KOPLAK

Jean Baptiste Elizanburu

MARIA

Bertzek erran baitute
Nik baino lehen
Hainitz adituz dela hainitz ikhasten, 
Uzte dut on den
Nik dakidan bezala guziek arren 
Jakin dezaten...
Beraz aipha dezagun Maria nor den.

Aztal biribil eta
Zangar ertsia,
Eskuaren beteko zango bihia 
Ttiki ttikia,
Golkoz aberats eta lerden gerria, 
Erne begia...
Nolako panpina den horra Maria!

Erle bat da Maria
Etxe-barnean
Eta landan oro bat hari lanean 
Behar denean.
Aphaintzeko pulliki behin astean. 
—Noiz?... Igandean.
Uztai beharrik ez du soinaren pean.

Solas alegera bat
Erranagatik,
Irri freskorik baizik ez dut izan nik 
Maria ganik.
Adiskidekin ez du handitasunik, 
Bainan hargatik, 
Ez erran Mariari solas arinik.

Mariak baratzetik
Badu berea,
Udan eta neguan lorez bethea 
Errekartea.
Bere loren artean erdi gordea 
Gaxo maitea!
Bera da pullitena hango lorea.

Mariak baldin badu
Moltsa joria:
Merkatura goateko badu saskia, 
Xuri-xuria.
Arroltze lau dotzena, oilasko bia, 
Salduz guzia,
Zertako den aberats horra Maria!

Jendek erranik ere
Hala eta hola...
Maria batzuetan, ez jakin nola, 
Goibel dagola...
Bertzetan nigartto bat jausten zaiola... 
Zer zaio axola?
Baluke nahi balu aise konsola.

Igandetan Maria
Zinez panpina,
Zapata xabalekin soinmotx urdina, 
Berak egina,
Elizako bidean arin-arina; 
Mila sorgina!
Errege baldin banitz zer erregina!

ERI ALEGIAZKOA

Erran duzun bezala, Grazien maitia, 
Eritasun bat badut nik hainitz handia, 
Mafrundi eta sukhar, bat eta bertzia, 
Deus handirik eztuk, bainan gosetia.

Gaitzak ninduenean ondikotz! sesitu, 
Nere biziaz nuen betikotz etsitu, 
Biharamunean nintzen ohean gelditu, 
Jeiki nintzenekotzat bazen apetitu.

Barraiatu zenean gaitzaren berria, 
Guziek nahi zuten ikhusi eria, 
Batek erraiten zuen triste da begia, 
Bertan haren ondotik gaitza da handia!

Eriak memento hartan zer zuen pentsatzen, 
Adiskide maitia, ez dautzut erraiten, 
Gaitza nere baitharik oraino urrun zen, 
Ezen pausatu nahiz gelditua nintzen.

Jeiki eta juan behar zen infirmeriara, 
Bainan han sartzekotzat behar zen papera, 
Eman zautanean beraz Leontrek afera, 
Juan nintzen berehala erien etxera.

Athea ideki eta nik zer dut ikhusten 
Boltexur bat lasterka ni ganat heldu zen, 
Halto, adiskidea, ez duzu aditzen, 
Pasaporterik gabe ez da hemen sartzen.

Nik orduan sakelan sartzen dut eskua, 
Eta atheratzen dut paper galdatua; 
Erraiten dudalarik: Oi, mila debrua! 
Nongo presondegian othe nauk sarthua?

Boltexurra heldu da kadira batekin,
Eta erraiten darot: Jar zaite hor, Pattin! 
Nik berriz erreposta: Mila esker, Kattalin! 
Othoi fite zatozkit gosariarekin.

Oren baten buruan, huna boltexurra, 
Jauna, zer plazer duzu tisana ala ura? 
Ixil zaite, Kattalin, ez naiz trufa gura, 
Othoi emazu laster oilasko bat susa.

Eguerdi pasatu eta oren bat harekin, 
Boltexurra heldu da arrolize batekin! 
Erraiten dautalarik: Orizu han, Pattin, 
Ongi izanen zare gaurko zu hunekin.

