OLERKI GALDUAK

Antonio Arruti

1913

AMA NESKUTSAREN SORTITZARI

Egun onetan hartu zadazu
Neskuts errurik gabia,
Biotzetikan irteten zaidan
Agur eztitsu maitia;
Egun honetan sortu ziñan zu,
Zerutar egun sentia,
Atsegintzeko negarrez eta
Zotiñez zegon ludia.

Agertu baño lenago zure
Iduri kutun-kutuna,
Zer zegon emen gizon artean
Ez bazan gau txit illuna?
Txalo bikainez izan dedilla
Goitua gaurko eguna
Beragandikan datorrelako
Gogoaren osasuna.

Gora jasorik begi malkoz ta
Itxaropenez beteak,
Nola ziraden zuri begira
Egon Ebaren semeak!
Egun onetan osoro bete
Zinduzun aien usteak,
Zabaldurikan ugari zure
Esker eta mesedeak.

Alako eran orratzak ez du
Iparraldea billatzen,
Alako eran ez intz gozua
Lur kiskalduak eskatzen,
Ez umezurtzak Ama kutunen
Gogoramena maitatzen
Egun eder au zuten bezela
Gizon guztiak opatzen.

Elurra baño txuriago, ta
Lore guztiak atzean
Ipiñirikan, o zeiñ apaña!,
Zuk arpegia agertzian,
Lilluraturik gelditu dira
Zeruan eta lurrean,
Esanik: o zein ederra gure
Miren dan bere sortzean!

Izan dedilla goitua beti
Gure Jaungoiko samurra,
Poztu dedilla malko garratzak
Irintsi dituan lurra;
Albistaturik urtu zaigula
Samin guztien elurra,
Etorri zera gugana, Miren;
Artu zaidazu agurra.

OLA-GIZONA

Ederki gure lana dijua;
      nere gogua
Gañezka daukat atsegiñez:
Burnia degu bikañ-bikaña,
      degu nai aña...
Santzo gozo bat nork egiñ ez?

Doakabeak oso gerala?
      Illuna dala
Beltz-beltz daukagun bekokia?
Aditu, gizon koldar zerana,
      Aditu dana
Ola-gizonen eresia.

Gipuzkoako meatzetatik,
      Onenetatik
Etorri zaigu gaurko mia:
Zepa gitxi du, menesta naro.
      O zein oparo
Jasoko degun lan-saria!

Ez ari, mutill, izan meatza;
      Ugari ikatza
Jaurti zak gure sutegira.
Aspoak gora! t'arretaz ori
      Noiz gori-gori
Jarritzen zaigun i begira.

Oratzar galda-galdan agona,
      Etorri ona
Jartzera aguro lirañ-lirain;
Amaika astidu polit artuko
      Dituk orduko,
Gabi astuna dek ire gain!

Asten danian indarrez bera
      Gora beera
Dana zatitu bearrean,
Ire txatarrak kenduko dizkik,
      Utziko ez dik
Loi ta zazkarik bularrean.

Zartada miñak biotzak ditu
      Beti garbitu,
Lagarik zindo ta sendoak;
Izanik arren gogor-gogorra
      Bere zigorra
Artzen du gure Jaungoikuak.

Gabia pixkor zaigu gaur ari,
      Dakar ugari
Urolak ur txit indartsua;
Aurrera, mutill, au dek sasoia!
      Au dek agoiai
Gutxitan degun erakua!

Aserre beti bizi gerala?
      Illuna dala
Ola-gizonen arazoa?
Ez dek iretzat, gizon txaldana,
      Emengo lana,
Emengo gure par-gozoa.

Ikaraz ormak jarritzen ditun
      Etorri ta jun
Emen dabillen durundia
Eresi bigun baten antzera
      Neretzat bera
Orain da guztiz pozgarria.

Ez nau beroak ikaratutzen,
      Ez naute izutzen
Emengo txinpart, su ta garrak;
Beltza badaukat nik arpegia,
      Nagola argia
Argiro dio nere parrak.

Ez dauzka neskatx gorulariak
      Bere begiak
Dauzkagun bezin poz eta alai:
Ark duan eran kirru txuria
      Orain burnia
Guk ere irundu genduke nai.

Izadiaren indar altsuak
      Gure beruak
Menperatutzen ditu sarri:
Aiñ ospetsu dan gogortasuna
      Legun-leguna
Begira nola degun jarri.

Garbitutzeko baso zatarra,
      Kentzeko larra
Burnia dute bear oso
Ikazkin eta nekazariak,
      Gizon guztiak
Bizi badute nai eroso.

Txukundu leike txara abartsua,
      Pizti lekua,
Aizkora sendo gabetanik?
Jaurti gentzake zugaitz-enborra,
      Burni gogorra,
Erdibitutzen ez badek ik?

Zuen erraiak, lur ekoitzleak,
      Nola goldeak
Erraz oi ditun zabal jarri!
Gero soroak arto ta gariz
      Mardul, ugariz
Apaintzen dira zoragarri.

Emen egiten dira dardaiak,
      Izkillo-gaiak
Zorrotz-zorrotzak et'ugari:
Sartu, kupida gabe buztartu,
      T'azpian artu
Nai gaitun etsai dollorrari.

Doakabeak oso gerala?
      Illuna dala
Beltz-beltz daukagun bekokia?
Gezur au ez dek esango gero
      Entzun ezkero
Ola-gizonen eresia.

ERBESTEAN

Egun onetan, nori neurtitzak
Bear diozkat atera?
Zertara zuen aurrera nator
Euskeraz hitz egitera?
Badakizute? Zerbait ekarri
Nairikan gaurko jayera;
Albanezake jartzera goian
Txit maite dedan Euskera.

Ainbeste izkuntza ez dirade emen
Gaurko batzarrean bitu?
Al zuan eran bakoitzak bere
Gogoak azaldu ditu.
Ta isill Euskera? Ta isill euskaldun
Zintzo bat orain gelditu?
Erroman ere noizbat bear zan
Aitor'en izkuntza aditu.

Emango diot agur samur bat
Aita maitagarriari,
Ludi zarrean eta berrian
Ezagutua zanari;
Emanik aintza guztiz bikaña
Bere Ordena danari,
Doibatzaren mall goinekora
Orain igo zaigunari.

Emango diot lore polit bat
Egonik arren neguan,
Egonik arren mendiak zuri,
Ta odei beltzak zeruan;
Lore polit bat emango diot
Likurta txit gozo duan
Euskal lorea: Maitasunak
Sortu dit nere barruan.

Egun ederra bene-benetan
Zuretzat gaurko eguna!
Begira, zuri begira dauden
Semien alaitasuna!
Gure biotzak beretzat artzen
Du zure gaurko ondasuna;
Eman deizula, Aita maitea,
Jaunak luzaro osasuna.

Ez dezu ulertzen? Ez dezu beintzat
Entzuten euskal-doñua?
Eresi erraz baten antzera
Nere neurtitza dijua;
O zein samurra dan gure euskera!
O zein ezti ta gozua!
Baña nekatu zeran bildurrez
Emen amaitzera nua.

1914

ADISKIDEARI AGUR

Galgarrizko gabean
Dagon sortaldera
Josu'ren Berri Ona
Zuaz zabaltzera;
Aren argiarekin
Zuaz ekartzera
Oker zebiltzan asko
Zeruko bidera.

Arlo bikaña dezu
Artu bizkarrean,
Pozez ta txaloka
Naukazu aurrean;
Aurrera beti zure
Bide zuzenean
Iñoiz etsi gabe lan
Asi dezunean.

Gizonak al dezaken
Lanik andiena,
Asmatu dezakegun
Gauzik ederrena,
Nere biotzak asko
Maitatzen duena,
Da zabaltzea Txinan
Gure Sinismena.

Josu'ren ibilkera
Jarraitutzen dezu,
Bialduaren antza
Ta izena dituzu;
Zein zorionekua
Adiskidea, Zu!
Nere azken agurra
Orain artu zazu.

Agur, lagun maitea;
Pozez ta negarrez
Naukazu gaur aurrean
Txoro baten legez;
Zuri begira baldin
Jartzen banaiz pozez,
Betiko juatean,
Nork negar egin ez?

Agur, izango ote da
Au azken agurra?
Ez dakigu; bakarrik
Dala txit samurra;
Degula badakigu
Bizitza laburra,
Ta urruti txit dagola
Sortaldeko lurra.

Izar goiztarra baño
Garbi ta argiago
Gure maitetasuna
Dizdiz beti dago;
Ikusten ez bagera
Lurrean geiago
Goian zu laztantzeko
Asmoan ni nago.

