ALDIZKARIETAN ARGITARATUAK
ETA BESTE

Felipe Arrese Beitia

EUSKARA ETA
FORU KANTUAK

Bizi da ama Euskera (1)

		Gernikako arbolapian, Ama euskera 
		ill ezkero, irugarren gau belia
		egiten eguala, euskeldun Seme leiala; 
		agertuten jako Aita Tubal 
		bakera barriakaz.

Iru gaubela Amari egiñez,
Nenguan arbolapian,
Neure begiak liortu ezinda
Bere buruko zapian.
Jaunak ez baleust gorde bizia
Ainbeste miñen erdian,
Amagaz nasi bakezko lotan
Ta orain nenguan obian.

Eguzki ederrak ikuste ezarren
Negargarri au lurrian,
Eztali batz bat ipini eban
Arpegi sotill argian;
Motel, motz, itzal, agertuten zan
Damuz goxian goxian,
Gorde illargia, lotsaz izarrak
Azaltzen gabez etziran.

Ni gisajuau, ill ari munka,
Bekoki ta begietan,
Sur, espan, okotz, matralla biai,
Esku eta oiñ otzetan;
Erdeldun askok ikusi arren
Estura samiñ onetan,
Ezer ez utsa bazan legetxe
Aurrera euren bidietan.

Irugarrengo gau erdirako
Eztarri au nekatu zan,
Begiak agor, pultsuak geldi,
Ozta ozta bizi nintzan;
Nun agertzen dan gizon irudi,
Txit argi bat zeruetan,
Soñeko zuriz, arpegi itzalaz,
Lauburugaz eskuetan.

Agura zarra, ulez zuria,
Bizarra luzia eukan,
Puskatxo baten nik ikusteko
Geldi geldirik egon zan,
Alako baten asten da beerantz
Ez dakit nola ez zelan,
Onaztarri bat baño lenago
Jausten jat albuan bertan.

Justuri batek alako otsik
Ez dau ez iñoz atera,
Mendiak dar dar, aitzak lokaka,
Mundu guztia ikara;
Arri bat legez, ni otz ta gogor,
Zentzun eta konort baga,
Ots gozo batek bertatik dinost
Jaunak gorde zagizala.

Bakia zugaz, baita anaiakaz,
Bizkortu ta jagi gora,
Tubal aita naz, Zerutik nator,
Barri onak emotera;
Atsegiñetan Ama bizi da,
Omenetan dau aukera,
Zerutar danak kantetan dabe
Izketaz oneen euskera.

Jaungoikuaren izena onduen
Deitu ebala munduan,
Hebreo, Griego eta Latinek
Ezetz diñue Zeruan;
Fede zapia edurra baño
Zuriago dan buruan,
Soillik sinistu ebalako ak
Iaungoiko ta lauburuagan.

Omen artian baña nituzan
Entzun nik zure negarrak,
Entzun nituzan Zerurañoko
Zure dei eta dedarrak;
Izarrez gora igoten ziran
Zure damuzko sugarrak,
Biotz guztian samurtu eusten
Intziria erritarrak.

Baña nasaitu, atseden zaite,
Seme maite leial ona,
Ainbesteraiño etzaitu estutu
Amatxo ill arren bada,
Egia da bai, illten laguntzen
Izan ziñala bakarra,
Baña anaiok damutu dira
Entzun dot euren negarra.

Negar dabe egin Bizkaiak eta
Araba ta Gipuzkoak,
Negar dabe egin Naparrak eta
Euskeldun Franziakuak;
Orain arteko uts egitiak
Danak dagoz parkatuak,
Baña aurrerantz izan anaiok
Bat eta alkar artuak.

Bat izan zeuen kristinautasun,
Bat bere siniskeretan,
Bat izan zeuen uste, eretxi,
Bat gogo ta asmuetan;
Fede bizi bat badaukazue
Biotz eta arimetan,
Bakez oraindik biziko zare
Mendi, arkaitz ta ibarretan.

Bat ziralako Fedian izan
Guraso antxiñakuak,
Bat ebelako euren bandera
Etziran izan goituak;
Etorri arren Erromatarrak,
Greziatar zein Mauruak,
Ederrak emen beti artuta
Itzuli ikaratuak.

Jaungoikua eta Lauburu bai,
Euren bandera bakarra,
Batera danak arexen alde
Egiten eben indarra;
Berreun urtian saiatu arren
Gobernu Erromatarra,
Jaditxi ez eban amaitutia
Fede Kantauriatarra.

Fedetik dator batasun ori,
Batasunetik bakia,
Baketik dator zoriontasun,
Munduko on izatia:
Ondo Erresuma, zein Probinzia,
Uri eder ta etxaldia,
Baketik dator lurreko zeru,
Ta besterako bidia.

Baña bakia egiazkua,
Bake ona ta Santua,
Bake Elexa Erromakuak,
Berak ontzatutakua;
Ak bakarrik dan eskubidia,
Azkatu zein lotzekua,
Ak erabagi daben guztia
Zeruan ontzat artua.

Bakia beti Zerutik jatxi
Dabe Aingeruak barria,
Ikaslai Kristok askotan bere
Opa eta eskiñia:
Bakia maite dabenakgaitik
Berberak iragarria,
Jaungoikuaren seme izena
Izango dabeela deia.

Agur, Zerura banua eta
Jauna izan bedi zugaz,
Zeure anaiak jakin eragin
Emen ikus dozunaz,
Arbola oñian Ama obetu
Bein bere ez artu beragaz,
Seme guztiak indartu egizuz
Euskeldunen Fediagaz.

Arbola orrek Lauburu dauka
Bere biotz biotzian,
Beti orixe sinistu dala
Agertzeko eukel errian,
Egia da bai puskabateko
Dagoala lotsarian,
Beste gauza bat baña izango
urrengoko gizaldian.

Orren ezkurrak dagoz ereinda
Toki ta leku askotan,
Uri, erri ta etxaldietan,
Mendi, baso ta arkaitzetan:
Egunen baten esango dabe
Sasoia danian betean,
Gernikako Arboliaren
Semiak gara benetan.

Ezkutatu zan auxe esan da,
Geiago ez neban ikusi,
Arboliaren oñian neban
Ama lurragaz eztali,
Gero bertatik beste anaiai
Ikusi iragarri,
Bat izateko berba zindua
Betiko emon alkarri.

			Eskuizkribua Koldo Mitxelena Kulturuneko
			Julio Urquijo fondoan dago.

Milla zortzireunda irurogeita 
amargarren-urteko udan ipinitako
buru bidia, ur-etxe edo bañutegi 
bateko salan kantetako

Sala onetan aurkitzen diran
Jaun eta Andrak prestuak,
Eurok esanda, ipiñi ditut
Oraingo berba neurtuak.
Euskaraz, bada, nai baditue,
Aditu emen kantuak,
Atsegiñ eta gozo gozuak
Dira gure zortzikuak.

Entzun begie euroen ororran,
Tajutun dodan asmua,
Onegaz orain gure neuke nik,
Poztu guztiai gogua.
Zori gaistuan baña aurkitzen
Gaur gure España galdua,
Ia esan leike, gizon bakotxa
Dala nausi gurakua.

Nausigura alde zenbat geiago
Ainbat eta txarrago,
Alan uste dot aurrerantz bere
Nik doiala okerrago.
Baldin ezpada ainbat lasterren
Burua ipintzen danentzako,
Arrisku andian aurkituten da,
España eder au galtzeko.

Nausigura alde guzti guztiok
Gaitezen arren alkartu,
Ta zuzenbide sendo zintzo bat
Daigun guztiok atondu.
Errege on ta jatorrizko bat
Ipiñi daiogun buru,
Bere legiai ta aginduai
Gero danok obediai.

Zeñi datorkan Erregetza au
Ezin neike erabagi,
Jakinturia bagia nazta
Ez nua esatera ori.
Baña euskaldunok geure foruak
Gorde daiguzala zoli,
Gau eta egun isildu baga
Egingo dot iragarri.

Edozeñ dala Errege jarten,
Ez galdu geure legia,
Jaungoikoagandik ta antxinatik
Dogulako etorria.
Maitatu geure foruak eta,
Baita bere euskeria,
Berau dalako berbeta gozo,
Eta atsegingarria.

Bizi Bizkaia eta Gipuzkoa,
Nafarroa eta Araba,
Laurok beti bat egin daigun, ta
Iñoz galduko ez gara.
Eta azkenez bizi izketa eder
Geure geuria euskera,
Beraren seme leial leialak
Beti izango gu gara.

Orra Jaunak, baita bere Andrak,
Kantaurik neure asmua,
Baña ez dakit izan ote dan
Euroentzat gogokua,
Jakinturian izanik bada
Ikasbide bagakua,
Eta gañera biar izan dot
Epe, azti ta lekua.

			Revista Euskara, 1880, III

Jaungoikoa eta fueroak (1)

Gauza bakotxak Jaunak emonda
Daukaz doe ber-bereak,
Zara eta gazte gizon zein andra
Dierri naiz probintziak;
Bardin arraiñak ta egaztiak
Abere eta pistiak,
Lege bategaz ezin litekez
Zuzendu emen guztiak.

Ez da ardura atera arren
Uren barrutik arraiñak,
Joan ditezen leorrez arin
Une badituez oiñak;
Egazti batek zer balio dau
Uretan barriz sartzeak?
Naiz abereak ego bagarik
Aidez igoten asteak?

Ezin liteke leorrez bada
Arraiñik inoz ibili,
Ez egaztirik uren barruan
Joan liteke igarri;
Ezin liteke ez abererik
Egan aidean eregi,
Eta aiñ gitxi Euskal-erria
Erdaldun oso imiñi.

Beraz usoa egiña dago
Ibilli dedin aidean,
Ez abereak dabiltzan gisan
Beian emen lau oñean;
Tiroz ego bat eizari batek
Baña austen deutsanean,
Zelan kantau leiz urru gozoak
Erreka aldamenean?

Deituko deutsut gaur zuri bere
Neure Erria, usoa,
Ez legoia ta ez arranoa
Ez belea ta otsoa;
Zarealako sotill zuri ta
Otsan leial ta gozoa,
Ego ausiaz zelan zakustaz
Usotxo biotzekoa?

Nun dozuz oraiñ zuk antxiñako
Urrueta eztitsuak?
Arbolapetik ipar aisetan
Nik pozez entzundakoak?
Isilldu ziran uso maitea
Mututu zure urruak,
Zure lekuan kantetan dabe
Bela baltz erbestekoak.

Errekatxoen ur korrontetan
Sortuten zan murmullua,
Iñoz etxatan aiñ gozo izan
Zeinda zeurorren urrua;
Mendi gaiñetan urtu bagarik
Ikusten neban edurra,
Zer zan besterik zure ondoan
Ezpada gauza illuna?

Erri onetan beti beti, zu,
Izan ziñan erregiña,
Zure mendean bizitea zan
Guretzako atsegiña,
Arronotzarrak etziran izan
Zur arrapetako diña,
Baña legoiak jarutigi deutsu
Atzamarkada samiña.

Jaunak emonik zeugaz zenduzan
Ego bi oso sendoak,
Jaungoikoa zan eskumakoa
Ezkerrekoa fueroak;
Aurrera bere gura badoguz
Egun zorionekoak,
Zeruruntz danok otsegin daigun
Betoz euskaldun egoak.

Eurakaz jagi gaitezen narraz
Gabiltzazanok galduak,
Anzoetatik daukaguzala
Barreka arerioak;
Jaso barriro neure anaiak
Zeruraño zizpuruak,
Eta eskatu geure egoak
Jaungoikoa ta fueroak.

Zer da ume bat aitagaz utsik
Baldin ill bajako ama?
Errukarria zurtza gaisoa
Gobernu andirik baga;
Modu berean neure anaiak
Gu bere aurkitzen gara,
Oitura zarrak biztu bearko
Gauz onik izango bada.

Asaba zarren Jaungoiko ona
Zuk errez daikezuz biztu,
Erri on oni arren errukiz
Egiozu begiratu;
Zugan ustea jarri dabenik
Sekula al da lotsatu?
Bere jagola sendotzat onek
Beti zaitu ezagutu.

Beronek diño zu, zara Jauna
Guretzat etzan lekua,
Nai dogu zure ego azpian
Billau osasun dontsua;
Orain bost une eizari batek
Jaurtigi eustan tiroa,
Eta osatu egidazu gaur
Zauritu eustan egoa.

Ez da geiago gure lurrean
Aiserik aserratuko,
Itxasoetan amorruz bagak
Ez dira atzera jasoko,
Sekula bere Egoi aldera
Ez dogu begiratuko,
Gure ontzia salbetan utsik
Indarra dogu egingo.

Badakigu oker ginala ari
Lenago danok begira,
Ipar aldera bearrean jo,
Zenduan eguerdira;
Orain atzera gura genduke
Laster egiñ danok bira,
Biurtu gaizuz gure asabak
Biziten ziran tokira.

Zu zara Jauna, Ipar bakarra,
Nogan ditugun josiko,
Biotzetako gure orratzak
Gaur danik beti betiko,
Ezaugarritzat odei zuri bat
Deuskuzu gia jarriko,
Bere ondoren oker bagarik
Kananen gara sartuko.

Alperrik dira Ejipton barriz
Odeiak burrukatuako,
Alperri euren zauri-odolaz
Ibaitzarrak gaineztuko;
Alperrik trumoi burrundariak
Sorua dardaratuko,
Atxen txuntxurrak zir zart tximistak
Alperrik lurreratuko.

Aurrera zuzen joango gara
Batera basamortuan,
Aurrera, aurrera, leorrez legez
Bardin bardin itxasuan;
Aurrera... eta Jaungoikoari
Deiturik itxas onduan,
Urak erdi bi eten da doaz
Igez bildurti moduan.

Betor su ta gar, nai badau bere
Jarrai Ejipto guztia,
Damuz beterik Israeleri
Libre joaten itxia;
Baña jaristen noz ondo daben
Itxaso erdi-erdia,
Ur danak trilla eginda deutse
Illgo amorru guztia.

Dakialako Jaunak emoten
Danai euren alogera,
Erri leial ta baita mukerrai
Irabazita daukena,
Itxas erditik eroaten dauz
Onak baterik bestera,
Txarrak botaten ondarreraño
Arraiñak gizendutera.

			Revista Euskara, 1881, IV

Goix eder zoragarri bat

Gaba irago eta eguna eldurik
Mendiari igo neutsan gañera goixetik,
Alde guztietara begiratuta andik
Erri on bat nekusan jantzita bakarrik,
Eta beste guztiak billos mutildurik.

Negua izan arrren, gois zoragarria,
Zein da udan legez zan zerua garbia,
Mendiak bardin atxak, au zan miraria,
Eguzkiak ezarri orduko begia,
Guztiai asten jaken barrez arpegia.

Zer egin neikian nik? ezpada samurtu?
Belauniko jarrita Jauna adoratu,
Biotz barru barrutik eskerrak agertu,
Neure Erriarentzat gloriak eskatu,
Damu ta poz artian alan otseztitu.

Negu ta uda badagoz kanpuak berdiak,
Etorteko onaren dira señaliak,
Soñeko orregaz jantzi beti oi dan Erriak
Zerutik itxaroten laguntza barriak,
Munduan desengañu ikusita andiak.

O! Erri jaungoikozko ta atxurlaria,
Mendi ta atxai burruka kentzen zuk ogia
Botiaz bekokiko zeure izerdia,
Busti ta samurtuaz lur zaill ta arria,
Emoten biarturik nekien saria.

Lau milla une onetan dozu eskiñia,
Jaunari izateko euskeldun Erria,
Mendi arte orretan gordiaz bizia,
Orbandute ez arren zeure jatorria,
Oituren izan zedin ispillu garbia.

Alan iraun zenduan gizaldi askotan,
Inoren biar baga ziñan gobernetan,
Baña aurkitzen zara egun batzuetan,
Biziera barri ta neketsu latzetan,
Zure gatxaz pozturik txarrak auzuetan.

Areek zuri ikasia artu biarrian,
Ipiñi zinduezan euren bardiñian,
Aurrera asmu asko gaurko egunian,
Baña zu ez goituko legien gañian,
Oberik ezin jarri gizonak lurrian.

O! Ebroz onuntzako Israel barria,
Mundu guztiak atzo eutsun inbidia,
Baña nik gaur zakustaz katigu jarria,
Nundik etorri jatzu orren gatx andia
Lotuten itxiteko erdel-buztarria?

Eretxi desbardiñak gauza batzuetan
Ipiñi zinduezan emen burruketan,
Pekatu asko egin gerran batzuetan
Kastiguz orain Jaunak zaitu garbietan
Zeure gaizki egiñen negar malkuetan.

Fedez oraindik zara baña zu nausia,
Esperantzan daukazu iraupen andia,
Karidadez aiñ bero sutsu ta goria,
Jaungoikoz biziteko beti dozu leia,
Agaitik entzungo dan orain eskaria.

Amar justo badira Jauna zure Errian,
Noz arte gara egongo emen lotsarian?
Franziako anaiak lengo gizaldian,
Gero Nafarroan ta orain Kantaurian
Oso menperatu ta iñoren azpian?

Librau egizu Jauna, librau zure Erria,
Ia zuzendu da ta zugana guztia,
Urriñ baña urrindu beraren etsaia,
Artu dau Israelek betiko garbaia,
Euskeldun izateko emoten dau baia.

Bedeinkatu dagian zure izen santua,
Amaren titiagaz iruntsitakua,
Gure lenengo Aitak beti onradua,
Eta bere semiak zintzo ezautua,
Euskeraz adoretan dogun Jaungoikoa.

Joko dituguz gero euskel zortzikuak,
Aterako kantu ta itzneurtu gozuak,
Garaitzak iragarten danbolin txistuak
Aratuko dituez kale ta auzuak,
Urietan piesta inoz ez lakuak.

Neskatxen atanborak, mutillen tuntunak,
Alboka, txilibitu, gañera dulzaiñak,
Artzainen dantza salto ta uju ujuak,
Gozotuko dituez mendi ta basuak,
Ikusirik oitura zarrak biurtuak.

Buruak zutituta mendi ta atxak zoli,
Itxaroten egongo estu egunari,
Sort aldera begira eta dan agiri,
Barrez autortuteko Eguzki onari,
Zer gertatuten jakon Euskelerriari.

Argiz batera asiko txori kanta otsak,
Bior ardi ta beiak orroeka pozak,
Akitian bioka, txal eta bildotsak,
Bizar eta adarrak armatuta auntzak
Txuntxur gañetan bee bee zuri eta baltzak.

Naturaleza edo izate euskelduna,
Geixorik eguanak gura osasuan,
Negarrak zeruari eske poztasuna,
Gose ta egarriak zeinda asetasuna,
Erdeldundu ebenak euskelduntasuna.

Azkenez gure Eleixak eder ta apainduak,
Zidar urre damaskoz ormak estalduak,
Jaunari eskinteko opari dontsuak,
Bildots zuri otsan ta orban bagakuak,
Ekarriko dituez artzaiñak autuak.

Eskintiak egiñaz abade ordenduak,
Korutik erantzunaz musika organuak,
Otseztituko dabez kantiko gozuak,
Alabantza gloria esker onezkuak,
Orain esango dodan baten erakuak.

Pozetan zoraturik gora daigun Jauna,
Erri serbitzarien salbatzalle dana,
Samur ta errukiro orain onegana,
Begiratuz jaso dau, jausi eguana,
Oitura zarretara biurturik dana.

Beragan eukan onek uste oso osua,
Orain egiaztu da itz Jaungoikozkua,
Tubal gure Aitari eukan agindua,
Errian zale izango lur berarizkua,
Deitu eioen danak zorionekua.

Erakutsi dau Jaunak beso indartsua,
Gizon txarren asmua itxi birrindua,
Lurrera zelai bota Erri anditsua,
Goratu ta eregi umil beeratua,
Gozau dagian bere lege euskerazkua.

Gloria Aitari ta, bardin Semiari,
Gloria Espiritu guztiz Santuari,
Baita gloria bere Euskel erriari,
Oitura garbientzat ispillu danari,
Mundua dan artian. Alan izan bedi.

			Revista Euskara, 1881, IV

Zortzikoa
	Kanta utserako

Euskeldun jaio giñan,
Euskeldunak azi,
Euskeraz euskulako
Amak erakutsi,
Euskera laztan maite
Zabiltz gugaz beti,
Euskera ill ezkero
Ez dogu nai bizi

Agaitik orain gagoz
Euskera jaietan
On Pablo Astarloa
Danok alabetan
Ondragarri dalako
Euskeldun jentetan
Argitu zituzana
Baster guztietan

Bizi dakigun arren
Bizi bai Euskera,
Lekobide Jaunaren
Izketa laztana;
Bizi dedilla bizi,
Bestelan gu bada
Bere seme zintzoak
Izango ez gara

Lekobideren izan
Nai dogu semiak,
Gorderik beti leial
Beraren legiak;
Nai dogu beti izan
Euskeldun garbiak,
Frantzia ta Españan
Zazpi probintziak.

			Eskuizkribua Durangoko Artxiboan dago

Zortziko bat Gernikari

Nun topau neike mundu guztian
emengo kerizpetxua?
Nun arbola bat Aretx onegaz
beste bat bardintzekua?
Ez mon bere, berau dalako
Aretx aiñ aukeratua,
zeñek jasoten daben zerurunz
zarren Lauburu santua.

			Euskal Erria, 1888, XIX

Bizi da ama euskera (3)

Iru gaubela Amari egiñaz
Nengoan Arbolapian,
Neure begiok leortu ezinda
Bere buruko zapian;
Jaunak ez baleust gorde bizia
Ainbeste miñen erdian,
Bakezko lotan arime au ta
Gorputza neukan obian.

Eguzki ederrak ikuste ezarren
Negargarri au lurrian,
Odei illun bat ipiñi eban
Arpegiaren aurrian;
Baltzez jantzirik agertu oi zan
Damuz goisian goisian,
Gorde illargia lotsaz izarrak
Gabaz azaltzen etziran.

Ni gisajo au Amari munka
Bekoki ta begietan,
Sur, ezpan, okotz, matralla biai,
Esku eta oiñ otzetan,
Erdeldun askok ikusi arren
Estura samiñ orretan,
Ezer ezpazan legez joaiazan
Aurrera euren bideetan.

Irugarrengo gau erdirako
Eztarri au zarratu zan,
Begiok agor, pultsuak geldi,
Ozta ozta bizi nintzan;
Gizon argitsu bizi eder bat
Non dakustan zeruetan,
Zuriz jantzita, odei gaiñ baten
Lauburugaz eskuetan.

Ule luze ta bizar urdinez
Agura itzaltsu bat zan,
Odei gañean puskaten geldi
Ikusi neian egon zan,
Asi zanean baña beruntza,
Ez dakit nola ez zelan,
Onaztarri bat baño lenago
Jausten jat alboan bertan.

Justuri batek alako otsik
Ez dau ez iñoz atera,
Mendiak dardar, atxak lokaka
Euskalerria ikara;
Arri bat legez ni otz ta gogor
Iya zentzun asko baga,
Ots gozo batek bertatik dinost
Jaunak gorde zagizala.

«Bakea zugaz, baita anaiakaz,
Natortzu iragartera,
Tubal Aita naz, zerutik nator
Amatxo osatutera;
Atsegin eta pozez beterik
Zerutar danak batera
Kantetan dabe izketa artean
Garbiena da Euskera.

Omen artean baña nituzan
Entzun nik zure negarrak,
Aitu nituzan zerurañoko
Zure dei eta dedarrak;
Beian itxirik illargia ta
Eguzkia zeiñ izarrak,
Oraindik gora igoten eben
Amodio orren sugarrak.

Baña, nasaitu, atseden zaite
Seme maite ez da ill Ama,
Ume gaiztoen atsekabiak
Geixotu dabe onela;
Oraiñ guztiak negar dabe egin
Ezaguturik okerra,
Ill dalakoan beti betiko
Euskera Ama laztana.

Negar dabe egin Bizkaiak eta
Araba ta Gipuzkoak,
Negar dabe egin Naparrak eta
Euskaldun Frantziakoak;
Oraiñ arteko uts egiteak
Daukazuez parkatuak,
Baldin bazare aurrera izaten
Anaiok alkar artuak».

Auxe esanda putz egin eutsan
Ama geixuari aotik,
Eta bertatik gazte bat legez
Oñen ganera zan zutik,
Eta dirautsa: Ama jatsi naz
Zeruetatik zugaitik,
Seme leial au ill ziñala ta
Neukalako otsez lurretik.

Biziko zara baña zu emen
Munduak dirauan arte,
Lur onetara etorri ziñan,
Neugaz orain lau milla urte;
Etsai gaiztoak gerra miñ asko
Ta zauri egin deutsue,
Baña oraindik Ama bizkorrik
Ikusi bear zaitue.

Agur, zerura banoa; eta
Geiago etzan ikusi,
Ama bakarrik neuri begira
Eta ni barriz berari,
Zabal zabalik bere besoak
Eustazan laster ezarri,
Sotill ta umill entzun neutsazan
Berba samurrok nik ari.

Pasiño latza irago dot, ai!
Joan diran egunetan,
Neure arimau neukan ala ez
Ez dakit gorputz onetan;
Indar barri ta bizi bizi bat
Biotzean dot sometan,
Odol gaztea darabilldala
Uste dot neure zanetan.

Seme guztiai esan eiezu
Bizirik nazala emen,
Ta datozela txar eta onak
Danak ikusi nagien;
Mundua mundu arbolapean
Bizirik euki naizuen,
Berbetan gozo samur onetan
Saiatu danok egiten.

Egia da bai, umezurtz gagoz
Foru baga lotsarian,
Baña emongo arbola onek dauz
Orriak uda barrian,
Negu gogor ta ekatx andiak
Artu gaitue erdian,
Ainbeste gatxez ez gara egon
Lenago Euskalerrian.

Baña, begira neure semea,
Arboala oni an goian,
Non antxiñako Lauburu zarra
Zelan daukan agirian;
Esan egizu lotsarik baga
Ta arrokeraia andian,
Beste gauzarik ez dala adorau
Sekula Euskalerrian.

Zoaz, barriro dirautsut eta
Neure bedeinkaziñoaz,
Zoaz anaiak argitutera,
Emen ikusi dozunaz,
Baña ez arren geiago nastu
Erdaldunen oiturakaz,
Neugaz bakarrik biziko zare
Munduan atsegiñakaz.

Irakatsiok entzun neutsazan
Malkoak gorde eziñik,
Aldendu nintzan esku-oñetan
Laztan gozoz mun egiñik;
Neure erriari iragartera
Ez dala ez ill Amarik,
Eta anaiok gaiteala izan
Euskaldun garbi bakarrik.

Neure anaiak bat izan beti
Euskeldun siniskeretan,
Bat izan geure uste eretxi
Gogo eta asmoetan,
Fede bizi bat baldin badogu
Biotz eta arimetan,
Bakez oraindik biziko gara
Mendi atx eta ibarretan.

			Euskalzale, 1898, II

Gure Aretx Maiteari
1898.ko garagarrillaren 21.an
	Amalauduna

Libertade on zarren bandera eta Arbolea,
Zeñen azpian euskaldun Foru ta legeak;
Agintzen eben juramentaurik zintzo zaintzea,
Gaztelar edo erdaldun ziran erregeak;

Erreñaldiai askori emon eriotzea
Beutsen, eta zu, noz jaio ziñan denporeak,
Aztu eragin badeusku bere Aretx maitea,
Orregaitiño badirau zure bizitzeak.

Gobiernoak dakustaz iya zuri orria,
Legez aldatzen Europan zeinda Amerikan,
Ipinte arren bakotxak bere lege barria,

Euskalerriak baña, zarragaz nai dau izan,
Eukirik beti zuk goian buru berde zutia,
Asabak legez ortxe agurtu guk zaiguzan.

			Euskalduna, 1898, 99

Gure Aretxagana!

Konturatuaz gaur euskaldunok
Etorri gatoz zugana,
Arbola gazte gure pozgarri
Gernikan zaukaguzana;
Gaur daukaguzan mingoztasunok
Agertutera nogana,
Eldu gintekez bakar bakarrik
Ezpada utsik zugana,
Alako Aita euskaldunaren
Seme zintzoa bazara,
Bidean dogun egun onaren
Albistari zeu etzara?

Betor Aretxa, zure eguna,
Betor euskaldun gozua,
Iya gizaldi laurentxo baten
Daukagu poza galdua;
Gaurko erdaldun egun garratzan
Guretzako da Linbua,
Oker esan dot, miñez gagoz ta
Au da toki bat suzkua,
Linbua danok dakigu dala
Minik bagako lekua,
Ta gaur daukagun biziereau
Nundik da len duin dontsua?

Ez gagoz bada, gu gaur Linbuan,
Gagoz kastigu lekuan,
Gagoz besuok jasorik gora
Ango arimen taiuan;
Itxaropena daukagulako
Bakarrik zugaz munduan,
Sulako beste Aretxik zerren
Eztan lurbira osuan;
Baña, gaur bizi arren onelan
Zure ortutik kanpuan,
Ez ete gara iñoz sartuko
Barriro orren barruan?

Ai! erbesteko tremes siku au
Ez eben jaten Asabak,
Euren ortuan jaio, bizi ta
Ill ziralako dan danak;
Baña, gu zelan euren fedean
Ez giñan izan leialak,
Galdu genduan battasuna ta
Galdu genduzan indarrak,
Sugeak Eba engañau eban,
Eta gu barriz erdarak,
Agaitik oraiñ artzen ditugu
Erdaldunaren zartadak.

Au gaitik dauke gaur erdaldunak
Barrea beti mosuan,
Euren menpean gaukezalako
Lur erre Eguzkitsuan;
Eurak emona jaten dogula,
Ta eurak nai daben orduan,
Lo bere eragin oi deuskuela
Kortan mulakaz pilluan,
Zelan aiñ gaizki bizi gintekez
Gaztelan urte askuan,
Udan beroak erretan eta
Otzak ill nairik neguan?

Bai, erabagi daigun anaiok
Nozbait kontuan jaustea,
Ai! Ejiptoko presondegi au
Astuna da ta luzea,
Bai, erabagi daigun batera
Kateok urratutea,
Eta jaristen dogun orduan
Geure lurrera eltzea,
Ebro etzean eregi daigun
Eun bat kanako ormea,
Eragozteko erdaldunari
Guregaz jaubetutea.

Inbidiagaz Kaiñek eutsan
Abeli kendu bizia,
Berau zalako ariman eta
Biotzez prestu guztia,
Erdaldunaren ondoan zelan
Ona zan Euskalerria,
Ak izan eutsan beti oneri
Ezin ikusi andia;
Alan azkenez eskuratzean
Berak nai eban aldia,
Egiten deutsa gura ebana
Ze zauri bildurgarria!

Santsoni baten ebagi arren
Buruko ulle dan danak
Barriro eurak azitakoan
Biztu jakozan indarrak:
Eguntxo baten ez dabe negar
Egiten begiak danak,
Gaur guk ein arren, egingo dabe
Biar Filisteotarrak,
Orain Egoiak agindu arren,
Gero egitean Iparrak,
Orduan joko dan kukurruku
Gure bizkaitar ollarrak.

			Euskalduna, 1901, 174

LIRIKA KANTUAK

Pentsamentua

Dagokera bat nai dabena naz
Nire beti izateak,
Ni naz argia bananduteko
Gizon eta abereak.
Sukatillu bat nun fortuneak
Daben lenengo joera,
Aiñ ariñ ez da Eguzkia ta
Illargia aiñ aldakorra.
Ez daukat iñoz leku ziurrik
Nun jaio eta ez nun ill,
Noruntza noian ezdakidala
Gelditu baga banabill.
Suberte on ta bardin dongeak
Alboan ikusten nabe,
Gizonak eta emakumeak
Eurakaz bat narabillde.
Erreñu eta menpean naz bai
Erregeren ardurea,
Bere gosartu danentzat barriz
Jagon ta zaindu-bidea;
Aberatsaren zuzentasuna,
Naz errudunen errua,
Uxia-dunen onoidade ta
Zurraren asmu-gaiztua;
Dontzellearen edertasuna,
Galaiaren mesedea,
Jokalarien subertea ta
Soldauaren adorea,
Errukarrien amaia ia,
Zekenaren ondasuna,
Biotzkatuen biotzketia,
Pozdunaren poztasuna:
Azkenez uzo ta artegea naz
Utsa ta dana osua,
Nai nora juan nadilla barriz
Gizonen pentsamentua,
Begira agertu ia ezpanabe
Zer nazan ainbeste gauzak,
Bizia dala eziñ daike esan
Pentsau baga bizi danak.

			Euskal Erria, 1881, III

Kristiñau on baten eriotzea

Negar, negar gaur biok, malkoetan urtu,
Bear dozuelako bakarrik geratu,
Agur, emazte leial, ta alabatxo ona,
Zurtz ia zu zara ta, ama alarguna.

Nireak egiñ dau ta, badoaz indarrak,
Arimau larri dauka aldendu bearrak,
Sasoiaren erdian gaur noa illtera,
Eta begiok laster betiko istera.

Gorputzau txarrik dago, aspaldi onetan,
Laster geratuko da sekulako lotan,
Zizpuruz or andrea, zotinka alabea,
Ia barriz ni emen bizitza bagea.

Errekatxo bat zelan doian itxasora,
Mundutik doa badin bestera gizona,
Arbola argal bat da susterrik bagea,
Alan aixetxo batek isten dau botea.

Baña zelan andia dan nik dodan gatxa;
Aisetxo bat ez eze, da ekatx garratza,
Gomuta bat ostera badot illgarria,
Guraso batentzako, o! zeñ mingarria!

Nora joango dira ama ta alaba
Jabe bagarik laster gelditzean bada?
Jauna, erruki zaite arren oraiñ nigaz,
Eta gomutau barriz biar beste bigaz.

Zerren nire laguna bearturik biar,
Ate joka badabil limosna eskean,
Eta gosez badago nire alabea,
Ez ete dau aseko norbaitek tristea?

Jauna, onegan neukan gerorako poza,
Zoratuta bere eukan baita ama ona,
Esperantza gozoa aor nora datorren,
Baña eriotzea umill dot artuten.

Erregu egiozue oiaren oñean.
Jesus eta Amari niretzat onean,
Jauna, artu egizu ene arimea,
Agur, emaztea ta agur, alabea.

			Euskalduna, 1901, 207

Udabarria

Neguaren atzean
dator garizumea,
batau badogu otza
otzago zan bestea,
txoriak dabiltz pozez,
zerren euren ustea
dan iya jo dabela
negu zantarrak bea,
ninfa ederren gisan
arpegian barrea,
loratxo barri eta
pitxiz bete betea,
dakarrela dakusgu
Sortitz alegerea.

Zerua barriz ez da
len zan baxen tristea,
ez darabillalako
aiñ illunik kapea,
koko ta arrak bere
jareinik lurruspea,
urten dabe esanaz:
«laster dogu udea»
jorik bakotxak bere
jatorrizko kantea,
eztitzen dituela
soru eta aidea.

Murmurka itxasora
doaila errekea,
sartaixe biguntxoak
laztantzen dan lorea,
iya berderik dagoz
mendi eta larrea:
gabetan itxasotik
dator Ipar emea
arbola orritxoak
eginik ikarea,
barriz egiten dabe
gozo dan itzalpea.

Eguzkiak desegin
oi dan odei metea,
dirudi berak dala
lañoen garailea,
amaitu dabelako
negutarren gerrea,
errañuzko ezpataz
illik bat ta bestea.
Ezaguturik zelan
bera dan Erregea,
Sortitzak barriz deutsa
joten alboradea,
eta mendi ostean
arratsean gordea
nai dabenean jarri,
euren begiraunea,
danak egiten deutse
len baño askoz obea,
esanaz: «zoaz ondo
gure menpetzallea
udabarri au legez
bereala udea,
guretzat dakazula
daukagu sinistea,
txit andia dalako
zure al izatea».

			Euskal Erria, 1884, X

Jaioterriari

Lenago jente askoko neure jaioterria,
	Basamortua dirudizu,
Sortaldetik ta sartalderaño agintaria
	Ziñana, orain zer zara zu?

Errukarriro, malkoak jausten jatzuz lurrera,
	Mundu guztiko erregiña,
Ez al datortzu iñortxo bere leortutera?
	Ai! au naibage o! ze miña!

Eriotzeak soñeko baltzez jantzi zinduan,
	Arerioa jatzun poztu,
Bere egarria jakon zagozan desanparuan
	Ikusiagaz desagertu.

Ill jatzun gerra-zale gaztia, erri maitea,
	Ill betiko zar itzaltsua,
Ain zan zorrotza bendatzalleen galtzairu mea,
	Jarri zinduzan mutildua.

Ikus-dazue mundu guztiko bizilariak,
	Ain egoera neketsua,
Nogaz bardindu lekidaz nire larri aldiak,
	Zeñegaz jarri neurritua?