Zoin oilarrek errun du arroltze eder hau? 
Irents nintzazke batian holako hamalau! 
Jadanik pasatu ditut aski arin bi gau, 
Heldu den gauarentzat maska ona duk hau!

Eguna pasatu eta ethorri arratsa,
Gau hortan amentsentzat ez nintzen ni lotsa, 
Etzen fite ethorri biharamun goiza, 
Beheiti jaitsi nintzen sendaturik ontsa.

Jadanik jastatu dut nik presondegi frango, 
Bainan orotan bazen zerbait asetzeko, 
Goitikuan azkar, beheitikuan flako, 
Ez nauk ni gehiago infirmeriako.

HOGOIGARREN URTHERA HARI NAIZ
	(Gazte hiltzera dohanaren kantua)

Hogoigarren urthera hari naiz hurbiltzen, 
Eta nere oinetan tonba dut ikhusten. 
Ni zertako mundura ethorria nintzen? 
Ondikotz! ez sortzea neretzat hobe zen.

Sekulan zoriona zer den jakin gabe, 
Hainitz dut nik lurrean izan atsekabe. 
Lore sortu orduko histu baten pare, 
Biziaren uztera guti naiz herabe.

Ez-ez enau izitzen ez ni herioak, 
Laster khen dezadala bizia Jainkoak! 
Sehaskan galdu ditut nere burhasoak; 
Zer diren eztut jakin etxeko gozoak.

«Aita ama maiteak, zertako mundutik 
Zerura goan zineten ni hemen utzirik? 
Ez dut nik mundu huntan izan sosegurik, 
Ez baitut ezagutu amaren musurik».

Hamazazpi urthetan, zorigaitz dorphea! 
Izar bat maitatu dut parerik gabea; 
Aingeru bat zaiteken, zeruko umea; 
Nere bihotz eritik juan darot bakea.

«Nahiz aingeru ona, ez duzun sekulan 
Munduan jakin zenbat nik maite zintudan, 
Urus zarenaz geroz Jaunaren oinetan, 
Ez nezazula ahantz zure othoitzetan».

Anaia bat banuen haurra nintzelarik, 
Soldado juan zen eta nik ez dut berririk: 
Aita amekin dela ez daite dudarik, 
Niri begira daude hirurak zerutik.

Ahituz banarama nere oinhazeak, 
Burhasoen aldera deitzen nau zortheak, 
Nork ditu arthatuko, ait'ama maiteak, 
Zuen tonba gainean nik eman loreak?

Nere gorphutz flakoa lurrerat orduko. 
Nor othe da munduan nitaz orhoituko? 
Nere ehortz lekhura nor da hurbilduko? 
Lore berririk ez da neretzat sortuko!

Mendian ur xirripa, harrien artean, 
Auhen eta nigarrez jausten da bidean, 
Izan nahi bailuke zelhai ederrean... 
Hala nere egunak badohaz lurrean.

IKHUSTEN DUZU GOIZEAN

Ikhusten duzu goizean, 
Argia hasten denean, 
Menditto baten gainean, 
Etxe ttipitto aintzin xuri bat, 
Lau haitz ondoren erdian, 
Xakur xuri bat athean, 
Ithurriño bat aldean: 
Han bizi naiz ni bakean.

Nahiz ez den gaztelua, 
Maite dut nik sor-lekhua, 
Aiten aitek hautatua. 
Etxetik kanpo zait iduritzen 
Nonbeit naizela galdua, 
Nola han bainaiz sorthua, 
Han utziko dut mundua, 
Galtzen ez badut zentzua.

Etxean ditut nereak, 
Akilo, haitzur, goldeak; 
Uztarri eta hedeak;
Jazko bihiez, ditut oraino 
Zoko guziak betheak: 
Nola iragan urtheak 
Emaiten badu bertzeak 
Ez gaitu hilen goseak.

Landako hirur behiak, 
Esnez hanpatu ditiak, 
Ahatxe eta ergiak,
Bi idi handi, kopeta zuri, 
Bizkar beltz, adar handiak. 
Zikiro, bildots guriak, 
Ahuntzak eta ardiak, 
Nereak dire guziak.