Agur, lagun maitea,
Pozez ta negarrez
Naukazu gaur aurrean
Txoro baten legez
Agur, zure iduria
Ez det aztuko, ez
Adiskidea, maite
Zaitudana ziñez.

1915

ERROMAKO FOROARI BEGIRA

			Euskaldun jaio nintzan
			                    (Arrese)

Uri guztien Uri-buruko
Toki miragarriena,
Edertasunez, aunditasunez
Izendatua lenena;
Urrun da urrean dauden uritan
Diz-diz daukazuna izena...
Baña zer dakust? Gezurra izan zan,
Gezurra aditu nuena?

Zu zera alako...? Zeñek onela
Usteko zindun arkitu?
Omen aundiko Foroa, nazu
Bene-benetan arritu!
Isiltasuna, bakardadea
Bakarrik Foroak ditu,
Foroko orube, jauregi lirañ
Guztiak dira zatitu.

Nun dira gizon jakintsu, zoli
Itz egiten zekitenak?
Nun dira Batzar izen ta izan
Izugarria zutenak,
Lur birarentzat epai mingarri
(Ta askotan ez añ zuzenak)
Arrotasunez itxuturikan
Erabaki zituztenak?

Isildu ziran. Erraz ezagun
Ezin da Batzar-tokia,
Mako, metarri ta arlandu puzkak
Lurra daukate estalia.
Zenbat iduri polita zana
Orañ bururik gabia!
Omen aundiko Foroa, zaude
Benetan negargarria!

Or dago Deuna zeritzon bide
Amaika aldiz aitatua;
Lotu ta atzean eramanikan
Bakaldun menderatua,
Urrezko gurdi baten gañean
Buruan zuala arua
Ortikan sartzen oi zan gudari
Garaitzallien Burua.

Ortikan ziran irteten ere
Alderdi guztietara,
Martizti sendo burni ta altzairuz
Jantzitakuak. Zertara?
Eramanikan Erromatarren
Izenak zeukan ikara,
Eramatera lur guztiaren
Ondasunak Erromara.

Ujol aundien erara zuten
Estali lur ezaguna;
Erromatarrak ziran goiak, ta
Bea zan aien laguna,
Aien uztarripean zegoen
(Ez bazan ere leguna)
Erri ziztriñen antzera orma
Zabal, sendo, bikañduna.

Aiena... baña lepo batek ez,
Ez zuan artu uztarria,
Lokarri gabe ziñan bakarrik
Gelditu, nere mendia:
Iñoiz ez zuen garaitu gure
Maite degun Aberria,
Noeren kutxa bezela goian
Egon zan Euzkal-erria.

O zeñ erreten zabala dagon
Andik gure gizaldira!
Gure etsai arro bildurgarriak
Jetxi ziraden obira,
Aitor-en seme trebeak berriz
Orañdikan bizi dira,
Aietako bat ementxe dago
Foroari gaur begira.

Orduan bezin apañ dauzkagu
Euzkaldun zelai-mendiak,
Orduan bezin landuak daude
Gure soro-sagastiak;
Ta guri itzultzen samurrago orañ
Jaunak dizkigu begiak
Euzkal-mendiak argitu zitun
Ezkero Kurutz maitiak.

Erroma, illezkor izena zendun,
Aspaldian ill ziñana,
Nun laga zendun ezpata zorrotz
Beti garaitzen zuana?
Nun dezu makill ludi danean
Agintaritza zeukana?
Aren aztarnik ere ez dago orañ
Puzkatu ta austu zan dana!

Leoi gogorren eran zinduzun
Gizon guztiak atxitu,
Zure burnizko letagin akats
Asko ludiak baditu;
Azkenik auldu ziñaden eta
Ziñaden txit elbarritu,
Zure marroen kupida gabe
Emen zinduen obitu.

Erori ziñan berriz eziñik
Igo zeunkazun alkira,
Lotsaz beterik sartu betiko
Ziñan lurraren azpira;
Pozez gañezka gizonak zure
Zorigaitzari begira,
Astindurikan uztarri zarra,
Orañ kate gabe dira.

Betikotasun guztian iraun
Bear zuala ziona
Auspezturikan, ezereztuta...
Zeñ ikasbide eder, ona!
Arrotasunak ondatu zuan
Orañ da beti gizona,
Jaunaren bildur donean dago
Amaigabe zoriona.

TRUEBA'RI

Euskalerriko Goitizlarien
      Ezin obien
Gallur-gallurra daukazuna;
Eldu zait, orra!, neretzako dan
      Pozgarrizko lan
Au dakarkidan zure eguna.

Lore bikañak jaurtirik zuri,
      Aroz iduri
Or daukazuna zamatzia,
Ez det izango biotzekua?
      Barruko sua
Orain nai nuke zabaltzia.

Ainbeste maite zuan elean
      Bizi zanean
Trueba aundiak, gozo ugari
Aintz biotzetik datorkidana
      Gaur beregana
Likurta legez, juan ari.

Arentzat dana. Beretzat alai
      Guztion nunnai
Jotzen ditugun eresiak;
Orain ordaindu bitez alako
      Bereganako
Denok genduzkan zor aundiak.

Illezkor aren lumaren bidez
      Erbestian ez
Iñor ez dago jakin gabe
Ainbeste gauza miragarrien,
      Sakon, garbien,
Euskalerria dala jabe.

Aren eresi zoragarriak,
      Nere begiak
Malkoz lañotu dituztenak,
Gure txokotik azkeneraño,
      Baltiko'raño
Dituzte eraman Euzko-izenak.

O zenbat maite zituan gure
      Atso t'agure
Zintzo, lanean makurtuak!
O zein ederki dituan jarri
      Askotan larri
Garabilzkigun itxasuak!

Zugaitz itzaltsu baten azpian
      Zeukala bian
Ibarra, goian zeru urdiña...
Auxe Truebak maite zuala,
      Onela zala
Guztiz atsegin ta jakiña.

Aldameneko errekatxotik
      Bazterra pozik
Ipintzen duan urak legez,
Aren kolkotik datozen itzak,
      Aren goititzak
Oztak poztutzen ditu ziñez.

Samur, emeki, leun biotzera
      Sartutzen zera,
Gure Trueba maitetsua,
Oitura txukun, gauza sakonak,
      Mamintsu, onak
Idatzitzeko, bai, sortua.

Euskalerriko gurutzak oso
      Polit, eroso
Dakusgu zure neurtitzetan;
Aiek erori baño lenago
      Degu naiago
Lurra austu dedin sugarretan.

Beso itzaltsuak zabaldu bitza,
      Gure bizitza
Dan zugaitz mardul ta kutunak,
Aren intzagaz zuk bezelaxe
      Nai degu ase
Danok izanik euskaldunak.

Ermita mendi-gañean dauden,
      Pozgiro zauden
Egaletako baserria,
Trueba'rentzat, o zein alaia!,
      Eresi gaia
Daukazute txit ugaria.

Jaungoikua'ren izen donea
      Onetsitzea,
Goraturik lur euskalduna
Izan zan aren arazo osoa,
      Bear gozoa!
Jarraitu bear guk deguna.

Sinismenaren ziargietan
      Garbi, leunetan
Billatu zuan atsegiña;
A! zalantzaren laño zatarrez
      Etzitzaion, ez,
Iñoiz goibeldu zeru urdiña...

Danentzat maite-maitetsua zala,
      Iñoiz etzala
Bereganatzen gorrotua,
Zenbat eresi banatu ditu
      Ta min ibitu!
Au Truebaren lan gozua!

Euskalerriko lore bikaña,
      Zeñek zuk aña
Goratu digu bere izena?
Lorak dakarzkit orain zugana,
      Zuretzat dana,
Euskalerrien anitz, omena.

Aroak orain... ni lorez nator,
      Eskerrez dator
Ama Aberria konkorturik;
Gora Trueba ospetsuari!
      Aintza berari,
Benetan diot esaten nik!

LURREKO AINGERUAK

Arren, gelditu! Arren, gugandik
Ez iges egin zerura
Aingerutxoen, orban gabien
Zoragarrizko lekura;
Ludi gaiztotik zerura baldin
Igo badezute gura,
Betor eskua zuen bitartez
Guk iritxiko degu ura.

Ibar mendiak ondatu ditun
Ujol aundien ertzean,
Zikindu gabe gelditu zaigun
Egal, erpiñ bakarrean
Zaudete zuek, zuek-gatikan
Aserre dagoanean
Samur begiak ipintzen ditu
Jaunak lurraren gañean.

Ekaitz gogor ta laño zatarrik
Ez duan ortz ederrena,
Besteren ona zurbildu gabe
Begiratzen dakiena,
Zelai baketsu muno-gabea,
Aintzira urdin ta gardena..
O zein garbi ta maitagarria
Dan umien adimena!