Miñaren miñaz, semeai deika bere besoak
	Españak ditu zabalduten,
Lagundutera joanagaitik seme zintzoak,
	Saldurik dira aurkituten.

Jaioterria nun dozuz artu ezin zirean
	Arako torre indartsuak?
Nun dozuz nausi ziran ezpatak beti pelean?
	Nun dozuz umant bioztsuak?

Gaurko semeen bekokietan atsekabea,
	Eskribidurik da ikusten;
Euren begien lurrerantzako erabiltea,
	Damua dago autortuten.

Eundaka ziran España, baten zure umantak,
	Zorioneko o aldia!
Bildurra artzen eutsuen erri arrotz galantak,
	Ikustean zu ain andia.

Libanon zelan zedroak daukan buru jagia,
	Zuk bere zere zeunkan eregia,
Odei oskarrak izutzen daben legez umia,
	Zure itza zan justuria.

Baña gaur zagoz arri baldres bat basamortuan
	Legez osoro basterturik,
Erru bagea aldarrai sarri oi dan taiuan,
	Zakustaz gia bat bagarik.

Dakustaz bere estaltzen zure edertasunak,
	Ondarrez eta bedarragaz,
Dakust bildurtu lenago sarri egin jatzunak,
	Txalo deutsula egin burlaz.

Errezki ulle kopet ederrok arras atera
	O! neskatillak daikezuez!
Arpak arturik zatorkidaze lagundutera
	Illen soñuak jo eizuez.

Gure etxeetatik urrin bai, urrin, gaur jaun maitea,
	Negar egiñaz gagoz danok,
Zeñek arindu leike Españak daukan penea,
	Bere negarrak leortu nok?

			Euskal Erria, 1890, XXIII

Itxaso aserratuari

			Nere biotzeko adiskide argidotar eta jakitun
			on Arturo Kannpion jaunari

Ikaratzen naz, erririk erri dabillanian,
Izurriren bat, persona asko eroaten;
Beste aldetik, baña poztzen naz zergaitik oian,
Bake onean direalako asko illten.

Ikaratzen naz, odei torreak direanean,
Pelearako goi urdiñean pillatuten;
Ta alkarri gogor esetsiagaz oi dabeenean,
Oñaztarriaz bizitza baga norbait isten.

Beste batek gaur ikareago baña nau jarten,
Onek sartzen deust unetaraño ikarea;
Ikara onek sosegu dana niri deust galtzen,
Larri jarririk gorputza eta arimea.

Zeñek ipinten, baña ete nau orren ikara?
Zeñek ipinten zentzuna galdu agiñean?
Nok eragiten onenbestean alan dardara,
Ur moltso batek, ezpada bere asarrean?

Nor ete jat gaur alako gauza bildurtzekua?
Ezpada itxas-purrustuaren purrustada?
Berorren orroi, zorrotz, ordotz ta orren ostsua,
Orixe ez da sartzen deustana sarrastada?

Ire urrumen burrundarakaz gaur nok ikusten,
O! itxasoa! ur-menditzarroi begiraka,
Zelan direan bilinbolaka erneguz jausten,
Astrapalada bildurgarriak aterata.

Nor ez izutu aiñ urbolada otsotuakaz?
Atxai burruka arito gisan esetsiten,
Ikusi, ete eurorren errai apurtuakaz,
Bitza boteaz txipristiñetan meastuten?

Nok? nok? esan leik norbait azala baita pozgarri,
Bakea eta otzan aldia duanean;
Zidarrez eta esmeraldakaz aiñ zoragarri,
Aren galanto, ta aren donoso, jantzitean?

Zeñ eder azan, eder ederrik agertutean!
Landa bat legez goi-bera baga erakusten;
Itxas-txoriak aidetan pozez eure gañean,
Ditugunean egan egiñaz ikusiten!

Ederra baño ederrago az orduan dana,
Zurgarri baño zurgarriago, zurgeietan;
Bela zabalez zuri zuririk, ikusten dala,
Ontzia an emen, zut zutik ire zelaietan.

Ikustekorik ikustekoen mundu onetan.
Ikusia aut, Febo oetik jagitean;
Arnaika aldiz ikustean i udan goixetan,
Zoratuta neu ikusia nok Donostian.

Ire durundu gozo gozoa gozatuagaz,
Ibillia nok Kontxan luzaro bearrean;
Ango jauregi-eder-aurreak tallatuagaz,
Nun oso sartu intxatan biotz-biotzean.

Baña etxaukat uste geiegi ireganako,
Ikusi arren aiñ ikusgarri batzuetan;
Ikusgarririk pozgarriena dakialako,
Ikusgarririk tristienera aldaketan.

Ikusia aut, lotuta egon arren barkuak,
Amorratuten otos-otoan abiauten;
Ikusia aut, eten egiñik soka senduak,
Ontzirik gogor errutsuenak zatituten.

Nok kontau baña ik emaniko ordu estuak?
Zeñek i gaitik bota direan negar tantak?
Nun eskribidu ik ekarriko sentimentuak?
Zelan ipiñi ire gañeko damu-kantak?

Zeñbat sartu dok sabel orretan, zeñbat gisaxo?
Zeñbat kurriska mundu onetan dok eragiñ?...
Zeñbat umezurtz! zeñbat alargun! zeñbat amatxo!
O! zeñbat, baña i gaitik diran damutan ill!

Baña, nor nok ni? ni nor nok baña iragarteko?
Igan ikusi gertatu edo jazo dana?
Ire ur ori balitzok baltza letrak eiteko
Gitxi izango balitzatekek dan-dan-dana?

Nogaz bardindu, etxakiak gaur ire biotza,
Legoia baño legoiago, aut ikusiten;
Alperrik euki arek erpea, guztiz zorrotza,
Ik aña negar sekula etxok eragiten.

Ik aiña kalte etxuek egiñ basa-pistiak,
Ik aiña negar ez ta eragiñ lur-ikarak;
Ik aiña gauza ez ta ondatu suokariak,
Ez urrik emon pillatu arren danen danak.

Askotan dituk i zala ta i ez azala,
Erri osoak txiki ta andi baltzez jantzi;
Ta ni naibagez eurai begira jarten nintzala,
Zenbat erreka begietatik jataz jausi!

Agaitik bada, etxuat gura ire kolkuan,
Galdu gordean neure bizia ipintea;
Gurago juat, naiz pobre izan, emen munduan,
Biotz zabalaz, beti leorrez ibilltea.

Gure dabena, ibilli bitek ire altzoan,
Gura dabena, izan daitekek itxas-gizon,
Nik neuk gurago neukek ardi zain jardun basoan,
Naiz da esnea taloaz janda, eurak jagon.

Bildur bagarik jabilk artzaiña, joaz txistua,
Bero bajagok, etzinda jakok kerizpetan;
Otziten badok, egiñik dantzan gora saltua,
Odola jakok berealaxe beroketan.

Bildur bagarik jabilk egunez, nasai gabean,
Txabolan oi jok artzaiñak nasai lo egiten;
Ardiak beti poztzen biotza bekerekean,
O! itxasoa! ire orroia bildurtuten!

			Euskal Erria, 1892, XXVI
			Euskalzale, 1898, II

Txori gaixoak

			Neure adiskide Franzisko Lopez Alen,
			arte ederren zaleari

Adiskidea, kanpoak oso gaur nau larritzen,
	Gogoratzean zelan aurkitzen,
		Eta argitzen,

Ziran pagoak, baita aretxak, narru gorrian,
	Zugatz geienak pobreza andian,
		Iya aspaldian.

Gaur zelan artu dituzan barriz zeatz guztiak,
	Bere azpian koltxa zuriak,
		Oso lodiak.

Jarri bear dauz, nai eta nai ez euren biotzak,
	Naigabeturik kapa aiñ otzak,
		Azturik pozak...

Aurten zenbati emoten deutsaz sentimentuak,
	Ausi egiñik beso senduak,
		Edur pisuak.

Nun dabez oraiñ, udako jantzi alegereak,
	Kerizpegarri paregabeak,
		Orri berdeak?

Gaur dirudie zelai, baso ta baita mendiak,
	Ta batez bere txara tokiak,
		Azur erriak.

Ai! joan ziran igazko orri danen egunak!
	Edertasunez ain ezagunak!
		Gozo bigunak!

Orbel igarrak, barriz aixeak ego gañetan,
	Zabaldu dabez zelan larretan,
		Bardin uretan.

Zeintzuk doazan lurragaz nastu eta batzera,
	Beti betiko usteldutera,
		Sats biurtzera.

Eta, nun dira errametako bizitokiak,
	Egiñak txori abill zoliak,
		Polit txikiak?

Nun abiatxo aretan jaio ziran umeak,
	Izan ziranak gatxik bageak,
		Kantatzalleak?
	Ait-amak legez alegereak
		Edo oñordeak?...

Gaixoak ditu asko Neguak, adiskidea,
	Ill bai, emonik eriotzea,
		Ze adorea!
		Baña dongea!
		Aiñ erallea!

			Euskal Erria, 1895, XXXII
			Euskalduna, 1897, 52

Eriotzeari
	Amalauduna

Agurtzen zaitut o! arerio bildurgarria
Mesede asko dakizulako bere eiten;
Agur kastiguz bazara bere Jaunak jarria,
Zergaitik txarrak dituzun bere asko ontzen;
Agur, guztioi ebagi arren zuk bizitzea,
Orregaz danok gaituzulako bardin neurtzen;
Agur, zuk emon arren biziai ordu larria,
Baita zergaitik dituzun bere batzuk poztzen.

Baña o! zeinbat negar kurriska dozun lurrean,
Geldituetan, Eriotzea, zuk eragiñ!
Beñik beiñ, nire guraso, ume ta andrea iltean,
Naikoa zauri biotz onetan dozu egiñ,
Eta bildurrez naukazu beti sustu artean,
Nok zuk deustazun barriro bere emongo miñ!

			Euskal Erria, 1896, XXXV

Amets bat

			Nere adiskide Antonio Arzak maiteari

Jaungoikoak esan zion beiñ Udaberriari,
Prestatu zaiozu maia janariaz arrari;
Eta ginda zuaitzean bereala ostua,
Jaio erazi zuen ark guri ta samurtxua;
Baita arraultzatik arra kanpora du agertzen,
Koskolak bere barruan zuena zarratutzen;
Antxen nekez igarorik negu beldurgarria,
Ekin zezaion bertatik jaten ginda orria;
Eta nola gusto ona dion berari artzen,
Kostatuagatik zerbait ortzakin txikitutzen,
Bere kasa esan zuen gozoa det billatzen.

Bigarrenez Jaungoikoak baita dio esaten,
Erlearentzat asteko maia janaz prestatzen;
Orduan ginda zugatza lora zuriz da jazten,
Iñoizko miragarrien urrutira da agertzen;
Eta urrengo goisean Eguzkia jaikia
Zanean loreagana badijoa erlia,
Billatzean zuri eta katillu antzekoa,
Iritzi zitzaion ontzi kafea artzekoa;
Eta bere muturtxoa barrenean sartzean,
Eta bertako zumoa pozpozik edatean,
Esan zuen: zeiñ gozoa dan emengo likurta,
Azukarraz dagoela diruri konponduta.

Jaungoikoak udeari esan zion urrengo,
Txoritxoari zer jana ere prestatutzeko;
Arek sortzen ditu laster ginda mordozkatxuak,
Txoritxoak ikustean asten ditu txiuak;
Atozkit ordu onean itxedon nuen maia,
Probatu dezadan noizbait zerorren janaria;
Iritxi dezadan indar galdu nuena gaur nik,
Aspaldian ni bizi naiz ezin jota soñurik.

Uda azkenari gero, Jaunak esaten dio
Etorri zatzu aldia zerorri agintzeko;
Kendu itzatzu maietan dauden zapi oialak,
Bukatu diradelako osotoro zer janak;
Eta nola gosetiak guziak ase diran,
Nai det orain zere lanak egitera zoazan.

Orduan Uda azkenak aspoturik agua
Asnaz laster egiten du aize indartsua;
Gaur dario epeltxoa, bigar izotzezkua,
Ostua ipini arte ori ta igartua;
Azkenez zugatzetatik urratuta aidean,
Darabil luma bezela goisean zein gauean
Gogoak ematen dion ordu bere berean.

Jaungoikoak azkenean diotsa Neguari
Begiratu zuk zaiozu gaur kanpo zabalari,
Eta ikusiagatik larru gorriz billoxa;
Erakutsiten zuela zer dan bere biotza,
Elurrezko maindire bat botarikan zabala
Negu gogor gordin beltza aldendu zan lotara.

			Euskal Erria, 1898, XXXVIII

Pakea

Bertsoz erregutu nai det premia degun gauza,
Zeiñ gaberik oso illda arkitzen zaigu poza;
Au bada denok deitzen dioguna Pakea,
Zeñekin dabillen ondo dierri zeiñ etxea.

Itxasoko esturetan farol bat portukoa,
Begiztatzen nekatzen da askotan pillotoa;
Alaxen emen Pakea gaur gabiltza billatzen,
Pobrea zeiñ aberatsa danok poztu gaitezen.

Bedeinkatua Pakea, izan bedi benetan,
Bera gabe larri gera Españia onetan;
Bera mantu loretsuaz arren gorde gaitzala,
Olloak bi egoakin txitotxoak bezala.

Atoz, atoz bereala Erregiñik onena,
Laster baldin ezpazatoz, oso galduak gera,
Zatozala deiz gaude, belauniko umillik,
Zu gabe mundu onetan ez dalako gauz onik.

Zerutar zeran doaia jantzi zaite ostarkuz,
Zure kopeta argiak ala poztuko gaituz;
Ikustean urdintzera zerua dijoala,
Turmoi ta tximistak berriz desagertu zirala.

O! Ama zoragarria! o! Pake doatsua!
Negarrez gaur arkitzen da pobrien etxetxua,
Bertako seme galantak gudara eramanik
Gurasoak lanerako ez dutela indarrik.

Labore saill len ziranak oraiñ larreak dira,
Belarra bakar bakarrik aietan ageri da,
Lantzeko gaur falta dira indartsuen besoak,
Eraman zituelako gerra zital gaiztoak.

Itzali zazu Pakea, gudako su ta garra,
Ixildu sutunpa eta balen txistu zakarra,
Mututu turunta soñu gaurko beldurgarriak,
Kantatzeko beren ordez zuk dituzun gloriak.

Zu zera oliba berde, guztien poztasuna,
Zure ostoen artean dakartzu osasuna;
Zu gabe dena da gaitza, gosea ta premia,
Gorrotoa, errabia, ta inpernu bizia.

Eguzkiak duenean esnatzen loretxua,
Bereala asitzen da zabaltzera kolkua;
Eta bere usai gozoz ingurua eztitzen,
Pozpozik du argia bai zaiolako gustatzen.

Alaxen zuk ere bada Pake errañutsua,
Ager zazu zere musu argi zoriontsua,
Zabal zazu Españian zure ditxa ederra,
Desegiñik sekulako au bezelako gerra.

Zuk ekarri oi diguzu beti elkartasuna,
Zu zeran lekuan dago anaiatasun ona,
Zuk amari biurtutzen gerratikan semea,
Besartean estutzeko bere zati maitea.

Zuk illtzen dezu plagarik gaiztoena lurrean.
Desegin etsaitasuna sartua gizartean,
Karidadea jarririk ezdabaiden lekuan,
Zeñek dituen birtute on guztiak barman.

Zuk eztezu bele antzik, dirudizu usoa,
Noeri alako berri ona emandakoa,
Zu zera gaitzik iñori egiñ eztiozuna,
Guztientzat o! Pakea! dezu dontsutasuna.

Zu zera beko zerua, guretzako lurrean,
Aingeruak kantatua Kristo jaio zanean,
Jaungoikoaz urrena zu guk zaitugu bearren,
Atoz, atoz Pake ona, ainbat lasterren, Amen.

			Euskal Erria, 1898, XXXIX

Neure erritar eta adiskide
Mendibil-tar Jaun Pedro Diaz 
eta bere emazte
Ortueta'tar Andra Nikolasari

Adiskidea, nai neuskizuez nik nasaitu
Zuen biotzak, dagozalako damuz estu;
Euren lora bat jatzuelako gaur igartu,
Eriotzeak egiñagaz bat erdibitu.

Badakizue baña zuk eta emazteak,
Goix edo belu dabela amaia bizitzeak;
Azkenik ez dau baña, gaur zuen alabeak,
Goian betiko bizia artu dau Luziak.

Ikusiten dot zuen etxea mututurik,
Dirudiala tantai bat txori bat bagarik,
Bertan kantetan eban usoa lurperaturik,
Dago ta bere abia utsik, otziturik.

Zoragarrizko uso zan bera begietan,
Tortola gozo urruetakaz autuetan
Aingeru eder urregorrizko ullietan,
Beloki, okotz, sur, ezpan eta matralletan.

Edertasunez irudi eban liriua,
Miñgoztasunik baga usaiñez eztitsua;
Ariman barriz bazan egodun aingerua,
Zetako eban bizilekutzat ak mundua?

Beragaz berba egiñikoai deutset entzun,
Aren bardiñik ez dabela bat topau iñun;
Nik diñot, Bilbotarretan barriz zan ezagun,
Odolez eta berbaz berak zegaitik zan euskaldun.

Adiskidea, espiritu bat aiñ ederra,
Goiko mundura igoteko duiñ zana bera,
Zelan nai dozu zaletu zedin a lurrera,
Negar erria baño besterik eztanera?

Zelan nai dozu bera izanik aiñ argia,
Beti etxean Udabarriko eguzkia,
Ben nai beban ak gozetea pozaldia,
Ez eukitea goiko aldera egarri?

Zelan nai dozu barregarrizko ipuintxuak
Esanaz, emen kokolotuten jakintsuak,
Ak bazituzan askatutean bere eguak,
Ez eian igo zoratutera aingeruak?

Adiskidea, Luziak eban ondo iges,
Mundu au eban zer zan ezautu arek aurrez;
Gaiñera eukan beste ama bat goitik deiez,
Eta ez eutsan ezeztau gura askok legez.

Ez eutsan bada atsekaberik emon gura,
Eta bai, poztu goiko Guraso leun kutuna;
Alan amaika urtegaz itxi einda lurra,
Igo deutsue zorioneko Erreñura.

Adiskidea, aren gazte zan batentzako
Aurreregia etorren bada mundurako;
Joan zalako zuek ein arren negar asko,
Ama Mariak bere ondoan pozik dauko.

Baña, ez uste aztu dabela beko ama,
Eta aiñ gitxi aita maite ta aiñ laztana,
Zuek gaitik gaur dakit Zeruan dagoala,
Ango Amari eskatzen poztu zaiezala.

Antxe derautsa Jaungoikoari erreguan,
Lirio zuri eder bategaz eskutxuan,
Zeuen bizia beian amaitzen dan orduan,
Beragaz batu zagiezala bai, Zeruan.

			Eskuizkribua Azkue Bibliotekan dago

Itxasoari itaune bat

     Ur zelai zabal gizon askoren itolekua,
Ni bere beti bizi naz zugaz aserratua;
     Ezauerea dodan ezkero dot sinisturik
Zugaitik ezin neiala aratu oñez mundurik,
     Ontzian barriz etzaitut gura iragotea,
Arriskuetan ez dodalako nai sartutea,
     Zer diñostazu goi urdin orrek bere azpian
Zure ostetik aurkietan dan leortegian,
     Bauka au baño gizonarentzat leku oberik,
Etorkizunak dakarzan gora berak bagerik?
     Jaio ta azi, bizi ta zartu alde onetan
Ni nazalako, ibilli baga erbestietan
     Emengo gauzen aldantza andiak gaur gomutetan
Zure ondoan jarri natxatzu muna onetan;
     Zeinbat atx mendi zelai ta erreka ditut irago,
Ordu bardiñik bi erreskadan emen ez dago,
     Zeinbat eguntxo gaurko au legez jagi arrorik,
Eta etzaten ikusi ditut motel mamorik
     Zeu bere lentxo izanagaitik zoragarria,
Etzoaz puskat aldatuagaz gozo aldia?
     An olatuak abiau dira asarre antzean,
Eta or datoz alkarri danak jarraika atzean,
     Eta zeinbati gertetan jakon urreratzean,
Ondartzan gora igo ezinda ukatutean,
     Lotsaz biurtu lengo bidetik egin bearra,
Ixillduta txit onuntz ekarren barallatzarra;
     Eta o! zeinbat ondartzen ordez jotean atxa
Au apurtzeko dalako barriz zaill eta gatxa,
     Danak birrintzen dira usterik gitxienenan,
Ulu, deadar eta garrasi miñen artean;
     Ze itsua dan olatuentzat etorkizuna!
Jazotekoa niretzako dan legez illuna,
     Orrexegaitik itauntzen deutsut gaur itxasua,
Beti bat al da beste aldeko bizimodua?...
     Dantzutsut baña orroi azteko berba zolia,
Eta badazaut diñostesuna dala egia;
     Ementxe legez an bere dago aldazdun lurra,
Baita gizonak gerokoaren dauka bildurra,
     Zergaitik ara joanetatik dirutzen billa,
Lau aberastu orduko pobre dira illten milla;
     Ai! irakurri balei gizonak etortekoa,
Zuk irakurten dozun legez gaur iragokoa;
     Ni bere enintzan oraiñ ikusten nozun lakua,
Errukarriro emen itoen kanposantua;
     Au gaitik ez da zetan arritu banaz gazia,
Neu nazalako negar malkoen pozu andia;
     Ez da mirari nik egitea urrumak sarri,
Emen jazoak zerren ipini oi naben larri;
     Nire arraiñak balira legez danak txakurrak,
Dakielako jaten gizonen mamin eta azurrak!...
     Bai, banaz bere itxaso gogor antxiñakoa,
Gauza andi ta asko ikusi egiñikoa,
     Au gaiti beti ez dazaut ondo etortekoa,
Nik baño zerren barrua daukan zakonagoa,
     Orra errekak zelan datozan udan gizenak
Lege onean neguan jatsi bear ebenak;
     Dana da bada gauza bat uste, beste bat jazo,
Nik orregaitik askori deutsat negar erazo.

                          * * *

     Benetan zara zakon illuna etortekoa,
Zuri igarten alperrik nekau oi da burua,
     Ai! naiz ez izan orain artean itxaso zale,
Nor daki bertan ito egingo banaz ni bere?
     Gaur garbitzeko nai ez dodan ur lizunduagaz,
Egarria ill bear izan nei biar beragaz!

			Euskalduna, 1899
			Euskal Erria, 1901, XLV

Pakea

			Nere lagun B. Mokoroari

Zure billa ni jaio ezkero beti nabill,
Eta beldur naiz arkitu gabe enaiten ill:
O zeinbat aldiz egiten nuen amesetan,
Zurekin pozez gaztezaroko urteetan.

O zeinbat bider koroi uztargiz egiñakin
Eta eskuan olibo adar berdeakin,
Irten zidazun mosua garbi zenduela,
Zerua iñoiz urdiñ agertzen dan erara.

O zeiñ askotan aingeruaren arpegia,
Ikusi nizun eta soiñeko txit zuria
Elurra bera ark zirudian kolorean,
Eta zuk Eba miragarri bat gorputzean.

Orregatikan Amatzat artu zinduzan nik
Eta gogoan zitzaidan jarri txit sarturik:
Geroztikan det kantatu dala nik Pakea
Nere kutuna, nere laztana ta maitea.

Enuen uste ez urrik eman iñor zanik,
Beltzez jantzitzen txit beartuko zinduzanik;
Ez siniztuta ez gitxiago zebillela,
Zu botatzeko zelatan beti aize txarra.

Baiña Pakea zugan asko det gaur dudatzen
Begitanzio uts ote ziñan det pensatzen:
Siniztatzen det oso ta santu zuk lurrean,
Ez dala errez menperatzea gizartean.

Ez dala errez zuk agintzea Pake ona,
Neri agertzen zitzaidan Andre txit leguna:
Dakusdana nik zer da besterik ez-da-baia,
Arerioa edo etsaia, ez anaia.

Al jakin banu ainbesteraiño etziñala,
Barrua baiño obea zeunkan zuk azala;
Baldin jakiten badet zer neukan ikusteko,
Enitzan ez ni zurekin ala zoratuko.

Baizikan oju egingo nizun Andre ederra,
Irudiz gozo eta eztitsu guztiz zera;
Baiña beldur naiz zugaz dedan poz au pozura,
Joango dala amesa beti dan modura.

Zer det zer bada mundu onetan nik ikusten,
Ezpada beti gizonak elkar ill da illtzen;
Zure lekuan biotz gogordun agurea,
Buru-ezurraz jasorik bere banderea.

Nik ikusten det eten gaberik beti gerra,
Kaingandikan asi zan plaga aiñ okerra;
Nik ikusten det emanarekin iñori miñ,
Artu oi dala poza, olgura ta atsegiñ.

Agure au det beti nagusi ikusten nik,
Zuk eztaukazu Pakea iñon erreiñurik,
Lo egiñ arren ia nik toki txit askotan.
Gerra lorratzak billatu ditut dandanetan.

Zer billatu det kale ederdun urietan,
Soiñu alairik onenak jotzen diranetan?
Ai ango gauza askok diote itzik gabe:
Sarritan gerra sartu zitzaigun ona ere.

Bestela zertan egiñak gera gu gaztelu,
Zertan inguruz ainbeste paret eta muru;
Ai emen egin diran burruka odoltsuak,
Ez dituzte egin iñoiz legoiak ez otsuak.

Baserrietan ere guztiz maiz naiz aurkitu,
Ango jendea baita zertxobait ezagutu;
An ere oi da oso ugari inbidia.
Elkarren ona iñola ezin ikusia.

An ere oi du gerrak sarritan egin leku
Eta bertatik Pake gozo alderatu;
Non bearrean beronek euki erreiñua,
Ai txit askotan auziak dauka agindua!

Iretsitean eztala bada au urian,
Eta osoro ere bizitzen baserrian;
Zuzendu nitzan etsi ta guztiz eremura,
Eta jo nuen artzai bat bizi zan lekura.

Non bereala galdetu nion estu ari,
Mendian bizi zalako jaio ezkeroti,
Ea Pakeak osoro zuen an agintzen,
Eta bertatik erantzuerau dit egiten:

«Alegia da Pakea geien txaoletan
Artzaiak bakan bizi geraden mendietan,
Baiñan otsoak nola ditugun urbillean,
Sentimentuak ere badira onenean».

«Gaiñera ere badegu iñoiz zerbait gerra,
Datorrenean norbait ardiak ostutzera;
Orduan ezin oi degulako txaolan lo,
Beldurrik gabe lasai, zabal ta ain gozoro».

                       * * *

Oraiñ nik diot baldin ezpada txaoletan,
Bizi liteke Pakerik iñon lur onetan?
Ala ere det uste nonbaiten dala bizi,
Ezpadet ere oraindik non dan nik ikusi.

Borondatea ona duena da bakarrik,
Pake gozoa munudan goza dezakenik;
Orientzako kantatu zuten aingeruak,
Dala Pakea diradelako doatsuak.

Sinizten det bai borondatez on gu bagiña,
Elitzakela gizona iñoiz gerragiña;
Pakean bizi eingo giñake alegere,
Naiz izan aundi, zeiñ izan txiki edo pobre.

Bestela ezin ai! dezakegu goza emen,
Apostoluai Kristok ziena nai izaten;
Ezpadiogu zerbait elkarri guk barkatzen,
Batak bestea degula ondo maitatutzen.

			Euskalzale, 1899, III

Neure adiskide Antonio Arzak jaunari bere ama zanaren naigabean

Adiskidea, zuretzat ez da gaur iñon pozik
Denak biotza goibelik jarri oi dizute;
Zure anima miñaren miñez miñezko ujolak
Ansi artean betiko ito gura duten.

Zure etxea gaur neretzat da, dirudiana
Basamortuko etxol bat iñor bizi gabe;
Ez da sentitzen itz, mizt, oiñ otsik, estul bat utsik,
Ez det ikusi orren ixilik oraiñ arte.

Zer gertatzen da kabi orretan lagun
Zer gerta oi da beltzez jazteko illun ala?
Zertan galdetu, nik irakurri baten banuen
Ill zala! Ill bai! Ill! Antonio zure ama?

Ill zan! mundura eman zinduzan uso samurra,
Ill! amorio neurri gabeko gurasoa
Ill! apa laztan, musu, palagu, arrunga kanta,
Euskaldun asko zuri seaskan eindakoa.

Ill zan! ainbeste arret ta arduraz asi zinduzan
Pelikanoa, zu maitetutzen geiegia;
Ark odolakin azten baditu bere umeak
Zer da amaren ugatza, edo zer titia?

Ill zan! aingeru aragizkoa zu zaitzearren
Galdutakoa ainbeste gau eta ainbeste lo;
Egin zenezan lumazako kabi aiñ biguñean
Aingerutxoak aingeru-amaz lo gozoro.

Andia baño andiagoa badakit dala,
Zure biotza zulatu zuen lar zorrotza;
Kaiolatikan egatutzean egazti arek
Egan zuela ostuta zure zere poza.

Bañan, eztizu egan betiko, izarren gisa
Dakust ederrik disdiska errañuz goi-zeruan:
Nora joango zeran zu ere egunen baten,
Bizi izatera pozen pozetan bere albuan.

Orretarako Golgotan ill zan Salbatzallea,
Gaurko egunez illik geundenok piztutzeko;
Bizitzagiña ill ezpalitza nondik giñaden
Goiko bizitza sekulakora gu sartuko.

Bizitzagiña ill zan zor gabe eriotzarik,
Beste guziok zorrean gera arkitutzen;
Lenengo Aitak utzi zigun da ondorengoak
Jarraitzen degu aren zorrari erantzuten.

Orregatikan arraz ill ziran Asabak danak,
Aiton guraso ezaun ta gure lagun asko;
Ta illko gera gu ere laster lagun maitea,
Kristokin baña goian al gera gu piztuko.

Bai piztuko da ill zatzun Fenix ederra ere,
Justa, auts, errauts, noiz da lurpean gaur biurtu;
Justa, lurtuak animaz naste justo artean
Zerura noizbait, O Antonio! igoko du.

			Ibaizabal, 1903, 68

Maiatza

Loraz eta apainduraz beiak eta goiak jazten
Gaur jakuz zerren Maiatza ederrik dan jaioten,
Goizetik au jagiten da, berandu da etzaten,
Ez dot ill aiñ alegere beste bat nik ikusten.

Mendi-txuntxurrak kentzen dau buru-zapi zuria,
Artu dau beste antz bat ta, dau gazte irudia,
Igartasunik ez dauka, dago berdez guztia,
Ze pozik orain dabillen zugatzetan txoria!

Zigoinak abiau dira kanpantorre puntetan,
Egazti-zuriak bere pozik tellapietan,
Elai baltz ego luzean eleiz ta ermitetan,
Egazti danak guztiak urteroko lanetan.

Guztiak ezautu dabe au norena dan illa,
Batez bere kristiñauak, au oz dago kikilla,
Au dabill kantuz goizetik lorarik onen billa,
Mariari eskinteko sortatxoak eginda.

			Ibaizabal, 1903, 72

Nekazari doatsua

Nere pipa txit bete, ta suai pizturik,
Keia goruntz, txistua lurrera botarik;
Benetorren etxeruntz bertsoak kantatzen.
Buruan berez berez ziranak sortutzen;

Zeiñtzuek diran letraz gaur jarritakoak,
Izan arren balio oso gitxikoak,
Ala ere nai nuke ementxen lenbizi,
Orain irakurtzera jendeari asi.

Fumatzen duela ere Erregeak badakit nik,
Eizean aspertutzean asnas artzen jarririk;
Ordea, artu ez arren onen belar merkerik,
Aposte egingo nuke ez diola gustorik,
Abanoari ark artzen, nik pipari lakorik.

Gañera ez dala bizi lasai nerau bezala,
Basotik ez daramala nere poz au etxera,
Koroia da txit pisua, izan arren ederra
Itzalgarri ariñ bat da, berriz nire kapela,
Aiñ, ardura itxirekin, non bizi ni onela?

Badakit Errege dela ondasunez txit aundi,
Baita askoz dituala geiago eskalari,
Nola eziñ dion eman premiadun danari,
Atzetik gero dabiltzaz gerra giña berari,
Baña, al da nere kontra bear bada bat ari?

Merkataria sarritan dijoa fumatuaz,
Feriatik etxeruntza burua urratuaz;
Atsegiñik artu gabe pipako ke gozuaz;
Gogoratu oi dalako bakarrikan diruaz,
Noiz dijoa ni bezela bertsoak moldatuaz?

Tratu ona egiñ arren ark ezin du kantatu,
Geiago irabaztea zuelako pentsatu;
Aberastutzen ari da, baña, ezin da poztu,
Zulo bat du biotzean ezin dana zerratu,
Ta urteko laboreaz ni enaiz bai, kontentu?

Nere umeai begira atsegiñez nago ni,
Ematen didatelako denak poza neroni,
Enuen nai izaterik semerik merkatari,
Baizik arrantzale, artzai ta geien nekazari,
Zergatik on diodan beti eska Jaunari.

Nekazaria lurrean dalako zimendua,
Artzaia da bigarrengo, edo ondorengua.
Arrantzale irugarren, dudarik gabekua,
Oñean egongo bada zutik, lerden mundua,
Bestela elitzateke gizartea galdua?

Bizibide oiek dira nere ustez onenak,
Iruretan nik dakuskit kristaurik garbienak,
Iruretan leialen ta Euskaldunik zallenak,
Gordetzen dituztelako oitura on zarrenak,
Antziñako guraso on gureak zituztenak.

Orrela bada maiz neri alaitzen zait barrua,
Oroitzean guregatik bizi dala bekua,
Oroitzean guregatik bizi dala goikua,
Nola Markes, zeiñ Errege, bergiñ Aita Santua,
Kantaurik gure lana dala bedeinkatua.

Irurogeita bost urte euki arren gañean,
Oraindikan zama ona deramat bizkarrean,
Berrogeitak daramazkit igaroak lanean,
Idi, gurdi, laia, golda, orobat aitzurrean,
Ala ere miñez enaiz iñoiz etzan oiean.

Egia da zartu naiz ta, azkena zait urbiltzen,
Bañan, enau asko orrek beñik beiñ ni beldurtzen,
Ator Eriotza ator, Zerura joan naiten,
An ez dalako negarrik iñoiz ere entzuten,
Eta kantua bakarrik zatalako gustatzen.

			Euskal Erria, 1903, XLIX

GORESPEN KANTUAK

Alabantzea Astarloari

Gure lurrian ditugu
Ugari atx ta mendiak;
Baña askozaz geiago
Daukaguz gizon andiak,
Alantxe apainduteko
Euzkeldun istoriak
Zerua deuskuen legez
Izar bizi ta argiak
Orregaitik Erri oni
Danak deutse inbidia,
Guztiz andia dalako
Gozetan daben gloria.
Zenbat bertsolari eder,
Erzilla legez badauka,
Gerrari adoretsuak
Euretatik bat Txurruka.
Jakitun andia barriz
Badogu emen naikoa,
Danetan eregiena
Paulo Pedro Astarloa.
Ause dogulako emen
Duda bagarik nausia,
Otallu on bat egiñik
Emon daigun gloria.
Gloria bada gaur zuri
Euskera Amaren semia!
Zu zara gure Erriko
Izar guztizko argia!
Zendualako Euskera
Iñok ez legez goratu,
Zu bere iñor ez legez
Nai zaitugu alabatu.

			Eusal Erria, 1885, XIII

Eibartarrak ama euskeriaren 
alaba barri eta gure erregiña 
birtutetsuari ongi-etorria

Ama Euskeriaren
Alaba barria,
Izan bekigu ona
Ondo etorria:
Berorregaz poztu da
Euskaldun-erria,
Jaio dalako emen
Izar bat argia.

Nor da guretzat Izar
Orren atsegiña?
Berori da, Berori,
Maria Kristiña;
Berori da guretzat
Ama ta Erregiña,
Euskera-zale danen
Alabantzen diña.

Berorren inguruan
Agaitik kantatzen
Euskera-zale oneek
Batu gare emen:
Ontzat artu begiguz
Kantatxuok arren,
Euskaldun berorregaz
Gu izan gaitezen.

Dalako izketa bat
Leuna ta garbia,
Zergaitik dirudian
Zerutik jatsia;
Ikasi bei, ikasi,
Erregiña andia,
Euskerak izan daian
Betiko bizia.

			Euskal Erria, 1887, XVII

Salzedo-ko On Pedro Nobia 
euskaldun kristiñau umantiari

Euskalerriya gordetan dozun,
Zeruko aingeru-taldia!
Lagundu-guri kantadu-daigun
Gure amerriko onria,
Ugarte-tarren jatorri-goiyen
Salzedo On-Pedro Nobia,
Oitarau eta Jainkoa ametan
Gizon parerik-gabia.