Ez da munduan gizonik, 
Erregerik ez printzerik, 
Ni bezein urusa denik; 
Badut andrea, badut semea, 
Badut alaba ere nik; 
Osasun ona batetik, 
Ontasun aski bertzetik;
Zer behar dut gehiago nik?

Goizean hasiz lanean. 
Arratsa heldu denean, 
Nagusi naiz mahainean; 
Giristino bat ona dut hartu: 
Nik emaztea hartzean; 
Ez du mehe egunean 
Sarthuko uste gabean 
Xingar hezurrik eltzean.

Piarres ene semea,
Nahiz oraino gaztea, 
Da muthiko bat ernea; 
Goizean goizik bazken erdira 
Badarama arthaldea; 
Segituz ene bidea,
Nola baitu egitea,
Ez du galduko etxea.

Ene alaba Kattalin,
Bere hameka urthekin, 
Ongi doha amarekin: 
Begiak ditu, amak bezala, 
Zeru zola bezin urdin; 
Uste dut denborarekin, 
Oraiko itxurarekin, 
Andre on bat dion egin.

Ez dugu behar lurrean.
Ongi bizirik etxean, 
Utzi laguna gosean;
Ez du beharrak sekulan jotzen 
Gure etxeko athean, 
Non ez duen mahainean, 
Otruntza ordu denean. 
Lekhu bat gure aldean.

Ene andrea Maria,
Ez da andre bat handia 
Bainan emazte garbia;
Irri batentzat badut etxean 
Nik behar dudan guzia: 
Gald'egiten dut grazia, 
Dudan bezala hasia, 
Akhabatzeko bizia.

IRAGAN BESTA BIHARAMUNIAN

Iragan besta biharamunian,
Berek dakiten xoko batian,
Lau andre hirur mutxurdin, bat alarguna, jarriak itzalian, 
Harri xabal bat belhaunen gainian, 
Hari ziren, hari ziren trukian.

Zer othe duten nik jakin nahi
Pitxarrarekin bertze jaun hori;
Zorroa du biribila, moko mehea, tente xutik egoiki, 
Xahako bat othe den nago ni, 
Hanpatua, hanpatua ederki.

Jes! nik oraino zer dut ikhusten?
Zer hegalpean dute gordetzen?
Egoitza goxo hortarik, burua alto, xahakoaz trufatzen, 
Bihotzez azkarrago zeren den, 
Kuiattoa, kuiattoa ari zen.

Handik, ximiko, hemendik irri,
Haurrak bezala jostetan ari;
Gogotik ematen dute begi kolpe bat hegal pean denari; 
Hitz bat erran gogo diote sarri 
Beharrirat, beharrirat kuiari.

Seira truk dira zazpietarik,
Tantoz orobat bi aldetarik.
Xahakoa eroria da, mokoz iphurdi, naski odol husturik; 
Kuiattoa han dago etzanik, 
Azken hatsa, azken hatsa emanik.

Gezurrik gabe goazen, Maria;
Eman jokoan ezti eztia;
Hurbil zan untzi beltz hori, dezagun edan trago bat edo bia, 
Bihotza dinat epheltzen hasia; 
Harek zuen, harek zuen grazia.

Zahagiaren seme joria,
Nun duk axtiko zorro lodia?
Gaizoa, lehen birundan zurgatu dautek odolaren erdia! 
Orai hor ago zimurrik arpegia. 
Kokoriko, kokoriko jarria.

Nahiz zeraukan azken eskua,
Mariak zuen hasi gudua:
Truk. —Jo zan. —Mariak xango, Katixak xaldun, Marixumek hirua. 
Mari-Martin, xoratu zain burua, 
Lauarekin hiruaren keinua!

Ago, Maria, othoi, ixilik,
Ez dun ikhusi nere keinurik.
Xorta bat edanez geroz begiak ñirñir, zer ez dun ahalkerik? 
Edan nezaken azkarren hortarik, 
Gatilua, gatilua betherik.

Bazakinagu, tresna makurra,
Ezdunala hik hatsa laburra.
Ez dun, ez, dionan bezala huna xurgatuz biribildu muthurra, 
Ez eta ere gorritu sudurra.
Milikatuz, milikatuz elhurra.