Zenbat arantza berez jaiotzen
Dira lurraren gañean,
Amaika kezka dirade ernetzen
Emen gure barrenean!
Baña jolasten gatx-gabekoak
Dakuskitan bakoitzean
Diot: loreak ez dira amaitu
Umeak diran artean.

Lurreko lore maitagarriak
Likurta gozoz beteak,
Landara berri zerutar intzaz
Beti daudenak ezeak:
Baldin ainbeste Done ta Aingeru
Goiak badauzkate, beak
Edergarritzat bear dituzte
Aingeru ego-gabeak.

Sarri-sarritan aingerutxuak
Egoten omen oi dira
Zeruko leio politetatik
Lur onetara begira;
Emen dabiltzan gizonakgatik
Arrotxu jira ta bira?
Lurreko euren anaiakgatik
Uste dutenak badira.

Alaitasuna noranai beti
Lagun daramazutela,
Zelai-gañean arkumetxoak
Udaberrian bezala
Zabiltzate emen, zoragarrizko
Aro gozo, leun, epela!
Poza darion iturritxo bat
Biotzean dezutela.

Atozte nigan, ene laztanak,
Atozte nigan, kutunak,
Biotz ederren jabeak, eta
Gogo garbi-garbidunak;
Umeak, izan zaitezte beti
Lurrean nere ezagunak,
Izan zaitezte gero zeruan
Maitagarrizko lagunak.

1916

EUSKAL-ABIA

Ez dek iretzat, ez den iretzat,
Askoren bearrekua
Uri galanten erdian azi
Ta atsegiñetan nastua;
Ez da zuentzat... Goratutzera
Euskal-basetxea nua,
Notiñ apalen abi bigun da
Gentzaren bizilekua.

Ez da benetan ikusgarria
Oñetatik tellatura
Azaletikan igaro gabe
Basetxearen itxura
Dauzkala aurrean arri-mall latzak
Sartzeko bere barrura:
Arri-mall latzak beti igo bear
Jungo bagera zerura.

Zure barruan agintaritza
Dauka gure Jaungoikoak,
Kristoren esi gaizkatzallean
Bizi dira barrukoak,
Zeruko bide zuzenetatik
Daramazkite orpoak
Onbide ederrez, zerutar naiez
Apaindurikan gogoak.

Begoz or bean beko gorroto
Ardaill ta iskanbill biziak,
Alkarren kaltez egun eta gau
Nar dabiltzan kutiziak;
Ta atseden goxoz uxatu bitza
Nere naigabe guztiak
Emen alboko zugaitz tantaian
Pill pill dabillen aiziak.

Orra, atarian lili bi legez
Bi neskatill euskaldunak,
Euren erdian dagon amaren
Apaingarri ta kutunak;
Aitaren poza, baldin odeiak
Noizbait badatoz illunak,
Esateraño: «alabatxoaz
Zamak ez ditut astunak».

Oitura zarren kutxa zutunik
Uin artean zaudena,
Argi ta garbi daukazuna, bein
Artutako Sinismena,
O basetxea! Benetan det nik
Maite zure ezkutapena;
Itxuraz izan arren apala
Ederra dezu barrena.

Ez dauka noski begientzako
Gauz andirik basetxeak,
(Argatik egon oi dira askotan
Barrez erritar ozteak).
Zarrak leioak, antxinakoak
Goiko ta beko ateak,
Lau orma zatar leundu ta belztu,
Dizkiotenak urteak.

Ango batasun ta ango pozkida
Datozenian batera
Egun osoko lanaz aulduta
Aita-semiak etxera!
Abegi ona ta aparia prest,
Maitetasuna gañera,
Orduan, gure basetxea, zu
Zeruko irudia zera.

Ez dek iretzat, ez den iretzat,
Arrokerian oitua
Uri aundiko seme-alaba
Atsegiñetan nastua...
Euskal-basetxe maitea, gure
Abi bigun ta gozoa.
Itzali gabe gorde zuek beti
Oitura garbien sua!

ITUR-ONDOAN

Maite det benaz esku-zabala
Goiko Jaunaren antza daukala
      Dakidalako.
Ta aspertzen ez dan iturritxo ona
Bai egun ta gau dariona
      Legez dalako.

Zabal zabalik bere esku biak,
goruntz jasota bere begiak,
      Ta arpegia alai...
Nori jaurtitzen dion eskarra,
Nori legortzen dion negarra,
      Ez du jakin nai.

Eskar gaiztoa, gogo-lilien
Ainbeste iduri ta amets garbien
      Betiko izotza,
Zori gaiztoan i[n]tzan i sortu
Bañan oraindik ez dek gogortu
      Aren biotza.

Eman, zabaldu, banatu ugari,
Eskar-beltzeko bidaztiari
      Jaramon gabe:
Nabaitutzeko gogo ta beta
Baldin baleuzka, zenbat min eta
      Zenbat naigabe!

Zenbat onera datoz eguerdi
Kiskaltzallean, neketsu, izerdi
      Patsetan bero...
Ta isillik danak aurrera doaz
Emengo ur naro, garden, gozoaz
      Aseta gero.

Isillik doaz... Ta au balitz dana!
Bada atsegiñez ere duana
      Zikintzen ura;
Egite... ez dakit, ez nuke esango.
Balute beintzat orrela izango
      On edo onura!

Goiko Jaunaren biotz samurra
Anei eskarrez oparo lurra
      Bete di-una,
Ordañez, bañan, O gure beko
Zabar abillen eskergabeko
      Biotz astuna!

Bai, egunero diz-diz egiñik
Sortaldetikan eguzkia nik
      Dakust irteten;
Gaiztakerien kate zitala,
I berriz iñoiz, auxe tamala!,
      Ez aiz eteten.

Amaitu gabe giz-eme'errua
arrano be[l]tza legez dijua
      Zeru goiera;
Emendik berriz bere garaian
Euri gozoak bear dan gaian
      Datoz lurrera.

Iturritxoa, zenbat eguerdi
Kiskaltzallean datoz izerdi
      Patsetan, bero...
Eskerge danak aurrera doaz
Zure ur oparo, garden, gozoaz
      Aseta gero.

Jaramon egin gabe iturria
Naro donkitzen dio ur garbia
      Nai dubenari
Naiz izan gizon txatxu, zistorra,
Diona arrika ordaintzen zorra
      Ongilleari.

Ondo zaudete nere begiak
(Miñez nik esan arren) itxiak,
      Ez ikusteko
Ainbeste gauza biotza samin
Jartzen dutenak, ainbeste notin
      Eskergabeko.

ILLUNABARRA

Banua; zoli ziran begiak dauzkat lausuak,
Dauzkat zeukaten arintasunaz oñak aztuak,
Ta arriturikan orain arkitzen ditut aulduak
Aritza baño sendoagoa len neuzkan besuak.

Banua; indarge nabaitutzen det biotz barrena
Sasoi obean bildurra zer zan etzekiena;
Agin-ka ari zait nere bizitza jaten zedena,
Ta adierazten guztiz urrean dagola azkena.

Azkena! baña betor nai duan garaian bera
Alai entzungo diotan berri au ekartera:
Lan eta nekez inguratuta bizi bazera
Atoz zorion-iturburuan eseritzera.

Bertatik eta pozez demaiot agur samurra,
Ez det intziriz eta negarrez utziko lurra:
Badakit bertan nere egotea dala laburra,
Badakit bera dala atsegiñak ematen zurra.

Gaztetatikan maite izan ditut euskal-mendiak
Balira legez nere lagunak, nere zatiak,
Aien aurrean idiki nitun nere begiak,
Ta ajen aurrean izango dira betiko itxiak.

Maite ditut nik mardul datozen ondorenguak
Goiko-Jaunaren bildur donean azitakuak
Asabagandik artu nituan gure ekanduak
Ardura aundiaz nere sendian dauzkat sartuak.

Utziko diot nere makil au seme zarrari
Ta agintaritza lagako diot orla berari
Esanaz zuzen agindutzeko makurtu ari
Apal, mendaro Jaungoikoaren aginduari.

Ni banatxiak, nere pipako kea bezela
Desegin zaidak, ai!, nere bizitz labur, mengela
Baña zeruruntz kea dijuan eran, orrela
Nik ere juan nai diat, antxe zenkadat gela!

Ez aztu, seme, gaztia aiz orain, ni berriz zarra
Ez dek egoten ostotsu beti zugaitz adarra,
Malats goizean zegon lorea tximel malkarra
Ikusi diat eldu baño len illunabarra.