Eguzkiyaren argiya-baño
Argiyagua da bera;
Zoriyonian Bilbo-noblian
Agertu-zan, bai, lurrera,
Jakituriyaz Euskalerriko
Illuntasunak kentzera,
Gure Lege-zaar ta eskubidiak,
Irrime-goyendutera.

Gaste-gastetan egiya garbiz
Bere arima argirik,
Bere biyotz-on, zabal planta
Birtute-ederraz yantzirik,
Ezagu-eban maitatuteko
Ez eukala, ez, erririk
Jatorriz bere-beria eban
Euskalerriya-langorik.

Ori egiñ dau; Euskalerriya
Ezagutu ta maitatu;
Egitaderik andiyenakaz
Bere aiterriya goratu:
Orra zegaitik mundu-guziak
Eban On Pedro onratu;
Orra zegaitik zerubak-berak
Duben au berau yargoitu.

Gloria zuri, kantauko-dogu
On Pedro Salzedo-kua!
Zuretzat beti suzenduko da
Onore goiyenengua.
Zu-langua guk gura-dogula
Euskal-erriyen burua,
Gorde daiyena baltzen-gatxetik
Aiterri maite dontsua.

Zu-ospatuten jardungo-dabe
Gernika-n dan Jauregiya,
Batzar-nagusi Bizkaitarrenak
Batuten-diran tokiya;
Zu-ospatuten Bilbo-erdiyan
Eskolategi andiya,
Konsul-etxia, miategiyak,
Bidien-arautegiya.

Esango-dabe jakitun goiyak,
España guzti-guztian,
Nobia-k lenen asmau-ebala
Ibilli burdiñ-bidian
Zelan-zan erraz Bizkayan bertan
Asita, Burgos gañian
Balmaseda-tik-ziar goraka
Txistuka azaldu-artian.

Beti ditu bai poz eta olguraz
Goituko Euskalerriyak
Zure-egitade, zure-liburu,
Obra txit arrigarriyak;
Nori ez deutso onbide emango
Zure birtute aundiyak?
Zuk-leges zeñek babesau-dituz
Gure Oitarau guztiyak?

Jakiturian ta erri-maitetan
Nok emon zuri, nok urrik?
Erriyen-alde al-egiteko
Ez daukezu, ez, bildurrik.
Gure eskubide santuben-kontra
Entzun badozu guzurrik,
Zeure berbaldiz Madrill-en bertan
Daukezuz danak zurturik.

Beiñ da birritan jaritxi-dozu
Gastela-erregien partetik,
Gordetia gu kalte-bagarik;
Batetik edo bestetik
Nai-alzau-gero areriyuak
Zure kontra: Zuk emetik,
Aro oneneko armak dardaurik,
Bota dituzuz aurretik.

Zu sara, Pedro Nobia, gure
Eskudatzalla goyena;
Euskara-berak loratu-dayen
Eskribalari onena:
Zu sara gure Aita maitia;
Gizonetan dan prestuena:
Zure bitartez daigula Jaunak
Oitarau danen biurmena.

			Eskuizkribua Azkue Bibliotekan dago

Eskoriatzako mediku jaun 
Biktoriano Illunbe eta 
bere andre Eustakiari, 
Marinatxogatik berri on eder bat

Biktoriano, Uda il zan ta
Lurrera erori orria,
Larru gorrian argatik billox
Gaur ageri da mendia;
Orregatikan mutu badabill
Oraiñ basoan txoria,
Zure etxean, ez da oraiñdik
Gozatzen Udaberria?
Dalako bera anima zuri
Usotxo baten kabia,
Edo gorpuzdun ego gabeko
Aingeru-bizitokia,
Dirudiala alaitasunez
Paradisu bat txikia?

Iruditzen zait adiskidea,
Gaur aingeru bat Zeruan
Eztala ageri, ta Eustakiak
Daukala seaskatxuan;
Bere lotatik esnatutzean
Zeiñ artzen duan altzuan,
Bularra emanaz, festak egiñ
Laztandurikan musuan,
Eta negarrez badoa astera,
Ama lenago kantuan,
Ez da abiatzen dagoalako
Gau eta egun kontuan,
Bizi dakion bere laztana,
Beti eroso munduan?

Orretxegatik negua izan da
Zure etxean gaur Uda
Daukazutela, ongi esan det
Dalako egi ziurra;
Alaitasuna dezute utsik,
Botarik oso tristura,
Zuen etxea pozik bizi da,
Pozik bada arkitzen aurra;
Pozik amona, pozik izeba,
Eta pozarren adurra
Etzaitzu erorten zuri aotik,
Erdi galdurik zentzuna,
Abiatutzen danean farrez
Zere aingeru kutuna?

Mundu onetan ondasunikan
Biktoriano, bat bada,
Bera etxean dezu Zerutik
Bedinkazioz emanda;
Noren arpegi larrosazkoan
Ispillu baten bezala
Galdetu gabe bada ezautzen
Garbi noren dan alaba;
Ezta izango umetatikan
Guraso antza daukana,
Azitakoan animan ere
Aita ta amaren erara,
Erri guztiak doaiak gatik
Txit maitetuko duana?

Adiskidea, esaera da
Nola dan izaten ama,
Bere antzeko izan oi dala
Geien geienez alaba;
Ta Eustakia nola dan andre
Onetan ere izarra,
Bere aur polit, eguzki eder
Bi begietan dauzkana,
Esaten dizut, egunen baten
Enaiz Profeta ni baiña,
Izango dala Eskoriatzan
Loretan lore bikaiña,
Bat ez dalako izango bertan
Marina zuena aiña.

			Euskalzale, 1899, III

Wecker eguzkiari

Zer balio du persona batek
Baldin ezpadu bistarik?
Zer da gizona, zer da bizitza
Bizitzekotan itxurik?
Naiera denak baño naiago
Nuke, o! Wecker jauna, nik
Nere begia len bezelaxen
Idukitzea argirik.

Gaur daño ez dit illuntasunak
Neroni eman beldurrik,
Begi argiak beti iduki
Ditut Zeruak emanik;
Illko nitzake bañan ikusi
Ezinda jarriko banitz,
Lur, ur, belarrak, andre, umeak,
Lore, eguzki ta izarrik.

Zentzu guziak ditugu onak,
Bañan lenbizi begiak,
Zerorrengana argatik datoz
Wecker gaur begiz eriak;
Txit urrutikan aberats aundi
Nola beartsu txikiak,
Zeren geiena balio duen
Gizonarentzat argiak.

Ezin zaitzaket ospatu gabe
Wecker jauna, nik gaur utzi,
Kantau bear det nai ta nai ez
Egin detana ikusi;
Donostiako andre urteak
Dituenari ez gutxi,
Beingo batean diozulako
Zerorrek ikus erazi.

Larogei eta zortzi urteko
Andre begiraungarria,
Kataratakin atzo itsu ta
Oraiñ zerana argia,
Izagirretar doña Frantziska
Orren zorion aundia
Nork zuri eman jaio ezpalitz
Wecker aiñ arrigarria?...

Egarri denak ura nai luke,
Goseak berriz ogia,
Errenak ibilpide ona ta
Gorrak belarri zolia;
Gizon bakoitzak osatutzea
Nai du beraren premia,
O! Wecker jauna, nik gura nuke
Senda deidazun begia.

Denak diote etzaiotela
Zuganatzea damutu,
Zeren illunak etxeetara
Argi dituzun biraldu;
Eta ni ere oro bat, berdiñ
Arren biraldu nazazu,
Zure izena ill arteraño
Kantuz dezadan altxatu.

Bertsoakin nik utsik zaitzaket
Wecker umanta goratu,
Aberats izan nedin mundura
Jaunak enindun botatu;
Zuri eskerrak eman nairikan
Neurtitzok ditut moldatu,
Diñ ezpadira ere jaun ona
Egin zadazu barkatu.

Zu bezelako gizonik iñoi
Illtzerik nik nai enuke,
Dakizulako pozetan jartzen
Bizi ziranak len triste;
Berdin jarriko nazula ere
Biotzetikan det uste,
Zeren dituzun mundu onetan
Jarri millaka ainbeste.

Illko baziña ere zuk utzi
Itzatzu ondorenguak,
Gutxi ateragatikan ere
Zu bezelako maiuak,
Beti izango diradelako
Begi eri ta gaixuak,
Eta ikasle zureak izan
Ditezen oiñ ordekuak.

Oroimengarri izango zera
Beti askoren goguan,
Jantzi zaitzala kondairak lorez
Galan-galanki buruan;
Illuna argitzen zu zeralako
Eguzki ederren munduan,
Ill eta gero izango zera
Izar ezillkor Zeruan.

			Euskal Erria, 1901, XLV
			Ibaizabal, 1903, 62

Ill dan Soroa ospatuari
goratasun bat

Pozik ez ditu nekazariak soro onean
Egun ta asteak neke artean igarotzen?
Baldin baditu andik urtero udazkenean
Saritzat ordaiñ askoz geiago etxeratzen?
Zer oi du berriz buru langiñak bere artean
Saiatu baizik irudimena aztertutzen?
Ta nekazari onak bezela era danean
Dagokiona neurrian gañez ez du artzen?

Adiskidea, beti zan zure adimentua,
Eten gabeko langille zintzo txit argia,
Irudimena zenduan berriz lur oparua,
Zeiñ lantzen bota zenduan gogoz izerdia;
Agatik ziñan, Soroa, egin aiñ ospatsua,
Zeren zu ziñan buruz soro bat ugaria,
Ta ala gaur jantzi dizuten koroi baliosua
Da zure lumak eiñdako lanak merezia.

			Euskal Erria, 1902, XLVII

Bilboko ongietorriak
Sarmientori

Orren dotore Argentinatik
Urten ziñean ontzia,
Gure aldera bazentozala
Artu ezkero barria,
Noz etorriko begira estu
Egon da Bilbo andia,
Bere portua izan dakizun
Zuri ostatugarria.

Plaza orreri bertan sartzean
Agurra eiteagaitik,
Usetan diran kañonazoak
Bota dituzu bertatik,
Jotorriakaz zeintzui lagundu
Deutsen garaiak lurretik,
Erantzutean batak besteai
Zoli ta leial atzetik
Zarata onak jira eginda
Mendi askoren artetik.

Jentea zaintzen bazeunkan bere
Molle barrian ugari;
Galean eutsun jagon-lariak,
Señakaz laster igarri,
Euren bitartez bertatik Bilbon
Jakin zanean gauz ori,
Bezentozala ia urrean
Atsegiña zan aiñ andi,
Bear dan añan nire lumeak
Non paperean ezarri?

Ibaizabalen bazan ugari
Gorturik jarri artean,
Txupiñazoa, etxaplerua,
Baña aldikada luzean;
Banderea ta gallardetea
Batian eta bestian,
Ez da ikusi ontzirik alan
Jantzita beste batean,
Ez ikusiko bagara bere
Biziten berreun urtean.

Edozein eban ikaratuko
Bilbotik urten dabenak,
Konsul, Diputau, Gobernadore,
Gizonik eregienak;
Batzokietan diranak buru,
Damarik argituenak,
Ta albistarien zuzentzalletan
Izango ziran txarrenak?

Bai, askok urten deutsu Abrara
Joten musika soñuak,
Ta izentauriko Jaunezko aldra
Eskubidetan autuak,
Galaz jantzirik artzeko zure
Ain itxasgizon goikuak,
Antxe betiko anaiatzera
Doatzuz danak prestuak,
Etorriteko guztiak gero
Artzera Bilbon txaluak.

Ibaizabalgo urak doatzuz
Pozpozik laztandutera,
Bestetan baño aguruoago
Daroielako juera,
Santurtzek badau barrerik asko
Zu elduteaz urrera,
Txitxia baldin ezpada poza
Ondarrak artu dabeena,
Ez da zoratu egin osoro
Portugalete ederra?

Bizkaia izen daukan zubiak
Zurturik zaitu ikusi,
Esan gurarik etzaite arren
Irago nire azpiti,
Arriskuetan etzaite jarri
Ez asko eta ez gitxi,
Obeto dozu toki orretan
Lo egin nasai egoki,
Damugarria litzateke miñ
Eitea zu lako bati.

Fabriketako tximinia askok
Barriz gaur dauke damua.
Apurrik bere burua,
Keiak egiten deutsue baña
Ongi etorri gozua,
Igorik gora artuteraño
Egan odeien lekua,
Esan nai dabe: «bisi dedilla
Fragata Arjentinakua».

Bost egunean izango dira
Fiestak asko aurrera,
Soñu, bazkari, zezenak eta
Ikusgei asko gañera,
Bizi daitean Sarmiento itz
Goitizen argi ederra,
Berau dalako Arjentinako
Seme eregi batena,
Lumadunetan zeiñ zan argien
Presidentetan onena.

			Ibaizabal, 1902, 32

Gure eguzkia amatau da!!

Eguzkiari aldi danetan bertsolariak
Goratu deutsez daukazan doe eregiak,
Illuntasunai gerra egiten dakuselako,
Iratzarturik lo eukezanai len begiak.

Poztuten ditu titiko seiñak bere argiak,
Poztzen umeak, gazte, garako ta zartuak,
Beragaz naste beroa bere dakarrelako,
Biziarentzat biak nai eta nai ezkoak.

Poztuten ditu landarak, erneagaz batera
Zabaldu lorai eragin euren kolkotxuak,
Pozgarrituten ekin geiago goisetan bere
Dirudiela perlakaz jantzi-ta kanpoak.

Poztuten ditu bizitzearen korrontak sartu,
Einda arbolai ipini arte bizkortuak,
Baita abere, piztia eta bizidun danak,
Zeintzuk illunez litzatekezan ondatuak.

Berak ipinten ditu kantari txoriak pozik,
Berak saltoka abere gatxik bagakoak,
Berak zuzendu bidez galduta aurkitzen zana,
Ta batez bere begiz ikusmen gitxikoak.

Ikusmen gitxi guk bere geunkan Arana, eta
Zuk dirudizu lege zarretan gure eguzki,
Ez dot ikusten kondairan zure izpi zorrotzai
Aurrez aur bestek eurai deutsenik gogor eutsi.

Bizkaia iñok lotu bagea zelan izan zan,
Zuk argitara emon zenduan liburuan,
Irakurrita daukaguzanak gordeko doguz
Ill arteraño biotz barruan ta goguan.

A da izar bat Bizkaiarentzat argitsuena,
Zuk ixetuta aurrerantza gu argitzeko,
Zuk añan ez dau bestek zabaldu euskal federik,
Izango ete da ondorik norbait bardintzeko?

Apostolu bat ziñan benetan, euskaldun ona,
Galdu dozuna bere on arren osasuna,
Euskalerriagaitik zuk galdu dozu bizia,
Baita ez gitxi iñola bere ondasuna.

Zeure Aberri maiteagaitik dana emoten
Sabiñ, zu zara bardin bagako bat bakarra,
Izarrak asko badira bere goi urdinean,
Euren nagusi, nor da Arana, bat ezpada?

Bat edo batek izan bear dau an bere nausi,
Zuri bajatzun gure artean auxe gertau,
Zelan ez doguz zure doe ta on aiñ andiak,
Euskaldun utsok eurak egingo gaur alabau?

Odolez izan arren euskaldun, maketo antza
Berbaz zeunkala zenduanean ezagutu,
Mingaiña bere etziñan jarri oso ta garbi
Euskaldundu ta, egin artean gure maixu.

Zeiñ gitxik daben orrenbestean burua ausi!
Zuk legez gabak euskaldunduten zeiñek galdu?
Bagareala zerbait euskaldun uste badogu,
Zu zara Zentoi eta nanoak bakarrik gu.

O ezbearra eneban uste eriotzeak,
Tantai gazte bat alan botako zinduzala,
Negarrez gagoz gau eta egun zure anaiak,
Damuz gaur dago intziriaka Ama Euskera.

Ill jakolako semerik onen indartsuena,
Ausi besoan berak ekarren makulua,
Jausi ez dedin Ama ainbeste gizaldiduna,
Nor izango da Sabiñ añako morroskua?

Zentoi bat utsik nik ezautu dot euskalduna ta
Zeinbat ete da euskaldun danen kopurua?
Gorputzez zentoi bazan Altzoko mutill andia,
Biotzez etzan Aranatar bat burutsua?

Bera zan bada euskaldunetan agiriena,
Bera egin zan bazter danetan ezautua,
Euskal-legetan bera izan zan Eguzki argi,
Argituteko argi bagako gisajoa.

Bera ill arren ez dira illgo bere lumeak
Eskribiduta itxi dituzan gauz andiak,
Ze bide egin aurrerantzean bearko daben
Urratuteko maketoaren lokarriak.

Euskal erriko eguzkia zu Sabiñ zeu zara,
Iratzarteko erdaldun amesdun guztia,
Argitutean oso daukagun itsumendia,
Salbauko dogu Jaungoikoagaz Aberria.

			Euskalduna, 1903, 316
			Ibaizabal, 1903, 101
			Euzkera, 1930, I

Gora gora Sabino gure izarra

			Durangoko euskaldun Batzokia
			zabaltzen dan egunerako ipiñia

Jigante edo zentoi andi bat
Izan da gure aldian,
Tolosak bere ondoan daukan
Altzoko erri txikian:
Baña zentoiak, seiñ da nanoak,
Jaio zirean errian,
Ez oi dabe nai bertan illtea
Badago bere mendian,
Altzoko andia ill zan legetxe
Jaio egin zan abian?

Beste zentoi bat bere izan da
Ordutik ona gurea
Ainbestekoa etzan gorputzez
Ariman parebagea;
O mingarria! nok sinistuko
Eban alako gauzea?
Azartu bere egingo zala
Egiten Eriotzea,
Adan duiñ zaar dan Agura azur-uts
Igar mamiñik bagea?

O! nozkoa dan bere azkora
Dana galtzairu zorrotza
Ebagiteko gure ain tantai
Zarden, luze, ta ez motza;
Zeñek zabaldu egiten euskun
Euskaldun utsoi biotza,
Zalako gure Moises sendo,
Izar, giari, ta Poza,
Gau illun itsu aren atzetik
Jagi dan legez gaur goisa.

Kantauko neukez gauza andiak
Gaur Sabinoren gañean,
Baldin benengo lengo sasoian
Gaztetasunaz soñean;
Orregaitiño baña nik diñot
Zerura begiratzean,
Ikusten dala bera bakarrik
Erri zalien artean,
Argiz, ikasiz, jakituriaz,
Besterik eztan bestean.

Egia da ta, diñot a zala
Kristiñau onen semea,
Ez deutsat gura txarto esan
Galdu izen ta ondrea;
Gois edo belu baña egiak
Eroan oi dau berea,
Egia zalea zala Sabino
Nik daukat siniskerea,
Egiagaitik izan zala bera
Aberati zarra, pobrea.

Euskera Amaren Semerik onen
Zeinbat burua zuk ausi
Zenduan gabez eta egunez
Bera egiñ arte ikasi!
Tititik edan bagakoetan
Nun? noz da? ta norikusi?
Kain, nun ago ire inbidia
Gaur bere bajakuk biki?
Alperrak oi jok tatxau bai, baña,
Nekeak bestentzat itxi.

Jaungoikoak nai ta alan izan zan
Jesuititan azia,
Orregaitik zan Euskal-ortuan
Lora zuri bat garbia;
Gerotxuago ezkonduetan
Senar bat maitegarria,
Ilterakoan Jesusen lagun
Zar ta ezagun andia,
Orra or zen zan labur esan da
Sabino miragarria.

Geiago ezin jaso zaikedaz,
Gorago ezin eregi,
Arranoaren egorik ez dot,
Gorputzan daukat zarregi
Nire agoak bakarrik oraiñ
Arran ausi bat dirudi,
Baña alan bere ots egiñ nai dau
Bora goigora Euskadi!
Eta Sabino gure izarra inoz
Iñoz amatau ez bedi.

			Euskalduna, 1905, 404

On Pedro Nobia Salzedo-kuari

Onore-aundiz mundu guziak
Nobia Salzedo-kua
Ospatu-beza altxarik-gora,
Biyotz ta aozko kantua,
Izarrak-ziar alkartzeraño
Aingeru taldeen soñua
Sutuba-zuben On Pedro-k beti
Amore-biotzekua
Leku danetan Jainkoaganonz
Zuzentzeko erri dontsua:
Euskalerria, Euskalerria,
Diran danetan maiteena,
Oso gorde ta eskudatzea,
Kontra-egiñik leenena,
Umanta-gisan etsai-guziei;
Au zan bere egiñ-goiena.

			Eskuizkribua Azkue Bibliotekan dago

ERLIJIOZKO KANTUAK

Bariku Santu goixerako
gomutaldi bat
	Ecce-Homo

Orra, Jaungoiko, guztiz altsu ta itzalgarria!
Jakiturian neurri bagako baita onegia,
Gu salbetako gogo ta asmoa berak arturik,
Gizon egiña Dontzella Ama Mariagandik.

Orra! ikusi bere arpegi samur, biguna,
Sotill, baketsu, gozo, otzan, lau ta eztiduna!
Orra, justoen, baita aingeruen zoratzallea,
Ta pekatari damutuaren parkatzallea!

Suerte danak zuzenduteko giari izanik,
Orra! nun daukan gaur beretzako aukeraturik,
Gertaldi onik baperez ta bai, dana dongea,
Lauburu baten artu artean eriotzea.

Gaiztakeria guztiz oker bat gaur da jazoten,
Mesede asko artu dabenak dabe zauritzen,
Burutik eta beatzeraño mesedegiña,
Zeñ dan esker on ta alabantza guztien diña.

Nazareteko Jesusek zer gatx ete dau egiñ?
Sekula iñor ez dan bestean kastigau dediñ?
Bere oñkadak etziran izan mesedetsuak?
Bere aoko berba dan danak osasuntsuak?

Bestelan orra! ikusmen baga itsu aurkitzen
Ziranak, zelan begi biakaz daben ikusten,
Gizon Jaungoiko onek egiñik mirari andia,
Dalako berau gauza guztien agintaria.

Dantzue gorrak; ta egozanak beti muturik,
Illak legetxe berba bagarik beti ixillik,
Gaur diardue Jesusegaitik ondo esaten,
Bere mirari arrigarriak iragarriten.

Azkenez illak bere jagirik obietatik,
Agertu ziran gizon artera berta bertatik,
Jesusen deira orrei bizia jake etorten,
Eriotzeak bildur ikaraz iges egiten;

Pobreak bere Ebangelioz gaur argiturik,
Neke artean bizi oi dira pozez beterik,
Biotzez pobre direanentzat Zerua dala,
Zergaitik daukan Jesus Jaungoiko onek esana.

Baita aberatsak zabaldu dabez pobre artean,
Eukezan diru ta ondasunak euren mendean,
Jesusi pobre jarraituagaz beian munduan,
Gero beragaz bizite arren goian Zeruan.

Orañ Judegu esker bageak zelan azartzen
Zare orrelan, ill bedi Jesus! deadar egiten?
Alan ordaindu uste dozue Gizon añ ona
Mesede baño besterik egiñ ez deutsuena?

Begira bada! zelan dagoan ia amaitua,
Dana azotez urratu eta odol ustua,
Ukabillkadaz añ ezaindurik matralla biak,
Eta illunik eguzki ziran bere begiak.

Burua arantzaz ta gorputzean mantu bat zarra,
Kañabera bat gañera eskuan zetrotzat bada,
Burla ta barre egite arren deutsez ipini
Zeru ta lurra egin zituan Jaungoiko oni.

Eta alanbere etzare oraindik errukituten?
Etzare Jesus onegiagaz gaur samurtuten?
Etzare bildur bere odola eskatzen bada
Jausi dedilla zeuen ta umeen gañera dana?

O Erri gogor, madarikatu, legoetua!
Asetu arte edaik odol bat errubakua
Baña ondotxo pagau bear dok pekatu ori,
Erre, kiskaldu, auts biurturik, bertan danori.

			Euskal Erria, 1882, VI
			Euskalduna, 1901, 175

Octava de Santa Teresa de Jesús

Doatsua da biotz bat lilluraturik
Pensatzen duenean Jaunagan bakarrik.
Beragatik lagatzen duena guztia
Ta Argan billatu bere poz eta gloria,
Norberarekin berriz bizi dena aztua,
Jaunagan duelako josirik gogua,
Ala poz ta atsegiñez ditu iragoten
Itxas ekaiztsu onen gora-beerak emen.

			Euskal Erria, 1882, VII

Maria orban bagarik sortuari

Jaungoikoaren eskuetako bear ta lanak
Alabagarri dudarik baga dira dandanak,
Alabagarri izar, Illargi eta Eguzkia,
Alabagarri gaba egun ta egun sentia.
Alabagarri arraiñ, egazti eta pistiak
Alabagarri bedar, lora ta zugatz guztiak,
Alabagarri ura, aixea, lur eta sua,
Alabagarri illuna, argia, baita Zerua.
Alabagarri itxaso, ibai eta iturriak
Alabagarri iñontz, lei, zurda eta euriak;
Alabagarri zeruetako espirituak,
Alabagarri euren kantu ta euren soñuak;
Alabagarri baña obe bat egun onetan,
Alabagarri bikaiñ bat dogu zeru-lurretan;
Alabagarri besteak danok bere oiñetan
Jarrita noa berau bakarrik gaur alabetan.

Alabau gura zindukedaz o Jaunaren Ama!
Alabau gura emonda al dodan gloria dana,
Espirituan baña igorik izarretara,
Zeintzukaz dozun txit apaindurik zuk arpegia,
Oiñok Illargiz, galanto Eguzkiz soña jantzia,
Aingeru ederrez barriz inguru dana josia.
Nok leukekean arpa bat oneek lako gozua!
Nok leukekean mingaiñ dontzellak duiñ eztitsua
Ai nik baneuka martiri baten biotz sutua!

Alabetako Erregiña bat erregiñena,
Agintari bat; baña agintari zeru-lurrena,
Emakume bat; baña emakume dan ederrena.
Alabetako baña au ondo ni zer naz bada?
Zer da nilako gizon gisaixo illun argala?
Baldin naikoa mundua ez eze zerua ezpada?
Zelan leitekez nire ezpanok izan guraiña?
Zelan leiteke izan naikoa nire mingaiña?
Eta nun daukat biotza sutan bear dan aiña?
O Ama! bada egidazu gaur dontzellen boza,
Mingaiñau leundu, ezpanok meetu, sutu biotza,
Alabau zaizan agertuagaz beraren poza.

                       * * *

Agur, dirautsu, beronek ume zoragarria,
Agur, mingaiñak, Birjiña eder danen nausia,
Agur, ezpanok, Egillearen egiñ aundia,
Agur, begiok, begi guztien ikusgarria.
Agur, sorreran Rakelak baño ederragua,
Agur, sorreran Susanak baño garbiagua,
Agur, sorreran Judit guztien Judit sendua,
Ikaraz dar-dar gaur dozulako jarri infernua.
Agur, sorreran gure Udabarri liriotsua,
Agur, larrosa, krabelina ta jazmin gozua,
Lora guztiak baño zu zara loriagua.
Sorreran zara Tortola zuri guri guria.
Sorreran dozu urrueta bat baña aiñ eztia,
Sorreran zara doe danakaz jantzi jantzia.
Sorreran Aita Betikoaren dana grazia;
Sorreran zara berariz sortu Fenix liraiña,
Sorreran zara berariz sortu zarean aiña,
Sorreran zara berariz sortu aiñ garbi baña,
Izan zaitean Berboarentzat Ama bikaiña.
Sorreran zara Uso bat baña alako usoa,
Ederra baña askoz oraiñdik ederragoa,
Zure aotik ateraten dan zotin gozoa,
Da Espiritu Santuarentzat txit gogokoa.
Sortu baño len ziñan tristeen poztutzallea,
Sorreran barriz Jaungoiko baten maite maitea,
Sorreran izan zarealako orban bagea,
Sorreran bertan oiñpetu dozu Txerrendongea.

Eta azkenez sorreran zara alabantzea,
Igarla danen eta Asaben esperantzea,
Martiri eta Apostoluen ondra betea,
Autorgilla ta dontzella santeen Irakaslea.
Nun topau leike beste bat zu duiñ onik Maria?
Nun topau leike beste ume bat bardingarria?
Begi bi oneek begira daien mundu guztira,
Igoko neuke igo al balei gaur Eguzkira.
Lurra ez ez aratu daidan izar-lekua,
Ia an ete dan kriaturen bat orren dontsua,
Baña badakit aztertu arren Zeru osua,
Utsik gorago dala arkitzen Jaungoiko altsua,
Utsik gorago dala aurkitzen Egilla aundia,
Zagozalako aingeru koruz gora jarria,
Jaunaz ostean oñetan dozu beste guztia,
Abran, Isaak ta Jakoben ume zoragarria.

			Euskal Erria, 1882, VII

Gabon kantak

	     Goazen, goazen,
	Zer ete dogun billatzen
	     Gaur Belenen.
	     Aska baten
	Ume bat ei da aurkitzen
	     Ume bat baña
	     Umeen gaiña,
	Eguzkia bera baño
	Askoz dana ederrago.

Belen inguru orretan
Zer dakit zer dan gertetan
     Gau onetan,
     Aiñ modutan
     Aingeru taldak
     Egoz zabalak
Zeruetatik lurrera
Soñu ederrak jotera
Datoz estalpe batera.

	     Goazen...

Estalpe zan arek beti
Eta abereen toki
     Gaur dirudi
     Zeru bizi
     Durarik baga
     Biurtu dala,
Nik beintzat alan dot uste,
Bestelan ezin leiteke
Batu aingeru ainbeste.

	     Goazen...

«Jaungoikoari gloria
Goietan», diñoe guztia,
     Kantaldia
     Aiñ aundia
     Aingeruena
     Zeiñen azkena
«Bakea daben kantetan
Lurrean gizon danetan
Borondate ondunetan».

	     Goazen...

Artzainak ziar mendian
An datoz nere eretxian
     Bizkarrian,
     Gaiñ gaiñian.
     Kaiku esniak,
     Bildotz guriak,
Intxaur, gaztaiak ugari,
Sagar, gaztañak ez murri,
Ekarten Jesus onari.

	     Goazen...

Gloria zelan Zeruan
Gloria dogu soruan,
     Orainguan,
     Bai neguan,
     Gaurko Eguzkia
     Jaungoikokia
Zeiñek ez dakus jaioten
Gaba dabena eguntzen
Ta Ama dontzella lagatzen?

	     Goazen...

O gauza arrigarria!
Mirarien miraria,
     Zein egia,
     Ze argia,
     Igarla bada
     Aurrez esana
Orra or bete betean
Estalpe zantar batean
Mesias lasto artean.

	     Goazen...

Poztu gaitezen gizonak,
Poztu zaiteze gaur andrak,
     Poztu aurrak,
     Poztu zarrak,
     Eldu dalako
     Gaur guretzako
Zorioneko eguna,
Nok dakarren osasuna
Geisorik geunkan mundura.

	     Goazen...

Ongi etorri, Jesus kutuna,
Ongi etorri, Jesus zalduna,
     Ongi Jauna,
     Ongi Leuna,
     Zabaltze arren
     Ainbat lasterren
Guri Zeruko atiak,
Zeintzuk geukazan itxiak
Dirala milla urtiak.

	     Goazen...

			Euskal Erria, 1882, VII

Kurutzearen oñean dagoan Mariari

Maria da, bai, Jaungoikoaren Ama garbia,
Maria bere tortola samur uso zuria,
Maria iturri amodiozko bizi bizia
Maria lora usaintsu eta dana eztia,
Maria ekatx ondoko arku bakegarriya;.
Eta Maria gaur da ume bat errukarria.

Maria da, bai, agintarien gorenengua,
Mariak dauka Iratargian oñen sorua,
Mariak dauka Zeru altuan jazarlekua,
Mariak utsik Eguzkizkoa bere mantua,
Maria da, bai, Jaungoikoaren urrengokua,
Eta Maria ikusten dot gaur larritua.

Maria da, bai, pasiño-lora, lora arteetan,
Judea aldean ikusgarrien gois guztietan,
Maria da, bai, perla añ zuri zurienetan,
Maria da, bai, bedeinkatua emakumeetan,
Maria ederren Jaungoikoaren begi bietan
Eta Maria gaur larriena andra danetan.

Mariak beti negartiari erruki deutsa,
Mariak dauka bidaztientzat beti laguntza,
Mariak dau, bai, beti, gordetan ume bat zurtza,
Baldin badago «Ama!» uluka bereganuntza,
Eta Maria orra or bera, gaur zizpuruka.

Zelan, Maria, zakust or baltzez añ estalia?
Zelan Siongo ateetan zagoz añ negartia?
Zelan gelatik bakar bakarrik ona etorria,
Illun jarriko dalako laster gaur Eguzkia,
Ikuste ez arren billos billosik bere Nausia?

Zertako baña Kalbariora gaur igo zara?
Zertako dozu añ bide latza irago, Ama?
Zertako dozu ikusi gura Bildots otsana,
Gure okerrak zuzentze arren gaur ilgo dana,
Abe orretan lotsagorrian errurik baga?

Nok sartu deutsuz ainbat ezpata orren zorrotzak?
Nok erakutsi alako min ta oñaz garratzak?
Jerusalenen sopinduteko negarrez autsak,
Aisetan egan egiñik zure zotin mingotsak,
Sentimentutan ausiteraño askoi biotzak?

Goldotaraño erdu, gaur, Eden, odol zalea,
Ikusitera emen Ama bat penaz betea,
Gura deutsuna orregaitiño parkatutea,
Nai bazenduke zeure okerren damua artzea,
Kurutz-oñean arinduagaz bere penea.

Erdu, bai, erdu, Salen nasai ta loia, onera,
Kurutz-oñean Dontzella oni begiratzera,
Eta kurutzan ikusiagaz Inri berbera,
Etzara jausten berta-bertatik auspez lurrera,
Ama ainbeste samindu oni parka eskatzera?

Edola bere, erdu, arren, zu, Malen leiala,
Baita Siongo dontzellak bere erdue bada,
Erdu, zu, bere, Jesusen alde, Joane laztana,
Ebanjelioz jarri dagizun zearo dana;
Zelan dagozan ordu onetan Jesus ta Ama.

Begira, Joane, baldin badozu biotz sendorik,
Ete dagozan iñon Seme ta Amau lakorik,
Kurutzan bata, narru gorrian añ lotsaturik,
Esku ta oñak iru untzegaz gogor josirik,
Gaizki esalez eta borreruz inguraturik,
Eta erdian Jesus ta Ama penaz beterik,
Betiko Aitak baleukaz legez deslai itxirik.

Kurutz-oñean aurkituten da Ama gaisua.
Kurutzeruntza jasorik dauka bere burua,
Kurutzan dauka bere begien egon lekua,
Kurutzan dauka bere biotz ta bere gogua,
Nai leuskiona emon, al balei, azken mosua,
Eta al balitz beragaz antxe il gaur batua,
Dalako bera bere Jaungoiko egiazkua,
Dalako Aita, eta dalako bere Esposua,
Dalako Jesus, erraietako bere Frutua.

                      * * *

Iya Jesusen begiak dira, Joane, illuntzen,
An arnasea zelan doakon iya gelditzen,
Ara burua zelan lurreruntz jakon jausiten,
Orain arimak beste mundura iges egiten,
Bizitzagiña bizitza baga dabela itxiten.

                      * * *

Bizitza baga or Lauburuan bizitza giña,
Bizirik orra, bere oñean, Ama Birjiña,
Bizirik, baña, gelditu arren gure Erregiña,
Bizirik dago damuzko uretan ito eziñda,
Bizirik dago; baña añ estu daukan zotiña,
Iragarteko ez nazalako ni barriz diña,
Gelditu nadin mutu bat legez isill-isilla,
Esan dagien sentiezkorrak beronen miña,
Eta Golgotan zer pekatua gaur dan egiña.

                      * * *

Ona dardaraz, lurra guztia ikaratua,
Jesusen etsai izan dan asko an bildurtua,
Egun erdian Zerua gaur da izan gautua,
Orain Tenpluan kortina berez an, urratua,
Izate dana begira zelan dan aldatua,
Ta orra arrien, orra obien sentimentua,
A da apurtua, au azkatua, illa biztua,
Dana damua, dana estua, dana da izua,
Izate dan ainbesteraño da larritua,
Zeñek dirauskun ill jakola gaur, Jaube altsua.

                      * * *

Ill da danoen Egillea ta Jaube bakarra!
O da, Maria, ill da zeurorren bizi laztana!
Ill da, bai, ill da, sekula bere ilgo ez dana!
Ill da a baña, etzakiguz ill, arren, zu Ama!
Illten bazara zure Semea ill dan erara!
Illtzaka, zelan ume zurztuok biziko gara?

Negar egizu kurutz oñean, nasaitu arte,
Negar egizu, baña, ill baga, o Ama maite!
Zerren Arbola orren frutuak jaio ta ainbeste,
Zeru zabalak egingo diran arimaz bete.

Negar egizu, negar, bai, Ama, kurutz-oñean,
Negar egizu alargun legez bakartadean,
Baña poz zaitez, Ama Semeok, oñaz artean,
Dozuelako gizona jarri libertadean,
Demoniak eukana iya bere mendean.