Apho mutxurdin moko biphila,
Zeren ondoan othe habila?
Hatz badun gibel aldean, ikhusiko dun zenbat naizen abila; 
Xuhur badun, ago, neska xirtxila, 
Ixil, ixil, ixil, ixil, ixila.

Kanak utzirik, eta tantoak,
Han zituzten han gero saltoak.
Bakharrik himen kontra, zer eginen du Man-Martin gaizoak? 
Nahiz izan azkar zango besoak, 
Hartu ditu, hartu ditu paloak.

Herriko besta arrats aphalian
Lau gatu zahar anjelusian,
Bat maingu, hirur saltoka, sorginak pujes! zohatzila bidian, 
Nik ikhusi ditut amets batian, 
Akhelarre, akhelarre gainian.

LEHEN ETA ORAl

Izan nauk ipharrera hego-aldetik, 
Iguzkiko partera mendebaletik; 
Eta diat ikusi guzien gainetik 
Inozenzia hainitz gizonen partetik.
	Abila hargatik
	Duk, egundainotik,
	Egin gabe deusik, 
Ederkiena bizi bertzen lanetik.

Munduan jarri huan injustizia 
Nagusitu zelakotz alferkeria.
Zenbait abilek ez dik denbora handia 
Beretua zutela mundu hau guzia...
	Hik, laboraria,
	Eragin hazia
	Eta bil bihia? 
Abilarentzako huan ogi xuria.

Aditu diat ere bazka onenak
Ez zituela zaldi nekatzen zenak; 
Oilo, oilasko eta oilanda gizenak 
Jaten ez zituztela hazten zituenak;
	Janari finenak,
	Arno gozoenak,
	Gauza hoberenak, 
Abilek zituztela iresten denak!

Sortzetik hiltzeraino, laboraria, 
Uztarri-pean huan hire tokia; 
Eta, beti lanean higatuz bizia, 
Hirerik ez ukeian non pausa erhia;
	Bertzena guzia.
	—Zer injustizia!
	Ikharagarria!—
Azienden herrunkan hintzen jarria.

Hogoi mendez bedere hola munduan 
Gizona gizonaren esklabo huan. 
Abilek ezarria urrezko tronuan 
Bahuan bat errege guzien buruan
	Haren inguruan.
	Alferrak ituan
	Bizi deskantsuan.
Eta gu lanarekin beti guduan.

Lagunak ez duk errex orai sinhesten 
Jenden inozentzia nolakoa zen: 
Erregeren nahia baldin hala ba zen, 
Miliunka zitian gizonak alxatzen,
	Harmak har-arazten,
	Lerroan ezartzen,
	Gerlarat igortzen...
Eta han inozentek elgar xahutzen.

Zinez zorigaitzeko denbora hetan 
Nolako miseria zen bazterretan! 
Pobreak bilusikan non nahi bidetan 
Otzak eta goseak hilak erdietan.
	Zenbat ama, hetan.
	—Haurrak besoetan
	Gaxoak errestan—
Alferrak libertzen jauregietan!!

Ethorri huan bada noizbait orena 
Gizona herrestatik alxatu uena
Eta, porroskaturik gathe zakarkena, 
Bere gizon-dretxoak hartu zituena...
	Hau gure aitena
	Duk obra lehena
	Eta ederrena.
Gizona esklabotik egin zutena.

Xoil ez dik ehun urte, lagun maiteak, 
Gizonaren herrunkan gure jartzeak. 
Lehen, batzu nagusi; esklabo bertzeak... 
Iduri aita baten ez ziren semeak (umeak).
	Geroztik jendeak
	Handiak, xumeak,
	Aberats, pobreak,
Lerro berean gaitik jarri legeak.

Ala, dadin aberats ala pobrea, 
Gizona gizonaren duk haurridea; 
Eta gu goratzeko bertzen aphaltzea, 
Gure anaiari duk laido egitea.
	Elgar aditzea,
	Elgar maitatzea,
	Eta laguntzea,
Hori duk egiazko Jainko-legea!!!