Bukatu bear gauza guztiak asi badira
Baña gizonak zoriontsuak egiaz dira
Zartzaro onean jeisten diranak soñez obira
Gogoz igorik, uso zuria lez Donekira.

Noiz edo berriz beko ibarretik mendietara
Dator oiartzun barrura sartzen didana ikara.
Zer berri dakar? Zer dio berak? Nundik? Zertara?
Eskeintzen digu garaun berridun beko landara.

Etorri bedi lenbailen gentza badu laguna
Zorion-poza naro zabaltzen emen diguna;
Baña auen ordez baldin badakar garaun lizuna,
Madarikatu bedi datorren egun illuna.

Gora, lokarri gabeko gure mendi gañera,
Ta arretaz, ernai andik begira beko ibarrera;
Ona ta argia baldin badatoz esan, aurrera!
Gaizto ta itzalak baldin badatoz esan, atzera!

Larria benaz euskaldunentzat oraingo ordua.
Au gauza zarrak lurperatutzeko lelo zorua!
Galduko ote da gure Erri Kutun antxiñakua?
Esnatu, jaiki seme leialak. Ai, ni banua!

UDABERRIA

Ikusten danez, etzegon illa,
Lotan zegoan sortitza;
Baratza apaintzen dute loreak,
Osto berriak aritza;
Gauza guztiak, entzun balute
Bezela Jaunaren itza,
Berriztatutzen asi dirade
Bakoitzak bere bizitza.

Odei zatarren ordez zeruak
Artzen duan apañera!
Egun labur ta goibelen ordez
Luze t'alaien sarrera!
Biotz aulduen bizkorgarritzat,
Udaberria zu zera
Mirabe lorez aroatuta
Goitik bidaldua bera.

Alaitasunez beterik gogo
Kezkaz t'intziriz betia,
Udaberria, zu zera gure
Garraztasunen eztia:
Erakusteko nunbait azkenik
Ez duan Udaberria
Urteoro bein idikitzen du
Jaunak zeruko atia.

Eresi gozoz, pozez beterik
Txara abartsuen barrena
Tontorretatik laisterka datoz
Ur jolastari gardenak,
Beren ezeaz maitaro beti
Elikatzen dituztenak
Albo bietan ostotsu dauden
Altza ta lizar lerdenak.

Auxe da gure mendiak jazten
Duten soñeko bikaña!
Noren sorbaldak, zeñen burua
Ederrak aienak aña?
O gure sasoi oparotsuak,
Sagasti mardulak...!, bai
Abestutzeko bear bezela
Motela det nik mingaña.

Naiago det nik emen jarrita
Muno loratsu gañean
Ikusi nola ludia dagon
Erarik txukunenean,
Nola jolasten diran mutillak
Zelai zabal bigunean,
Soroan berriz nekazariak
Bero ta zintzo lanean.

Oi zein ederki diruditen or
Aurrean dauden etxiak,
Alor ondoan, zugaitz artean
Agerturik arpegiak,
Euren barruan bizi diranak
Bezela garbi txuriak,
Onen ekandu zar-ospetsuen
Antzera kutsu gabiak!

Euskal-itz jator berarizkoak
Neretzat oso kutunak
Aldiz dakarzki niganaraño
Egatan aize bigunak...
Euskera il zala? Ez, alajaña!
Gure etsai errai txardunak
Uste izan arren eldu zirala
Beretzat azken egunak.

Etzegon illa, burura jaurti
Zitzaion negu gogorra,
Bere semien eskar gaiztoaz
Jarri zan itxu ta gorra;
Baña semiak damututa gaur
Ordaintzen diote zorra,
Ama maitea jartzen dutela
Gazte, lirain ta bizkorra.

Naro, loreak zelaian legez,
Euskaldunen biotzian
Loreak erne dira jartzeko
Euskeraren bekokian;
Euskal-eresi samurrak sortu
Dirade gure eztarrian,
Baso itzaltsuan berez sortutzen
Diran lez udaberrian.

Betoz aguro menditar-urak
Iturri goitar gardendik
Atsegiña ta garbitasuna
Alboetan zabaldurik...
Arin datorren egun batian
Ez daukala areriorik,
Euskera garbi mintzatzen nunai
Irudimenez dakust nik.

Udaberria, udaberria
Lorez t'abestiz betea,
Gogo tamalen pozgarria ta
Makalen bizkortzallea,
Zugaz batera, betiko utzirik
Bere lo-zorro luzea,
Lorez t'abestiz orain aurkeztu
Bedi gure ele maitea.

EDERRENARI

Gotzon guztien Bakaldun ederra,
Jaunaren Ama ta Neskuts aratza,
On bide danak giltzapean mardul
      Dauzkan baratza.

Maitetasunak eskeñita zuri
Daukan ill ontan, guztiok zugana
Maitaro gatoz eskuan arturik
      Loretxu bana.

Noren buruan egongo litzake
Ain egoki t'atsegiñez betia
Nere barruan bat-batean sortu
      Zaidan loria?

Ikututzeaz bekokian zuri,
Anei artean ez dala bigarren
Agertuko da, jatorriz malatsa
      Izan ez arren.

Loreak zuri, lokatzez beteta
Zegon lekuan orbange jeikia!
Zuri loreak, giz-eme guztien
      Apaingarria!

Edertasunen iturria zera,
Garbi guztiak zugandikan datoz:
Eder-garbiak egitera gogoz
      Lenbailen atoz.

Eguzkiaren ziargien bildur
Illuntasunak igesi dijuaz.
Biotz itzalik baliteke gure
      Ama aurkeztuaz?

Alaitasuna banatzen du nunai
Pozez beterik goiak eta beak,
Likurta naro banatzen duan lez
      Baratz-loreak.

Goiko Jaunaren alaba delarik
Ona jetxi zan, eta zein gozoak
Basamortuan atera dizkigun
      Iturritxoak!

Zoragarrizko soñekoz jantzita
Lorak dituzte buruak azaldu,
Nai dute beren Bakaldun ederra
      Orla goraldu.

Ezin zenbatu litezkean txori
Gau t'egun pozez daudenak kantari
Dira atsegiñez zerutar Usoa
      Aintzatzen ari.

Ozkarbi izarrez josita dagoan
Barrura sartzen didana atsegiña
Iruditzen zait Mirenen soñeko
      Urdiñ urdiña.

Igarotzean lasterka gugandik
Usai gozodun laga du ludia,
Andik dakigu zeruruntz bidaltzen
      Likurt garbia.

Betoz loreak! Arotu nai nuke
Sorta galantaz Amaren burua,
Lorien ordez erdian jarririk
      Nere gogua.

Antxe zuretzat egun eta gabaz
Bere likurtak banatuko ditu...
Abegi onaz magalean, arren,
      Amatxo, bitu.

Ez eguzkiak suarra dalarik,
Ez ekaitzaren eras-aldi danak
Galtzen dituzte bein zure menpean
      Jarri ziranak.

Zerutar intzez arretaz guritu
Orain eskeintzen dizudan loria,
Gero zeruan landatu dezazun
      Zuri-gorria.

Zure maitasun donean bizirik
Ornitutzia zeruko baratza
Da nere leia, zuk bete zaidazu,
      Neskuts aratza!

IBAI-ERTZIAN

Astiro baña gelditu gabe
Zu beti zuaz, aurrera,
Ibai galanta, zure urak laster
Itxasoan galdutera;
Zeñek zarama? Noren besuak
Bultz egiten dizu bera?
Gure iduria, gu bezelaxe
Ezin iñun egon zera!

Jaiotzakitan asi ta gero
Unetxo bat galdu gabe
Lasterka guaz egiteraño
Eriotza gure jabe.
Zertarako orduan sutan barrena,
Balitz bezelaxe labe
Bat, daukagula mingañak esan
Oi ditu zenbait naigabe?

Baña patxadaz aurrera beti
Ibai galanta dijua,
Dauzkala alboan zume, zugaitz ta
Guri dagoan ostrua,
Aberasturik ederturikan
Bazterrak eta ingurua...
Zorionduna benetan auxen
Egiten duan gogua!

Ukatu gabe nai eta nai ez
Ai! datorkidan azkena
Ibaia legez au ere balitz
Naro, zabal ta gardena,
Ondurik bazter beartsu danak
Itandu gabe, zeñena?
Au da alperrikan ez bizitzea,
Au bizitzarik onena!

Mako bikañak bidez jarrita
Dauzkatzu zure gañean
Ain ongillea zeran ezkero,
Ibaia, gure lurrean;
Aitatu bitez onen bat egin
Dutenak euren bidean;
Eurentzat mako t'aroak beti,
Eurentzat goian ta bean.

