gero, 1983