JAKINTSUNEN ARABERA
	(«ZAPATAZAINA», «GIZON ZUHURRA»)

Jakintsunen arabera nor berak du berea, 
Mundura sortu denean ekharri den zortea; 
Jainkoak nahi bezala nik maite dut nerea, 
Nahiz ez den jenden ustez zorionez bethea!

Zaharren erran ederrez nola bainaiz orhoitzen, 
Trebes heldu diren gauzak nik zuzen ditut hartzen; 
Aitak zautan irakatsi, gizon zuhurra baitzen, 
Irriz hartuz zorigaitza zorion bilhakatzen!

Denbora heldu den gisa hartuz behar denean, 
Aste guzia deramat bihotz onez lanean, 
Argitik ilhuneraino bethi lekhu berean, 
Bikhe, trukes, ezten eta martiluen artean.

Jarri banindu zorteak erregeren tronuan, 
Errege zen gerthatuko nere tresnak eskuan; 
Galduko ginuen naski biek gure tratuan; 
Egotea hobe dugu beraz garen lekuan!

Zoroak ez duenaren bethi du gutizia; 
Atsekabean bizi da nahiz bertzen ongia. 
Zuhur gisa nik baitakit labur dela bizia, 
Irriz nahi dut iragan, ahal badut, guzia!

Maite duen zikoitzari nik uzten dut urhea, 
Zilharrik ez dudanean aski baitut kobrea; 
Nahiz izan aberatsek bizi-modu hobea, 
Ez dute nik baino lehen akabatzen urthea.

Nere gisa zenbait bada, zorionez herrian, 
Alegera bizi denik zuhurtasun handian; 
Basoak eskuan eta hitz ederrak mihian, 
Gu bezalako guti da zeruaren azpian!

Mahainean lagunekin naizenean jarria, 
Naizela zait iduritzen munduko nagusia; 
Gizonik aberatsena pobre bat da handia. 
Guk bezala berak ontzen ez badaki bizia!

Jainkoak maita dezagun erran baitu... laguna, 
Behar dugu lagunentzat egin ahal duguna; 
Adixkidek arpegia dutenean ilhuna, 
Gurekin ethorriz dute kausitzen osasuna!

Hiltzen naizen egunean adixkiden bilkura 
Soka-dantzan ethor bedi ni lo nagon lekura; 
Zuhurrenak bota betzat azken hitz hauk burura: 
«Irriz leher egin-eta gan da bertze mundura!».

MILA BAT ZORTZI EHUN ETA...
	(«ARBASOAK», «ESKUARA ETA ESKALDUNAK»)

Mila bat zortzi ehun eta 
Lau etan hogoiean,
Bertsu berri hauk eman dire 
Aire zahar batean; 
Gure aitaso Kantabreak, 
Lo baitaude lurpean. 
Ez othe dire atzarriko, 
Aire hau aditzean?

Mendi gainetik hasten banaiz 
Khanta hunen khantatzen, 
Oihan zokhotik, oiharzuna, 
Zer dautak ihardesten? 
Hobietarik aitasoak 
Othe dire mintzatzen? 
Zer haiteke, hi, oiharzuna. 
Hekien oihua baizen?

Gure aitaso kantabreak, 
Mende zaharrenetan, 
Gu orai gisa hedatuak 
Alhor hautan beretan, 
Anaiak ziren: «Guziak bat», 
Mendien bi aldetan: 
Jainkoa xoilki zen errege, 
Eskualdun etxoletan.

Nork ez dituzke gure aiten 
Balentriak aditu? 
Zelhaietako zonbat etsai 
Hek ez zuten suntsitu 
Semeak aita dik iduri, 
Zeren nehork ez baitu 
Bere herrian, egundaino, 
Eskualduna garhaitu.

Larrun, Mundarrain, Altabizkar, 
Zuen hegi muthurrak, 
Mihise batek hila gisa; 
Gorde ditik elhurrak; 
Larru baletza orai ere 
Azaletik haitzurrak, 
Ikhus gintzazkek agerian 
Aita beren hezurrak.