Negar egizu, daukazulako zuk erraietan,
Atsekaberik eskergeena ordu onetan,
Baña poz zaitez, Ama larria, onaz danetan,
Bigarren Jesus zarealako modu orretan,
Gure arimen salbaziñoko lanbideetan.

Negar egizu, lirio zuri Nazaretarra,
Belendik eta Kalbarioko gañ onetara,
Onatz danetan zendualako aurkitu narra,
Baña poz zaitez, zaitugulako zu irakasla,
Zeiñ bide dogun erakusteko zeruetara.

Negar egizu arren dakidan Jauna samurtu,
Negar egizu nik dodalako illik largatu,
Negar, zu bere zaitudalako asko alatu,
Negar, zergaitik sarritan egin dodan pekatu,
Baña, oraiñ, ni, zelan benetan nazan garbatu,
Negar gura dot nik bere egin ta, Ama parkatu,
Negar egunez, negarrez gabez, nai dot jarraitu,
Negar artean negarrez nadin illik geratu,
Negarrok, Ama, egite arren zuri leortu.

			Revista Euskara, 1883, VI
			Euskal Erria, 1883, VIII
			Euskalzale, 1897, I

Amodio ederraren Ama danari
Maiatzeko lorak

		Zeñ miragarri dan
		Goazen ikustera,
		Edengo lirio
		Maria ederra,
		Eta lora zuriz
		Eginik arua
		Apaindu daiogun
		Berari burua.

Lorez-lora zeñ gois,
Uso txit zuriak
Topetan dabiltzan
Usaiñ pozgarriak,
Agaitik Zerutik
Zatorkuz zu egan,
Gu poztzera Ama
Zure amorean.

		Zeñ miragarri dan...

IIlargi gañeko
O Neskatillea!
Larrosen Larrosa,
Loren txit Lorea,
Dontzellen Dontzella,
Andren añ Andria,
Ametan Ama nor
Da Zu duiñ andia?

		Zeñ miragarri dan...

O izan danetan
Goren gorengua!
Nok leuken zuretzat
Bear bestekua!
Amore bat sutsu
Gozo ta garbia,
Eskini daizugun
Maiatz loratia!

		Zeñ miragarri dan...

Lirioz jantzirik
Bekokia eder
Mendi puntan Ill an
Goix dogu ikusten,
Dakarrelako añ
Soñeko gorria
Oriturik doa
Igex Illargia.

		Zeñ miragarri dan...

Goixez añ gozo da,
Egunez argia,
Gabez izartsu ta
Iparrez eztia,
Zuretzat dalako
Berariz egiña,
Artu egiguzu
Ama Erregiña.

		Zeñ miragarri dan...

Opa nai deutsugu
Azkenez biotza,
Zu zarealako
Beti bere poza,
Alabau zagizan
Ill guztian gogoz,
Soñu leun, eztiz ta
Berba neurtu gozoz.

		Zeñ miragarri dan...

			Euskal Erria, 1883, VIII
			Euskalzale, 1897, I

Mariari bere sorrera garbian

Andra aundi bat
Zara munduan,
Barriz Zeruan
Erregiña,
Jaungoiko batek
Dontzella ta Ama
Mirari batez
Zu egiña.

Grazia danaz
Zara jantzia,
O zu Maria!
Edertoen,
Goixeko izar
Argia zara,
Poz-gei bakarra
Gizonaren.

Testamentuko
Zara kutxia,
Jazar-aulkia
Salomonen,
Bake-ostarku
Baita zara zu
Sasi ez dana
Suz erretzen.

Joseren zigor
Loraz josia,
Ate itxia
Erruari,
Zara sorreran
Asieratik,
Burua ausia
Luziferri.

			Euskal Erria, 1883, IX

Jesus jaio barriari
	Amalauduna

Palma leortuen kerizpe sikuan
Erromesa zelan dan atsedeten
Iturri leiarki bizi ta oztxuan
Basauntza sarri da urez asetzen.
Goixean goix dabez uda agortsuan
Loratxuak inotz tantak edaten
Bide galdudunak gau illun itsuan
Egunari deika dira egoten.

Illunpe onetan Jesustxo ederra
Izango zatxataz gaur Eguzkia
Izan zakidaz, bai, ene gidaria
Izan ez nakizun lengoa bera;
Izan egidazu, Jauna, errukia
Izango natxatzu leial aurrera.

			Euskal Erria, 1883, IX

Mariari garbitzeko egunean

Arpegia badakar
Barrez egun sentiak,
Kanpoak Eguzkiak
Urrez badauz janzten,
Andrea, da zeurorri
Agur bat emon nairik,
Diralako goisetik
Guztiak jagiten.

Gaur emoten deutsue
Alboradea danak,
Txoritxo kantatzallak
Errama gañetan,
Euren txorrotxioak
Esan gura dabela,
Zareala ederra
O Ama, sorreran!

Errekatxo garbian
Kardintxai ezkoturik
Lumatxoak kizkorrik
Bajakez jarriten,
Maria, zareala
Guztizko egokia,
Galant miragarria
Dabe iragarten.

Larroseak dotore,
Lirioak arrorik,
Lurrunak isuririk
Dabe erakusten,
Sorreratik, Maria
Aren usain gozoa,
Bailo gozoagoa
Dozula botaten.

Bere zuritasuna
Beltxargak dau estaltzen,
Itxasoak gelditzen
Ondak bereala,
Zakusenean zelan
Zu zarean ederren,
Dontzellea dontzellen
Eta amen Ama.

Erregiñea zara
Edertasun danena,
Udarik galantena
Zugaz oi da zurtu,
Neguak iges egin
Infernuak gerria,
Eta bere anzia
Lotsarian galdu.

Baita uso politak
Zidarrezko errekan,
Deutsu zuri kantetan
Dabillala pozez,
Bakotxak bere txandan
Euren doe andiak,
Urteko lau aldiak
Eskinten deutsuez.

Zure oñatsai laztan
Deutse egiten astruak,
Dauka zure buruak
Izarrez arua,
Zeure oñen aulkitzat
Daukazu illargia,
Ta barriz Eguzkia
Da zure mantua.

Nai zaitue agurtu
Aingeruak Zeruan,
Kriaturak soruan
Gure alkarren leian,
Zeurorren sorreria
Loirik baga garbia,
Eta miragarria
Txit zalako izan.

Jaunak zinduzalako
Egiñ orren dontsua,
Orren bedeinkatua
Ta Beretzat Ama.
Agur, agur, milla agur,
Guraso orren diña,
Izateko egiña
Jaio ziñeana.

            * * *

—Izanik zu, o Andrea!
Zorionez aiñ betea,
Noruntza, Emakumea
Zoaz gaur goix jagirik?
Goixaro orren txarrean
Otzak kikillik bidean,
Edur leituen gañean
Zeure Jesus arturik?

Zek zaroaz Salenera
Loirik ez da garbitzera,
Garbitasuna berbera
Baldin beti bazara?
Egun sentia goisetan
Ibar, lau, ta tontorreran
Ezpada aiñ ederra?

Zek zaoraz, o Maria!
Mota bagarik zuria
Uso edurrez jantzia
Tenplura garbi jarten?
Ez padot nik erreketan,
Eta euren korrontetan
Urik iñor begiztetan
Zu duiñ leiar joaten?

Zu izanik ederrago
Illargia bera baño,
Izar bat txit argiago,
Gaur, nai dozu garbitu?
Nun daukazu baltzunarik?
Nun oreiñ ta nun orbanik?
Nun loirik ta, nun motarik?
Nun dozu zek ezaindu?

Zu zara bai, zu Andrea,
Gaurko legetik librea,
Ta zure onoidadea,
Ezkutau gura dozu,
Beste andrakunien gisan,
Loitu bagarik seingintzan,
Zertan nai dozu Elixan
Andra garbia, sartu?

O Jaunaren Esposea!
Bere Ama ta Alabea!
Zeruko Erregiñea!
Arriturik naukazu!
Ikusirik zareala,
Legera, loien erara,
Erru bagea izanda
Borondatez umilidu.

Ez dakit agaitik bada,
Zeñ dan zurgarrien, Ama,
Umilltasun on ala,
Dozun garbitasuna,
Biok nabe lotsaketan,
Biok nabe kondenetan,
Nazalako arroketan,
Izanik loitasuna.

Umillen Irakaslea
Egin naizu umilldea,
Loirik bagako Andrea,
Egin naizu garbia,
Egin naizu loi au zuri,
Umill eta garbiz zeuri,
Nik dagizudan iduri,
Andra utsik zuria.

			Euskal Erria, 1884, X

Zorioneko egun bat
aurtengo maiatzean

Arañegun goixeko
seiterdiak aldian,
nenbillan usaiñ artzen
pozik ortu batian,
loren loraz erramak
nekatuen antzian,
ikusten nituala
lurra jo agiñian.

Larrosa batek antxe
ziraustan aopian;
«artu nagizu, jauna
jarri naizun soñian»,
zor neutsazan eskerrak
emonik, ondorian
esan neutsan: «badakit
norentzat duiñ zarian,
bada niretzat jaio
duiñegi ziñean,
alan Mariagana
zaitut eroan biar,
arek jarri zagizan
beraren bularrian».

A! baña oker nabil,
añ leku eregian
zurbiltxo iduriko
zuk dozu arpegian,
zerren zure kolore
eder orreen parian,
agan miragarriak
ikusiten direan,
au gaitik obe dozu
pitxlilleta artian,
agertzea burua
al daikezun bestian:
agana eroanda
damuz ill etzaitean,
guterrea sarturik
zeurorri biotzian».

Berbok zelan amaitu
asten da garrasian,
otska: «jarri nagizu
Andra orren azpian,
diñozun legez bada
ederrena lurrian,
nai neuke serbitzari
izan bere etxian».

Orrenbeste erregu
aditu neutsanian,
eziñ egonik gogor
ni neure biotzian,
asi nintzan arinka
elexaruntz bidean,
billatzera Maria
antxe bere jargoian;
nun nik auspaz etzunik
bere aurrealdian,
larrosa opatu neutsan
modurik onenian,
jarririk apaingarri,
eskumako oñian,
larrosen Larroseak
antxe euki dagian.

O egun doatsua!
neure bizi guztian,
erabilliko zaitut
begioen aurrian,
niretzat esleidua
zerren izan ziñean,
gaur dala iru egun
igaro dan astian;
eunki onen larogei
eta lauko urtian,
Maiatza izentetan
dogun ill ederrian,
gañera zapatua
jansi zan egunian,
Mariak beretzako
auturik daukanian.

			Euskal Erria, 1884, X
			Euskalduna, 1897

Maiatzeko illean
maiatzik ederrenari

Ill onetan dakust lora guritxua,
Ill onetan pozez jaio barria,
Ill onetan bere sabel eztitsua
Ill au gozotzeko dau idigia,
Ill auxe eurakaz añ da edertua,
Ill auxe dalako eder zalia,
Ill eder zale au alan apaindua
Dontzella, eder baten da kerizia;
Dontzella, danaren txit birtutetsua,
Dontzella, danaren dana grazia,
Dontzella, danaren beti ill loratsua,
Dontzella, dontzellen miragarria.
Dontzella, dontzellen goi ta gañekua,
Dontzella, dontzellen jarraigarria,
Dontzella ta Ama batera aurkitua,
Dontzella Esposa bat eta bia;
Dontzella au zalako artzeko Berbuak,
Dontzella jareiñik gure aragia,
Dontzellatasuna iñoz galdu baga
Maiatzik ederren zara Maria.

			Euskal Erria, 1884, X
			Euskalzale, 1897, I
			Euskalduna, 1899, 143

Neskatillarik ederren danari
bere sorrera guztiz garbiko egunean
	Amalauduna

Ondrarik geien gaur Neskatilleari!
Aingeru galant bat zergaitik baten
Jatsi izan jakon, Zerutik berari
Barririk onena ekarte arren;
Berboaren Ama, izango zanari,
Zerren Alaba zan, Jainko Aitaren,
Esposatzat izan bear ebanari
Espiritu Santu Jaungoikoaren,
Pekaturik baga sortua dalako,
Dontsu andrakume guztien artean,
Graziaz beterik parebagea;
Burua triskaurik aregaitik dauko,
Lotsari gorrian beronek oiñpean,
Infernuko Buru suge eskergea.

			Euskal Erria, 1884, XI

Aingeruak Maria guztiz Santeari
emon eutsan albista ederra

		On Arturo Campion ene adiskide maite
		euskera zale txito andiari

Jordan dontsu ta Feniziaren artean dakust
Judea andi aberatseko Probintzia,
Ta Idumeako soru oparo entzutetsua
Palmak sortuten berez dalako ugaria,
Begira, zelan aruntz jasten dan galai bat egan,
Nun begiztetan daben etxe bat berezia,
Nundik urteten dabeen errañu argi biziak,
Bertantxe bizi balitz legetxe Eguzkia.

Aiñ etxe argi agirikor ta zoragarrira
Ero-rik onen zeñetan bizi danagana,
Aixe olatu artean uger egiñaz arin
Doa Leandro albistalari zerutarra;
Ekusanean iya urrean nai eban lurra,
Piloto leial eta Mariñel aiñ azkarra,
Bere atzeko lagunai pozez azaltzen jake,
Esanaz: «gura genduan kaira laster gara».

Beltxargak, Kaistron ur leiarkia edan ondoan,
Nun oi dan pozez inguraturik bizi izaten,
Bere ondasun gordelekua au da abia
Ikusiaz bat laster asten da egatuten;
Modu orretan beraren zuri urrez jantziak,
Gabrielek dauz egatu nairik zabalduten,
Joteagaitik ainbat lasterren joian portura,
Zeñen argia goi zeruraño zan elduten.

Jasten da Aingeru larrosa eder antz antzekoa,
Izarrez eta azuzenakaz arroturik,
Bere Erregiñ bizi zanaren etxe aurrean
Baña, isten dau Eskuadrea gelditurik,
Eta barrura bera sartzen da zabaldu baga
Jauregi atan ez leio eta ez aterik,
Eguzkiaren aldean argi diran begien,
Aurrean ]aster agertuten da auspezturik,

Belaunak bertan inketan ditu soru gañean,
Adoretan dau izatez gorputz illkor dana,
Luzbel arroa, nai ez ebanak goian adorau,
Beste askoren gisan esanaz «Jauna zala»
Aurrean daukan kriaturea garbiro dazau,
Jaungoikoaren eskuko lanik onen dala,
Begiraturik aiñ edertasun argitsuari,
Zerren norbera izar biurtzen daben bada.

Abe, dirautsa Feniz galant ta lirain zuria,
Abe, Tortola apaintasunez ederrena,
Abe o! Uso txukuntasunez guztien buru,
Abera aldatu egin jatzuna Eba izena;
Abe, goigoian dan Abe ari deutsazulako,
Abe, egingo luma orrekaz gaur soñera,
Abe, abia zerren izango zarean Abe,
Betiko aitagan utsik kabitzen dan arena.

Abe, zerren zu zatxakozan txit zalegarria,
Abe bizi dan-ari orturik onenean,
Aixeen ego gañetan jira bira egiñaz,
Jarriten dala gar Aingeruen bizkarrean,
Abe arexek zugan, Maria, bizi gura dau,
Azuzena ta jazmintsu dozun baratzean,
Agur, Jainkoak gorde zaizala, Amagei eder,
Gizonen poz ta ene Erregiñ nor zarean.

Jainkoak, gorde zagiz graziaz beti betea,
Zuri bakarrik izan aiñ ona datorkizu,
Erru bagea beti garbia zarealako,
Izen onegaz zeruak deitu gura zaitu,
Gizonarentzat, zeiñ pozgarri dan deigarri ori!
Zeñek grazia bearko deutsun maiz eskatu,
Grazia danen grazia leku zarealako,
Graziadunak egingo dozuz graziaztu.

Jauna da zugaz, neskatxa danen neskatillea,
Bere izatez, bere almenez, bere aurkeraz,
Jauna da zugaz, Dontzella zuri edur antzeko,
Bere grazia baturik zure ontasunaz,
Jauna da zugaz, nor dan Betiko egun argia,
Bere betiko mesedeakaz lagunduaz,
Jauna da zugaz, sortu ziñean une beretik,
Bere antzeko arima duiñ bat emonagaz.

Zugan dagotzun berorrek nai dau orain, Andrea,
Bere guraso aurrera izan zakiozan,
Gaur arteraño egiñ bazaitu graziaz geien,
Bere amatzat andretan zaitu begiztetan,
Berak, nai zaitu zeru lurretan jarri Erregiñ,
Berak gura dau zeurorren seme umill izan,
Zeurorren Seme bada Aitaren gloria izaten,
Gizonduko da Berboa zure erraietan.

Bedeinkatua, andra guztien artean zara,
Aingeru danak baño bere zu, dontsuago,
Bedeinkatua zeure sorreran ziñean legez,
Aurrera zian bear ez dozu gitxiago,
Bedeinkatua, zergaitik iñoz ez dan ikusi,
Zugaz, zuregan, zugaitik dana gaur egingo,
Dontzella garbi zarean legez, Neskatilla ta,
Ama, batera, zarealako zu izango,

Mandatari aiñ miragarria ikusitean,
Ikaratzen da Dontzella umill txit garbia,
Ikaratu zan esan eutsazan alabantzakaz,
Ez ebalako sinisten zanik aiñ andia,
Kolorgatu zan, alako izar errañutsua,
Ezaguturik goitarra zala Mandataria,
Bere soñera, albista eta modu onagaz
Geratuten da oso arri ta zur Maria,

Ez ikaratu, (esaten deutsa) zerren Maria,
Zuregan dauka Jaunak begia ezarria,
Zure erraietan izango dozun Seme Jesusek,
Zeure odolaz artu bear dau aragia,
Jaungoikoaren Semea deitu egingo jako,
Nok euko daben aulki Dabiden jartokia,
Baita Jakoben etxean bere aginduko dau,
Azken bagarik izaten dala Nagusia.

			Euskal Erria, 1885, XII

Bizkaitarrak Iziarko erromeriyan kantetako berba neurtuak

		Kantartea

	Ondarroatik Iziarrera
	Sinispen bizi bategaz
	Amaganako amudioak
	Isioturik garuaz.

	Itxas gizonak Debaruntz duaz
	Batel ederren ganetan,
	Liorrekuak oñaz aldraka
	Ama laztana billetan.

Guezan Iziarrera,
Guezan, arin guezan,
Juan baga gelditu
Iñor ez gaitezan.

Maria an daukagu,
Itxaroten guri,
Bisita bat gaur egin
Daijogun berari.

Gure mendietako
Zeinbat tontorretan!
Bere bizilekuak
Diran begiztetan!

Begoñan, Arantzazun,
Oron ta Antiguan,
Baña gaur darabilgu
Iziar goguan.

An bere daukalako
Etxia Marijak,
Guezan Iziarrera
Zar eta gaztiak.

Begira zelan andik
Daguan begira,
Gau eta egun zoli
Itxaso zelaira.

Truju ekatx dongakaz
Olatu artian,
Euskeldun mariñelak
Galdu ez deitian.

Agatik guk daukagu
Jarririk ustia,
Bera dala guretzat
Anparu guztia.

		Azken agurra

Agur, bai Iziarko
Agur gure Ama,
Agur itxasgizonen
Pozezko izarra.

Lior zaliok agur,
Dirautsugu Andria,
Agur, bai Iziarko
O! Ama guria!

Agur, geure biotzok
Zuri eskinirik,
Bialdu gaizuz Ama,
Gaur bedeinkaturik.

Lurrian gura dogu
Zure ume izan,
Zeruan gero beti
Ikusi zaiguzan.

			Euskal Erria, 1885, XII

Maiatzeko illean
Jaungoikoaren laztanari

Kantari mistikor onen bizileku umillera
Izarrerri goitik erdu, etorki argitsua,
Nire arimeak batu begio arnaseari
Ur korront garbi, ugari, gori ta galdatua.

Megope jainkotarra erdu, erdu egan beera,
Biotz onek gura zaitu, soillik ez dau taupa eiten,
Bidasti onek nai zaitu, erromes onek egarri,
Kantatzalla onek deutsu gogoz benetan deitzen.

Kantau gura dodalako ez munduko gloriarik,
Kantau nai arren ez kantau, lurreko ondasuna,
Kantau; baña ez betarren azaiña ta kondairarik,
Zerren onelako kantak uts daben goitasuna.

Ez dot gura nire kantok jardun daitezan lorakaz,
Lorak kantau daien nai dot, kantau gura dodana,
Danak kantau daien nai dot kantageirik gozoena,
Ondraurik Dontzella garbi kantagarrien dana.

Kardintxak erramen puntan txistueta zoliakaz,
Jaunaren gloriak pozez kantauagaz batera,
Kantau daian, kantau nai dot, txorrotxiozko kantakaz,
Kantageien kantagei dan Ama baten izena.

Mitxilleta jirazale, gorrizka urrez jantziak,
Terziopel ta granazko egoak zabaldurik,
Agurtu ta bedeinkatu, begi Dontzell aiñ dontsua,
Dontzel onek daukalako sortitza zoraturik.

Dontzell oni emon beio zuritasuna azuzenak,
Lora Eguzki zaleak eskiñi modestia,
Tulipan zarden zuzenak eguzkiaren islia,
Bioleta umiltxoak gozotasun eztia.

Lirioak emon beio Dontzella oni lurruna,
Errurik eza begio aleliak saritu,
Nardoak, klabeliñeak, platano ta larroseak,
Altarea apaindurik Dontzell auxe goratu.

Iparrak Dontzella oni, loren usaiñak dakartzaz,
Palma ta iyak eskiñten zizpuru arintxoak,
Aixeak putx ots biguna, mendiak edur pilloak
Emon beioz koral, nakar ta perlak itxasoak.

Izarreriak begio oiñ azpitik jira egiñ
Edertu beioz galanto matrallak goix gorriak,
Odeiak egin aulkia, Illargiak oiñak jantzi,
Jaunak koroia atondu, pabelloia Eguzkiak.

Kantau bei danak Maria, bedeinka beie Jaunaren
Eskuetatik atera ziran egiñ guztiak,
Zeruetan aingeruak, eta lurrean justuak,
Bero, otz, intz, ur, Eguzki eta izar argiak.

Bedeinka beie irestu, oñaztarri ta lañoak,
Lanbro, trumoi, indriska ta truju eta ekatxak,
Izotz, zurda, lei ta txingor, euri, bisuts, zaparradak,
Argi, illun, arrats, egun, osgarbi eta gabak.

Bedeinka euren Erregiña baso, solo ta mendiskak
Landara ta bedartxoak erneagaz batera,
Itxaso, ibai, errekak, iturri patiñ aintzirak,
Landa, zelai, ibar, larrak, euren Ama ederra.

Abere otzanak eta donga, bizi, sor, uzuak
Egazti, arrain, piztiak, bedeinkatu Maria,
Goi goietan Serafiñen soñu kantak entzun bitez,
Zeruetan izan bedi Santuen gaiñ jarria.

Bedeinkatu bei seaskan, ume zurtzak kurriskada,
Itxasgizonak bagetan, alarguntzan zotiñak,
Aterik ate dabillen, eskekoak ogi billa,
Nekazariak soloan, mendietan artzaiñak.

Geixo danak deitu beio erien osatzallea,
Katigu aurkitzen danak, itxien erospena,
Atsekabez dagoanak, bere izar pozgarria,
Ots egin pekatariak, nun daukan parkarnena,

Begiraunean dalako usotxoaren antzera,
Aingeruak baño dauka obea arpegia,
Eguna jaiotzan baño askozaz da ederrago,
Bere duiñ pozgarri ez da goixetan Eguzkia.

Txito eder dan Dontzell au, jaso daigun gora, gora,
Benetan guztiz Santea, Berboaren Ama da,
Mututu mundu guztiak, ill onetan egin danak,
Alegiña ondretako Jainkoaren Laztana.

			Euskal Erria, 1885, XII

Zeru-lurren egillea Jaungoikoa

Dantzudanean gitarraren bat
Ederto dabena joten,
Eta alkarregaz bere kordelak
Okastan bardin soñutzen;
Naiz ez ikusi nok joten daben
Lotsatuko naz esaten
Soñulari on argien batek
Dabela eskuztatuten?

Erlojutxo bat bere badakust
Gelditu baga doiala,
Burpill bakotxak urrengoari
Zintzo laguntzen deutsala;
Eta orduak marketan bada
Utsik bagako leiala,
Erlojugilla on batek ez dot
Usteko egin ebala?

Untzi bat bere itxas zelaitik
Baldin badogu ikusten,
Ekatx artean salbauta kaira
Garaitzaz zelan datorren;
Alako gauza uste bagea
Dakusgunean jazoten,
Pilloto on bat zala gidari
Bildurtuko naz azaltzen?

Dakusdanean eikidatzar bat
Oso ta guztiz ederra,
Erara ondo bere zatiak
Utsik iñon ez dabela;
Beian, gerrian, azkeneraño,
Modu berean doiela,
Zeiñek ez dazau maisuren batek
Moldauko ebala orrela?

Gitarra, erloju, ontzi, zeiñ obran,
Premiña bada maisua,
Etzan bearko orren ederrik
Egingo bazan mundua?
Etzan bearko obetoago
Egingo bazan zerua?
Etzan bearko nai eta nai ez
Norbaiten esku altsua?

Nun da bestelan soñualdi bat
Berez egoki sortua?
Nun da berezko erlojurik ta
Ontzirik berez nun dua?
Nun da berezko eikida onik?
Nun? Nun ezer berezkua?
Zeru ta lurrik etzan izango,
Izan ez bazan Jainkua.

			Euskal Erria, 1885, XIII
			Euskalduna, 1898, 102

Ama Birjiña Aranzazukoari kanta

Zoazte urruti gaur neregandik
Munduko gauzen arretak,
Zerukoetan nai duelako
Gozatu nire biotzak;
Eta kantau Birjiña bati
Gloria eta alabantzak,
Baña nun ditut orretarako
Egoki datozen itzak?

Billa dezagun, nere begiak,
Kanta berri onen gaia,
Alabatzeko mendi zale dan
Birjiña miragarria;
Baña ez dakust besterik emen
Arkaitza eta mendia,
Oiek bearko digute eman
Itzaldi onen sustraia.

Ez da mendirik, aiñ gitxi aitzik,
Doai onen bat gaberik,
Euskal-errian guztiak daude
Ondasun aundiz beterik;
Batzuek menast ugariakin
Barrundik aberasturik,
Eta besteak milla iturriz
Gaisoak osatu nairik.

Mundu guztiak egi andi au
Ezaguturik txit dauka,
Argatik dator jendea onuntz
Osasun billa pillaka;
Bedeinkatua izan dedilla
Mendia, nola arkaitza,
Nun osasunak gaitz zitalari
Kendutzen dion garaitza.

Bedeinkatua berriro diot
Orrelakoxe mendia,
Ta milla bidar alabatua
Baldin ango iturria;
Gaixo mueta guztientzako
Balitza osagarria,
Gizon guztiak edan dezaion
Ur aiñ estimagarria.

Zergatik danok geran argalak
Animaz edo gorputzez,
Bietan sano edo sendorik
Ez da billatzen, ez, errez;
Eder galantak izanagaitik
Gizonak asko azalez,
Beren biotzak, zenbat alditan
Egon oi dira naigabez?

Naigabez daukat, nik anima ta
Larri barrundik gorputza,
Orregatikan iturri artan
Osatu nai det biotza;
Maria dala maiz aditu det
Larri ta estuen poza,
Gure bizitza, gozotasun ta
Baita gañera esperantza.

Berbera dala, Elizak dio,
Ur bizien iturria,
Nundik irtetzen ez dan besterik
Zorion eta grazia,
Au edateko nere animak
Daukalako egarria,
Billa dezadan iturri on
Beragan daukan mendia.

O! mendi santu goian dezuna
Ur bizien iturria,
Igoko dizut gallurreraño
Naiz da nik bota izerdia,
Asetu arte nere animan
Dedan egarri andia,
Zein dan gaur bada bisitatzea
Arantzazuko Maria.

Atozte, korri, nerekin nasi
Gaiztoak eta zuzenak,
Atozte gaixo, atozte eri,
Elbarri eta errenak,
Atozte itxu, gorputz gelditu,
Eta beartsu den denak,
Baita atozte, demonioak
Barruan dituzutenak.

Arantza baten gañean orra,
Guretzat laguntzallea,
Pekatarien igesleku ta
Gaixoen osatzallea;
Gorputz gelditu ta errenentzat
Berau da ibillpidea,
Demonio aiñ amorratuen
Izu ta aienatzallea.

Jaungoikoaren urrengo dauka
Alako al izatea,
Zeruan eta lurrean da au
Gauza guztien jabea;
Mesede danak egiteko du
Gizonai eskubidea,
Jaunak berberak zuen eginta
Grazia danez betea.

Graziaz sortu, graziaz jaio
Graziaz bizi erazi,
Graziaz i ta, graziaz piztu,
Eta zerura eraiki,
Jaungoiko baten grazia dana
Au da zuena irabazi,
Beraren Ama izateraño
Bakarrik zuen merezi.

Jesukristoren, O Ama diña!
Bertute danen lorea,
Oien egarriz bizi danentzat
Iturri agor gabea;
Ona baña gaur izan naizan bat
Ur lizunduen zalea,
Begira zazu, nola gaixotu
Dedan anima nerea.

Aurrera baña, Ama, nai ditut
Edan ur garbi biziak,
Zeintzuek diran Zu, guregana
Isurtzen zauden graziak;
Beste gauzarik, zer egingo du
Zu bezelako iturriak?
Zoriondu ta sendatu baño
Gaixo ta pekatariak?

Gaixo guztien, o osasuna!
Etzinik zure oñetan,
Otsez naukazu nagoelako
Gaizki sentidu danetan;
Laguntzeko zu, Ama bezela
Guri ditugun premietan,
Badakit ondo ziñala irten
Arantz arbola orretan.

Ortxe zakustaz, Paradisuko
Arrosa eder gorria,
Zure usaia beziñ gozoa
Ez da sekulan eztia;
Dirudizu bai, arantz arteko
Lirio zuri zuria,
Mendi arte ta ibarretako
Lore bat miragarria.

Zu zera Feniz eremu edo
Bakarlekuen zalea,
Erreka bizi baten ondoko
Uso beltzune gabea;
Irten ziñana iragarteko
Euskaldun danai pakea,
Zu zeralako gure erriko
Oztarku pakegillea.

Pakea bada gorde zaiguzu
Euskaldun erriko onra,
Baña pake bat jaungoikozkoa
Kristau guztientzat ona;
Zorioneko izan gaitean
Erbeste onetan ala,
Eta zeruan zu alabatzen
Arantza gaiñeko Ama.

			Euskal Erria, 1885, XIII

Ama Birjiña Aranzazukoari agurrak

	Agur, Arantzan zauden,
	Ama ta Birjiña,
	Gure euskal errian
	Zera Erregiña.

Euskal-erriak dauka
Ama bat sendoa,
Zein zeran zu Birjiña
Arantzazukoa.

	Agur etc.

Zuregan daukalako
Beti esperantza,
Gaur daño baten ere
Etzaio izan utsa.

	Agur etc.

Argatik dago beti
Zugana dearrez,
Iñoiz isildu gabe
Egun eta gabez.

	Agur etc.

Estutasun danetan
Nun billatu poza?
Begiratu-ez-izan
Ama Zuganuntza?

	Agur etc.

Zuregandik kanpora
Lurrean zer dago,
Negarra, suspiroa,
Lazeria baño.

	Agur etc.

Nun nai galdu-mendia,
Nun nai arriskua,
Eman zaguzu, Ama,
Zuk arren eskua.

	Agur etc.

Berari itsatsita
Ez dago beldurrik,
Alperrik infernua
Kontra da jaikirik.

	Agur etc.

Dana azpiratuta,
Dana puskatuta,
Dana utziko degu
Oiñpean sartuta.

	Agur etc.

Aintxiñatik daukazu
Alasen sartua,
Luzifer danen buru
Aundituko arrua.

	Agur etc.

Alperrik oraiñ dabill
Andik irten nairik,
Baña izango zaizka
Indarrok alperrik.

	Agur etc.

Zergatik zure kontra
Eziñ dezakean,
Infernuak garaitzik
Iritxi lurrean.

	Agur etc.

Zeradelako Jaunak
Alasen egiña,
Etsaiak menpetutzen
Izateko diña.

	Agur etc.

Guk ere ala, Ama,
Garaitu ditzagun,
Azken asnasa arte
Zakiguz Zu lagun.

	Agur etc.

O munduko denporea!

Ikusi neban bein bada
Gabez lotan nengoala,
Egan agura guztizko zar bat
Usoa legez joiala;
Zer zan nik ez nekiala,
Itandu neutsan nor zara?
Erantzun eustan nor zara?
Erantzun eustan «beti joan ta
Biurtuten enazana».

Sustoz iratzarri nintzan,
Zer bear ete zan izan
Agura arek esan eustana
Biotzean sartu jatan;
Zelan joan zeitekean
Urrinduaz beti egan,
Geiago onuntz itzuli baga
Ezin asmau izan neban.

Gauza guztiak jirea
Eukala neukan ustea,
Gaur Eguzkiak igex ein arren
Dauka biyar etortea;
Amaitutean urtea,
Barriro dator bestea,
Mundua sortu zanik geiago
Au da betiko kantea.

Esan ezkutapentsua!
Agureak aitatua,
Asmau ezinda gaba guztia
Irago neban osua;
Zer zan ez biurtzekua
Atera ezinik kontua,
Neure buru au egunerako
Jarri jatan zoratua.

Aztertu eta aztertu
Ustez neban nik aurkitu,
Etzan ikusi neban gauzea
Ez gizon, ez ta aingeru,
Ta gitxiago deabru,
Orretan nago seguru,
Gaiztoen antzik iñondik bere
Ez neutsalako asmadu.

Nozbait bururatu jatan
Zelan guztizko zarra zan,
Adanek aña urte beukala
Ziertu daiket nik esan;
Agaitik modu orretan
Nai ta ez bear ak izan,
Denporean irudi bizi
Gizon zar baten itxuran.

Egiten dabeela jira,
Gau-egunak ikusi da,
Baña denpora joandakorik
Noz atzera etorri da?
Neure begiak begira
Ezker eta eskubira,
Nire guraso izan ziranak
Egun onetan nun dira?

Joan bai, ta etorri ez,
Askorentzat da uts legez,
Denporak igex egiñagaitik
Damurik artu baperez;
Au etorri arren berez,
Ezin geratu indarrez,
Ez irabazi bein galdu bazan
Urtuagaitik negarrez.

O munduko denporea
Zure balio andia
Bardinduteko ez dira gauza
Ez zidar eta urria;
Askoren maitegarria!
Enetzat bildurgarria!
Zara zorion edo txarrera
Garoazuzan zaldia.

			Euskal Erria, 1885, XIII
			Ibaizabal, 1902, 3

Maria guztiz santeari 
bere sorrera garbiko egunean

Zure sorrera garbia
Kantetako egarria
Aspalditxoan daukat,
Zeñetarako grazia
Ustez orain jatsi jat.

Urrin joan jat penea,
Poztasunez naz asea,
Gañez atsegiñagaz,
Nago aiñ alegerea
Zure sorrereagaz.

Zaituzala alabetan
Zeru urdiña dot sometan,
Ta nik bere zatia
Euki dagidan kantetan
Iya nago asia.

Kerubiñak goi aldea
Kantuz osoro betea
Dabe dar dar ipinten,
Nik bere Ama maitea
Deutset lagun egiten.

Kantetan dau Illargiak,
Baita izarrak guztiak,
Orain zure sorrera,
Baita nire eztarriak
Oi dau euren antzera.

Goixetik egun sentiak
Ondorengo Eguzkiak
Gaur dabez kantau pozak,
Bardin diran gurariak
Daukaz nire biotzak.

O! Ama neure nerea!
Zara perletan perlea,
Zeruetan galanten,
Asko da zu ikustea
Ezautzeko nor zaren.

Txito zara leun garbia,
Dan legez Ipar eztia,
Gozatuten dabena
Zizpuru garratzgarria
Arratsak dakarrena.

Ain zara guri guria,
Baltsamu osagarria,
Bularreko zauriak
Ama errukiz jantzia
Ondu idazuz guztiak.

Luziferri bildurgarri,
Munduarentzat pozgarri,
Jazmin usain onduna,
Lanpara bat argigarri
Eguntzen gaituzuna.

Zeruak zure gloriak
Lurrak garaipen andiak
Gaur deutsuez kantetan,
Nik bere neure neurriak
Jarten dodaz orretan.

Zergaitik zuri kantetan
Nazan oso zoraketan,
Zerren zure sorrera
Aita Adan-en umeetan
Bakarrik dan ederra.