O zein garbiro dakuskidan nik
Leiar oietan ibaia,
Etxadi, zubi, kanpantorre ta
Alboko zure zelaia:
Or zauden bezin ikusgarria,
Or zauden bezin alaia
Neurtitz auetan zeu ipinteko
Nik iduki detan naia!

Zure gañean bezin ederki
Baneuzka begietan, ai!
Euskalerriko mendi t'ibarrak,
Orduan zenbat neurtitz-gai!
Orduan pozez onei begira
Egongo nitzakela, bai,
Eresi leunaz Euskalerria
Goraturik guztiz alai.

Ur garden oiek bezin gardena
Eurak bezin ugaria
Balitz barrutik gaur datorkidan
Euskaldun neurtitz neria;
Agertutzeko zein aberatsa
Dan euskal-altxor garbia,
Agertuteko zenbat nik maite
Zaitudan, Euskalerria.

Eseri nadin emen ertzian,
Eseri nadin begira
Itxas-alderuntz gelditu gabe
Dijuan ibai garbira;
Alkarri zerbait urak ixillik
Esaten ari balira
Bezela pill pill limurituak
Bakarrik entzuten dira.

Esaten ote dituzte edesti
Biotz-esnale diranak,
Igarotako neke ta malko
Garratzen gaia ziranak,
Oraingo usteak, oraingo laister
Amaituko diran lanak...
Arretaz entzun arren ulertu
Iñork ezin dituanak?

Baña barrura dijuaz zuzen,
Sartzen dira biotzera
Nik ezin esan detan gauzatxo
Samurren bat esatera;
Begiak gero bustitzen dira,
Zotintxuren bat ostera...
Juan zaitezte, nere malkoak,
Nasturik uraz batera!

Aurrera guaz danok, gelditu
Gabe jaio giñanetik,
Menperatutzen erraz gaitun bultz
Indartsuaren aurretik;
Baña naiz izan luze naiz labur
Lagatzia nai nuke nik
Ibilli bear detan bidea
Onbidez aberasturik.

AMALAUDUNAK

	1. GOITIK

Zeñek onela daki basoa
Jazten t'apaintzen beko zelaia?
Zeñen aginduz orain usaia
Dago banatzen baratz osoa?

Luze ta zabal dakust soroa
Arto ta gariz dagola alaia,
Geldi patxadaz berriz ibaia
Aran landuen zear dijoa.

Nundikan dator nere neurtitza?
Osto belarren eran, sortitza
Neuk ote daukat ere guraso?

Ez dakit nundik datorren, baña
Bai-da au esaten didan ezpaña:
Gorago zure begiak jaso.

	2. ARTEGAZ

Egun oroko lanez nunbait auldua
Atsedenduten nagi datza ludia:
Izarrez apainduta dago ozkarbia,
Ez da nabaitzen baizik aien kiñua.

Zaratatxorik gabe baso itzaltsua,
Egak tolestuta aize jostalaria,
Nunai ixiltasuna lotan guztia...
Ez baldin bada nere biotz gaxua.

Nundikan dator entzun dedan zotiña?
Dalarik auxe guztiz laban t'ariña.
Gogua mugitzeko daukan indarra!

Dirudi itxas-barruan lagunik gabe,
Tamala ta larria dauzkala jabe,
Itotzen dagonaren azken negarra.

	3. BIAK

Batak agindu bestiak eraso,
Orain etsaiak ta laister lagunak,
Iñoiz eteten ez diran jardunak
Nere barruan oi dirade jaso.

Aldiz, bai, aldiz dirudite itxaso
Amorratuan dabiltzan sabunak,
Biamonean besarka legunak,
Balira legez seme ta guraso.

Gau t'egun beti nerekin dabiltza
Euren ezkutu ta jardunen giltza
Aspalditikan dagola nere gain.

Arretaz entzun aien jardun dana
Ta neurtitz euskal berrietan orain
Azaldu, orra nere gaurko lana.

	4. ETORRIA

Orrilleko loratik likurt atsegintsua
Erlauntzatikan berriz gozo dator eztia,
T'askotan dakust mendi txokoan ur garbia
Dariola nekatzen ez dan iturburua.

Ostoa, lora, gero sagar-ale gozua
Azi zapaldutikan mardul dator garia.
Baña nork daki nola neurtitz euskal neria
Nere biotz gaixuan izandu dan sortua?

Baldin nere neurtitzak balira apain apañak
Benetan dituztela sendo mamitsu zañak
Arrotu ni? Nereak iñoiz izan ez dira.

Nere zauri sakonen belar osasungarri,
Nere gau luzearen izar bezela, sarri
Norbaitek legun esan oi dizkit belarrira.

GAZTELU BATEN AURREAN

Nun dira gizon madarikatu
Odol-zaleak, su garrez
Igarotako leku guztia
Uzten zutenak negarrez?
Orain, eskerrak Jaunari, gure
Bazterrak osto belarrez
Ikusgarri, ta biztanle danak
Bakean dauzkagu barrez.

Batian au ta bestian ori,
Ezer gabe geienetan,
Alkarren kaltez lagun t'anaiak
Zebiltzan egin-aletan;
Eskuan ezpat beldurgarria,
Gorrotoa biotzetan,
Odola sarri lurrean eta
Inguru guztia ketan.

Obietatik jeiki zaitezte
Gudari biotz gabeak,
Ainbesti notin erru gabien
Ondamen et'eraileak;
Billela, Butron, Abendaño ta
Emengo jaun ta jabeak,
Madarikatzen zaituzte zuen
Gaurko zentzudun semeak.

Alkartasunik aundienean
Emen bizi izan diranak,
Kezkarik gabe t'ixil egiñaz
Auzoan oi diran lanak,
Lagun urkoak anai t'ezagun
Maiteak atzo ziranak,
Otso, katamotz amorratuen
Eran asten dira danak.

Utzirik soro maitaro onduak,
Utzirik nekazaritza
Orain ta beti gure gizonen
Zorioneko bizitza,
Arturik atxur ongillearen
Ordez iskillu portitza
Gudari sallak edonun dakust
Ta dantzut gorrotozko itza.

Zer dala jaiki dira lugiñak
Zer dala-ta deadarra
Mendirik mendi dijua askori
Dakarkiona negarra,
Gitxik dakite nola sortu dan
Aurrean dagon jazarra,
T'ondo zergatik ez dakitela
Antxen eurak ill bearra!

Doakabea, tripako miñez
Ez dakizu jaiki dala
Nagusi jauna, ta gaur goizean
Urduritsu dagoala?
Ai!, eztakizu zitalkeriak
Ortik jaiotzen dirala,
Egin berria dagon gaztaia
Gandik bezela gezala?

Olesik egin etziolako
Gazteago dan zaldunak,
Datozelako berandu xamar
Aurten illar, babarrunak...
Gora, mutillak! Ekin menpeko
Morroi, aide t'ezagunak,
Asetu dedin eraman ari
Bere etsaien giltzurrunak.

Burruka gorri buru gabian
Apurtzen bada burua,
Etxeko danak dakarkitela
Euren gañian...narrua,
Ez ajolarik iduki! Zuen
Anaien bizilekua
Zuen indarrez umant aundiak,
Izan da purrukatua.

O nere euskaldun anai maitiak
itxumustuan alkarri
Erasotzeko gogor ainbeste
Bider zeratenak jarri
Ixuririkan anai-odola
gure bazterretan sarri,
O zer onura dizute zuen
Zorakeriak ekarri!

Aberriaren alde izan balitz,
Izan balitz Sinismena
Zuen egintza ta zuen jazar
Gogorren zio zuzena,
Baña zertako ziran guztiak?
Ekarririk ondamena
Zuen anaien etxadiari,
Ondatutzeko zuena.

Nun dira gizon odoltsu aiek
Dollorkeriz ta su garrez
Igarotako leku guztia
Uzten zutenak negarrez?
Orain, eskerrak Jaunari, gure
Bazterrak osto belarrez
Ikusgarri, ta biztanle danak
Bakean dauzkagu barrez.

Gaztelu lirain zure burua
Arro jasotzen dezuna,
Edertasunen loreak emen
Zabaldutzen dituzuna,
Igarotako zenbait edesti
Minberatuen giltz-duna,
Iduritzen zait oroitz tartean
Darizula beaztuna!

Zure soñeko lilluragarri
Bitxiz josien azpian
Koska politez gallur lirañez
Or daukazun arpegian
Gauza beltz eta nazkagarriak
Dakuskitan bitartian,
Ezin onetsi, ezin goraldu,
Ezin maitatu, itz batian.

Dalarik guztiz eder-ederra,
Daukala azpian odola,
Orma negarrez bustietatik
Gorrotoa dariola,
Nola Butronen Gaztelua nik
goraldu nezake, nola?
Ezin aitatu lotsarik gabe
Nere mingañak iñola!