Erreka zepho zilhoetan 
Bizi bada belea, 
Toki goretan arranoak 
Eiten du ohatzea;
Hala du mendi bizkarretan 
Eskualdunak Etxea, 
Biek handizki autelakotz 
Maite libertatea!

Zer da liburu zaharrenek 
Irakhasten dutena? 
«Hurrunegitik heldu dela 
Eskualdunen omena; 
Ez dakitela noiztik duen 
Euskuarak hastapena...». 
Zeren Eskuara baita naski 
Mintzoetan lehena.

Jakintsun batek, aditu dut, 
Nonbait erran duela: 
«Euskaldun izan baino lehen 
Gu herdaldun ginela». 
Ixilik ago ahal baduk! 
To! Jakintsun ergela, 
Ez erran guri arranoa 
Beletik heldu dela!

«Hire amaren besoetan 
Lo hagoen, haurtxoa, 
Aingeruekin ametsetan. 
Irriz hago, gaxoa; 
Erregerentzat on badire 
Phordoin eta khoroa, 
Hobeago duk hiretako 
Amattoren altzoa!...».

Nola birundan arbolari
Da segitzen itzala, 
Bakhotxak hala sor-lekhua 
Bethi maitha dezala! 
Anaiak gaituk Eskualdunak, 
Orai ere, oxala, 
Jartzen bagine «Guziak bat» 
Lehenago bezala!

APEXA ETA LOREA

Neguaz primadera zenean jabetu,
Sasi baten hegian apexa zen sortu; 
Lekhu berean baitzen lorea gerthatu, 
Gaixoek elgar zuten bihotzez maithatu!

Iguzkiak ihintza pizten duenean,
Apexa doha bethi hegalez airean; 
Nahi luke loreak segitu bidean, 
Girthoinak zertako du gelditzen lurrean?

L.— «Nere besoak ditik ihintzak zerratzen, 
Ondikotz! iguzkiak goizean urratzen! 
Zertako haiz hi bethi nitarik urruntzen?
Hi guan eta badakik, nigarrez nauk hurtzen».

A.— «Zertako nigar egin, o lili maitea? 
Egunaz iguzkia dun nere jabea; 
Goizetik lorez lore dinat nik bidea; 
Iguzkia sartzean bethi naun hirea...».

L.— «Goiz guziez adio, arratsean agur, 
Egunak luze dituk, gauak aldiz labur; 
Nere nigarrez, othoi, ez hadila samur, 
Zeren hire galtzeaz bethi nauk ni beldur...».

Iguzkiak, goiz batez, zenean agertu, 
Lorearen besoak zituen urratu; 
Bi maitek zutenean elgar besarkatu. 
Apexak haizeari hegalak hedatu.

«Haize bihotz gabea zertako herritik 
Ereman duk apexa mendien gainetik? 
Zertako duk urrundu maitearen ganik? 
Hegaztin gaixo horrek ez zian hobenik».

«Apex hegal flakoa, geldi hadi, geldi; 
Utziz bozkarioa, doluan sar hadi: 
Zertako haiz fidatu haize gaixtoari? 
Lorearen gainera lurra duk itzuli!...

A.— «Maitia, kausitzen hut lurrez eztalia! 
Jainkoak bere ganat deithu hau, lilia! 
Hi lurreko hindudan sosegu guzia;
Hil haiz!... Orai neretzat deus ez dun bizia».

Oraino iguzkia zohan inguruan 
Apexa zenean hil bere sor lekhuan... 
Izan baitzuen aski zorigaitz munduan, 
Agian Lorea du kausitu zeruan!...

AINGERU BATI

Maite dut eta ezin erran 
Aingeru bat maite dudala 
Zeru garbiak arratsean 
Izarra maite duen bezala! 
Zer! ez da bada zorigaitza, 
Mintzatu nahi, ezin mintza? 
Non nahi naizen, gogoan dut 
Gauaz, egunaz, aingeru hori; 
Urrundik frango xede badut, 
Bainan hurbildik ezin atrebi! 
Hurbildik ezin atrebi! 