			Euskal Erria, 1885, XIII

Gure erosla edo 
errendentorearen jaiotzan
Zerutarren piestea

Diamantezko ateak
Zeruak dauz zabalketan,
Bake ta garaitz banderaz
Balkoiak orniduten;
Eguzkizko ustaiz jantzi
Jauregiak leioetan,
Alako klarin zoliak
An dabez soñututen.

Eiorik tela me piñak
Zeruko euntegietan,
Eskuadra egodunak
Soñean dabez jazten;
Areen zuritasunagaz
Edurra da lotsaketan,
Zerren zuri izatean
Ez deutsan irabazten.

Jazintoakaz politu
Ditue euren egoak,
Amatiste, zafir eta
Esmeraldaz gañera;
Izar txikiz egin dabez
Girnalda eta aroak,
Urrezko kartxetak jakez
Lepotik jausten beera.

Egindako koroiokaz
Jantzirik euren buruak,
Uleak astintzen jakez
Putz eginik aixkak,
Ezpata biurtzen dabez
Zeruko Argi sutsuak
Urrezko errañu zorrotz
Ingurura boteak.

Rubi eta topazioz
Soru leun bitxituetan,
Leiarrez plazetatik
Doaz aurrera aurrera,
Eskuadra zerutarrak
Otslankai ots eztietan,
Betiko ateetara
Aurkeztu egitera.

Oneek dagoz margarita
Eta urrez apaindurik,
Nun aurkitzen dan glorien
Iturburua Bera,
Norentzako ez dagoan
Iñon leku ezkuturik
Ikusi ezingarririk
Guretzat dan legera.

Bere aurrean egoak
Laster dabez apalketan,
Argiaren arpegia
Dabenean ikusten,
Zabalduten dituana
Gloriak goiko saletan,
Gaur diranak iñoz baño
Obeto erakusten.

Dirudie dagozala
Jantzirik danak izarrez,
Itxarondako Umea
Jaio izan danean,
Dontzell Amaren altzoan
Aurkitzen dana negarrez,
Bizi dala atsegiñez
Aitaren bularrean.

Zerutarrak gura leukee
Betiko Aitaren baimena,
Jatsiteko ikustera
Zapietan bildua,
Egitada aiñ andia
Guretzat asi dabena,
Betetako ustu ziran
Goiko aulki pillua.

Bekokiaz egitean
Gura eben señalea,
Noz egingo ete eutsen
Egozana begira,
Bereala eskerturik
Egindako mesedea,
Zerutar egatzalleak
Beruntz asiten dira.

Urratuten dabez egan
Esferarik galantenak,
Txilibitu ta danborren
Soñu gozo artean,
Esfera orrei kendurik
Bitxirik onen onenak,
Jaiotako Umeari
Eskinteko lurrean.

Bardin dabez Urdiñean
Izar asko atrapetan,
Lasto gañeko Seiñari
Aurrean ipinteko,
Eguzki izpietatik
Ederrenak arrapetan,
Aprill-Maiatz loratiak
Diranak egiteko.

Airetan botaten dabez
Pomo urregorrizkuak,
Ain datoz alegere ze
Egodun doatsuak,
Disparetan dituezan
Su bizi eta gartsuak,
Gabe eguntzeko dira
Eguzkia lakuak.

Inguratzen dabe koba
Ondasuna dagona,
Lurrezko dan gizonaren
Beloagaz jantzirik,
Eguzkien Eguzkia
Eta Argi dan agana,
Guztiak auspetzen dira
Umilidadez beterik.

Zabalduten dira gero
Astindurik Nunzioak
Ego zuri, ori, urdin,
Arre, berde, gorriztak,
Airez uger dakienak
Balira legez usoak
Artzaiñai iragartera
Pozgarrizko albistak.

Jaio dan Erosleari
Jasorik gloria diñak,
Aingeru alegereak
Txit ederto kantauta,
Ama Semeakaz daukez
Euren gaurko atsegiñak,
Beraz eroturik dagoz,
Besteaz zoratuta.

			Euskal Erria, 1885, XIII

Lora guztien loreari 

	Loren lurrunagaz
	Zugana Maria
	Eldu dakizula
	Gure eskaria.

Maiatzean Eguzkia
Ederrik jaku jagiten
Sortitza sekula baño
Galantago da jantziten
Mariari amorea
Gizonak deutse eskinten.

	Loren lurrunagaz...

Maiatzeko gaba zelan
Deseiten daben argiak
Gure illunpeak ditu
Argitzen bere Mariak
Bialdurik arimara
Errañu meezko izpiak.

	Loren lurrunagaz...

Ongi etorri dirautse
Maiatz-goisari txoriak
Arrorik deutse urteten
Bidera lora guztiak
Eta Mariari kantan
Kristinau onak gloriak.

	Loren lurrunagaz...

Maitatu fede sendoaz
Maitatu daigun Maria,
Izen an duiñ gozo ez da
Ez nektarra ez eztia
Beraren irri-barrea
Da niretzako bizia.

			Euskal Erria, 1886, XIV

Amodio ederraren amari

	O Maria lora, lora guztietan
	Sekula maiztuten etzareana,
	Zugaitik jaditxi daigula frutua
	Amodio gozo gozoarena.

Landararik liraiñ eskertsuenakaz
Lorategietan galanten zara
Amodio garbi ederraren Ama
Eztitasunezko ortu bakarra,
Zure sabel guztiz zorionekotik
Jaio zan lorarik egokiena,
Zugaitik jaditxi daigula frutua
Amodio gozo gozoarena.

	O Maria lora, lora guztietan...

Ezkutapenezko landa loratsua,
Semeak deutsuez gaur alabantzak
Kantetan poz pozik samurtasunagaz
Edertasunezko zure garaitzak.
Zinamomo-aren dozu usaiñ ori,
Galantasun ori franzesillena,
Zugaitik jaditxi daigula frutua
Amodio gozo gozoarena.

	O Maria lora, lora guztietan...

Zedroa legetxe eregiten zara,
Palmea-ren gisan goruntz aziten,
Platanoa legez baita zabalduten
Zipres-en antzera goian amaitzen;
Orregaitik gozuz zuri kantetara
Igitu Amarik maitetsuena,
Zugaitik jaditxi daigula frutua
Amodio gozo gozoarena.

	O Maria lora, lora guztietan...

Sortueran zara lirio zuria
Seingintzan betiko-lora polita,
Eta sensitiba bizitza guztian
Pasiñoan zara zu bioleta,
Barriz biztueran karmiñaren gisan
Larrosa gorrien antzekoena,
Zugaitik jaditxi daigula frutua
Amodio gozo gozoarena.

			Euskal Erria, 1886, XIV

Kantabriako larrosea
	Euskal-erriko patroneari 
	bere koronaziñoko egunean

Aranzazuko Izar txit eder
	Errañutsua,
Zeru goietan Jaunaren urren
	Zagozana,
Parkatu-idazu lira motel au
	Gaur, azarturik
Jasoten badot zure leku goi
	Orretara.

Bedeinkatua, o! Euskal-erri
	Berdez jantzia,
Zergaitik dozun itxaropen-gei
	Aiñ altsua,
Zein dan Zeruko Erregiñ eder
	Ama maitati,
Aranz artean lanosa gisan
	Agertua.

O! loren lora, nire kantu au
	Arren amorez,
Ontzat artu-izu, abegi argi,
	Eta txeraz,
Obeagorik, moldau, ipiñi,
	Ta atonduteko
Dagotzun eran kantau daizudan
	Duiñ ezpanaz.

Euskal-erriak zor jatzun legez
	Jaso zaizala,
Bera daukazu zeure oñetan
	Auspazturik,
Berak zuregan lau gizalditan
	Ikusitako,
Anditasunak alabetako
	Isoturik.

Berak kantau bei nire lekuan
	Ama maitea,
Berak ots begi, berak deadar,
	Berak ulu,
Berberak dei ta gaur iragarri
	Alde danetan,
Zelako dontsu emen garean
	Zuregaz gu.

Berak jarriko deutsu izen bat
	Ain egokia,
Deiturik zuri, Kantabriako
	Larrosea,
Zerren zarean lora guztien
	Lora Erregin,
Zenen jartoki autu zenduan
	Arantzea.

Anbotok pozez ikusten zaitu
	Lora ederra,
Gorbeiak barrez deutsu artuten
	Gaur usaiña,
Aitzgorri arro dago burua
	Zarden dabela,
Kerizpetuten Euskal-erriko
	Erregiña.

Alkarren leian gure mendiak
	Jasoten dabez,
Euren buruak zuri begiak
	Ezarteko,
Bertako artzain bertsolariak
	Egun gozo au
Dauke, kantuan, Ama, zeurorri
	Eskinteko.

Beste egunakaz ez dabe egingo
	Egun au bardiñ,
Zerren obeto au gura daben
	Danak ondrau,
Zergaitik euren Aranzazuko
	Ama bear dan,
Euskal-erriko Erregiñatzat
	Gaur koronau.

Erri guztiak agertzen dabe
	Poz bat andia,
Guztietatik Aranzazura
	Norbait dator,
Aberats andi izanagaitik
	O zeinbat oiñez!
Nekatu arren euren gorputzai
	Einda gogor.

Dontzella samur begiz batua
	Dator zugana,
Atx arteetan aldatsik aldats 
	Aloñara,
Ume txikiak gurasoaren
	Bizkar gañean,
Mutil ta agurak etxuten zure
	Oñetara.

Danak guztiak Aranzazura,
	Deituten dabe,
Asko goixetik baraurik datoz
	Nekatuak,
Zure Semetxo orren gorputza
	Sakramentuan,
Artute arren geratuteko
	Indartuak.

Kanpaiak oska, ze goix Maria!
	Deitu deuskuen
Erdue, erdue euskeldun seme
	Eta alabak,
Ikusitera zelako koroi
	Ederra daukan,
Egun onetan jantzi dagian
	Zuen Amak.

Erdue bada ikusitera
	Ikusgarri au,
Sekula bere etxatzuena
	Erakutsi,
Euskal-erriak ez deustalako
	Len koroerik,
Iñoz gaur legez Patrona gisan
	Ospez jantzi.

Erdue, erdue aberatsak naiz
	Bardin pobreak,
Erdue, erdue, txiki, gazte, zein
	Nagusiak,
Erdue urte askogaz makur
	Zagozen zarrak,
Erdue, erdue batzuek eta
	Bai bestiak.

Erdue alargun, erdue ume zurtz,
	Baita geixoak,
Erdue miñez naibageturik
	Zagozanak,
Nik osatuko ditut zuen gatx
	Ta pozik jarri,
Larri ta estu illetaz bizi
	Zareanak.

Emen gaukazuz, ona ementxe
	Ama maitea,
Guzti guztiok zugana pozez
	Etorririk,
O! Rakel! eder, o! Judit sendo,
	Ester garbia,
Zure umeok zeure oñetan
	Makurturik.

Emen gaukazuz, Kantabriako
	Larros ederra,
Zelan koroia Obispo jaunak
	Jazten deutsun,
Ikusitera, etorri gara
	Onik aurrera,
Bere Patrona, Euskal-erriak
	Deitu daitzun.

O! zein dontsu dan Ama arako
	Maite dabena,
Zure izena zein dan izen bat
	Ain eztia,
Zure graziak sendatuko dau
	Argal unetan,
Aren arima, aren biotza
	O! Maria.

Iturri-urak dituen legez
	Lurrak samurrik,
Frutuak emon eragiteko
	Giro jarten,
Alantxe dozuz benetan maite
	Zaituenetan,
Justiziaren frutuak sortu
	Eragiten.

Zein maitegarri direan Ama
	Ta Erregiña,
Zuk atsedeten, zuk lo egiten
	Dozun dendak,
Pekatariak Erregiña au
	Ondradu daigun,
Ta jaditxiko deuskuz beronek
	Zorionak.

Arren zakioz Jaun altsuari
	Ondoan jarri,
Erregutu ta eskatuteko
	Gaur gugaitik,
Zure bitartez garbitu daizan
	Gure arimok,
Ainbeste erruk an itxitako
	Loietatik.

Zerren intzentsu errea baño
	Gozoago dan,
Baltsamoaren antzeko dozun
	Erregua,
Zergaitik ez dan jaditxi baga
	Iñoz geratu
Guretzat guztiz ona izango
	Dan frutua.

Orrexegaitik kantauko doguz
	Pozen pozagaz,
Orrenbesteko errukitasun
	Ugariak,
Euren miritzaz osatu-iguzuz
	Gure biotzak,
Amodiozko damuz urtuten
	Gaur asiak.

Zugandik utsik euskaldun onak
	Itxaroten dauz,
Baita Euskaldun-erriak bere
	Zoriona,
Bere jagola lau gizalditan
	Zarean legez,
Orain zatxakoz Ama, Erregin,
	Ta Patrona.

Ots, egin daigun euskaldun danok
	Bizi dedilla,
Gure Patrona Kantabriako
	Larrosea,
Bizi dedilla, Euskaldun-erri
	Fededunari,
Bere mantuaz egin dagion
	Kerizpea.

			Euskal Erria, 1886, XIV

Goruntza zeruetako erregiñari,
bertara igo zaneko egunean

			Ene adiskide On José G. Oregi, abade jaun 
			eta Euskara zale jakitun andiari

Zeruko garrak nozbaiten sutu
	Egiñ oi badeust,
Espiritua egatu daian
	Edo nora,
Batez bere gaur duda bagarik
	Ixiotu deust,
Igo dagian odeiak baño
	Goragora;
Ez begit arren, oraiñ bialdu
	Musa laztanak
Gogo-argirik izanenean
	Mundukorra,
Zerren goigoian izardun aroz
	Koronau dan ak,
Aldatu deust gaur beeko gogo au
	Zerukora.

Ene kant-otsak uger egiñ bei
	Lur zabaletik,
Garaitz andi bat dalako kantau
	Nai dodana,
Eriotzea azpiratuta
	Orra lurpetik,
Emakume bat zelan jagi dan
	Biztu dana;
Ea, begira daiogun nora,
	Doakun nora,
Ikusi zelan goruntz igoaz
	Badoiala,
Odeizko jargoi eder batean
	Goruntz ta gora,
Goian jartera Erregiñatzat
	Bereala.

Goruntz badoa inguraturik
	Aingeruakaz,
Goruntz badoa entzunaz kantu
	Aiñ eztiak,
Goruntz, bidera urten jakozan
	Zerutarrakaz,
Goruntz gozaurik joten deutsezan
	Otslankaiak;
Goruntz badoa ikaraz dar dar
	Jarten dirala
Zorioneko eta doatsu
	Eregiak,
Dakielako egundo sortu
	Len ez ebala,
Allagiñako Emakumerik
	Erbestiak.

Goruntz doaku, goruntz ta gora,
	Bee isten gaitu,
Goruntz jarraitu gura deutsagu
	Begiakaz,
Goruntz begiok ukatu dabe,
	Eta jarraitu
Goruntz daiogun oraindik gora
	Biotzakaz;
Izarrak baño gorago goruntz
	Jaso daiguzan,
Goruntz bagoaz espirituko
	Eguakaz,
Zeruan, esan daigun Maria
	Zelan sartu zan,
Ta zelan artu eben jai eta
	Piestakaz.

Baña gorago goruntz ezinda
	Bear dot beian,
Jausi barriro goitik beruntza
	Nik munduan,
Zergaitik ezin dodan goruntza
	Gorago goian,
Zergaitik sartu ezin al nazan
	Goi dontsuan;
Goitik beeruntza nekaurik nator
	Ene egalak,
Bizitza amaitu dakidan arte
	Eremuan,
Au amaitzean goratu nagi
	Goruntz joan dan Ak
Goruntza gora sartu artean
	Goi-zeruan.

			Euskal Erria, 1886, XV
			Euskalduna, 1889, 155

Maria txito santeari
bere jaiotzako egunean

Eiten bajako mundura jaio
	Oi dan danari,
Bere jaiotzan poztasunezko
	Igarria,
Esker ta doez aberatsago
	Datorrenari,
Berez zor jako dagokan mallan
	Jaialdia;
Jaio ezkero parebaga bat
	Orain lurrean,
Jaio ezkero emakumeetan
	Esleidua,
Jaiotz onegaz danok guztiok
	Poztu gaitean,
Eldu dalako gura zan egun
	Doatsua.

Ze mirari da lurra guztia
	Zoratutea,
Alako egun-senti eder au
	Jaiotean?
Ze mirari da Zerua pozez
	Gañeztutea,
Jese-n Landara argidotar au
	Ikustean?
Errazoiagaz alegeratu
	Zara Zerua,
Egilleari, kantaurik kanta
	Aiñ ederrak,
Lora danakaz agertu zaite
	Lurra apaindua,
Eguzki onek merezi ditu
	Danen txerak.

Jatsi, gaur jatsi zaite egodun
	Goiko taldea,
Baratz usaintsu atsegiñetan
	Bizi arren,
Jatsi, bai jatsi galantago dan
	Kriaturea,
Ikusitera zelan jaio dan
	Nazareten;
Noren begiak diran argiak,
	Baña aiñ argiak,
Noren matrallak larrosak baño
	Larrosauak,
Eguzkiaren ondoan nolan
	Izar txikiak,
Noren aldean diran zurbillak
	Aingeruak.

Ixildu bitez, ixildu, ixildu
	Andra andiak,
Rakel-Rebekak, Debora-Esterrak
	Ta Susanak,
Ixildu bitez, ixildu ixildu
	Danak guztiak,
Sara-Abigaillak, Jael-Juditak
	Baita Anak;
Zerren dienak diran beerago
	Onen aldean,
Zergaitik orreen ondoan au dan
	Nagusia,
Palma ederraz zelan bat egiñ
	Ezin leitean,
Mirtoa deitu egiten jakon
	Landarea.

Ixillik gorde beiz Eguzkiak
	Ule gorriak,
Onek daukazun urrez egiñak
	Ikustian,
Alperrik euki arek aiñ eder
	Miragarriak,
Onek Illargi legez biurtu
	Ez dagian;
Ixi, izarren argitasuna
	Egun onetan,
Izarren izan diran begien
	Aur-aldean,
Ixi, bekoki goix-zale onen
	Aldamenean,
Larrosaturik jagiten dana
	Sortaldean.

Ixi, matralla oneen ondoan
	Lore dan danak,
Lirio zuri, larrosa mardo
	Ta zabalak,
Ixi, zidarra, rubi, jazinto
	Perla ta granak,
Ixi, nakarrak, baita ixilldu
	Gaur koralak;
Ao aiñ polit orren ateak
	Idigitean,
Ta bular orrek bialtzen daben
	Arnasian,
Ixilldu bedi gauz onik ezer
	Bada Pankaian
Bardin ederrik aurkitzen bada
	Arabian.

Esku ta bular orreen ondoan
	Leiar garbiak,
Alabastro zeiñ edurrak dira
	Aiñ motelak,
Bata Jaunaren etxea bada
	Dira bestiak,
Zeruak berak gloria andi bat
	Zor deutsenak;
Bata jaunari bere gogoa
	Da poztuteko,
Besteak dira bere grazien
	Zabaltzallak,
Bata ispillu Jauna berbera
	Begiratzeko,
Amodiozko fletxen besteak
	Tiratzallak.

Bere agiñak dira aiñ zuri
	Baña ain zuriak,
Marfillik ez da bardinduteko
	Gaur eurakaz,
Bere okotza biribildu dau
	Arte guztiak,
Poto txiki bat erdi erdian
	Egiñagaz;
Beso, sama, oin, zankoak daukaz
	Ondo atereak,
Alperrik daukaz Zeruak pillar
	Biribillak,
Baña ume onek lurrean daukaz
	Askoz obeak,
Bardingarritzat ez diralako
	Areek diñak.

Gorputz guztizko zatiak ditu
	Utsik bagiak,
Dana guztia ondo egiña
	Dau agiri,
Ezagun dago beren berariz
	Au Egilleak,
Egiñ dabela, gorputz ta ariman
	Miragarri;
Bere sorrera zan legez garbi
	Eta santua,
Jaiotz au bere alantxe bear
	Zan gertatu,
Bata loi baga eta beste au
	Onen dontsua,
Izan zeitezan Jaunak zituzan
	Aukeratu.

Ongi etorri, umetxo eder
	Ain Zerutarra,
Zeruko leio eta bertako
	Eskallera,
Paradisuko atea eta
	Izar goixtarra,
Zatozalako Egun ederra
	Ekartera;
Ongi etorri Jese-n Landara
	Jaio barria,
Zure jaiotza zabaldu begi
	Gaur Fameak,
Zerren larririk aurkietan zan
	Gizon tristea,
Zerren katibu legez ekarren
	Illunpeak.

			Euskal Erria, 1886, XV

Egarri naz

Lurra dago ikaraz, gatx egiñen bildurraz,
Kurutzean josirik gaur Erru-ezduna,
Erri ligoetua odolez aseturik,
Izarrerria iya osoro illuna.

Fariseo ta Eskribak, zuena da garaitza,
Egur lotsagarrian Jesus dago illten,
Aitalenen ta Igarlak, kantau kantau gloriak,
Antxiñako eskintzak bete dira emen.

Kalbario-egian errubaga illtera
Doianari uste dot jakola entzuten,
Illten naz zuekgaitik, pekatua azpiturik,
Zuekgaitik illten naz, zuek maitetuten.

Sortitza makurtzen da Jaubearen aurrean,
Negarrez gaurko gatxen damu ta atsakabaz,
Begiak jasoten dauz Jesusek miñen miñaz,
Borreruak entzuten deutse «Egarri naz».

Egarriz aurkietan zara itxasogiña?
Egarriz aurkietan iturrigillea?
Egarriz zure atsak, odeiak urraturik,
Nai noz sortu oi badau euri ugaria?

O, Jaungoiko aundia! ezin nik aditu dot
Une artako zure miñen mintasuna,
Baña fedeak diñost egarriz egoala
Guganako daukazun ondonaitasuna.

Egarriz egoala esku oñak burdiñaz,
Egarriz Lauburuan amarrau artean,
Egarriz iru untzez, egarriz josi arte,
Egarriz jarte arren gu libertadean.

Egarriz odolezko iturriak isurten,
Egarriz gu eurakaz garbitu gintezan,
Egarriz sugarrezko amodioz erretan,
Egarriz sartu nairik danok zeruetan.

Nekearen egarriz arintzeko gizona,
Gerrearen egarriz baketzeko bera,
Illteko egarriaz betiko biztu dedin,
Ill ez dedin egarriz pekatuz aurrera.

Egarriz zariana gloriako argia,
Mundu illunpetsua dozuna argitzen,
Zeure eskuz zuzentzen dozuz osarteak ta
Egarriz zelan baña, zara aurkituten?

Loren lurrunetan nik dakust zuren arnasa,
Egintzak zure aulki ikusten badodaz,
Txirringolan izarrak oinpeetan doatzuz ta
Gizona zelan ez da samurtuten zugaz?

Beretzat etzenduzan egin zeru zabalak?
Beragaitik etzara lurrera jatsiten?
Bere amodioak alan jarri etzaitu?
Bere amorez etzara gaur egarrituten?

Bere amodioak, bestek etzaitu Jauna,
Beste gauzak etzaitu josi Kurutziaz,
Bera zeruratzeko daukazun egarriak
Jauna, esan eragin deutsu «Egarri naz».

			Euskal Erria, 1887, XVI
			Euskalduna, 1897, 32

Flora guztien artean ederrena dan
Floriari Maiatzeko illean

Nor da jagiten dana orren goix,
	Orren egogi,
Orren bekoki leun ta argia
	Agertzean,
Inguru dana jantzirik orren
	Bake dontsuaz,
Orren gozoro zabalduagaz
	Aixe artean?
Ori balitza legez ekatxen
	Ondoko arku,
Ori balitza legez goix eder
	Sort-aldean,
Ori balitza legez ill danen
	Erregiña bat,
Orrek pozturik goia ta beia
	Ainbestean.

Zeiñ arte-zalek egin ete dau
	Orren ill eder,
Zeiñ eskuk moldau orren ederto
	Pare baga?
Zeiñek atondu orrenbestean
	Bitxi politez,
Orrek ill danak atzean isten
	Dituala?
Zeiñek, bai zeiñek, eta nok baña
	Uste eikean,
Orrenbesteko ekatx-indrisken
	Ondorean,
Egun batetik bestera jaio
	Egingo zala
Orren ederrik Flora jantzirik
	Gorputzean?

Zabaldu-izuez zeuen kolkoak
	Lora politak,
Sabeltxoetan dozuen usaiñ
	Ori bota,
Or ezkutaurik probetxu baga
	Gaur itotea,
Ezelanbere iñorentzako
	Ondo ezta,
Jaiorik dago zeuen erregiñ
	Flora planta,
Maiatz ederra dakust, dakust bai,
	Nik jaiota,
Nik entzun deutset iñoz ez lako
	Soñu aldia,
Txori politai txorrotxioka
	Oni jota.

Eta beronek entzundakoan
	Soñu aiñ onak,
Eskinte arren beronen ondran
	Egin dana,
Nik ikusi dot bere begiak
	Zuzendutera,
Eleixaruntza flora guztien
	Floragana.
Nor ikusirik Illargiaren
	Gañean zelan,
Izar ederrez koronadurik
	Dagoala,
Gure Flor onek bere koroia
	Dris drask kendurik,
Oñen azpian ipiñi deutsa
	Bereala.

Arin aringa, agaitik doa
	Jenterik asko,
Ikusitera zelan dagoan
	Edertua,
Jaio bagarik ez eban egon
	Bear ill onek,
Dalako berau illen artean
	Ill dontsua:
Onek edertu oi dabelako
	Jaungoikoaren,
Ama Dontzella Maria lora
	Aiñ goitsua,
Zeiñ dan ederrez edergarririk
	Edergarrien,
Edertuteko Jaunaz ostean
	Goi-zerua.

Ondrau egizu, Maiatz planta,
	Maiatz obe au,
Ondrau, zergaitik dan Jerikoko
	Larrosea,
Ondrau, dalako Sionerako
	Aukeratua,
Maiatz guztien ikasleku ta
	Eskolea;
Ondrau, dalako lora guztien
	Ortu itxia,
Ondrau, dalako birtute danen
	Baratzea,
Ondrau dalako Paradisu bat
	Bizi izateko,
Zeruetako agintari ta
	Erregea.

Erdue, erdue, erdue neskatx
	Israeltarrak,
Ondreta arren orren eder dan
	Dontzellea,
Agur, esanaz, agur loretan
	Lora bakarra,
Agur zeruko Lorategiko
	Lora-Andrea;
Zeru guztiak kantau begio
	Pozen pozagaz,
Ondra guztien ondragarria
	Da Maria,
Ondrau zergaitik Aitak Alaba,
	Semeak Ama,
Ta Espiritu Santuak daben
	Esposea.

			Euskal Erria, 1887, XVI
			Euskalzale, 1898, II

Zoaz ondo
	Mariari zeruetara igo zan egunean

Onelan zuk Ama, largauko gaituzu?
Onelan ainbeste seme alaba?
Zergaitik ez gozuz? zergaitik ez gozuz
Zeugaz eroaten zeruetara?

Gure zizpuruai ez entzun eginda
Arriturik nago zelan zoazan,
Ete zoaz Ama? ete zoaz Ama?
Pozik baga emen bizi gaitezan?

Zugan ipiñirik daukana biotza,
Zure besoetan nai dabena lo,
Ama zu bazoaz, Ama zu bazoaz,
Zelan aurrera da bizi izango?

Zugaz nasi egan egin gura neuke,
Zure mantuari nik oratuta,
Baña eziñ igo, baña eziñ igo,
Nagoalako ai! lurraz lotuta.

Zoaz ondo ondo, zoaz Ama maite,
Zeru gorenean jazarritera,
Erregiña antxe, Erregiña antxe
Falta dabe eta agindutera.

Begira dagotzuz zerutar guztiak,
Noz igoko dozun euren Errira,
Ongi etorriak, ongi etorriak
Egiten bidera urtenak dira.

Naiz ta gu gelditu Ama zu bagarik,
Ume zurtzak legez emen lurrean,
Ez gagizuz aztu, ez gagizuz aztu,
Jarriagaitik zu zeru gañean.

			Euskal Erria, 1887, XVII

Maria guztiz santeari 
bere sorrera garbiko egunean

			Ene adiskide on Ramon Artola 
			Euskerazko ipuiñ asmatzalle bikaiñari

Largau al dozu zeure bidia
	Izar-erria?
Mutu biurtu zeure orrua
	Zuk itxasua?
Urakan ezaiñ zantarrak,
Nun dozuez egotzarrak?
Nun txistuzko deadarrak?

Nik belarrian zer dantzut bada
	Soñua ezpada?
Baña soñu bat, berarizkua,
	Aiñ eztizkua,
Zeñek naukan zoratua,
	Nok dirudian,
	Ene eretxian,
Zerutik jatsitakua,
Ez beiñik bein lurrekua,
Aiñ gitxi gizonezkua.

A.... Dabid, Dabid da parebako
	Soñu alako
	On jotzallea.
	Bere lirea
Da entzuten dodana nik,
Emen ez dago dudarik,
Ez dodalako besterik
Gaur daño entzun oberik.

O kantalari gorenengua!
	Zu Jaungoikua
	Alabadua
Zara ainbeste salmugaz,
Itz ederrezko kantugaz,
O zenbat arpa soñugaz
Ni gaur poztuten naz zugaz!

Egun onetan gauza guztiak
	Alegeratu,
Aren salmoak gaur, gaur mendiak,
	Gaur barriztatu,
Jaso bai, jaso, zankoak
Eginaz gora saltoak,
	Arrituak
	Ta zurtuak
	Geldituak
Jarri zaiteze zeruak
Entzunik beeko-kontuak.

Begira zelan gaur poztu daben
	Sortu danaren
Sorrera garbiak luna,
Eta dan oso ziurra
	Izango dala
	Jaunaren Ama
	Ta dan Alaba
Ta esposa-gei laztana,
Bere Tenplutzat aiñ diña
Berak dalako egiña.

Erdue beera, beera bai beera,
	Gure aldera
	Onuntz lunera,
Erdue bai aingeruak,
Itxita goian zeruak,
Joagaz goiko soñuak
Makurtutera buruak
Apal jarririk eguak.

Anak dakanen ume sortua
	Loi bagakua,
	Mirarizkua,
	Da txit autua,
	Txit esleidua,
Eba baño askoz obea,
Erru guztitik librea,
Danoen Erregiñea,
Goi eta beeko Andrea.

Zaindu zuek au bear dozue
	Alabaizue,
Zergaitik bere sorrera
Dan uts uts utsik ederra
Zergaitik bere sorrera,
Edo bere asiera,
Dan uts uts utsik ederra,
Azpiraturik okerra,
Txerren zital ta mukerra,
Maite dabena ezkerra,
Engañetan ez alperra.

Baña alperrik suge gaiztua,
	Amorratua,
	Eingo-k orrua,
	Ire burua,
	Zana arrua,
Daukak lertua,
Joan dok ire aldia,
Sortu dok seiñ bat andia,
Goixeko izar argia.

	Nun al eikean
	Suge dongea?
Justiziako Eguzkiaren,
	Ama danaren,
Argitasuna illundu,
Edertasuna ezaindu,
Edurtasuna orbandu,
Eta pekatuz zikindu,
Eginik gugaz bardindu?

Ori, ori dok, on guretzat,
	Mundukoentzat,
	Egun-sentia,
Ire illunpeen etsai andia,
Ire sareen triskalaria,
Ire ekatxen garailaria,
Jaungoikozko illargia,
Eguzkia duiñ argia,
Eta bere bekokia,
	Ain garbia,
Tristeen poztugarria.

	Larritu ari,
	Sierpetzarra,
	Or lotsaz jarri,
	Dragoi zantarra,
	Alper ulu,
	Bardin oiu,
	Zeinda txistu,
	Naiz estutu,
	Ta biurtu,
	Ta amorratu,
	Edo okertu,
	Kiribildu,
	Ta kizkurtu,
	Eta sutu,
Alperrik eingo az nekatu,
Mariak au gaur apurtu,
	I beeratu,
	Au goratu,
Egingo juat aurrera,
Kantaurik bere sorrera,
Dala bakarrik ederra,
Eta bere etorrera,
Zorionduna lurrera.

			Euskal Erria, 1887, XVII

Belengo estalpe batean 
aurkietan dan bateri, 
gaba irago bearrean
	Amalauduna

			On Alfonso Maria Zabala janunari donkidatua

Nun, zelan eta nor, negu biotzean,
Eta zertarako ain toki txarrean,
Zakust, Amarik men ta samurrena,
O! zu Erregiña aingeruena?
Zelan sartu zara korta aiñ zarrean,
Aix-edur, izotzak gaur lako gabean,
Egite badabe gura dabena,
Leiturik odolik dan beroena?

Eta zu izanik mizkatxo azia,
Joakin ta Anaren Alaba guria,
Otzak baña zelan illten etzaitu?....
A! kontuan jausi naz, bularra Maria,
Sugiñak deutsula laba biurtu,
Nor jaio danean or dozun batu.

			Euskal Erria, 1887, XVII

Pasiñoko egunaren sentierea

Gau ostekoa gorriska dator gaur sortaldean,
Bere gañean dabiltzaz lurrun odolduak,
Laño motelak bere arpegi eder aurrean,
Dirudiela urte autsetan orbanduak;
Kurutzeratu bear danari obediuaz
Egun sentia indarrez legez dator nagi,
Ez eukalako gogorik onek gaur jagiteko,
Dakialako dongak zer daben erabagi.

Txingar geldotsu bat dirudizku o! Eguzkiak
Oztaz lurrera erranutxorik dau botaten,
Bere barruan ito gura dauz garrak guztiak,
Zerren begirik beruntz itzuli nai ez daben;
Al balei barriz ezaintasunez dana sasitu,
Laster egingo gindukez oso irabiau,
Izate dana bana banatu eta nasitu,
Goia, be egin, gaba egun, eta eguna gau.

Odei boladak burrukan legez dabiltzaz pillak,
Loraz jantziak dirudiela leku unetan,
Argiak jorik sortzen dauz mota aiñ biribillak,
Bertako orban, natu, oreñen, nabarretan;
Estaldu nairik nekatzen dira egunizarra,
Ikus ez daigun bere arpegi biztzallea,
Eldu dalako elduteko dan egun bakarra,
Noz gertauko dan gaiztakeria eskergea.

Egunak begi alegereak zabaldutean,
Txoriak poza bestetan dabe erakusten,
Gaur euren Jaun ta Jabeagaitik egotxopean,
Lotsaz buruak gordetan dodaz nik ikusten;
Len barritsuak baziran bere taiu orretan,
Agertzen dabe euren barruko naibagea,
Darakuskue ixilltasun au ai! goix onetan!
Dakuselako illduraz euren Egillea.

Ur me garbitan arraña bada beti ibilten,
Eguzkiaren izpi zorrotzak ikuturik,
Zoro zororik dabela jolas asko egiten,
Orain dirudi dala aurkitzen gaixoturik:
Urtenik dira talda andiak ur-azalera,
Jakite arren leorrez zer dan iragoten,
Eta bizia eurai emona alan gaur Bera,
Ikusiteak mingoztasun au deutse emoten.

Basa abereak nekez bai, nekez dagoz geldirik,
Gurago leukee etorri arin gizartera,
Leza sakon ta kobetan dagoz orroi egiñik,
Ausaz zerbaitek ez deutse isten urtetera;
Ezin iruntsi dabe gizonen esker dongea,
Guztioi ondo eginda deuskun Jaunarentzat,
Aiñ da andia eurak deuskuen bengau gurea,
Amorraturik erretan dagoz gizonentzat.

Baña badago ez dakusan bat gauzok gertetan
Gizon gogor bat inbidiagaz itsuturik,
Zeñek ez daben gauza barririk ezer sometan,
Zentzun bageak dagozanean larriturik;
Lo legez dago Eguzkiari jazoagaitik;
Ez da esnatu izatearen gaurko gaitzaz,
Zer esan neike, zer baña gizon sor onegaitik?
Arria baño dala arriago ai Kaifas!

			Euskal Erria, 1888, XVIII

Gabon gabeko miraria
	Amalauduna

Aldospe batera aingeru pilluak
Dakustaz zerutik urreratuten,
Euren soñu eta kantu aiñ gozuak
Entzula guztia dau zoratuten;
Uda barria gaur dirudi neguak,
Gaba bere dakust nik egunduten,
Artzaiñak bildos ta esnedun kaikuak
Artuta kobara dira elduten.

Ikusgeiok nabe osoro poztuten,
Beste pozgei bat dot, baña obea,
Ama bat dontzella dala geldituten,
Jaio egin jaku Jesus Umea;
Jaungoiko bat gizon gaur da agertuten
Izanik len gauza gorputz bagea.