GURE UZTARGIA

Odei beltz eta bildurgarriaz
Estalita inguru dana,
Indarrik gabe zerutar argi
Motelduten dijuana,
Goian oñazkar eta zemaiak,
Bean larria ta lana...
Ama, norgana jaso begiak
Ez baldin bada zugana?

Gure begiko negar anpulu
Guztien zapi biguna,
Itun daudenen atsegiña ta
Gaixo danen osasuna;
Urraturikan atsekabeak
Demaigun illuntasuna,
Jai eguneko soñeko zuriz
Sarri jazten gaituzuna.

Zu gabe nola bizi gindezke?
Gure kutuna, zu gabe
Berealaxe sasi t'arantzak
Lirake lurraren jabe;
Aldenduta zu, gure pozkida,
Zenbat zotin ta naigabe
Zorigabea bizitza eta
Gizona zein zorigabe!

Zure lumatxo legun azpian
Dago kabirik onena
Miru zapelaitz erpedunaren
Bildurrikan ez duena;
Ugin artean, o gure kaia!,
Izarretan ederrena
Guri gau t'egun erakusteko
Zeruko bide zuzena.

Obenduriak irainten badu
Gure Jaun ta Jabia
Gorroto laiñoz estaltzeraño
Goitik datorren argia,
Ez dedin jausi zigor gogorra
Baizikan eskar berria,
Ama maitea, zu zera gure
Itxaropen —uztargia—.

Zure leinuru maitagarriaz,
Zeruko uztargia zera-
Ta, agertu zaite, zabaldu zaite
Guztiok atsegintzera;
Gizon burruka dabiltzan oiek
Ekarri itzazu bakera,
Diz-diz lenbailen, arren, egizu
Bazter batetik bestera.

Odol errekak! Uraren ordez
Odola daukate ibaiak,
Buzoka talde bildurgarriak
Dakarzki gorputz usaiak,
Erriak ume zurtzez beteta,
Illez beteta zelaiak...
Ama, dirade zure semeak,
dirade gure anaiak!

Arrokeria zapaldu zazu,
Oinperatu kutizia,
gorrotuaren ordez ipiñi
Biotz erdian bakia;
Ez bear danen kaltez agertu
Zazu laster arpegia.
Atoz ekaitzen azkena zeran
Gure zeruko uztargia!

Etsai amorruz dagoanaren
Erpetatikan atera
Ta ardi galduak biurtu itzazu
Artzai onaren mendera;
Maitasunaren lokarri deunaz
Lotu gaitzazu batera,
Zure Jesusen odolez danok
Erositakoak gera.

Zure mantupe gozoan beintzat
Nai ditugu gure egunak
Igaro, zure menpean bizi
Izan geran euskaldunak;
Euskal-errira zabaldu beti
Zure ego bigun-bigunak
Lurra kiskaltzen dagon artean
Kerizpe txit gozodunak.

Zeruko uztargi Jaunak jarria
Gure begien aurrean
Atsegiñaren ate guztiak
Itxita dauzkagunean,
Arren, kutuna, lagundu guri
Bizi geraden artean,
Baita betiko zeu ikustera
eraman, arren, iltzean.

UGIÑAK

Onuntz t'aruntz dabiltza
Ez dutela atseden
Unetxo bat ugiñak
Arkitutzen emen;
Au da bizkortasuna,
Au da, bai, oldarra
T'au da lengo lekuan
Gelditu bearra!

Usterik aurrekoak
Makalak zirala,
Usterik aiek baño
Geiago dirala,
Badijoaz aurrera,
Badijoaz... baña
Ez dute egiten baizik
Aurrekoak aña!

Arrokeriz puztuta
Zabiltzan gizona,
Atoz, une batean
Eldu zaitez ona:
Begira nola zure
Asrno t'aburuak
Darabilzkiten gora
Ta bera buruak.

Arresi kotor ezin
Dezuna gallendu
Iñoiz zuk idoroko
Bidean bazendu,
Obe da bekokia
Apalki makurtu
Seta zitalez baño
Alperrik apurtu.

ARKAITZA

Aldiz orto tartean
Aldiz ots legunak
Entzunaz, igarotzen
Ditut nik egunak;
Urdin t'itzaltsu laster
Itxasoa dago,
Baña era batean
Ni bildurge nago.

Amaika iskanbilla ta
Zapart et'eraso
Nere aldamenian
Dirade bai jaso...
Igaro ziran eta
Daukat nik burua
Igarotzeko beste
Ainbat gertutua.

Egurasten alaiki
Zebillen ontzia
Aize bolada batez
Izan da iraulia,
T'aren barruan irten
Ziranak nasatik
Itobear estuan
Maiz emen dakust nik.

Gizonen egipenak
Lirañak izanik
Ez daukate zañetan
Bear dan iraunik;
Aiek ondatutzeko
Aski da ekaitza
T'anei ekaitzen kaltez
Aski naiz arkaitza.

VOBIS... NOSSE

Esan zidaten uritik, arren,
Lenbaitlen irten ne[n]dilla
Basoan diran omen aundiko
Osasun-belarren billa;
Onuntz ta aruntz aulduta nago,
Gogoa daukat erdi illa...
Osasun-belar ederren ordez
Arantza mordollo pilla!

Egarri ni[n]tzan egiaz eta
Nai nuan nere eztarria
Bustitzeko, bai, aritz artean
Zegon iturri garbia.
Auxe tamala! Auxe benetan
dala bai negargarria!
Len iturri zegon lekuan
Tella zar basez betia...

Muga ta azkenik gabeko ondartzan
Dagon bidazti bakarra
Pozez jartzen da noski ikusirik
Erreka garden azkarra,
Zugaitz ostotsu kabiz betiak,
Nun nai lore ta belarra,
Baratz eder bat dirudiala...
Ta urreratzean... ondarra!

UDAZKENA

O nere gaurko begi beraak!
Auxen da biotz samurra
Dakuskitala berez jausitzen
Ur, intxaur, kaztain, ezkurra...
Oñazerikan ez det nabaitzen,
Ez dakit zer dan bildurra;
Zuri begira nagoalako
Daukat daukadana, lurra.

Erantzi zendun bitxi ta lorez
Jositako soñekoa,
Oinperatua daukazu zure
Udaberriko aroa,
Aize gogorren indarrez gora
Ta bera dabil ostoa
T'ezin ulertu diraden gauza
Leunak esaten dijoa.

Muno mendiak osoro ditu
Estali oritasunak,
Margo bategaz agiri dira
Aran alor-ederdunak;
Ori basoak, txit zurbilduta
Txarakadi len illunak,
Bene-benetan eldu zaizkigu
Udazkenaren egunak.

T'azkena, zeñek ez jakin ondo?
Da beti negargarria,
Bukatutzera dijuan gauzak
Ematen digu larria;
Ikututzean maite degunak
Eriotzaren atia
Uste ez degula jarritzen zaigu
Barrena artegaz betia.

T'iltzera zuaz, sortitz lenago
Zoragarria ziñana,
Etorritzean udaberriko
Egun aietan gugana;
Alaitasuna nunai oparo
Zabaldutzen zenduana
Alargunaren soñeko beltzez
Estali zerade dana.

Iltzera zuaz, eta jeistera
Lasterka zuaz obira,
Baldin luzatu bazaizu gaba
Egunak laburtu dira;
Aize epelaren ordez iparra,
Malutak jira ta bira
Neguko txori gaixoak legez
Nola dabiltzan hegira.

Azken agurra demaizut anei
Eskar zorigarriduna,
Ainbeste bider guri biotzak
Alaitu dizkiguzuna;
Zu zinjuazen bidetik baldin
Bazijuan ondasuna
Esker-oneko malkoz bustitzen
Nago zuazen eguna.

Auxen da gaurko negar zioa
Eta, nagola samurra,
Begietatik malkoak datoz
Goitikan legez elurra,
Oñazerikan ez badu soñak
Ez det esaten gezurra
Miñez gogoa dezula jartzen,
Iltzera zuazen lurra.

Soil, osto gabe, larru gorrian
Or dago baso zatarra,
Ostotxurien eran ain eze
Ta mardul zegon zumarra;
Onen adarrak astindurikan
Orain datorren iparra
Dala dirudi garailari irten
Dan eriotz-deadarra.

Albiñu luze zillarrezkoaz
Arotutako mendia
Esaten dute dirudiala
Agure buru zuria,
Pollitagoa deritxot baña
Beste baten iritzia
Dala sortitza lurpetutzeko
Erori dan maindiria.