Hurbildu-eta ez naiteke atrebi!
Igande bat zen ikhustean
Nik aingerua lehen aldikotz; 
Haren itxura bihotzean 
Geroztik hor dut eta bethikotz! 
Meza zen hari aldarean, 
Belhauniko zen othoitzean, 
Gero behatuz zeruari 
Agur ezti bat egorri zuen 
Aingeru bere lagunari... 
Ordu beretik maithatu nuen! 
Orduan maithatu nuen
Ondikotz! nik orduan maithatu nuen!

Ez! gehiago mundu huntan 
Esperantzarik ez da neretzat! 
Hura hain gora! ni herrestan! 
Nola gaitezke gu elgarrentzat? 
Lurra gizonen da lekua, 
Aingeruena da zerua; 
Zertako zare zu zerutik 
Lurrera jautsi, nere maitea! 
Eta zertako bihotzetik 
Hola dautazu khendu bakhea? 
Zertako, nere maitea,
Khendu dautazu bihotzetik bakea?

Ur-ondotik osto-pean
Ikharan dago gaxo lantxurda; 
Haize dorpeak ematean 
Ohi beltzarat eror beldur da. 
Maitea zutaz oroitzean 
Beldur bera dut bihotzean; 
Garbia zare, oi! behautzu 
Lohirat eror, zuk, aingerua! 
Ez beha lurra! beha zazu 
Lurra ihesiz, beha zerua! 
Ba! behautzu aingerua!
Ez beha lurra, behazazu zerua!

BIBA FRANTZIA!

Nola guk erran egun, Franzia. 
Gu hire haurren alegrantzia? 
Ama ginian hitan heria 
Etsaiek hiltzat utzia;
Hek xurgaturik odol guzia 
Apal hindagon eroria; 
Xutitu bait haiz orai, Herria, 
Biba! Biba! Franzia!

Urte guti du, gau ilhun batez, 
Lo zagolarik bere ohatzean, 
Arrano bati lotu zirela 
Berreun bele batean. 
Bentzutu zuten; ezin atxiki 
Hoinbertze etsai beltzen artean. 
Hegal bat ere kendurik utzi... 
Halare dabil airean.

Orai ikusiz arrano hori
Ez duela hil heien kolpeak 
Bainan goratuz dohala bethi 
Ikharan daude beleak, 
Denborarekin arrano horrek 
Izanen ditik egun hobeak; 
Ethorriko duk bertzen orena 
Ezen baditik umeak.

Frantzes herria laister halare 
Goratuko da lehen bezala; 
Umek amari bai ekharriko 
Belek ebatsitako hegala. 
Indar guziak bertan ezarriz 
Nork erranen du gure ahala? 
Frantzes guziek elgar adituz 
Jainkoak adi nezala!

URRUNDIK IKHUSTEN DUT

Urrundik ikhusten dut, ikhusten mendia, 
Beraren gibelean baitut nik herria; 
Jadanik dut aditzen, zorion handia! 
Ezkila maitearen hasperen eztia.

Ezkila, zer othe duk hik egun erraten? 
Urrunera zer berri othe duk igortzen? 
Mendiek hedoipetik dautek ihardesten, 
Hik errana zerura ditek helarazten.

Landako langilea, artzain mendikoa, 
Ithurriko bidean dohan neskatoa, 
Aditurik, ezkila, hire boz lainoa, 
Othoizten hasi dituk Ama zerukoa.

Nik ere dut othoizten Birjina Maria. 
Baserrietan galdu haurren gidaria; 
Neretzat othoi dezan ardiets grazia, 
Bakean kausitzeko nik egun Herria.

Mendiak utzi ditut urrun gibelean, 
Herria dut ikhusten jadanik aldean. 
Zer duk, ene bihotza, saltoka barnean? 
Othe duk huts eginen herrira heltzean?

Agur, agur, herria! Agur, sor-lekua! 
Agur, nere haurreko lekhu maitatua! 
Jainkoak aditurik haur baten oihua, 
Hire ganat duk haur bat egun hurbildua.

Mendiaren hegitik hartuz zeiharrera, 
Iduri xingola bat, aldapa behera, 
Bidexka, hi xuxen haiz jausten zelaiera, 
Xuxen ereman nezak ahaiden artera.