			Euskal Erria, 1888, XIX

Jesus gure salbatzalla
lauburuan untzez josiari

Zure aurrean mundu zabala,
Ez dot usterik gaur kantetako uts aiña dala,
Ez dot asmorik triste nagoan egun onetan,
Iragarteko zareala Jaun goi zeruetan;
Seme Berboa, bazara bere sortu bagea,
Au gaitik ez dot eregiteko artu lirea:
Eta aiñ gitxi daukat gogoa,
Alabetako arako garaitz bein batekoa,
Noz eban nausi eta Jaungoiko zala pentsetan,
Luzbel arroak zeru danetan,
Tximista eta oñaztarrika zuk bereala,
Su gar artera betiko bota a zenduala.

Ez dot kantau nai, ene Jaubea,
Israeleri emoteko zuk zeure legea,
Odei artean justuri otsez guztiz itzala,
Tronpeta soñu zorrotz artean asi ziñala.
Ez dot kantauko orain Faraon lotsabagea,
Ta bere indar armada andi aiñ eskergea,
Zuk zenduala ondatu dana,
Erakutsirik zeure besoko al ta indarra,
Aiseak keia ezer eztuten daben antzera,
Beingo batean ur ondarrera,
Itxaso zati biai tope ta trilla eraginda,
Zelan bertantxe itxi zenduzan ito eginda.

Gaur ez dot bere pentsamentua,
Kantetako auts dozula egingo noz bait mundua,
Eta iruntsi gu oi gaituan Eriotzea,
Zuk beartuko dozula jarten iñor bagea,
Zergaitik zure arnasea dan nun nai elduko,
Eta ill ziran gizon guztiak dira biztuko.
Aiñ  gitxi bere nai dot aitatu,
Eingo jatzula juizioan ona ikaratu,
Ezta zabaldu beti-iraunak bere agoa,
Egindakoan dabela edango on zeiñ gaiztoa,
Nun zuk emongo deutsezun batzui betiko sua,
Eta besteai amaibagako zeru dontsua.

Jauna, Jauna, gaur kantau dot gura,
Poztu dedilla goian zerua, ta beian lurra,
Lauburu baten zu bitartean or zagozala,
Zeru ta lurra adiskidetu nai dozuzala,
Kantauko dot gaur libre gizona dala zugaitik,
Infernuaren buru danaren loturetatik,
Noren bandera su lezeetan,
Zure bandera ikusiagaz dan bildurketan;
Zeure maitea ateratera ara jatsirik,
Gaurko garaitza irabazirik,
Sugarretako agintaria erneguz dago,
Zerren lurretan agindu ezin leian geiago.

Sortaldetik ta sartalderaño,
Milla aingeruen ego gañetan, Jauna, zu baño
Ez dabil iñor zerren goia dan zure Erreñua,
Eta gaur barriz erosi dozu baita mundua:
O! gure Jaube, Erosla eta Jaungoiko andia!
Ez da bakarrik orain Israel zure erria,
Gu bere zure semeak gara,
Guretzat bere zure odola emona zara.
Eta aingeru antzera garbi gaituzu jarri,
Ondra au deuskuzu zuk bai ekarri,
Lauburu baten zeure bizitza eskiniagaz,
Zeruko ateak zabaldu dozuz, Jesus, beragaz.

O Lauburua! zugatzik noblena,
Orri, lora eta frutu gozotan,
Basoak emon deuskuen onena,
Zerren zuk daukazun iru untzetan;
Danok erosi orain gaituena,
Zugana josirik dakust penetan,
Egurrik gorri eta ederrena,
Gaur zaitudaz umill nik adoretan.

Kantau, gizonak, txaloka eregi,
Gerrarik dontsuen dala gaurkoa,
Lauburu dala nai nok esan begi,
Garaitz banderetan lenengokoa;
Antxe bada Jesus, egin da exegi,
Garaitute arren gaur infernua,
Ardura baga, nai nok esan legi
Zabaldu deuskula beraz zerua.

Gure Errege, Adanen erruaz,
Abe baten da gaur illik amaitu,
Ak zugatz baten txarra zan frutuaz,
Eban guretzako baten erratu,
Beste zugatz bat onek esleiduaz,
Orduko okerra deusku arteztu,
Erru bagea zauri zaurituaz,
Gure zauri danak dira osatu.

Zugatz zardena, egizuz tolestu,
Besook egizuz beruntz beratu,
Errai gogorrak orain gogor-eztu,
Ainbeste ez daizun Jesus alatu;
Bera jarri da gure ordez prestu,
Zorrik izan ez da zordundu jaku,
Libre ipiñi, gengozanok estu,
Zugaz o Lauburu! gaitu libratu.

			Euskal Erria, 1889, XX

Lora guztien erregiñari

Bedeinkatua
Zara milla bider,
Erregiña andi
Zeru goikoa;
Zeurori zara
Usaiñez gozoen,
O! Larrosa eder,
Jerikokoa!

Arantz arteko
Lirioa zara,
Iturri bizi bat
Sellautakua;
Uda barria ta
Maiatzik galanten,
Jaungoiko batentzat
Lora lekua.

Zuretzat dira
Gaur nardo ta palma,
Zipres liraiña ta
Azaar guria;
Krabelin polit
Mirto txukuntxua,
Lora danakazko
Bitxi sortia.

Lora guztiok,
Kolkook idigi,
Usain garbi utsok
Zabalduteko,
Dakizuezan
Txoritxoak jatsi,
Zuen lurrunakaz
Gozatuteko.

Lenengo emon
Baña Mariari,
Lorok zeuen lurrun
Ezti eztiak;
Txorrotxiozko
Txistuetatxoak,
Berari lenengo
Zuek txoriak.

Jaunaren lanak,
Danak kantau beiez,
Jaungoikozko Ama
Zure gloriak;
Direalako
Lur ta zeruetan,
Zuretzako egiñ
Onak guztiak.

Ondrau dagigun
Zure izen leuna,
Izen guztietan
Ain ederrena;
Eskudo sendo
Etsai dongak gandik,
Gorde egiteko
Zein dan onena.

Zeruko poza,
Goix eder garbia,
Izarren izar ta
Eguzki utsa;
Ama zugana
Katoliko danok,
Orain eske gagoz
Zeure laguntza.

Entzun eiguzuz
Gaurko eskariak,
Batu gagizuz bai
Zeure mantuaz,
Izan gaitean
Karidadedunak,
Guztiok umillak
Aita Santuaz.

			Euskal Erria, 1889, XX

Jesukristo gure jaunaren zeruratzea
	Amalauduna

Gau ostean oi dau, igoaz gorago,
Febok gorrituen egun aurrea;
Baña, beste batek larrosatuago,
Gaur zoragarritu dau goi aldea;
Garaitzalla legez o bai, o! zelango,
Martxa jo deutsen aiñ alegerea;
Musika obea emengoa baño
Zalako, eroan deust arimea.

Zeru-atarian: ateok zabaldu,
Deitu dabenean gordetzalleak;
—Nor da? barrukoak egiñik itandu,
—Errege, eranzun deutse bestiak;
Buruak bertatik danak desestaldu,
Eta idigi deutsez ate guztiak.

			Euskal Erria, 1889, XX

Franziskotarren Foruko 
komentu barriari

			Bertako buru egiten daben
			Aita Frai Luis Arrue-koari

			«Leku au ze ikaragarria dan!
			Jaungoikoaren etxea eta zeruko
			atea au bene benetan da».
			     (Jenesis XVIII Kap.an 17.an bera)

Zeñek ez daki Eguzki batek
Zelan dituan argitzen,
Berak bakarrik zeru ta lurra
Ziranak illun aurkitzen?
Ta nok ez daki ak deuskunean
Begia ozta agertzen,
Izate danak barrez deutsala
«Zatorkuz ondo esaten»
Eta illunak ikuste ez arren
Deutsala iges egiten?

Zeñek esan lei ez dala ederra
Izarraturik gabean,
Zeru urdiña ainbeste bitxiz
Galanto jazten danean?
Eurai begira ni, zenbat bidar!
Zurturik gelditutean,
Kantau gura ta kantau ezinta
Jarten naz neure artean,
Ta Egillea adoretako
Auspaztuten naz lurrean.

Baña gaur kantau al dot nik, eta
Kantau bear dot egin nik,
Zergaitik izan barri bat jakun
Agertu uste bagarik,
Neure aingeru kanta zaleak,
Ez deust emoten bakerik;
Gau eta egun dagot kiñaka
Enadin egon muturik,
Lira barri bat berak deust opa
Legoa badot zarturik.

Ixiotu deust berak biotza
Berak argitu burua,
Berak ego bi gañera emon
Eregiteko kantua,
Berak luzatu baneukan bere
Laburra pentsamentua;
Iragarteko bertsoz egogi
Emen gertau dan kontua,
Zerren eguzki antzekoa dan
Izar eder gaur jaiua.

Zorioneko jaiotza izan
Bekizu zuzi barria,
Bizkaiarentzat izan zaitean
Kurselu garrez bizia,
Ostarku gisan zuk dirudizu
Bake erakarlaria,
Ekatx indriska eta urjolen
Aterri poztugarria,
Gaurko eguna izan dakigun
Beti gomutagarria.

Zolloko atxa zugaitik dago
Ezin geiago poztua,
Bertan txoriak ugari dabe
Txistu ta txorrotxiua;
Orra Gernika-ibar ederra
Dana alegeratua,
Orra bakean otzan ixillik,
Itxaso orroetsua,
Orra gaur berdez eder jantzirik
Gure Arbola santua.

Ze ederra da leku santu au,
Nun Jaungoikoa dan bizi!
Alan bart emen amesetan dot
Eskallera bat ikusi,
Lurretik eta goi zeruraño
Luzeran zan jaditxi,
Bertatik ona zoriondunak
Asko zirean eratsi,
Euren buruko estalgarriak
Egite arren erantzi.

«Itzaltsua da leku santu au»
Esaten eben dan danak;
Auts kolorezko abituagaz
Zirudien bai, anaiak,
Euren artean baziran mitrak,
Baita kapelo zabalak,
Baita baziran ekarrezanak
Aita santuen tiarak,
Nok kontau daikez martire palmak
Dotore zituezanak?

Aiñ eskallera eskergeari
Nekusan gizon bat baña,
Eutsiten bere sorbaldeagaz
Jesusen antza eukana,
Eta Jesusen antzekoena
Irakurten dot nik dala,
Asisko seme Franzisko umill
Munduan bakar bakarra,
Duda bagarik esan neike nik
Gizon a berbera zala.

Eukazalako esku bietan
Gorririk untze zuluak,
Oñetan bere odoldun zauri
Bardin Jesusek lakuak;
Baña gogoa eroan eustan
Beraren saietsekuak,
Karobi bat legetxe nundik
Urteten eutsan beruak,
Zerren biotza goritu eutsan
Kristoren amodiuak.

Zerutarrezko prozesiñoa
Nengoan pozik ikusten,
Eneban uste nik amesetan
Nintzanik bada aurkitzen;
Baña amesa a bazan bere
Zintzo zintzo dot sinisten,
Leku au dala berarizkua
Bertantxe bizi ditezen,
Franzisko santu aren semeak
Eleixeari eutsiten.

Zergaitik euren Aita zalako
Eleixearen pillarra,
Inozenzio irugarrenak
Lotan ikusi ebana;
Eta bakigu guraso aren
Semeak onak dirala,
Gure mundu au badogu bere
Leku askodun zabala,
Danok dakigu dala edo nun
Fraillen bat Franziskotarra.

Agurtzen zaitut nik gaur Foruko
Komentu polit txikia,
Zarealako uso zurizko
Espirituen abia;
Zure umeak artuko dabe
Egan egiñik Asia,
Ozeania, Amerika ta
Baita Afrika goria,
Ez da zer esan, Europa barriz
Landuko dabe guztia.

Eguzkiak nun begia josi,
An Franziskoren semea,
Aurkituko da zabalduteko
Beste argi bat obea,
Idigiagaz itsu tristeai
Begietako atea,
Euren aurrean jarten deutsela
Ispillu lauso bagea,
Ebanjelio eguzki eder
Zerutarra dan legea.

             * * *

Lege on orrek zer egin daben
Danok daukagu goguan,
Zergaitik laño bagarik jarri
Ginduzan adimentuan,
Ipar aiseak garbitasuna
Egin oi badau zeruan,
Jesukristoren lege arek, zer
Egingo eban munduan,
Lengo lege zar antxiñakoaz
Itsumendian beguan?

Baña alan bere egiak daukaz
Arerioak lurrean,
Ipar aiseak egoia zelan
Euki oi daben aurrean;
Oneek balebiltz lagunak legez
Alkar arturik onean,
Eleuskiguez ala sortuko
Trumoi gaiztorik aidean,
Zeñen urjolak gero oi doguz
Artuten bizkar gañean.

Errugabeok artuten gagoz
Txarren okerra guztia,
Zeiñtzuk eurenaz asetu ez da
Nai dabe besten zatia;
Eurak gaur goian dagozalako
Irunsten dabe txikia,
Itxaso zabal arroak zelan
Indar gitxiko ontzia;
Baña ez deutse Jaunak itxiko
Jaristen garaitz nausia.

Alperrik dabe aixe gaiztoa
Zabaldu mundu guztira,
Euren itxaso amorratua
Alperrik zital jarri da;
Bertan dabillan Arrantzalea
Zelan daukagun begira,
Ea Franziskotarrak bertatik
Erremu bana ingira,
Aterateko dagoana estu
Bildurbagako tokira.

Or Eleixea Aita Franziskok
Ikusi eban taiuan,
Dirudiala zabu zabuka
Galtzeko pelleburuan,
Odei illuna besterik ez dau
Bere inguru osuan,
Ekatx gaiztoak arturik dauke
Euren erraien barruan
Franziskotarrik, ez ete dauka
Galdu ez dedin onduan?

Milla aingerua, asko daukaz bai,
Eta olatu artera
An nun doazan, egin gurarik
Arpegiz arpegi gerra;
Doaz urpean, doaz gañean,
Mariñel onen antzera,
Infernutar dan itxasoari
Arima oztuak kentzera,
Doaz, bai, doaz, doaz garaitu
Edo martire illtera.

Aurrera doaz, leikarraldoa
Daben legetxe eguzkiak,
Ipini arte ur biurturik
Biotz izoztu guztiak,
Burdiña otzak gogorrak dira,
Beroak argizagiak,
Karidadezko suaz bigundu
Egiñik pekatariak,
Otso ziranak dituezala
Arditzen sermolariak.

Iragarririk errelijiño
Bakarrik katolikuan,
Salbaziñoa aurkitzen dala,
Eta ez andik kanpuan,
Eretxi donga guzurrezkoak
Ekarrezanai buruan
Ziatz atera, eta egiak
Sarturik euren lekuan,
O! zenbat asi diran lanean
Eleixearen arluan!

Zenbatek, baña ezaguturik
Len oker ebiltzazala,
Konbertidurik esaten dabe
Gaur beste batzuk dirala;
Leon agura zarrak koroia
Erroman bear leukala,
Biurtu arte berari on
Onik izango ez dala,
Eta mundua baketzeko duiñ
Bera dogula bakarra.

Autortzen dabe, lotsa bagarik
Bera dogula nausia,
Eta berari zor deutsagula
Danok obedientzia;
Bera dogula Artzaiña eta
Gu bere ardi taldia,
Berak eta guk konpondu daigun
Eleixa katolikia,
Nundik zerura aurkietan dan
Zuzen zuzen dan bidia.

Eskallera bat emendik dago
Elduten dana bertara,
Baña igoten nekosua da,
Da pikea, da bedarra,
Franziskotarren atzetik goazan
Goruntza mallarik malla,
Gora bai, gora gogor egiñaz
Goren gorengo puntara,
Gozotasunez sartu gaitean
Goibera bako landara.

Beiñ ara sartu ezkero ziran
Amaitu gure nekiak,
An ez daukagu gerra lekurik,
Ez da nun egiñ peliak;
An da bakarrik gozatutea
Ereñotzezko koroiak,
Kantaurik beti, beti bai, beti
Garaitza alegeriak,
Jaungoikoari eregiagaz
Gloria azken bagiak.

			Euskal Erria, 1889, XXI

Maria orban bagarik sortuari

Pozik zakuse begiok izar paregabea,
      Distiatuaz argia,
      Bestek ezlako bizia,
Dirudizula goi-zeruaren irri-barrea,
Dozuna jarri soru illun alegerea:
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

Askatu nairik balitza legez ulle kordea
      Ikusten dot iturria,
      Zidar antzeko zuria,
Ta mur-mur gozoz iragarririk gertaerea,
Zerren gaurkoa bardin bagarik jakun zurea,
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

Zarikak pozez kolkoan nai dau ezkutetea,
      Erretxiñola zolia,
      Txori kantari nausia,
Bere soñuak dauke garbiro esan gurea,
Sekula baño gaurkoa dala egun obea,
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

Aixe gozoak nai leuskizue ume maitea,
      Emon laztan bat guria,
      Lirioak ein jantzia,
Zerren zuririk zuk dirudizun usokumea,
Iragarteko olibo adarraz guri bakea
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

Bersolariak botaten deutsu gaur aterea,
      Neurtitz asko egokia,
      Jarririk soñu barria,
Jaungoikoaren Erriak barriz esperantzea
Egun onetan atsegindurik dakus betea,
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

Ulu egiñaz deika dagotzu zuri jentea:
      «Goixeko izar argia,
      Munduaren pozgarria».
Gaur dazulako bildurrez jarri zuk illunpea,
Baita zauritu burua ausiaz bere Erregea,
      Daukazulako sortuerea,
      Orban bagarik Maria,
      Jesusen Amagarria.

			Euskal Erria, 1889, XXI

Gabon kantak

Urtero dakienak
Egiten udea,
Berak gaur beroaren
Dauka premiñea,
Agaitik abere bik
Botata arnasea,
Berotu nai leukie
Euren Egillea,
Zein dan zeru ta lurren
Jaun ta Erregea,
Belenen jaio jakun
Jesus umildea.

Mendian bera datoz
Artzaiñak saltoka,
Dakielako Jesus
Dagola jaiota,
Ieskeaz zuziak
Batzuk ixiotuta,
Bildots bana besteak
Lepoan artuta,
Erromerian legez
Guztiak zantzoka,
Makilleaz txarkoak
Brinkoz iragota.

Odeirik odei dabiltz
Egan aingeruak,
Daukez fiesta barri
Inoz ez lakuak,
Edurra dirudie
Euren soñekuak,
Joten dituezala
Aiñ soñu gozuak,
Lurrera jasten dira
Itxirik zeruak,
Jesusi emotera
Adoraziñuak.

			Euskal Erria, 1889, XXI
			Euskalduna, 189, 16

Ondra ta alabantzak
Aita San Joseri

			Nere adiskide maite Agirreko On Domingori

Intzensoa duiñ gustagarria balitxakizu,
O! done Jose! opa deutsudan ondratxua,
Balitxakizu lora barrien lurrunen gisan
Berau atsegin, berau gozo ta gogokua!

Au ezbalitza bere badakit zelan zaituen,
Ni baño izan goragokoak goratuten,
Goragokoen ondoren baña, goragotzeko
Albait goren ni abietan naz lirau joten.

Uda barriak danen aurretik goratzen zaitu,
Igex egiten deutsu neguak guztiz urrin,
Eta izate dana dakusgu jagiten dala
Nai leuskizala abegi on bat zuri egin.

Arantza miñak berdez jantziten asirik dagoz,
Txori tristeak bota dituez lengo penak,
Goixetan uste nik izaten dot alegeratu
Oi dituzala zure egunaren etorrerak.

Kristiñau onak poztu oi ditu zure egunak,
Aberats, pobre, andi zeiñ txiki diran danak,
Ta batez bere adierazo aurten nai dabe,
Egun au jaitzat zelebrauagaz españatarrak.

Atso agura zar zarrak zaukez laguntzallatzat,
Galaiak deutsu biotz garbia eskiñiten,
Eta dontzellak zure altarak bitxiz jantzita
Zeu ondretako galanto dabez apainduten.

Zarealako lirio gisan loretan loren,
Zarelako ederez edur antzekua,
Zarelako Bildots ederrak amore-errekaz
Erregau eta erregetakaz edertua.

Berorren ezpan jazminezkoak bazituezan
Karminez jantzi larrosa gorri usaintsuak,
Zure ezpanak erioela ezti gozoa
Zara emona berorri laztan, zelakuak!

Zure zanetan bizitza inkau eban orreri,
Guraso legez emon deutsazu zuk ogia,
Zure biotza arimaz jantzi eutsuna, batzen
Dozu zeuk besoz altzo orretan, ze gloria!

Probidentzia exegiten da zure samatik,
Zuzentzen dozu egin guztien Egillea,
Zeuri eskuan mun egitean deitzen deutsazu
Betikoaren Seme danari zeuk semea.

Beko irubat santuan zara gidaria zu,
Aitaren Berbo orrek dantzutsuz zure esanak,
Argi guztien Argitzalleak darraitzu barriz,
Dontsutu arren bere gloriaz zeru danak.

Arpa soñuan goratzen dabe gaur zure jaia,
Jolas aldiak goietan jatzuz eskiniten,
Eta munduko alderdi biak alabantzakaz
Zagozan jargoi orretaraño dabe igoten.

Nun da beste bat zu legez alan aiñ goratua?
Izanagaitik naiz bat errege, nun da aurkitzen?
Zeru ta lurrak kantau oi dabez zure gloriak,
Dakuselako Jauna zeurorri obeditzen.

Agur, o! andra danen artean autuarentzat
Zeruak egin zinduzan senar duin ta andia,
Agur, Joakiñen eta Anaren alabeagaz
Ezkondu ziñan Dabiden seme egogia.

Agur, Eleixa katolikeak gordetzallatzat
Esleidutako santu eregi goratua,
Ejipton beste Jose zan baño askoz urrago
Errege danen Erregearen ondokua.

Agur, bai, agur millaldiz goiko jauregi
Ederretako prinzipe dontsu aiñ argia,
Agur, zeruko Erregiñaren esposo garbi
Gorputz ta arima glorietara eregia.

			Euskal Erria, 1890, XXII

Aste Santuko Liburua

			Garita Onaindiako ene adiskide maite on 
			Balbino Abade Jaunari

Zerbait ikasi egingo neban uste betean
Paper barritsu egunekoak irakurten,
Jardunagaitik gaur batean ta biyar bestean
Argitu baño geiago nintzan lañotuten.

Ze frutu neban neureganduten irakurtean?
Ze irabazi arimarako nik batuten?
Zer naiz begiok jarraitu gorri jarri artean
Eretxi askok burua beusten lokatuten?

Utsa bakarrik, amesgiñan nik neban ikasi,
Lastoa, aixea, keia zirala dot ezautu;
Baña liburu antxiñako bat gaur neugaz nasi
Darabildanak bear dan legez nau argitu,
Zeñek marketan deustan bidean gura dot asi,
Dalako Jesus bera giari eta Maisu.

			Euskal Erria, 1890, XXII

Jesu Kristo gure Jaunaren biztuerea

Al izatea illak biztzeko euki ebana,
Israeleko Santua zana,
Aurkietan zan arlosapean obiraturik,
Bere bizitza, errurik ez da, inok kendurik:
Agaitik lurra laño artean egoan miñez,
Negar zizpuru eta zotinez,
Ta mendiaren txun txur atzean,
Ai! eguzkia gorde egin zan damu artean!

Eriotzea bere koraña gorrituagaz,
Bandera gisan goratuagaz,
Jiran ebillan ixi ixillik obi ondoan,
Gura ebana jaditxi eta egindakoan;
Zeñek jaioa daroian dana,
Mundutik burdin zorrotz aregaz berarengana,
Adanek zelan eban erratu,
on guztiai oi deutsa eragiñ onek pagatu.

Baña Jeoba argi utsa dan eguzkitsuak,
Mugarik baga errañutsuak,
Aulkia daukan Arek goi goian danen gañean,
Mundua daukan Arek atz bigaz aide aidean;
Izarrai nundik egin bidea,
Deutsenak markau, gañera emon neurri legea,
Itzaltsunaz diño berbetan,
Nori entzuten jakon bertatik osarteetan.

«Ausaz Luzbelek gaur ete deusku goia artuko
Ta erri eroak desagertuko,
Erru bagea danaren izen gañgañekoa,
Zeru zabalak adorau eta ondrautakoa?
Ez, ez, alperrik da gaur jasua,
Guztiz altsua dan besoaren kontra infernua,
Onek gizona dau askatuko,
Nik zitalaren kontra garaitza dot kantauko.

Ez dau izarrek usterik baga agertutean,
Arrats itsu ta gau illunean,
Argitaratu zerua upa gisan jarria,
Zeinda Jesusen arimak jam eban obia;
Abran-lekutik inguratuta,
Aita lenenen arimak bere lagun artuta,
Munduratu zan gorputzagana,
Eriotzea azpiraturik eitera laga.

Bere argiaz lurpeko utsuna dan zerututen,
Gorputz etzana laster biztuten,
Eguzkiaren errañuz josten dala guztia,
Arpegi zanbroz eta eratziz ezaiñ jarria,
Ta zutiturik oñen gañera
«Garaitu neban» ots egiten dau; ze itz ederra!
Zeñek itxaso arroa zelan,
Mundua bere ikaraturik ipini eban.

«Garaitu neban betirauneko goiko ateetan
Gizona sartu leike euretan,
Zerren Luzbelek ezin leikean asmo dongakaz,
Gaur daño legez gura dabenik eiñ gizonakaz;
Eragotzirik sartzen zeruan,
Engañuz artu eta loturik sare barruan;
Baña sareok jakoz urratu,
Eta gizonak zerura libre daike egatu.

Poztu zaiteze gizon illkorrak, negarrok kendu,
Egun barria jatzue eldu,
Zeruak emon deutsue on bat neurri bagea,
Zein dan zuentzat on mesede ezin obea;
Edengo lurrak ezin eukean,
Emon, ta alperrik zuen asabak neke artean,
Jardungo eben, ori topetan,
Goikoak emon ezian emen sortuko etzan.

Jauna, zuk jurau zenduan eta zeure besua,
Izan zan zintzo baita agertua,
Irabazi dau zuk emoniko ezpata altsuak,
Zuk eustazuzan jarri oñpean erreñu osuak;
Nire izena jenterik jente,
Mundu guztian, gloria artean, zabaldu beite,
Eta Tartaro txit zakonean,
Ondatu bedi, ango bandera illunpe artean.

Jausi zan jausi Salen beera ta, Erroma arroa,
Nun dok aidetan zabaltzekoa?
Erakusteko aixetan eure nausitasuna?
Luburuk jeutsak kapitoliori artu gallurra;
Pedro josi jok antxe betiko,
Errelijiño nik ekarria an dok biziko,
Zelaitu dituk lurrera danak,
Errakuntzari eregitako lengo altarak,

Zu trumoiaren semea, egizu otsa munduan,
Erri iberotarra beinguan,
Zeurorren zelo ixiotuan da gaur biztuten,
Fededun beti izango dala dau aginduten;
Eta Esperiak beban garaitu,
Kurutzeagaz errakuntzea eban amaitu:
Ea, dontzella jaungoikozkuak,
Buztarri txarra ausi dalako egin kantuak».

Esan eban ta eriotzea au entzutean,
Desagertu zan txilio artean,
Ikaratu zan sulezetarren bizitokia,
Ango bildurra zalako andi eta larria;
Jargoi baltzetik Luzbel arrua,
Jausten da beera puskatuagaz bere zetrua,
Bizi izateko lotsaripean,
Gerra galduta beti betiko katea artean.

			Euskal Erria, 1890, XXII

Mariaren biotz zoragarriari

Laketu-idazu, Ama gozoa, zure kolkoan,
Erleak lora politen kopan legez bardin,
Zure amore eztitsuaren zumoa edanda,
Amodiozko abai gozo bat daidan egin;
Zure biotza dalako zuri, dalako gorri,
Dalako bera lirioa ta bera jazmin.

Bene benetan, ill eder au da parebagea,
Kardintxen kantak diñoe pozez: «da maiatza»
Erretxiñolen soñueteak: «ill galanta da»
Uso sotillak urruetaka: «da malatsa»
Malatsagoa askozaz baña; Maria, jaku
Darakuskuzun biotz aiñ gozo, aiñ apatza.

Kerizpetxoa udan guztiz da gustagarria,
Gustagarria kanpoak berdez agertzea,
Gustagarria erle zintzoen abaia bere,
Gustagarria labore onak ikustea,
Gustagarrien gustagarria, gustetan jaku,
Biotz orreri gure biotzok gustetea.

Ai! zeiñ eder dan ostarku guztiz koloretsua.
O! ze galanta bere soñekoz goix gorria!
Aiñ  ikusgarri egun sentia bere izarraz,
Zoragarriak illargi eta eguzkia,
Zoragarritan zoragarrien zoragarria,
Gu zoratzeko aiñ biotz gozo aiñ guria.

Bioletagan dakutsut zure umilltasuna,
Amodioa larrosa eder gorriagan,
Garbitasuna lirioan ta jireguzkian,
Jaungoikoaren zaletasuna dala zugan;
Errekatxoen ur garbi eta argitan barriz,
Zelan iturri bizia zure biotza dan.

Gogoratzen deust zedroak zure altasun ori,
Zarealako zeu Salomonen lolekua,
Urregorria badakust laster gomutetan jat,
Zelan zarean Jaunaren etxe urrezkua;
Trumoiak dardar gaukazanean, diñot, biguntzen,
Zure biotzak dabela gure Jaungoikua.

Ertzik bagako itxaso eta, zeru garbi ta,
Salbaziñoko kutxa bat zara segurua,
Bendiziño ta, emokai danen ibai ugari,
Jaugoikoaren ondasuntegi doatsua;
Zure biotzak zerren guztia beragaz daukan,
Zarealako Jesukristoren gurasua.

Triste bagagoz zu zara gure poztugarria,
Geixotiaren osagarrizko zeu miritza,
Armasa eta indargarria, datorrenean,
Eriotzea, guri kentzera bai bizitza;
Ta gero bere gure arimen jaubea zara,
Zerren daukazun zeruratuten beargintza.

Larra-txoria, egan doiala dakustanean,
Igoaz gora, esaten deutsat: dontsua zu,
Ai! banituke zure eguok zeruetara,
Bee onetatik egin dagidan gaur egatu,
Mariak daukan biotz gozoan neure abia,
Nai neukelako beti betiko aukeratu.

Zabaldu-idazuz ango ateak, Ama laztana,
Entzu-idazu gaur, biotz barruko nire deia,
Kendu eiozu arima oni egatu daian,
Nai ta ezean geratzen daben lokarria;
Zergaitik zure semea naz ta, biotz orretan
Zeugandu naizu arren lastertxo, o Maria!

			Euskal Erria, 1890, XXII
			Euskalzale, 1898, II

Mariaren biotz orbanik bageari,
bere sorrerako egunean

Fedezko koroi disdisgarria jantzitakoak,
Eta ainbaga bizi zareenak illunpetan,
Biotz ta arimok naibageturik zabiltzazanok
Amoregarri mundukoren bat billaketan;
Alde batera larga betiko lurreko gauzak,
Igo bai, igo odeiak eurak oiñpeturik,
Igo gorago neugaz batera, Argia bizi,
Dan lekuraño, geratu arte an sarturik,
Nun deutsuezan urrezko ate eder zabalak,
Sortu egin dan zeru barriak gaur idigi,
Zeiñ dan Jaunaren grazia danez dana betea,
Nun bake poz ta amodioa diran bizi.

Erdue, arima onak, bertako iturrietan
Atsegin eta gozotasunak edatera,
Erdue zerren beraren biotz orban bagea,
Jakun Eden bat zerua bera duiñ ederra;
Jaungoikoaren Paradisu da, bertan Maiteak
Bere eskuak isuri ditu emokaiak;
Bertan Arbola bizitzakoa loraz jazten da,
An gloriako errekak doaz gaur biziak;
Bertan Esposo jaungoikozkoak azuzena ta
Larrosa artean etzan lekua dau ezarri,
Milla ezkudoz, milla koroez, apaindu eta
Am da baketsu, ain da argitsu, ain zurgarri,
Ain kanta onak, antxe kantaurik goikantariak
Serafin gorri galantak jakoz gordelari.

Zorioneko arimok, arren, jaso eguok,
Bere loretan zuen abiak jarri arin,
Eio, dontzellak, lora orrekaz korda galantak,
Gizon santuak, bitxizko sortak laster egin;
Bere lirio mardoen beian pekatariak,
Atsedeteko amore santuz jarri lotan;
Euren lurrunak lengo su loia ill degizuen,
Eta osatu zauriok euren baltsamotan.

Uda-barria beti loratsu emen bizi da,
Gabarentzako beti atea da itxia,
Eten bagako eguerdiak eginduten dau,
Loirik bagako Bildotsa jako Eguzkia.

Emen bizitza dauken guztiak errege dira,
Izardun aroz koronadurik buruetan,
Estola zuriz euren bularrak kurutzaturik,
Erru bagako zetroak dabez eskuetan.

Irutasunak bertantxe dauka bere jargoia,
Jaunak laztantzen gu bertan gaitu, ta guk bera,
Deitzen deuskula «ene semeak» eta bakezko
Laztan artean eroanagaz bere maira.

O! biotz garbi miragarrizko zeru barria!
Orrako zeru izarratuen artekua,
Neurtu ezin dan Argiarentzat bizitokia,
Noren amatzat zinealako esleidua;
Amore santu arentzat zara etorrerea,
Zara ortu on sortaldeetan ipinia,
Ontasun oso uts bagearen mapa zabala,
Graziarentzat egon-leku bat egokia,
Eta zafiroz moldaturiko torredun etxe,
Maite-banderak gallur danetan ezarria.

Nok kantau daikez edertasunok direan legez,
Eta maitatzen zaituenentzat zuk gorderik,
Zeugan dozuzan gozotasun ta zein emokaiak,
Kontau ezinda geratzen bada bat muturik?

Nik adoretan zaitut, Jaunaren toki dontsu
Jainko Aitaren jakituriarentzat duiña,
Dana urrezko zati landutan guztiz egogi
Ezin obeto beraren eskuz alan eiña;
Nik adoretan egun sentiko izan ederra,
Doe guztien itxaso zabal ugaria,
Nik adoretan zaitudaz, Ama zaitugulako,
Nik Luziferren zarealako galgarria,
Zerren sorreran deutsazulako burua ausi,
Emonaz iñok emon ez deutsan lotsaria.

			Euskal Erria, 1890, XXIII

Jesus gure salbagilleari

Bedeinkatua Jaungoiko Jesus, izan dedilla,
Bedeinkatua, benetan zure pasiñoa;
Bedeinkatua, orren neketsu, jatzun aldapa,
Darakuskuna guztioi bide zerukoa.

Ezkutapenen ezkutapena, zelan leiteke
Azkatutea gizona menpetasunetik;
Libanok emon egingo eban zugatz bategaz,
Gelditzen zala libre gizona illunpetik?

Zenbat zor deutsun Jesus maitea, zuri gizonak!
Zenbat bake ta zelako poza naibagetan!
Zelan direan gure arimak loibagetuten,
Zuk isuriko odol garbizko erreketan!

Biotzik gogor arrizkoenak bere iraun lei,
Gaur urtu baga bere begiak negarrakaz;
Atxak ausiten miñez ikusi ezkerokoan
Ez da asiko park-eske zuri dedarrakaz?

Eta zelan ez egun onetan baldin ikusten
Zedron-Jordanak biak baditu oso triste;
Karmelo-mendik azten dituan lora politak
Edertasunik erakutsi nai ezpadabe?

Eta zelan ez gaur Justiziak gorde ezpata
Badau, ta erallak puñala bota errekara;
Eguerdia geratu bada illun illunik,
Dirudiala bene benetan oso gaba?

Eta azkenez zelan Eleixa-ama badakus
Zotinka mantu lutozkoagaz estaldurik;
Iñoz ez legez bere semeak ikusten badauz,
Begiak itxi eta buruak makurturik?

Errukia ta biguntasuna eske dagotzu,
Jauna, umillik zure aurrean Kristiñaua;
Erruki eta biguntasunez biurtu egizu,
Zuk ekarriko lege santura bai, mundua.

Bedeinkatuak, Jesus maitea, zure nekeak,
Amodiozko zure legean gaizuz batu;
Liburu eta kurutze batek egin begie,
Lurra guztia zuzendu eta zeruratu.

Kurutzea ta liburu bat bai, jakuz pozgarri,
Gizon artezak arindu daizan neke miñak;
Eurakaz zuri Golgotaraño jarraitu eta
Gero zeruan gozauko ditu atsegiñak.

			Euskal Erria, 1891, XXIV

Mariaren sorrera garbia
	Amalauduna

Goi goietako ego zabaldun espirituak
Urregorrizko zitaraz danok goian beian
Eki-iozue joten gaur soñu berarizkuak
Gorderik euki dozuezanak ixillean;
Galaz ornidu, ederrez jantzi bitez zeruak,
Irribarrea agertu bedi sortitzean;
Bere negarrak leortu begiz mundu osuak
Zerren mirari andi bat jazo dan lurrean.