Au da ludiko gauza guztien
Amaitu bear-bearra!
Guztiak juten badira, nola
Luzaroan egon zarra?
Sortitza alaia zeguanean
Egiten bagendun parra
Ikusirikan itun dagola,
Nork eragotzi negarra?

T'il bear orain. Onela gizon
Guztiak ilko balira,
Onez inguru danak beteta
Gero jetxirik obira!
Urbildutzean eriotzaren
Atari bildurgarrira,
Onbidez esku biak beteta
Egongo bani[n]tz begira.

Orriak legez erori arren
Nere ille t'amets guztiak,
Galtzen dirala betiko guztiz
Maite nituan ustiak,
Goiko mandio ederren baten
Nere lan eta nekiak,
Ai, ikusiko banituzke nik
Diz-diz egiten jarriak!

Sortitzak legez nai det nik utzi
Gure negarrezko ibarra,
Onela itxaron nezake eriotz
Geienentzat ain zatarra;
T'idukirikan nere ezpañetan,
Itzaltzen etzaidan parra
Igo zerura beti izateko
Zoriondun zerutarra.

ORBANGEARI

Sortu ziñaden egun onetan
Urbildutzen naiz zugana
Orban gabeko Neskuts maitatzen
Biotzetik zaitudana;
Nere itxaropen bakarra izanik,
Altsua ta samurra dana,
Egokiago nori azaldu
Nezaioke nere lana?

Zotiñez nagon tokitik goruntz
Zuzentzen ditut begiak,
Zuzentzen dizkit daukazun alki
Diztikorraren argiak;
Uxatu bada, goizeko izarra,
Nere illuntasun guztiak,
Egun onetan poztu ditezen
Goiak bezelaxe biak.

Etzera gure zorionean
Ludi gaiztoan sortua,
Arantza zorrotz artean sortzen
Dan legez lore gozua?
Atsekabeaz beteta dauden
Guztien pozkor osua,
Erruki zaitez nizaz ta neri
Luzatu zure besua.

Aintza ta lorez inguratuta
Ama maitea ikusirik
Biotza zabal jarritzen didan
Alaitasuna daukat nik;
Aztutzen zaizkit ezbear danak,
Ez det orduan zotiñik,
Ta iduritzen zait irten nuala
Itun neunkan espetxetik.

Aintza gaur zuri, Goiko Jaunaren
Alaba kutun-kutuna,
Ludiko gauza guztiak baño
Geiago maite zaituna;
Gotzon guztiak lilluraturik
Dauzkazun edertasuna,
Aulkirik gaillen ederrenian
Zauden gure Bakalduna.

Aintza zuretzat zeradelako
Guretzat aintzik onena,
Diguzulako biurtu garbi
Galdu genduan omena;
Gora guraso zarren buruak,
Poztu zaitez aitalena,
Begira lore zugaitz zarretik
Eze ta lirain irtena.

Lore benetan ederra, bere
Likurt indartsu gozua
Dagon tokitik asi ta gero
Nunai banatzen dijua;
Atsegintzen du ludia, baita
Atsegintzen du zerua.
Onetsi bedi Neskuts orbange
Zorionean sortua!

Inguru dana, bazter osoa
Lokatz zikiñez eta arri
Gogorrez emen luze ta zabal
Ikusten degula sarri,
Bide bigun bat bearrekoa
Genduan nun oñak jarri,
Baita bear zan ere lore bat
Nori begiak ezarri.

Aintza bai zuri ludiko lore
Danontzat maitagarria,
Lore bat baño egokiago
Zerana loretegia;
Ta almen guztiaz aintzatu bedi,
O Neskuts orbangabia,
Edertasunak orrela zugan
Batu zituan Jabia.

Ez aztu baña zeruan egon
Arren zerala gutarra,
Egun batean zala zurea
Orain daukagun ibarra;
T'entzun samurki, orbange sortu
Zeraden Neskuts bakarra,
Entzun gaur dar-dar dagon kolkotik
Dijuakizun negarra.

1918

EGITE ONEN BILLA

Beren obiak, beren betiko
Itsas barrenak utzirik,
Illen argi dan illargiari
Nunbait begiratu nairik,
Uin arroen bizkar gañian,
Bata bestian atzetik...
Irudimenak ikusten badu
Irudimenez dakust nik.

Alde batera Barbara deuna,
Mollarri dute bestera,
Ta datoz, sarri bizi zirala
Etortzen ziran antzera...
Urte gitxien buruan oso
Aldaturik goitik bera
Jauregi polit berridun Zarau[t]z
Ondartzan lengua zera.

Umant apalak! Itxasgañian
Ibillita jira bira,
Noizbait biar da, jetxi ziraden
Itxasuaren erdira...
Ondo dakiten ondartzara gaur
Ondo dakiten tokira
Ito ziraden asaba zarrak
Beingoan etortzen dira.

Zalbide beruntz dizdiz egiñik
Datozen uren gañian,
Arizia-ko zugaitz artetik
Datorren aize leunean,
Odeiak legez egaz batzuek,
Oñez berriz asko bean...
Orra nun diran zarauztar illak
Bata bestien aurrean!

Eta lenbaitlen bakoitzak bete
Nairik bere eginkizuna,
Arin darabill gorputz ezurruts
Eta gogo kezkaduna;
Ekin lanari munduan dagon
Artean illuntasuna,
Agertu baño lenago berriz
Mendigañetik eguna!

Biurtu dira jaioterrira,
Etorri dira batera
Egite eder bat, beren gauz on bat,
Al badute, billatzera;
Aldendu biar eguna baño
Lenago berriz ostera,
Jaunagandikan aurkitutako
Gauzen saria artutzera.

Sasi belarrez betea dagon
Sagasti landu gabian
Esku utsa baño ez da topatzen
Sagarra nai degunian;
Ale gozoak erraz aurkitu
Nai baditugu gabian,
Pillaka batu ta utzi gañera
Ondo dakigun tokian!

Etzuten noski Zarauztar askok
Egi agiri au jakin,
Etzuten gauz on egite ederren
Pillorik munduan egiñ;
Argatik orain estu ta larri
Dabiltz gora ta bera ariñ,
Eta biarra duten gauz ona
Gaxoak billatu ezin!

Zigordia-tik bata dijua
Azterturikan guztia,
Ta auxe bakarrik aurkitutzen du:
Utsa dala bere ustia;
Biar zanian egiñ ez bazan
Egite eder egokia,
Alper-alperrik izango degu
Gero negar egitia.

Auxe berbera gertatu zaio
Azaran bizi zan orri,
Daukala lotsaz arpegi illuna,
Gauz onez gogoa gorri;
Ezarri gabe, beria da-ta,
Erru gaiztorik iñori,
amorruz dio: neretzat obe
Zan ez banintzan etorri.

Nun nai zotiña, beranduegi
sortzen dan damua nun nai,
Mendilauta-tik Txiliku-raño
Alperrik entzuten dan, ai!;
Gauz onik ezin arturikan
Larri dabiltz geienak, bai,
Ez baña danak: orra nun dagon
Begira! gizon bat alai.

Goienetako mallan dirudi
Bizitzan egona dala,
Izatez edo egitez izen
Aundiaren jabe zala;
Agurgarria, mardula soñez
Benetan baldin bada ala,
Esango nuke bere gogoa
Ederragoa duala.

Or zijuala begiraturik
Eskuira ta ezkerrera,
Bere eskuetan eramateko
Zerbait Jaunaren aurrera,
Utzirik bere lagun gautarrak
Juan daitezen aurrera,
Ezin agertu lezaken pozez
Bertan gelditu da bera!

Etziran izan —azkenez dio
Jasorik bere begiak—
Etziran izan utsak bizitzan
Izan nituan ustiak;
Talde galantan igaro arren
Zuben gañian urtiak,
Lengo lekuan sendo zaudete
Nere eskuen egitiak.

Ederki zaude nik egindako
Maite zaitudan etxea,
Erri guztian zabaldutzeko
Barruan dezun bakea,
Iñoiz zeruaz ez dedin aztu
Zarautz nere erri maitea,
Iñoiz ez dezan, entzun o Jauna!,
Galdu zeruko bidea.

Onetarako beintzat zindudan
Esku zabalez nik jarri,
Onetarako San Franziskoren
Seme maiteak ekarri;
Auek erriaz bat-bat egiñik
Ta lagundurik alkarri,
Izan zindezen bientzat nere
Onginaien ezaugarri.

Askotan entzun dezu gañian
Ekaitz gaiztoen orrua
Ta askotan txori gabe gelditu
Zerade, kabi gozua;
Igaro ziran odei zitalak,
Jarri zan urdin zerua.
Baita berotu zuten berriro
Txoriak bizilekua!