Bide hegiko haitza, zenbatez haurrean, 
Igandetan mezatik etxera sartzean, 
Zenbatez ez nauk jarri, amaren aldean, 
Hire adar lodiek egin itzalean!

Baratze gibeleko elhorri xuria,
Bethi duk begiratzen haurreko tokia. 
Hik bezala zertako, aldaska garbia; 
Ez diat sor-lekhuan higatzen bizia?

Bainan nere begitik nigar bat da jausten; 
Bozkarioak darot bihotza gainditzen; 
Etxekoen boza dut jadanik aditzen. 
Jainkoa, darozkitzut eskerrak bihurtzen!

Ezkila, berriz diat bihotzean pena, 
Herritik urruntzean bakotxak duena; 
Neretzat hik baihuen jo lehen orena, 
Agian hik orobat joko duk azkena.

ZEIN EDER DEN ARRATSEAN
	(«MAITE ZAITUT»)

Zein eder den arratsean 
Izar arte garbia, 
Ipharretik agertzean 
Marinelen argia! 
Bai handizki eder dago 
Zeru zola handia!... 
Zu miletan ederrago, 
Nere maite Maria!

Izarrak dire zeruko 
Aingeruen begiak 
Gizonen begiratzeko 
Jainkoak ezarriak; 
Zu bixtarat agertzean 
Histuz beren argia, 
Sartzen dire ilhunpean, 
Nere maite Maria.

Ez du hain lakhet izarrak 
Egon lekhu berea, 
Primaderan ez erleak 
Baratzeko lorea, 
Ez du hala argi-albak 
Loriatzen xoria, 
Nola ni zu ikhusteak, 
Ene maite Maria.

Maria, zure aldera 
Hurbildu bezein sarri. 
«Maite zaitut» erratera 
Ez naiteke atrebi: 
Pilpira bat bihotzean 
Beldur bainaiz abia, 
«Maite zaitut» erratean. 
Nere maite Maria.

XORI BERRIKETARIA

Sorlekua utziz geroz
Ondikotz, hala bearrez,
Yanko ona urrikalduz
Betiko nere nigarrez
Primadera hasi orduko
Arbolak estaltzen lorez,
Xoritto bat heldu da beti
Nere erritik egalez.

Neregana hain urrundik
Etortzean unatua,
Arbolarik urbillena
Du bere pausa lekua.
Aldazka goren-gorenan
Orra non den lokhartua:
Lumapean zango bat eta
Hegalpean du burua.

Pausa adi! lo egizak,
xori maitea bakean;
Atzarriak hi hire zain
Hemen nauk hire aldean.
Ur-xortakin huna hemen
Papurrak leio-gainean;
Bainan gero hango berriez
Oroit adi atzartzean.

Orhoit adi, bai, xoria,
Herri maiteko berriez.
Nere aita, nere ama,
Nigarretan nik utziez.
Mintza akit ahaidez eta,
Mintza lagun on ekiez:
Mintza nehor antzi gabe
Maite ninduten guziez.

Atzar adi, atzar bada,
berriketari habila;
Nere beldur izan gabe
Yauts adi urbil-urbila.
Erran, lehiora izan haizen,
Erradak isil-isila,
Izan ere hunatekoan
Solas-ordainaren bila.

Xoria, lo agolarik,
Ikaran nagok aidean;
Ez al da zorigaitzarik
Maite nautenen artean.
Hala balitz, othoi xori, 
Berriz herrirat heltzean,
Loretto bat nigar batekin
Pausa zak tinba gainean.

Yainkoaren ontasunak
Ez au ahantzi xoria
Non nai kausitzen duk
Aise ire janaria.
Zer behar duk? Ur xortatto bat
Bihitto bat edo bia,
Ordainez duk alegeratzen
Kantaz hik oihan guzia.

Xorittoa yoan denean
Hostoen eror denboran
Berriz ethor ez dadien
Nago beldurrez ikharan.
Ihiztaria, hartzen baiduk
Ene xoria segadan,
Utzak, othoi, gaxoa libro
Berriak ekhar detzadan.

Iturria: Bertsolaritzaren historia II, (Patri Urkizuren edizioa). Etor, 1991