Sortu da bada, itxaroten zan neskatillea,
Jaio baño len usaiña asi da zabalduten,
Gure zorion betikoaren urreratzea,
Erneko jakun lirioan da ulertuten,
Zerren Maria asieraz dan doez betea,
Loiak ez deutsa bere sorreran ikututen.

			Euskal Erria, 1891, XXV

Mariari, zerura igoeran
	Amalauduna

Nora zoakuz Ama Maria gu largaturik,
Izar ederrez zeure burua apainduta?
Nora zoakuz zerutar baten antza arturik,
Odei pillotxo eder batean jazarrita?
Nora zoakuz aingeru taldaz inguraturik,
Izarrak baño askoz gorago goratuta?
Zu baga be au, geratzen bada naibageturik
Bat geratuten danean legez ama illta?

Badakit, nora zoazan Ama, laztan maitea,
Zoaz, goietan obetoago bizitera,
Zoaz, dalako goian Errege zure semea,
Zoaz, beragaz zeu Erregiña izatera,
Zergaitik utsik alboan daukan zure sillea,
Errazoia da zoakozala gozautera.

			Euskal Erria, 1892, XXVII

Jaungoiko-gizonduaren jaiotzea
	Amalauduna

Ea aingeruak, kantau goietan zuek gloriak,
Ea artzaiñak, bildostxo bana bizkarretan,
Eta kaikuak arturik esnez bete betiak,
Baita makillak lagungarritzat eskuetan;
Erdue ujujuz atsegindurik baso-mendiak,
Saltoz igaro errekatxoak aide-aidetan,
Dontzella batek argitaratu daben Semiak
Gabean jarri gaituzalako eguzkitan.

Eskintsariok emon Printzipe aiñ Altsuari,
Lastatzan pobre billatu arren otzak kikill,
Dakartzalako libertadea gaur gizonari,
Luzbelek eukan nausitasuna eginda ill;
Zeñetarako bere Jaungoiko izateari,
Itxi bagarik jaio egin dan ume umill.

			Euskal Erria, 1893 

Jesusen eriotzea

Diamantezko errañu biziz inguraturik,
Eukala garbi, Febok barreka arpegia,
Palestiñako gañai tximista meiak sarturik
Zergaitik eban bere bidean artu goia;
Une berean gizonak zerren Egilla altsua,
Kurutze baten euken billosik eregia,
Itxirik bertan zeru bat askoz obeagua,
Laugarrenera jasten da Migel gerraria.

Eta bertako zaldi indartsu galopalari
Urrezko bitsa erioela joazanai,
Tiraka burdi oñaztukizko burpildunari,
Berak gelditu erazo eutsen laster danai;
Botarik zaldi aurrekoari ezker eskua,
Eskuman eukan ezpateagaz atzekoai,
Bildurra sartu, eta bat baten Febo arrua
Geldituten da laguntza baga bertan deslai.

Mugarritzar bat legez burdia geratutean,
Ikaratu zan jazoten zanaz Eguzkia,
Nok ikusirik nausiago bat bere aurrean,
Adi ipiñi eban bertatik belarria;
Eta Migelek egiten deutsa miñ zoliagaz,
Justuriaren aldean ots bat aiñ andia,
Ezpan gorriak zabaldutean itanduagaz,
«Zergaitik ez dok baltzez estaltzen arpegia?».

«Zelan diarduk o! kriatura prestu noblia.
Ikusi arren eure Egillea billosturik,
Kurutzean gaur josi dabenen gaiztakeria,
Sentidu ez beu legez nai al dok irago ik?».
Gorde-ik gabagaz orren arpegi alegerea,
Jarri-k gizona bere biziko gorriturik,
Argitu dedin itsu dagoan fede bagea,
Ikustean i, Munduak lutoz estaldurik.

                      * * *

Entzun orduko sermoe ori Errege-izarra,
Abietan da errañu danak pillatuten
Illunpietan ito naiagaz mundu zantarra,
Arpegi dana bereala dau ostenduten;
Erroma legez, Grezia bardiñ dago zurturik,
Inoz ez lako gauz au danean gertatuten,
Ebreotarra dago zital ta gogor itsurik,
Bere arre ta trentan dabela jarraituten.

O! Jaungoikoa, berariz zure esku andiak,
Baldin ezpadauz begi itsuak argituten,
Trago oi dabez illunpietan egun guztiak,
Ez direala judegu gisan konturatzen,
Eguna gautzen ikusiteak eguerdian,
Ezpadauz oneik ezaupidera erakarten?
Zer izango da lo eta ames zoro artean
Jausirik beko surtara danaz iratzarten?

Badator Migel lurrera egan aserratua,
Serafinezko soldadu pillo galantagaz,
Eta asten da dardar ikaraz Luzbel gaiztua,
Kalbarioan aurkitzen zana lagunakaz;
Berealaxe artzen dau baña inguraturik,
Gallur Santua Migelek bere zaintzallakaz,
Nun eldu arte ordua, dagoz ixill, muturik,
Geldi ezpata, txuso, lantza ta banderakaz.

Dakuselako euren Errege gloriakua,
Jabetu baga oraindik garaitz guztiakaz,
Esku ta oñak iturriturik odol ustua,
Andik isuri egiñ jakozan errekakaz;
Zeñek Igarlak esana zeatz zintzo egiña,
Nai daben itxi, oraindik neke barriakaz,
Sufritzen dago, ainbestean ze, uren premiña,
Ur-giña Bera izanik diño «Egarri naz».

Ozpintzan busti egin da laster esponjeagaz,
Soldadu batek ezotu eutsan bere agua,
Penau arturik, baki Jesusek, zelan beragaz,
Bere egintza itxiten daben azkendua;
Orduan bere Aitaganuntza zuzentzen dala,
Zabaldutean ago ozpiñaz samiñdua,
Adietara emoten deusku osotu zala,
Bere pasiño dana, esanaz «Amaitu da».

                      * * *

Baña oraindik Kurutzan daukan pisuagaitik,
Artega dago jaritxi arte atsedena,
Lurra oraindik jazo bear dan gauzeagaitik,
Aurkietan da iñoz egon dan estuena;
Onek ez eze, baita olatu amorratuak,
Itxasoetan dauke penarik andiena,
Pozu bateko urak legetxe geldi lotuak,
Zaiñ dagoz gertau arte gauzarik nausiena.

Gañera aixe burrunlariak dagoz kobetan,
Izuz gordeta ezinda eragin orri bati,
Kanpo guztiak arnasa baga arrabietan,
Iya itoan, iya galduan errukarri;
Sua dakusgu berorik baga izotz antzean,
Eta eguzki pozgarri zana negargarri,
Jaungoiko gizon egiña illten doakunian,
Berak lenago illgo jakula gaur dirudi.

Baña guztien arrigarri da oraingoagaz,
Ikusitea beti bereaz urten dana,
Eriotzea urreratzen da larri ikaraz,
Baimena umill eskatutera Jesusgana;
Emon artean eskubidea geiago zanak,
Ez da azartzen egiten berak daukan lana,
Nun bizitza ta eriotzaren Nagusi danak,
Agintzen deutsa egin daiala nai ebana.

Baimen onegaz azkortu eta da abietan,
Jesusen kontra korañeagaz esetsiten
Osterantzean etzan asiko a gaur ezetan;
Jaungoiko batek zergaitik eban bildurtuten;
Au gaitik deusku Jesusek bere borondatea,
Dala illteko, azkenez emen erakusten,
Eta illten da, ots egiñagaz «Aita neurea,
Nire arima zure eskuetan dot ipinten».

                      * * *

Justuriaren orroi, marru ta urruma andiak,
Belarrietan ezpadeuskue on egiten,
Oñaztuaren gar gori miñ ta biziegiak,
Nai eta nai ez begiak itxi eragiten;
Baña, oñaztu argi, ta trumoi durundutsua,
Sentitzen itxi baño lenago bada jasten,
Tximistak ez dau uste bagako tantai sendua,
Sarri askotan goitik beraño erdibitzen?

Zer da trumoia baña, Jesusen bozaz parean,
Noz oñaztuak isten beartu dau begiak?
Zer da tximista, bizitasunez baldin atzean
Ipiñi badau, Berak ekarren arimiak?
Arboletako orriak legez demonioak,
Dardar beukazan Jesusen itz bat entzuteak,
Zer gartauko zan Arima milla eguzkizkoak
Errañupean arrapetean gaur guztiak?

Bilin bolaka mendi gañetik Luzbel maltsiña,
Eta lagunak amildu ziran larri danak,
Ondoren Migel eta bereak egiñik kiña,
Lezara bota artean urten zireanak;
Nun txilio ta aiene artean zirean jausi,
Botiaz birao eta arrenik gaiztoenak,
Atxak jo eta buruak lertu, adarrak ausi,
Eta arrabioz eiñaz ulurik tristienak.

Beste aingeru batzuk zabaldu barriz zirean,
Sentimenturik ez euken gauzak negar egiñ,
Egien euren Egilla altsua illten zanean,
Zentzun bagetan bere agertu miña zediñ;
Batek Tenpluko kortiñea dau erdibituten,
Iñok ikusten bera ez ebala, baña ariñ,
Judegu lege zarra zergaitik dan amaituten,
Eta Jesusen barria oraiñ bizi dediñ.

Sentimentua ez dauka gitxi, bere munduak,
Agertzen daben lokatasun ta ikareak,
Darabillala alan besteren baten eskuak,
Ezagutu lei zentzun gitxiko personeak;
Itxas zezendu aserratuak igoten deusku,
Beian itxirik orain arteko señaliak,
Norbaitek bultza deutsala egiten garbi dirausku,
Iruntsi gura litukeala goi ta beiak.

Koba lezatsu zakonetatik dabez azkatzen,
Legoiak baño sutuagorik aixe txarrak,
Muru torre ta mendiak bera dabez botatzen,
Alkarren kontra direalako asi danak;
Batak bestea jo eta dabiltz oraiñ ausiten,
Iñoz apurtzen erraz etziran atx zaill otzak,
Ainbesteraño damua deutse artu eragiten,
Euren Jaungoiko gizonduaren eriotzak.

			Euskal Erria, 1895, XXXII
			Euskal Erria, 1898, II

Mariari gloria

Mariak daukan izatea da Jaunak egiña,
Zeiñ gero Berak Maria-gandik eban artu,
Ta zeiñegaitik Jaungoiko bere Egillearen
Ama eginda, dudarik baga zan geratu,
Maria jaio egiñagaitik bere denporan,
Baña lenago Jauna poztuten zan beragan,
Nok zeru giñan ziarduala ekusalako,
Zelan izango ederren bera zan sorreran.

O! Maria zu, zara Jaunaren zoragarria;
Zara infernu oso osoaren bildurgarri,
Zerren zuk oñaz zapaldu zeuntsan bere burua,
Zeure sorreran ango nausi ta Buruari.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV

Jesus artzaiñ onaren
txabolako ardi bat

			Maria Esperantza Azkoagari, 
			Mondragoko Kontzeziñoko komentuan,
			aurtengo zezeillaren 12an mojageitzat sartu zanean,
			egilleak kantauriko bertsoak.

Basamortutik itxasoraño
Jasten da errekatxua,
Ara doiazan ur pilloakiñ
Nastutearren burua;
Zu barriz zatoz pillo artetik
Birjiña konturatua,
Erretirora topeta arren
Zeuretzat bakar lekua.

Garraren keia eziñ egon da
Igo bagarik bakean,
Euri tantaka aiñ gitxi goian
Jo egin baga lurrean;
Itxas-orratza penaz badabill
Geratu arte nortean,
Zure biotza ez da baketu
Klaustroan sartu artean.

Agur bategaz despreziauta
Mundukeria guztia,
Zorionean esleidu dozu
Jaunaren Santutegia;
Izana gaitik lurra eiztari,
Lazu ta sarez josia,
Zu izan zara iges egiten
Jakin deutsazun txoria.

Larra librean larri zenbiltzan
Bildots bildurrez betea,
Billatu dozu gorde lekutzat
Ezin txabola obea;
Billatu dozu baita Artzaiñ bat
Geiegiraño noblea,
Zeñek idigi deutsu bertatik
Jo dozunean atea.

Bestela, nor da Artzaiñ ill danik
Ardiak gaitik munduan?
Bakar bakarrik topau dozuna
Txabola orren barruan;
Baleki askok ze bizitza dan
Egiten bere onduan,
Emen letorkez bildots pilloak
Atea joka beinguan.

Artzaiñ ez eze baita Esposo
Geietan bere onena,
Galai ori da, dalako doe
Ederrez aberatsena;
Birtute danak beragan ditu
Jabe da zeru-lurrena,
Bera dalako Seme Bakarra
Aita Betikoarena.

Ardiak daukaz Isak-ek baño
Geiago dudarik baga,
Agintaritza Josen aldean
Andi da berak daukana;
Zeñen onduan utsa legez da
Santsonek eukan indarra,
Bere ikutuaz izar-erriko
Arroiñak dabiltz ikara.

Odei ederrak ditu kotxeak
Aixe bizkorrak zaldiak,
Izarrik izar egin dagizan
Bere paseo aldiak;
Pastutzat daukaz askoz gorago
Menditza zoragarriak,
Artaldietan maitien ditu
Zeldran ill ziran ardiak.

Usoak eta tortolak bere
An dabiltz egan pilloak,
Jesusi zeldran jo eutsezanak
Urruetatxo gozoak;
An barriz orain doakenean
Bisitetara basoak,
Abietatik bota oi deutsez
Amore garbiz bertsoak.

Errenu, erri, zein basoetan
An Jesus ondretan dabe,
Deiturik Santu danen Santua,
Errege danen Errege;
Lenaingeruak auspeztu arren
Bere aurrean umillde,
Zuri eskua eskiñi deutsu
Kunplimenturi bat bage.

Baña jakizu Jaun ori dala
Zeloak artzen nausia,
Biotza euki bearko dozu
Lirioa duiñ zuria;
Gorputz usaiña dana botata
Espiritukoz jantzia,
Gura badozu izan Jesusen
Arditxo maitegarria.

Txabola orretan pasautakoan
Pruebetako denpora,
Artzaiñ orrexek jasoko zaitu
Sorbaldan izarrez gora;
Ango larretan ibilli zaiten
Bildur bagarik nai nora,
Otsoak eziñ leikealako
Araño igo iñola.

An ez da bedar bat bere txarrik,
Guztiak dira gozuak,
Ur lizundurik ez dago iñon
Dan danak edatekuak;
Janari eta edari danak
Osoro osasuntsuak,
Ara bagoaz zu ta gu bere
Izango gara dontsuak.

Ara bagoaz biziko gara
Gau eta egun argitan,
An Eguzkiak ez gauz erreko
Emen eiñ arren sarritan;
Iratargia ez da gordeko
Sekula bere gabetan,
Artzain Jesusen arpegi ederra
Ikusten bizi gaitezan.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV
			Euskalduna, 1899, 148

Gure Jaunari bere biztueran

Jesukristori emon daiogun ondra guztia,
Izarrerriak agertu begi bere poza;
Txoriak bizkor kantuz asirik alegeretu
Deuskuelako iñoz ez legez gaurko goiza;
Baita ausitu dau itxasuak arrabioa,
Bigundu bere zarata eta orroi otsa,
Zerren Jesusek erakutsirik Jaungoiko dala,
Biztzean daben azpian sartu Eriotza.
Galdu dau oso Txerrenek oraiñ bere gerrea,
Irabazi da aren kontrako garaipena,
Beterik dagoz Profetak aurrez iragarriak
Neurri bagako gloria da gaur Jesusena.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV
			Euskalduna, 1901, 176

Maiatzeko larrosa bateri

O! lora guztien Andrea!
Zarean larrosa eder galanta,
Amore garbi ta leunaren
Zu zara loretan bakarrik antza.

Aixetxo bigunen umea,
Zororik naukazu zuri begira;
Eitamuz, usaiñez, kolorez,
Kanpoan zu zara gaur Erregiña.

Goizetan intzaren perlatxoz,
Politik esnatu egiten zara;
Mendien ostetik jagiten,
Danean arrorik Egun-izarra.

Idigi eiozu kolkua,
Bizkortu zagizan bere beruak;
Edertu zagizan kolorez,
Beraren urrezko errañutxuak.

Joan zan negu baltz gogorra,
Bere otz, edur ta ekatx dongakaz;
Maiatza datortzu apatzik,
Denpora eztitsu ta gozoakaz.

Jasoizu burua zardenik,
Bapere bildurrik gaur artu baga;
Neuk pozik artu egiñ eta
Eroan zaidazan leku obara.

Apaindu daiozun burua,
Zeruko loretan Andra, danari,
Altaren gañetan daukagun
Amore ederraren gure Amari.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV
			Ibaizabal, 1902, 19

Veni Creator Spiritus
euskerara biurtua

Erdu Espiritu Santu, amodioz betea
Ikustera zuri deika dagotzun arimea;
Eta zure gorenengo graziagaz bularrok,
Sutu-izuz, maite zaiezan Altsu orrek egiñok.

Doe guztiz Goikoaren Bitarteko on zuri,
Deitzen jatzu ta betiko bizitzako iturri;
Espiritu gozagarri, karidade berua,
Deitzen jatzu zareala baita sugar dontsua.

Zazpi doietan gugana ariman sartzen zara,
Aita Jaungoikozkoaren o! agintza leiala;
Noren esku eskumako atza zara zu,
Berbetan ta errazoian zuzenduten gaituzu.

Sartu-iguzu zentzunetan zure argitasuna,
Aldendu biotzetatik dogun epeltasuna;
Gorputzaren griñak itxi daiguzan oiñpeturik,
Zure betiko birtutez arimok indarturik.

Zugaitik urrindu eta arerio gaiztoa,
Gozau daigun iraunagaz bake egiazkoa;
Izan zakiguz giari daroagun bidean,
Ez gaitezan iñoz jausi pekatu ta gatxean.

Zure bitartez ezautu daigun Betiko Aita,
Aren Seme bakarra ta altsua bere baita;
Bietatik zatozan zu, Espiritu Santua,
Zugan dogu barriz geure fede bizi osua.

Gloria dana daiogun emon Betiko Aitari,
Ta eriotza azpiratu eban Seme Jaunari;
Baita Espiritu Santu amodiotsuari,
Orain, gero eta beti, Iru ta Bat danari.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV

Gabon gabari

Zer jazoten da?
Zer da gizonak
Gaur gaberdian
Dakusguna?
Illuna lotsaz
Iges joan da
Gaba biurtu
Da, eguna;
Au da gauza bat
Gaur arteraño
Mundu onetan
Ez entzuna,
Dontzella gandik
Jaio dalako
Maite dabena
Euskalduna,
Nor dan Mesias
Gizon eginda,
Jaio zedilla
Nai genduna,
Izan dakigun
Gure Jaungoiko
Errege eta
Jaun kutuna.

			Euskal Erria, 1896, 

Mariaren alabantzak

	Jaungoikoaren urrengo zara
	Maria gura jaubia,
	Zarialako Jesusen Ama
	Eta guraso guria;
	Izan zakiguz orrexegaitik
	Itxaso onetan arkia,
	Zure bitartez jaritxi daigun
	Portu dontsuan sartzia.

Zu zara argi, zu zara garbi,
Loitu bagako iturria,
Zara Luzbeli emon zeuntsana
Iñok ez lako lotsaria;
Zara beraren bildurgarria,
Arerio bat aiñ andia,
Nori burua dana triskauta
Ipini zeuntsan gerraria.

	Jaungoikoaren urrengo zara...

Galanta zara oso Maria,
Apaintasunez ain betia,
Lorategi bat aiñ ederra ze,
Paradisua baño obea;
Nora ezin zan ezelan bere
Inondik sartu sierpia,
Inguru inguru zergaitik zeunkan
Graziaz einda zuk ormia.

	Jaungoikoaren urrengo zara...

Ez da gauzarik zu duin andirik,
Egillearen egiñetan,
Ez eguzkian, ez idargian,
Eta ain gitxi izarretan,
Aingeruak ta santu guztiak
Berago dagoz zeruetan,
Bakarrik zaukaz Jaunak alboan,
Bera jarten dan Tronuetan.

			Euskalduna, 1897, 36
			Euskalzale, 1897, I

Maria pekatu bagarik sortuari

Arrigarrizko edertasundun Andra andiak,
Sara, Judit ta Rakel eta zu bere, Diña;
Benus da Palas eta Pandora zoragarria,
Zeiñ ederrago gaur daikezue alegiña;
Zeiñ ederrena zaren zuekan ikusi daigun,
Zeiñek dozuen galantasunez artzen gaiña;
Baiña jakiñ bei zuen artean galanten danak,
Beste bat dala aren artean gaur bikaiña.

Ausaz bazare izarren gizan erraiñutsuak,
Beste au jaku gitxienetik Iratargi,
Eta bazare Iratargiaz benturaz bardin,
Gaur sortu jakun neskatilleau da Eguzki;
Enparau Andra guztiak baiño baldin bazare
Galantasunez mundu onetan ikusgarri;
Beste au jaku gizon ta andra aingeru eta,
Bere Egila danaren bere zoragarri.

Gizaldi danak baiño lenago berau egoan,
Jaungoikoaren gogamenean ikusirik;
Izango zala lenendaria egin danetan,
Bera aiñako miragarri dan bat bagarik;
Lur-itxasoak, mendi-errekak egiterako,
Aurkietan zan Jauna beragaz itsuturik,
Danak guztiak baiño lenago zergaitik laztan
Eban Dontzella aiñ ederra dan au bakarrik.

Aiñ da galanta, aiñ da ederra, dontzella ori,
Dirudiala Kadesen azi dan palmea;
Bere mosuak begitanduten deusku biziro,
Larrosa eta jazmintegizko  baratzea;
Bere begiak egun sentiko izarrak dira,
Karminezkoak ezpanak bata, zeiñ bestea,
Ume orregan garbi dakusgu Jaungoiko batek,
Bota dabela bere eskuaz arraiea.

Bera dalako utsik bagea gauza danetan,
Garbi ta argi, illuntasunik iñon baga;
Barak gizondu, nai eban gorputz aragizkoa,
Garbia izan bear zan nai ta nai ez bada,
Izan bear zan iturri urdun berarizkoa,
Bere bizian loirik ikusi ez ebana;
Izango bazan bertako ura Jaungoiko oso
Garbiak eta guztizko Santuak edana.

Zelan ezeban bada egingo orban bagarik,
Bere Amatzat izango zana bakarrik duiñ?
Zelan ezeban beste danetan baiño geiago,
Begiratuko akatz-bagea izan zedin?
Bestela, zelan garbitasuna berbera zanak,
Soiñeko loiaz gurako eban jantzi egiñ?
Jaungoiko batek ori egingo ebala uste,
Dabenak, dauka fede txarra ta burua arin.

Eldu zan bada, eldu zan nozbait, nai zan eguna,
Jaungoiko baten Ama duiñ zana sortuteko;
Eldu zan bada, bein bere gertau etzan gauza bat,
Gizonarentzat zorionean jazoteko;
Eldu zan bada, errua edo grazia goian,
Burruka garratz baten ostean ikusteko.
O! Ze garaitza baiña graziak jaritxi eban,
Arerioa azpiratuta itxiteko!

Orrexegaitik garailariak bandera eban,
Inkau Dabiten Gazteluaren gaillurrean;
Ezebalako sugeak topau sartulekurik,
Alako Torre galanta sortu izatean;
Zeiñek eukazan jagola zintzo arduratsuak,
Aurrez jarrita bere inguru dan danean,
Agaitik ezin arterik topau al izan eban,
Barruratzeko Paradisura zan antzean.

Mirari guztiz arrigarri bat bene benetan,
Une atan da egiaztu ta gertatua;
Mirarigiña barriz bakigu, nai dabenean,
Izan oi dala gure Jaun eta Jaungoikoa;
Dakialako bide eder bat laster sortuten,
Alde bitara atzeraturik itxasoa;
Dakialako amatau baga suari kentzen,
Erre egiteko berez dakarren amorrua.

Oneik ta asko geiago egin dituan Aitak,
Ezin eikean loituten itxi alabea;
Beste ainbeste al daben Seme arduratsuak.
Ezta ezaintzen jarein Ama on, ain maitea,
Bataz legetxe besteaz bardin dan Espiritu
Santuak nastzen aiñ gitxi largau emaztea;
Irutasunak ezin eikean zabalik itxi,
Txerren sartzeko, beretzako zen Eleizea.

Bere inguru eta urretik, bere kanpora,
Bioa, loia, baita beraren kerizea;
Bera bai, bera, infernuraiño Luzbel guzurti
Ainbeste gatxen eta okerren ekarlea;
Armada andi itzalgarri bat norentzako dan,
Oraiñ sortu dan ume graziaz txit betea;
Zeiñek oiñagaz ari burua triskau egion,
Sortu da sortu itxaroten zan Dontzellea.

Au alan dala zintzoro danok siniztzen dogu,
Pio andiak fedetzat euskun iragarri;
Beretzat daukan irakastegi gorenengotik,
Adierazo eutsan garbiro munduari;
Gloria! bada emon daiogun al dan bestean!
Garaitzak kantau, gaur sortu jakun umeari
Ez eutsalako erruak iñon bere ikutu,
Sortu zanean zorioneko Mariari.

			Euskalzale, 1897, 1
			Euskal Erria, 1898, XXXIX

Mariari bere sorrera
garbiko egunean

Profeta santu Erregearen Torre sendoa,
Txit Altsuaren Jauregi eder nagusia,
O! Espiritu Santu Jaunaren jarri-lekua,
Jaungoiko baten semearentzat Amageia;
Itanduko dot nor izan da bat kriaturetan
Zuk egin dozun gauzarik iñor ein dabena?
Iñok triskau dau zuk baño bestek bere oñagaz
Buru guztizko arro Luizfer baltzarena?

Zeruetako aingeru talda zoragarriak,
Jaungoikoaren dosel ondoan zagozanak,
Erdue arin, jatsi zaiteze danok lurrera,
Baturik ego edur antzeko ta zabalak,
Sortu dalako neskatilla bat gañ gañekoa,
Ikutu baga jatorriz dogun erru txarrak,
Aragizkoa izanagaitik zuen aldean,
Garbiagoa zergaitik egin daben Jaunak.

Dontzella eder lirio garbi, sekula loitu
Bageak zeuen biotz zuri ta izen ona,
Osotasuna galtzea baiño askoz lenago,
Nai zenduenak galdu osasun ta odola,
Erdue eta auspez ipiñi zeuen buruak,
Zuen aldean ederrago bat ara orra,
Kantau berorri gloria danak zerren birjiñen
Birjiña eta Erregiñ andi berori da.

Baita erdue Aitalenen ta Igarlak bere,
Israeltarren zuzentzalla ta giariak,
Zuen amabi Tribuetako lanak itxirik,
Agur eder bat artu daizuen gaur Mariak;
Erri esleidu zuenak entzun baldin bebazan,
Zuen kontseju, erabagi ta esaldiak,
Sortu dan neskatx onen semeak dituelako,
Beteko zuen itxaropen ta gurariak.

Martin eta konfesore ta Penitenteak,
Gloria artean bizi zarenak goi Zeruan,
Zuen egiñen neurrian danok dituzuela,
Guztizko palma eder on bana gaur eskuan,
Agertu zeuen oneretxi ta barruko poza,
Zuen pozgarri dan oni sortu dan orduan,
Zerren beroni iruditzea gura zenduen,
Danok guztiok albait ondoen len munduan.

Adan lenengo gurasoaren ondore dana,
Zeure erritik gaur zagozana aterea,
Erdu botarik zotin zizpuru eta negarrok,
Adoretara oraintxe sortu dan Umea,
Adorau ondo umiltasunez Seiñ eder ori;
Zein izango dan zure guraso zaintzallea,
Ondra, Gloria, Bitarteko bat aiñ Altsua ta
Ama bat zeñek artuko deutsun ardurea.

Erdue bada prudente edo arima zurrak,
Eldu zaiteze kastidadedun ta garbiak,
Etorri arin jakintsu eta andikiak;
Baita aberats eukitsu eta ikasidunak;
Erdu bere agintaritza daukazuenak,
Erdu Errege tronuetara eregiak,
Erdue danok eskiñitera Ume orreri,
Zeuen duintasun eta beste on eregiak.

Zuk bere ondrau Libano mendi entzutetsua,
Zedro, aloe, iturri eta errekakaz,
Ondrau egizu baita Karmelo mendi Santua,
Zeure lora ta arbola eta ur danakaz;
Ondrau zuk bardin Nilo-ko ibai atsegintsua,
Zeure korronta leun, baratz eta biziakaz,
Azkenez ondrau zeru ta lurrak gau ta egunak,
Daukazuezan edergarri on guztiakaz.

Ondragarrien zarealako O! Jerikoko
Lorarik onen ta Jaungoikozko miraria,
O! edertasun danen guztien bizilekua,
Grazia danen kutxarik onen ta tokia,
O! Kaliz gozo: atsegintasun eztitsu danen
Ama ugari jaio-leku ta iturria,
Zelan zeiteken zugan orbanik aurkitutea
Jaunak nai beban zugan artzea aragia?

O! izar bizi gure itxaso bildurgarrian,
Zatxakusana ain argigille pozgarria,
Zure arpegi errañutsua illundutera,
Zelan azartu egin leiteke eguzkia?

Au izan ezik zelan azartu leiteke barriz,
Zugaz bardindu nai izatera Illargia,
Bazara izar egunez eta bardin gabetan,
Gu argitzeko sortu zarean gar barria?

Zara benetan Egun senti bat aiñ ederra ze,
Gaur arte Jaunak etzaituzana erakutsi,
Zara arako ezaugarria zeñek diñoan,
Gerrea laster egingo dala irabazi;
Zara arako eguzkiagaz soña jantzirik,
Dakarguzuna Iratargia oiñen aulki,
Zara bekoki inguruan zu edergarritzat
Dakartzuzana amabi izar eder bizi.

Rakel, Rebeka, Ester, Judit ta Zara zer ziran
Ezpada zure keriza motel baiño danak?
Areik zikindu arren izpia berenotsuak,
Zuri ez eutsun ikutu sugetzar zitalak;
Zu zara bada Neskatilla bat beren berariz
Aukeratua beti betitik Altsu-dan-ak,
Zara arantza arteko lora akats bagea,
Sortu egiña iñon ikutu baga narrak.

Zara mendi bat eregiena mendi danetan,
Txuntxurra dozu besteak baiño goragua,
Non daukan Jaunak bizileku bat apartekua,
Zeruan egin ebana baiño obagua.
Ezpada betor ikusitera mundu guztia,
Zugan jazo dan mirari pare bagakua,
Ikusi daian argi ta garbi zelan Maria
Izan zarean loirik bagarik gaur Sortua.

			Euskalzale, 1898, II

Kurutzean josia izan bedi
	Amalauduna

Jaungoiko baten Seme bizia aurrez eguan,
Eskribiduta zetara illgo zan lurrean;
Isaias batek iragarrita eukan moduan,
Egiaztu da utsik bagarik Jesusegan;
Erru bagea gaur erruduntzat txarrak munduan,
Arturik, jarri dabe aiñ leku samiñean;
Eskertasunik baltzean artu daian buruan,
Mesede utsik egin dabenak gizartean.

Jueztxo baten epaiaz dago untzez lotua,
Illten kurutzan danoen Juez Nagusia;
Zeñ etorri zan erakustera zer dan mundua,
Eta zer egin jaritxiteko guk gloria,
Baña, txarrentzat zelan dotriñau etzan gozua,
Ots egin dabe: kendu bekio bai bizia.

			Euskal Erria, 1898, XXXVIII

Loirik baga sortu zan Maria

Txori batek beiñ kontu au kantuz kontau eustan,
Zer lorategi baten antxiña gertatu zan,
Ta txori arek zelan onaren antza eukan,
Sinistu neutsan esan eustana bertsoetan.

«Nazareteko lorategia moteldurik
Aurkitzen zan da, lorak zimeltzen abiaurik;
Edertasuna eukielako maluskaurik,
Etzan aurkitzen euren artean poztasunik.

Au zan andia, baña lora bat Zerutarra
Neguan sortu an egiten da uste baga;
Bera usaiñez bera kolorez zan bakarra,
Iru mueta usain beragan eukazana.

Oi legez lorak goxean ziran iratzarri,
Baita buruak eguzkiagaz goruntz jagi,
Eta begiak ebezanean zabal jarri,
Laster zuzendu eutsezan sortu barriari.

Bera zan bada moduren baten larrosea,
Lirio zuri, ta bioleta umilldea,
Bera zan lora iñoz ikusi ein bagea,
Bat izan eta ainbeste loren itxurea».

Nik esan neutsan orduan: Txori kantaria,
Esan eidazu baña benetan gaur egia;
Zelan deitzen zan alako lora zurgarria?
Diñost: loi baga sortu ta jaio zan Maria.

			Euskal Erria, 1899, XLI

Jesusi jaiotean

Kanarioaren boz gozoa baño
Baneuka leunago nik berba-otsa,
Edegiko neukez ezpanok bertatik,
Agertzeko Jauna, zuri gaur poza.

Fedeagaz ziur sortaldean dakust
Egun barri baten goisgorritxoa,
Gabagaz igesi badoa illuna,
Eguzki orren da bildur lañoa.

Jaungoikoak oraiñ firmau dan bakea
Jaiotera doian Izar barriaz,
Lurrau alegere laster jarriko da,
Beragaz dakarren argitasunaz.

Mendi ta zelaiak udeak leortu
Arren, oraiñ urak dabez ezkotu,
Mesias dalako zeruko euria,
Ak biotzok deuskuz eingo gozotu.

Jaungoiko gizondu danari soñuak
Urrezko lirakaz jo Aingeruak,
Eregi gloria gizon eta andrak,
Aberatsak eta pobre gaisuak.

Itxasoak perlak, iturriak urak,
Egunak argia, usaiña lorak,
Txoriak txioa, barrea arpegiak,
Ta aixeak Jesusi emon laztanak.

			Euskal Erria, 1900, XLII

Agurrak
Ama Birjiña Karmengoari

Agur o! Karmeloko
Dontzella ta Andrea,
Agur, Jesusen Ama,
Guraso gurea,
Urjola onetako
Agur, gure arkea,
Zure altzoan gura
Dogu gordetea.
Jaristeko Ararat
Gañean jartea.

Agur o! Karmeloko
Baita iturria,
Nungoa dan edaten
Dogun ur garbia,
Kentzeko arimetan
Dogun egarria,
Zure Seme dalako
Utsik egokia,
Geixoti guztientzat
Osasungarria.

Agur, Karmelo jantzi
Oi dozun Prendea,
Paradisuak artzen
Deutsuna lotsea,
Jaunaren lora danen
Bakarrik sortea,
Berak berarik egiñ
Zinduzan umea,
Nai ebalako zure
Aragiz jaztea.

Agur, argirik onen
Argi guztietan,
Eguzki idargi ta
Baita izarretan,
Aingeru ta Santuak
Jatzuz umilletan,
Kristok zaituzalako
Alboan ondretan,
Sionen gorenengo
Bizi lekuetan.

			Euskal Erria, 1901, XLV

Gora Iñazio
ta iñaziotarrak

Nor da arako gizon
Umillik burua,
Dakarrean itxirik
Albora Mundua,
Bizilekutzat nairik
Toki ezkutua,
Laguntzat nai dabela
Beti liburua,
Ezpadago egiten
Errege Santua,
Bigundutea gaitik
Zeru gogortua?

Nor da arako gizon
Zoli dagoana,
Gau eta egun beti
Egiteko lana,
Lagun urkoarentzat
Onerako bada,
Eriotzea gaitik
Bildurtzen eztala,
Erakarteagaitik
Itsua argitara,
Ta bizitza onera
Dongea ta txarra?

Nor da arako gizon
Kolorga zuria,
Abadeen antzera
Baltz utsaz jantzia,
Aratu nai dabena
Mundua guztia,
Ereite arren nai non
Fedeko azia,
Oiñpeturik guzurra,
Jasorik egia,
Emote arren beti
Jesusi gloria?

Nor da, nor da gizon bat
Otzan ta mantsua,
Nor bigun, gatxik baga
Ardia lakua,
Arerioen kontra
Aurrera arlua,
Daroiana, egiñaz
Gerra bat santua,
Alperrik bere kontra
Jarri infernua,
Baita beragaz naste
Sarritan mundua?

Onezkero edo nor
Dago igarrita,
Nai ta ez gizon ori
Dala Jesuita,
Geutarra dogulako
Barriz euren aita,
Orregaitik goratu
Daigun uluz deika,
Odeietatik gora
Bera eregita.

Gora! Gora Iñazio
Gipuzkoatarra,
Odolez zareana
Baita bizkaitarra,
Goian zagozalako
Euskaldun izarra,
Entzun eiguzu, arren,
Gaur gure dearra;
Bizi bedi Iñazio,
Geure erritarra!
Jesusen Lagundia
Ipiñi ebana!