Agur, irureun urte lepoan
Eukirik sendo zaudena,
Bizi luzaro! Oraindik ez da
Eldu zugana zedena,
Zu zera pozez betetzen nazun
Nere egiterik onena,
Gaur Jaunagana biurtutzeko
Daukadan itxaropena!

Agur, banua, Zure gañian
Dauzkat beti nik begiak,
Ill arren iñoiz ez ditut utzi
Euki nitun arduriak;
Opa nituan egite ederrez
Beteta nere esku biak,
Eguna dator eta banua
Artzera goiko sariak.

Erritar gizon maitagarria
Esan nor zeran, esan nor,
Jakin nai nuke nori diotan
Egite on eder au zor;
Oroimentxo bat zor ez dizunik
Emen Zarautzen ez da iñor...
Ezpaiñ gozoak idikirikan
Esaten du: Manzisidor.

GORANTZ

Gorantz dijoaz nere begiak
Gorantz dijoazkit berez;
Nik berriz ondo zergatik ara
Dijoazkitan jakin ez...
Antxen itxaron ditudan eder-
tasunen maitasunez?
Emen biotza minberatutzen
Duten arantzen bildurrez?

Gorantz begiak! Zorionean
Gau t'egun gorantz bijoaz
Era berean, biotz iluna
Zeu alaitutzen bazoaz:
Goitik datorren etetzen ez dan
Euri gozoen tantoak,
Gozatzen dizkit sarri ta garratz
Ditudan negar malkoak.

Gorantz igo zan guztion Bide
Dan gure Jesus maitea,
Erakusteko nun dagon gure
Zorioneko bidea,
Irakasleak daukan lekura
Igo dedin ikaslea,
Arranuaren atzetik alan
Dijoa arrano-kumea.

Ai!, baña argalak izan gu beti,
Ta goian egon zerua!
Luzatu arren Jaunak, guk ez nai
Luzatu gure besua...
Betiko, orduan, galduak, degu
Oraiñ miña, gero sua?
Nork daki, baldin ez bagenduke
Ama laztan bat altsua!

Ama laztan bat zeruetatik
Guri begira dagona
Ezagutzeko zer izango dan
Seme maitientzat ona,
Jaungoikuaren Ama izan arren
semetzat dauka gizona,
Artzen duala beretzat oni
Dagokion zoriona.

Atoz, esaten dio maitaro
Jesus onak gizonari,
Atoz, zuretzat daukat jarleku
Dakuszuna dizdizari,
Zure eskuetan nere laguntza,
Eta zuretzako sari
Betiko dana, baldin ekiten
Badiozu bideari.

Daukan tokia lagatzen bildur
Izan oi dan umetxoa;
Diola alperrik beiñ eta berriz
Aitak: Atoz, enetxoa;
Latza bidea nunbait, ta bera
Bildurti edo gaiztoa,
Deika dagoan aitarengana
Ura beintzat ez dijoa.

Amaren errai bigunak ezin
Utzi onela semia,
Ezin ikusi galtzeko zori
Txarrean bere maitia,
Ta dio: baldin berak ez badu
Onera nai etortia,
Nuan, tokirik ederrena da
Semia dagon tokia.

Arantzez eta zotin garratzez
Badago bete-beterik
Aspalditikan bere gañian
Ez dala ikusten lorerik
Igar mendiak legor biotzak,
Aserre berriz gañetik,
Jauna, daukala zigorra alboan...
Zer, jun gabe, egiten det nik?

Nuan, zaurien eztigarritzat
Izango du maitasuna,
Bigun samurki biurtzen dala
Biotz gogor zitalduna;
Argia, poza datozen eran
Datorrenian eguna,
Euskalerrian zabalduko da
Neugaz zoriontasuna.

Iduki arren nere mendean
Zeru ta ludi osua,
Ondo jakiñik Jaunak emanda
Neronek dedan eskua,
Gozatutzeko gizonen biotz
Arantzez minberatua,
Arantza baten gañean nai det
Iduki bizi lekua.

Arantzen ordez ugari lorak
Alboan sortuko dira,
Arritasunez dirala jartzen
Guztiak onei begira;
Arantzazuren izena jaisten
Danian erri-erdira,
Igoko dira guztiak arkaitz-
Arteko lorategira.

Ez txori polit alai dabiltzan
Zugaitz batera bestetik
Abestitxoak dakizkitenak
Udaberrian bakarrik
Ego-gabeko aingeru ezin
Egon diranak isillik
Egun eta gau urte guztian
Emen euki nai ditut nik.

Obeto berriz jagotutzeko
Maite ditudan semiak,
Aloña mendi gañetik ernai
Eukiko ditut begiak;
Alan alboko tontorretatik
Artzai arduraz betiak
Jagotzen ditu Urbian beldur-
Gabe dabiltzan ardiak.

Luze ta zabal Gipuzkoan nik
Eukiko ditut gau t'egun
Nere begiak eta geiago
Nere biotza artegadun;
Betoz nigana seme maiteak
Neu naiz beren Ama kutun
Euren artera jeitxi nintzana
Izateko beti lagun.

Betoz nigana... Aldapa latzdun
Zeruko bidea dala?
Bakarrik ango bide luzea
Artzeko bildur dirala?
Emen zerura zuzen dijoan
Jakoben armall zabala!
Emen kezka ta zotin guztiak
Isiltzen ditun magala!

Goratu, seme maiteak, zuben
Biotzak! Ez, arren, beko
Gauzen maitale zeratela, izan
Betiko zoritxarreko;
Arren, luzatu zuben besuak
amarenak artutzeko,
Ama dagoan tokian izan
Zaitezten zorioneko!

Ez nuke izan nai eskar-txarreko
Gorrotogarri dan gorra,
Gogo onez entzun nai nuke beti
Amaren dei maitekorra;
Ama laztana, zure bidezko
Esanak egiteko, orra
Biotza daukat gertu ta bigun
Len izan badet gogorra.

Bean arkitzen ez dan zorion
Opa detanaren billa,
O maite nazun Ama! Jasotzen
Det nere biotz erdi illa;
Begoz or bean naigabetutzen
Nauten gezur ta iskanbilla.
Amaren magal gozoan nere
Gogoa bizi dedilla!

Zure errukizko begiak, Ama,
Arren itzuli izkidazu,
Samiñez dagon biotz gaxoa
Gozatutzen badakizu;
Ama zera-ta, semien alde
Zuk zer egingo ez dezu?
Gure samiñak gozatutzeko
Zaude bai or Arantzan Zu!

1919

ZUGANA...

Aranzazu'ko Ama laztana,
Zugana nere begiak
Dijoaz, eta zugana ditut
Jasotzen nere esku biak;
Errukiduna zeran ezkero,
Gozatu nere zauriak...
Aspalditikan zeugan jarrita
Dauzkat nire uste guztiak!

Gogoz entzuten badezu beti
Zure semien arrena,
Entzun gaur gogoz zure aurrean
Auspeztutzen denarena;
Erruki zaite, amostu bedi
Nere gaitzaren eztena;
Erruki zaite, betor lenbaitlen
Ezbearraren azkena.

Berriz ikusi daidan maitaro
Zure arpegi gozoa,
Zure aurrean aurkeztu nadiñ
Biotz eskar onekua.
Aranzazuko Ama laztana!
Zugana nere gogoa
Biar dituan eskarren billa
Ustez beterik dijoa.

AGUR AMATXO MAITEA

	1

Zugandik aldenduta
Aspalditikan, ai!
Ezin egon, Amatxo,
Ezin egon alai;
Baña gogoraturik
Dala zure eguna,
Pozez bidaltzen dizut
Gaur agur biguna.

Zauden tokira nere
Begiak jasorik
Egunez eta gabaz
Oi ditut euki nik;
Urrungaitzez urtuta
Emen naukazu, bai,
Zugana juateko
Zorionaren zai.

	2

Gau isill ontan ernai
Nagola begira,
Lo zeuden oroitz asko
Esnatutzen dira:
Urdiñ dago ozkarbi izar
Ederrez josia
Txikitan nik ainbeste
Bider ikusia!

Kiñuka zauden izar
Biotz esnalea,
Agurtu maite dedan
Uritxo maitea,
Esan ez dala itzali
Biotzeko sua,
Eraman gaur bidaltzen
Diodan musua.

Egon arren urruti
Nere sorterria
Daukadala dirudit
Aurrean jarria;
Uri benetan maite
Zaitudana, jakin
Zure zati bat beti
Dagola nerekin.

Iturria: Olerki galduak, Antonio Arruti (J. Etxeberriaren, K. Zubizarretaren eta J. Letonaren edizioa). Elkar, 1998