Iñazio, alan bere
Gaur fede bageak,
Nai leuskizuez kendu
Mundutik semeak,
Baña, diraen arte
Adanen umeak,
Iraungo dau zuk jarri
Zenduan taldeak,
Alperrik kontra jagi
Guzurren zaleak,
Zer al lei atxen kontra
Itxas aserreak?

Atxean zuk eregi
Zenduan etxea,
Iñazio azkarra,
Patroe gurea,
Jesus berbera bazan
Erakustzallea,
Zeñek bota gaztelu
Orren errimea?
Zeñek ta nok zatitu
Berorren ormea,
Baldiñ orrentzat makal
Bada burdiñea?

Iñazio, diñoe
Arro mundutarrak,
Eurak dirala oraiñ
Murugiñ azkarrak;
Ondartzan diardue
Baña egiten lanak,
Alan, ez ete dabe
Lurra joko danak,
Bardin jo egin beben
Lenagoko zarrak,
Ziralako guztiak
Zimendurik bagak?

Iñazio, agertu
Gaur jaku mundura,
Argiaren izenaz
Electra illuna;
Baña, zelan leiteke
Egi izan guzurra,
Artuagaitik onek
Antz edo itxura,
Baña biotza josi
Dabenai Zerura,
Zeñek sartu leioe
Bertara bildurra?

Non al leikie orreik
O! Santu kutuna,
Igo zure semeak
Al daben lekura?
Nondik otso arroek
Jan ardi biguna,
Onen Artzaiña bada
Guztizko Alduna?
Nok nai baleu idigi
Einda laster lurra
Bota baleikez erraz
Danak infernura?

Utsik ez dau emongo
Ez, zure taldeak,
Jesusek beti gorde
Oi deutsuz semeak,
Laguntzera botarik
Aingeru errimeak,
Millak gitxi badira
Urrengo milloiak,
Eta goiak guztiak
Badira zureak,
Zelan artu legiez
Txuntxurrak besteak?

Ez daukagu dudarik,
Garaitza zurea
Da bai, Jauna dalako
Glorien jaubea,
Bere gloriagaitik
Utsik banderea
Zuk dozu eregia
O! Santu gurea!
Alperrik gaur dan askok
Tomasen fedea,
Sekulako biztu zan
Jesus Erregea.

Azkenez Iñazio,
Erriko ondrea,
Iñazio andia,
Euskaldun semea,
Lagun eiguzu biztzen
Asaben Legea;
Zaindu nai dogulako
Guk euren fedea,
Fede orregaz naste
Len zana gurea,
Euskaldun biziera
Au baño obea.

			Euskalduna, 1901, 193

Gorbeiako kurutzeari

	Erriak
Agur, Salbagillaren
Kurutze maitea,
Zuri mun egin eta
Nai geunke illtea:
Eskuan zaitugula,
Azken arnasea
Euskal errian gura
Dogu emotea.

	Koruak
Ogeigarren gizaldi
As-barri zarena,
Ez dakizu oraindik
Zer dan Euskalduna!
Erdu geugaz batera
Gorbeien ganera,
Kurutze bat itzela
Aintxe ikustera;
Gizaldi guztietan
Dogulako gura,
Andixik bedeinkatu
Daian gure lurra.

Asko arrituko da
Gorbeia ganean,
Ain kurutze andia
Bertan ikustean;
Ogetamairu metro
Badituz luzean,
Jakin beie au dala
Jesusek lurrean
Beste ainbeste urte
Jaiota munduan,
Ebazalako egin
Gizonen artean.

Araba ta Bizkaia,
Kurutze santua,
Besapean artuizuz
Baita Gipuzkoa;
Irurak gorde egizuz,
Garbi ta osua
Jagon dagien fede
Zar antxiñakoa,
Jesukristok zerutik
Ekarririkoa,
Zoriondute arren
Beragas mundua.

Guk bere gura geunke
Asaben antzean,
Bizi azkeneraño
Zure besapean,
Bizkaitar ta Arabarrak
Gorbeia ganean,
Agaitik deitzen dabe
Gaur zure aurrean:
Bizi bedi, bai, Jesus
Beti gure artean,
Nai dogulako danok
Ill bere fedean.

			Euskalduna, 1901, 201

Gure ama pekatu 
bagarik sortuari

Loretan lora miragarrien Ama goisean
Zara egunak oi dabenean bota loa,
Dirudizula intza edaten dagozanean
Argi ta garbi zu zareala lenengoa.

Izar danetan bere nagusi goi urdiñean
Zara jaubetu oi jakunean gau arroa,
Da esatea, Erregiña bat euren artean,
Zarealako Eguzkiaren antzekoa.

Zara egiñ bat egin danetan paregabea,
Etzan zuretzat besterik egin bardingarri,
Betitik poztu zendualako zuk Egillea,

Beti ziñean bere begien zoragarri,
Alan bakarrik sortu zinean, Ama gurea,
Keriza eta loi bagarik oso garbi.

			Euskal Erria, 1901, XLV
			Euskal Erria, 1901, 211

Eriotza bat

Urte askoren astuntasunak beruntz lepua
Eta beragaz burua oso makurturik,
Bizi izan da gizon bat oso aguratua,
Egun askotan ill bear eta ill eziñik;
Bere azkena ikusi arte mundu osua
Egon da artega, barrua ezin baketurik,
Zerren bera zan mundu guztian gaur gurasua,
Aita Santua beti dalako bat bakarrik.

Jesukristoren ordeazkoa bera zalako,
Berak eukazan bere eskuan giltza biak,
Zeruko ate eskergak guri zabalketako
Kristok emonda Pedrok lenengo ekarriak,
Ai! baña ill da Aita on zana danoentzako,
Beti betiko Leonek itxi dauz begiak!

			Ibaizabal, 1903, 83

Bizkaiko Patrona edo 
Jagoleari bere egunean

O! Zeruko soñuzale Serafin egalariak,
Dontsutegi zabaletan urregorrizko arpaz
Zeuen Erregiñeari oraiñ euskeraz kantetan
Zabiltzenak pozen pozaz atsegiñak emonaz.

Kantaritzako dozuen aduaren izpitxo bat
Betor eta sartu bekit barrura garaunetan,
Betorkit tximistatxo bat, erraietara eldurik,
Biotz au ipini daiztan sutu eta garretan.

Garrez gargi gardendurik gaur ene espiritua
Uts urdiñetan dakidan eregi nora gura,
Idargitik Eguzkira ta izarrez arutzago,
Bizkaiko Jagoleak an daukan bizilekura.

Izar-erritik arago fedeagaz ikusten dot;
Sollik izan arro danak baño da argiago;
Dontsutegian bera da Jesukristogaz ostean,
Ikusteko danak baño ikusgarri geiago.

Zer da gure Eguzkia? Zer da barriz Idargia?
Gaurik urdin onenean, zertzuk dira izarrak?
Zure mantu zabalean edergarritzat jartean,
Azkenenguok esan lei direala txitarrak.

Zuretzat pabelloe bat geienez da Eguzkia,
Oñen atseden lekua bakarrik Idargia,
Aingeru egalariak, andiak eta txikiak
Danak dozuz serbitzari, esaneko, guztiak.

Zugan Egilleak berak berariz jarri zituzan
Edergeien iturriko edergarritasunak,
Eguzkizko gorritasun, edurrezko zuriera,
Zeruaren urdin antza, loren loratasunak.

Bera zoratzeko duiñ dan daukazun galantasunak,
Ainbestean intsigidu eban Jauna zugana,
Zeu galantuteagaitik osoro agortu eban
Bere jakituriaren itxaso zakon dana.

Zugan berak jarri eban eukan al izate dana,
Apaindura guztiakaz egin arte apaindu
Askok esan leien legez zu bagarik Jaungoikoa
Ezin al izango zala aurrerantzean dontsu.

Zuregan beti betitik Jaunak begiak ipini
Ebazan ta egin eban bertatik irri-barre;
Egintza danak eukiko ebazan edertasunak
Ekutsazan zugan danak ta askoz geiago bere.

Zu zara ain ornidua besterik ez lakoxea,
Al izatez aren altsu guk ezin neurtua;
Esan gengi ezpagenki beste bat badagoala,
Bizkaiko Jagolea da Zeruko Jaungoikoa.

Ze zoriona daukazun Sorterri maite maitea!
Gure Jaun Jaungoikoaren Ama gaur Jagolatzat,
Jaungoikoa euskal berba dan legetxe, izan zaite
Euskalduna beti, beti, Ama andi orrentzat.

Euskalduna da Artagan, euskaldun garbi Begoña,
Ta gure Jagolearen menpeko dan Bizkaia;
Euskaldun da Artagani azpitik zear doakon
Itxasoan sartu arte, Ibaizabal andia.

Beraz nik euskeraz kantau bearko deutsat gaur egin,
Alan eskatuten dabe zerzeridade danak,
Baña, zelan enazan duiñ, bear legez kantetako,
Kantau beie gauza diran egitade dan danak.

Ez dodalako kantau nai mundutarren gloriarik,
Kantau bai, baña, ez kantau beko anditasuna;
Kantau baña, ez lurreko azaiña ta kondairarik,
Zerren onelako kantak uts daben goitasuna.

Ez dot gura nire kantok jardun daitezan lorakaz,
Lorak kantau daien nai dot kantau gura dodana;
Danak kantau daien nai dot kantarik eregiena,
Ondraurik gure Jagola kantagarrien dana.

Kardintxak erramen puntan txistueta zoliakaz,
Jaunaren gloriak pozez kantauagaz batera;
Kantau daian kantau nai dot txorrotxiozko kantakaz,
Kantageien kantagei dan Ama Begoñatarra.

Mitxileta jira zale urregorri antzekoak
Terziopelo ta granaz egotxoak jantzirik.
Agurtu ta bedeinkatu begi Jagola ain dontsua,
Jagola onek daukalako Sortitza zoraturik.

Jagola oni emon beio zuritasuna azuzenak,
Jireuzkiak opa eta eskiñi modestia;
Tulipan zarden zuzenak eguzkiaren islea,
Bioleta umilltxoak gozotasun eztia.

Lirioak Jagola oni emon begio lurruna,
Errurik eza begio aleliak saritu;
Nardoak, krabelineak, platano ta larroseak
Altarea apaindurik Jagola auxe goratu.

Iparrak Jagola oni bekartzaz loren usaiñak;
Palma ta iiak eskiñi zizpuru arintxoak;
Aixeak putz ots biguna, mendiak edur batunak,
Emon beioz koral, nakar ta perlak itxasoak.

Izar-erriak begio bere petik jira egin,
Edertu beioz galanto matrallak goix gorriak;
Odeiak ein jarlekua, Idargiak oñak jantzi,
Jaunak koroia atondu, pabelloia Eguzkiak.

Kantau bei danak Jagolau, bedeinka beie Jaunaren
Eskuetatik atera ziran egun guztiak,
Zeruetan aingeruak, lurrean zuzen justuak
Bero, iñontz, ur, eguzki, izar ta idargiak.

Bedeinka beie irestu, oñeztarri ta lañoak
Lanbro, justuri, indriska, truju eta ekatxak
Lei, karraldo, euri, txingor, bisuts otz ta zaparradak
Argi, illun, arrats, egun, osgarbi, ta ain bagak.

Bedeinka gure Jagola Bizkaiko mendi ta atxak,
Baso, solo ta landarak erneagaz batera,
Itxaso, ibai, errekak, iturri, patin, aintzirak
Ibar, landa, aldats, larrak gure Jagola ederra.

Abere otzanak eta donga sor bizi usuak,
Egazti, arraiñak jaso Begoñako Maria,
Goi goietan Serafinen soñu kantak entzun bitez,
Zeruetan izan bedi Santuen gaiñ jarria.

Bedeinkatu bei seaskan ume zurtzak kurriskaka,
Itxas-gizonak bagetan; alarguntzan zotiñak,
Aterik ate dabillan eskekoak ogi billa,
Nekazarak soloan, mendietan artzaiñak.

Geixo danak deitu beio mindunen osatzallea,
Katigu aurkitzen danak, itxien erospena,
Atsakabez dagoanak, bere izar pozgarria,
Ots egin pekatariak, non dauken parkamena.

Begira unez dalako usotxoaren antzera,
Aingeruak baño dauka obea arpegia,
Eguna jaiotzan baño askosaz da ederrago,
Bera duiñ pozgarri ez da goixetan Eguzkia.

Txito eder dan Dontzellau jaso daigun gora gora,
Benetan guztizko dontsu Berboaren Ama da,
Mututu mundu guztiak, Bizkaiak egun onetan
Eregi daian beraren Jagola ain laztana.

			Euskalduna, 1903, 303
			Euskal Erria, 1903, 89

Kurutzearen bedeinkaziñoko egunean
Gorbeia ganerako
gogoraziño batzuk, bertsoetan

			Emon eta zabaldu
			Egizu frutua,
			Adoretan zaitugu
			Kurutze santua.

Odolez nazalako oso euskalduna,
Gogoraziño batzuk jatortaz burura,
Gorbeia gañetik gaur zeiñtzuk deitu gura
Neukez eta o! banintz berba zoliduna
Beietan dagozanak dearrok entzunda
Ipiñi daien onuntz belarria zurra.

Ekatzuez txoriak gaur txio gozuak,
Usoak urrueta leun ta eztitzuak,
Ekatzuz itxasoa orroe sendoak
Odeiak burrundara bildugarrizkoak,
Nai dot izan daitezan danetarakoak,
Nire aotik urten nai daben bertsoak.

Baña obeto lagun daiztala Zeruak,
Orreen doiak emonak dira Jaungoikuak,
Danok egin zituan beraren eskuak,
Itxaso, txori, uso, lur, atx ta basuak,
Aise, odei, justuri, gizon ta aingeruak,
Zeiñek barriz egingo ebazan zeruak?

Jauna, auspeztuten naz gois eta gabean
Zure egiñ ederrai begiratutean,
Baña, naibagetuten gizona ikustean
Arrotuta jagirik bere ezer ezean,
Zer da egin koskor au bizitzan lurrean,
Zuk zeure eskuagaz ez lagundutean?

Zure laguntzaz Jauna, nire eztarriak
Esango al dauz emen berba eregiak,
Nai dodaz bada kantau Erriko gloriak;
Entzun egidazuez euskaldun anaiak,
Izan dakizuezan gomutagarriak.

                     * * *

Euskaldun jaio giñan ta euskaldun azi
Euskeraz euskulako amak erakutsi.
Euskera laztan maite zabiltz gugaz beti,
Euskera ill ezkero ez dogu nai bizi,
Baña, lenago illgo gara Jesus gaiti,
Bera i egiñ zalako lenago gugaitik.

Maite zaitugu lenen Gizon Jaungoikua,
Laztanduten dogula zure Lauburua,
Urrengo mallan gero lagun urrekua,
Baita jaio giñean lur eta lekua,
Au dalako gauza bat on ta bidezkoa.
Izan gura espada erritan gaiztoa.

Maitetuten zaitugu Jaungoiko Eroslea,
Gomutetan pasmo zure eskergea,
Goisetik ein badogu onako bidea
Artu arren igoten andia nekea,
Zure amodioak o! Jesus maitea!
Igo eragin deusku aldats ain luzea.

O! Kurutze ederra ona igotean
Zurtu gara, aiñ andi zu billatutean,
Ogeta-amairu metro badozuz  luzean,
Ezautu dogu dala Jesusek lurrean,
Beste ainbeste urte aragitutean
Ebazalako egiñ gizonen artean.

Ze asmo ederra zan izan gauza ori,
Zerutik norbaiteri jakona etorri,
Datorrelako oso arira berori,
Txalo bat eiten deutsat emendik jaun orri,
Baita egintza onen zuzentzalleari,
Amaitu dabelako guztia egogi.

                     * * *

Baña, goazen aurrera aldasdun arloan
Goazen mallarik-malla, ez launan beingoan
Berbazko lora sorta bat daukat buruan,
Jarri nai dot bakotxa malla adiutuan,
Belarrira ots ona dagien soñuan,
Euren tandea eldu oi jaken orduan.

Bai, iruleak bere gerrian gorua
Dakar aren buruan jarrita amulua,
Baña, zelan ipiñi nik dodan kirrua,
Aria nai neuke egin seda antzekoa,
Meia, leuna, erbatz ta tronpil bagakoa,
Luze barriz lurretik Zerurañokua.

                     * * *

Bizkaiak gozau badau beti zoriona,
Da euki dabelako Gernikako Arbola,
Zeiñ dan bedeinkatua deituten jakona,
Jaso espaleu baña Kurutze bat gora,
Non bera egingo zan orren illezkorra?
Zetatik izan eskur ain onak emona?

Ogeigarren gizaldi Kurutzearena,
Bizi dakigun zure gomuta ederra,
Gorbeiara gaur gara igo ikustera,
Kurutzezko bandera Jesukristorena,
Ikusirikoetan zeiñ dan andiena,
Bizkaiak ta Arabak eregi dabena.

Kurutzearena da Euskaldun Erria,
Fedea daukalako kristiñau garbia,
Beragaitik emongo nok leuken bizia,
Jesus izan zalako kurutzan josia,
Euskaldunak gaur nori deutsan zor andia,
Gorputz, arimea ta daukan on guztia.

Nai leukie gaiztoak mundutik kentzea,
Ainbeste gizaldidun gure estandartea,
Arbola bedeinkatu parerik bagea,
Izan zara ta izango ill arte gurea,
Zarealako Jesu-kristoren gillzea,
Zeugaz edegiteko Zeruko atea.

Dontsu au gaitik ziran gure alderdiak,
Siniste santuz zeiñtzuk zirean biziak;
Alan eukezan lege zoriongarriak,
Non ez eban topetan iñoz erejiak,
Lekurik loituteko euskaldun gloriak
Zeintzuk ziran badakiz gaur mundu guztiak.

Kurutzeagaz ill zan Aretx zar maitea,
Kurutzeduna dogu Gernikan semea,
Kurutzedun badogu beti Arbolea,
Ez da sekula illgo asaben fedea;
Alperrik infernuak beti eiñ gerrea,
Azkenerako goia dalako gurea.

Garbiro ezagun da asaba maiteak
Bizi ta ill zirala kurutze zaleak,
Osterantzean, nondik doguz goi ta beiak
Antxiñetatik emen kurutzez beteak?
Ta baldin ezpagara gu euren semeak
Esan begi Gorbeia zure kurutzeak?

O! tantai guztiz altu eta eskergea!
Gloriarako zara gure igobidea,
Oiña lurrean eta zeruan puntea
Dozula, dirudizu zuk eskillarea,
Jakobek ikusia baño askoz obea,
A zan aingeruena, zu barriz gurea.

O! Arbola santua dingilizka euki
Zenduna gure Ona iru untzetati,
Gatxa sartu bajakun arbola bateti
Osasuna zugandik dator Jesus gaiti,
Agaitik zure frutak jan nai geunkez beti,
Betiko osasuna al daigun jaritxi.

Zugatz frutaz garratza, usaiñez gozoa,
Zure garauna oi da beti mirrazkoa,
Nok ale orri artu leikeon gustoa,
Arren, egin gagizuz Jesus Gizondua,
Mirra zale, itxirik ezti lurrezkoa,
Beti zu ziñalako mirraz mantendua.

O! Abe kristiñauen pozgarri bakarra,
Eretxiten zatxataz or portuko garra,
Itxasoan elduten jakunean gaba,
Ezkara zuzenduko bertatik zugana?
Gure illunpetako zuzia bazara?
Gorbeian gaur agertzen zarean izarra.

Eguzkiak biguntzen dau argizagia,
Negarretan ur egin edurra zeiñ leia,
Poztu geisoa eta pobre errukarria,
Zer daikezu zuk egin kurutze andia,
Erakutsi besterik bide bat garbia,
Garoazana artzera betiko gloria?

Bai, orratza darraiko beti imanari,
Ogi eske legetxe umea amiari,
Eta non nai ez izan guk kurutzeari,
Bertan ill zana bada guretzako ogi,
Edari eta geixo danen osagarri,
Maisu, lagun, bizitza, bide eta argi?

Beintzat emoten dogu Gorbeian berbea
Beti maitetuteko gure kurutzea,
Bera Golgotaraño pozik jasotea,
Odolaz bear bada baita gorritzea,
Bertan dogula emoten geure bizitzea,
Serbitzearren leial Jesus Erregea.

Mats parreak elduten deutsa egurrari
Ontz erroz ugariak bardin ormeari
Gure besoak gura deutse kurutz orri
O! balira on ta eurok galda gori
Batzandu egiteko guztiok berorri
Soltau baño geiago daiezan ebagi.

Ator Mundu arro ta aragi uzua
Ator i irugarren infernu sutsua
Eskuan bajoagu ain arma altsua
Jesusek itxiriko Kurutze Santua
Iru arerioai ausirik burua
Gorbeian kantau daigun garaipen osua.

Agur itxas-ligoia beti urrumaka
San Pedroen ontzia iruntsi guraka
Emeretzi eunkitan derautsak adarka
Ekiñ aurrera bere nai badok indarka
Baña garaitu baga joan dok amaika
Betiko garretara a! ze zorigatxa.

Bestela non zare gaur non zare Neronak
Non Dezioak eta Dioklezianoak
Non Arrio, Kalbino, eta Luteroak
Non az Bolter non dituk ire ingurukoak
Munduaz bat iraungo jok Aita Santuak
Ezin leialako uts Kristok aginduak.

Entzutetsuak zare Ararat ta Sinai,
Dreb, Tabor, Golgota, o! zuek bere bai,
Gorbeia bere izan dedin aurrera nai
Geunke, izan dalako Kurutze onen gai,
Nok diñotsen emendik euskal erri danai,
Belarriak isteko gaurko maisu txarrai.

Erdu gure gizaldi fede gitxiduna,
Zatoz, eta ikusi zer dan euskelduna,
Erdu gaur Gorbeiara gendulako gura
Lauburugaz apaindu beronen gallurra,
Emendik kerizpetu daian Euskal-lurra,
Mundu guztian dana Fedez ezaguna.

Araba ta Bizkaia Lauburu Santua
Besapean artuizuz, zaindu Gipuzkoa,
Emengo Naparroa ta goixaldekoa,
Lapurdi eta bardin baita Zuberoa,
Zaspi seme galantok euren gurasua,
Dabeeleko Euskera Adanek sortua.

Bai, Euskera da ustez urte geienduna,
Nogandik dogun ziur guk semetasuna,
Nori bear deutsagun izan maitasuna,
Fedez, berbaz, ekanduz, legez, al doguna
Einda urrinduteko erdalduntasuna
Gozau daian Euskerak lengo osasuna.

Baña, non zare bere ume aiñ dontsuak
Lege zar on euskaldun ta jaungoikozkuak?
Mendiok zutik dagoz, zuek lurpetuak,
Txarrago gomutatik bere urrinduak,
Aiñ andi ete dira euskal pekatuak,
Emen egin diranak erderaz nastuak?

Baña, gauza bat nai dot nik esan egia,
Beti onak daukala ezin ikusia,
Ezpabere Kaiñi ipiñi begia,
Ea Abeli beutsan arek inbidia,
Bestela zeiñek itxi gisajo andia
Eban bizitza baga lurrera ezarria?

Anai illtzalla zeken, Kaiñ txar andia,
Erri askotxok dauka zure irudia,
Inbidiadun etzan iñoz gure Erria,
Baña berea zaintzen naiz izan zolia,
Ama bat beti ez da arduraz andia,
Jagoteko umeai dagoken guztia?

O! Ama zarren zarrez makurtu egiña
Euskera urteen urtez zardendu eziña!
Jaungoiko Egiagan ipiñirik oiña,
Legegintzan ziñean aiñ asko jakiña,
Zeiñ Erri zan, zeiñ Erri, orretan zu aiña?
Zeiñek, zelan, noz ta non artu eutsun gaiña?

Israel Euskaldun au Kurutze Santua,
Adoretan dagotzu belaunikotua,
Mirariturik dozu begira Zerua,
Zeiñek gaur jantzi daben urdiña mantua.
Ondreta arren ondo zure jai dontsua,
Euskal-Errian iñoz ez ezagutua.

Emen isten zaitugu Lauburu maitea,
Utsik, soillik, ixillik ze bakartadia!
Baña txori politak zuen ardurea,
Izango al da arren, berau zaindutea,
Eskerrak egunero pozik kantetea,
Jagi ta etzatean izan Erregea.

O! izarren Errege, zuk bai, Eguzkia,
Goixen Lauburu oni zuzendu begia,
Artu dagizun pozik zeure abegia,
Edo egun onaren agur pozgarria,
Gabera arte ikusten deutsula argegia,
Izan dakion jargoi egogi Gorbeia.

Baita izar ederrak zuek arratsetan
Begiok sarri josi Lauburu onetan,
Non zuen Egillea egon zan miñetan
Adorau noizean beiñ beraren gomutan,
Lenengo banderatzat zeiñ daben altzetan.
Aingeruak gorengo berau zeruetan.

Azkenez zu Gorbeia etzaite arren, jausi,
Mundua mundu buru zarra zutik euki,
Gorputz indartsu ori zarden gorde beti,
Tontor orretan dedin kurutz on bizi,
Zein nai dogun adorau guk errietati,
Bedeinkatu gagizan berorrek emeti.

Agur! salbaziñoko gure Ankorea,
Agur! o! Gorbeiako gure estandartea,
Eskuan zaitugula Kurutze maitea,
Zuri laztan egiñaz azken arnasea,
Euskaldun danok gura geunke emotea.
Eta zure gañetik Zerura igotea.

			Euskalduna, 1903, 306
			Ibaizabal, 1903, 92

Jesus jaio barriari

Aixien ego zabal bigunetan
Dabillena, nai daben aldietan,
Arnasaz gaur dabela beroketan,
Astoak ia idiak, zeñek esan?

Otzak ei dauka kikill Sugillea,
Korta baten Zeruko Erregea,
Munduan bere izan-da Jaubea,
Balitz legez eskeko bat pobrea.

Amabietan ei da bart Belenen
Jaio, abere toki zantar baten,
Ikustera aguro goazen, goazen
Ea nor dan badogu ezaututen.

Kantuak zelan ziran goi utsetan,
Bart nengoan oetik adietan,
Baña zelan nengoan amesetan,
Benturaz ete ziran gure izketan?

Beiñtzat etziran kantu gizonenak,
Noz aurkitzen zirean lo geienak,
Goi utsak dira toki goitarrenak,
Diralako egoak dituenak.

Gloria ta bakea iragarten
Ebela, zerutarrak ziran jasten,
Mesias umil danak agurtuten
Eben, eta zerura gero igoten.

Itzartu eraginda aingeruak.
Etorri dira artzaiñ mendikuak,
Pozen pozaz guztiak zoratuak,
Jesusi eitera agur guztizkuak.

Goazen bada gu bere ezautzera,
Euskal biotzak oso eskintera,
Artzaiñak ein deutsena egitera,
Emarkariz eiteko poztu bera.

Ongi etorri Jesus on laztana,
Emen dator erri bat gaur zugana,
Umill etzuten jatzu oñetara,
Zarealako utsik bere Jauna
Bere Jaube, bere Errege,
Ta zorion tasun dana.

			Euskalduna, 1903, 318

Ama Birjiñari

Agur, larrosa eder Jerikon
Arantza baga sortua,
Agur lirio zuritasunez
Edurra lotsatzekoa;
Agur o! palma bardin bagako
Kadesen lenengokoa.
Agur oliba loraz ederren
Frutuz dontsuen dontsua,
Zure Frutua dalako gure
Osasun egiazkoa.

Zure ondoan zer da eguzki
Gaba egundutekoa?
Zer idargia bere bajatzu
Oiñen atseden lekua?
Zer dira bere gabez izarrak
O! Izar berarizkoa,
Danak guztiak goiti beti illun
Aurkitzen bazan mundua?
Zu sortu arte bazirudian
Onek linbo bat itsua?

Zu zara utsik aukeratua
Izar guztien artean,
Illuntasunen usainik bere
Ez daukazuna soiñean,
Illunpe danen jaiotokia
Daukazu mende mendean,
Zeuri ikutu baño lenago
Sortu ziñean unean,
Zeuntsalako zuk artu bakarrik
Bere burua oiñpean.

Zorioneko sortuerea,
Dana guztia santua,
Ainbeste eunki edo gizaldik
Bein bere ez ezagutua;
Zeiñek ipiñi eban pozturik
Mundua ez eze Zerua,
Ta bildurturik unetaraño
Txerren zorigaldukoa,
Lurrera jausten asi zalako
Bere eskuko zetrua.

			Euskal Erria, 1903, XLVIII

Berrio-otxoa martiriari

			Donkitua Txinara joan dan
			neure lloba Frai Eusebio Bengoari.

Mutiltxo ziñanetik zenduan agiri
Zeruak nai eutsula guztiz asko zuri;
Zeurez ziñealako otzan eta garbi,
Balentin, ill ziñean azkenez martiri.

Asieratik ziñan eskolan argia,
Ikastera emona, aituten zolia;
Ikasiai gomutan eusten azkarria,
Ontasunean barriz danen nagusia.

Osasuntsu zentozan baita gorputzean,
Osasuntsu arima guztiz ederrean;
Erregu egiteko Jesusen aurrean,
Illunez goiz gazterik jagi oi ziñean.

Dominiko bat gero latiñez maisua
Izan zan zuretzako bere bizikua;
Nondik urrean egin jatzula gogua
Dirudi izateko bere botokua.

Arrezkero beiñik beiñ sinistu giñaike
Nai zenduala izan dominiko praille;
Aitak ezpeban bere olakorik uste,
Gura zinduzalako seme laguntzaille.

Iru urte terdian ak aldamenean
Erabilli zinduzan beragaz lanean;
Zoli arotz jardunaz aitaren mendean
Iruditu zenduan Jesus bearrean.

Zelan ikusten eban baiña zure naia
Errelijiñorako aiñ zala andia;
Ezaguturik emen zerutiko deia,
Aldatu jakon oso bere eretxia.

Pentzau eban abade beintzat egitea,
Logroñura ikasla baita bialtzea;
Naiz izan goiko notak bertan aterea,
Beti izan ziñean zu bioletea;

Beti goiko graziaz lirio zuria,
Beti zeure barrutik larrosa gorria;
Beti beti zalako laba bat goria,
Jaungoikozko amorez sutua guztia.

O! Seminarioko zure bizitzea!
Norbait nozik nozera doian aldapea!
Nor urrengo izango da an aiñ neke zalea?
Noz? nola? nondik? nora? ta nongo semea?

Banaka eltzen da, Balentin, aiñ gora,
Lurrez egiña da ta astuna gizona;
Arimaz ziñalako aingeru bizkorra,
Egan zenduan baiña zuk ein Olimpora.

Bai, arañoxe ziñan, Balentin, zeu eldu,
Nor izan leitekean zu legez aingeru;
Ezpada egin bedi Logroñun itandu,
Non igarri eutsuen ziñeala Santu.

Baiña, iparra topan artean orratza
Dabill larri, artega, baita ikaraka;
Bere Iparra topan arte gelditzaka,
Zelan etzan biziko zuk zeunkan biotza?

Abade egin arren, etziñan asetu,
Etzenduan Logroñun norterik billatu;
Non egin bear eutsun biotzak geratu,
Atia Morey-k garbiro eutsun ezagutu.

Zirautsun egotzula Okañan sartzea,
Antxe dominikoak eukela etxea;
Norako zuk zenkarren egarri luzea,
Non baita topau bere zenduan bakea.

Non irago baiño len epe bat luzea,
Etzan gatx zuri usaiñ ederra artzea;
Zalako zeure biotz aiñ iñozentea,
Jesukristoren lora danen baratzea.

Ango erregelea zintzoro jagoten,
Ez eutsun beste batek aurrea artuten;
Dana jatsun leun, gozo, ezti an erexten,
Oitua ziñalako mirria irunsten.

Benetan eder ta zoragarria da,
Udan jardin bat oso loraz jazten bada;
Baiña, zu ederrago profesau ziñala,
Apostolu eginda, zoaz Manilara.

Ai! Ango dominiko anaien artean,
Taborren lenengoan aurkitu ziñean;
Baiña Martitzen Santuz Tonkiñen eltzean,
Jetsemanin kaliza prest zeunkan aurrean.

Andia zan orduko persekuziñoa,
Gobernadorea zan tigre gisakoa;
Kristiñauen odola aiñ jakon gozoa,
Illteko bere egarri Neronek lakoa.

Diñozu egozala Siongo bideak,
Lutoz, baltzez jantzirik, illunik, tristeak;
Kobetan eskutaurik zotinka abadeak,
Goiko laguntza eske naibagez beteak.

Zorionean baiña, ara jo zenduan,
Non egin zinduezan Obispo beinguan;
Non artzaiñ bat geiago bear zan orduan,
Ardirik etzedin ill otsoen aguan.

Zeinbat iru urtean zenduan ikusi!
Zeinbat ardiai emon, zeinbat erakutsi!
Zeinbatek iraun eben ill artean zoli
Zugaitik berbak beti egin da Kristori!

Azkenez zeuri bere ebagi burua,
Eutsuen idunetik, Obispo Santua;
Zeruan gozetako mitra obagua,
Eta martire palma eder betikua.

O! Apostulu andi ta konfesorea,
Martire santu barri, euskaldun ondrea,
Lagundu egiguzu asaben fedea,
Ill ez, ta biztu dedin gure Arbolea.

			Ibaizabal, 1903, 60

Jaungoikoaren eskua

			Amairu-garren Leoni ogeitabost urte
			Aita-santutzan egitean.

            I

Goratasunen goratasunak
Umant bateri gaur emon
Poztu gindekez, pozez gañezka,
Pozen pozetan bere egon
Pozik pozaren poz andiagaz
Amairu garren dan Leon,
Daukagulako Ontzia zaintzen
Egite arren geu jagon.

Lenago geunkan Pio ill zan da
Ordeko bere lanetan,
Leon piloto zolia da ta,
Ez dago bildurtu zetan,
Onek timoia daukan artean
Beso biakin benetan,
Euki daikegu biotza zabal
Ekatx zeiñ aise dongetan.

Garraz, tutarras, baita tatarraz,
Aurrean garratzak pillak
Aise otz otzak, ipar zorrotzak,
Otz baga odei otsgillak
Badaroakuz, eta osgarbi
Jartean zeru urdiñak,
Osoro poztzen eztauz gabetan
Bidea galdu egiñak?

Larratu arte larra goietan
Larri daroaz ardiak,
Larregi zaiñak maite baditu
Naiz larrez mindu oiñ biak,
Eta, zelan ez, gura ezpadau
Paduraz galdu erdiak?
Eztauz artuko mendi eskerga
Eregiaren egiak?

Izar danetan Febo daukagu
Buru ta ugazabea,
Lau oiñdun danen artean legez
Danen nagusi legoia;
Zelan ez kantu nik ogetabost
Urte oneitan gurea
Dala Erromak itxian daukan
Aita zar urtez betia?

O! gure Aita, Maisu, Iparra
O! Pilotorik onena!
O! Elizako goi urdiñean
Izarrik eregiena!
O! gure Artzain ta agintarien
Artean lenen lenena!
Ze zorigatxa zure soldadu
Izan nai eztabenena!

Bai, zu zaitugu guztiok Aita
Eta guraso lurrean,
Ill arteraño nai geunke bizi
Zeure etxadi maitean,
Giltza andi ta sendo orreikaz
Eriotzea eltzean,
Goiko ateak zeuk zabalduta,
Zeruan sartu gaitean.

Baita zu zara Maisu argi bat,
Guri irakastekoa,
Zure jakintza dana dalako
Zerutik jatsirikoa,
Bestelan zure erakutsiko
Liburu arritzekoa,
Ez da garrezko liburu eder
Itsuak argitzekoa?

Bai, zure berbak Ipar-aizea
Legez dira me zorrotzak,
Desegiteko gizon askoren
Buruetako lañotzak;
Ainbeste al dau eze zure itz
Leun me beiñ bere ez mingotzak,
Eragosteko erreñuetan
Jausten eurizko odoltzak.

Baita zeu zara piloto argi
Bestelan gure Ontzia,
Onezkero zan aize txarrakaz
Atxak jo eta ausia;
Baña gietan zelan daukazun
Jakituria andia,
Doaku zuzen bere bidean
Aiñ tresna miragarria.

Baita zeu zara Zeruko zuzi
Gaurik bagako argia,
Zure argitan bizi dalako
Kristoren gizon guztia;
Iruertzeko Eguzkia da
Zure argitzalla argia,
Erdi erdian berak eztauka
Itxiten ez dan begia?

Baita zeu zara artzaiñen artzain,
Baña aiñ artzaiñ argia,
Begiratzeko nai noz bitzuai
Zarealako zolia;
Bestela zeñek gaurko otsoai
Sartu ikara larria?
Zu ezpaziña Legoia bera
Pristien bilduragarria.

Baita zeu zara, munduak baki
Agintari ta errege
Baña koroia gaur ostutea
Diñoe ei dala libre;
Libertadeak libertadea
Emoten badau aiñbeste,
Euskeraz ez da ondo esana
Gogorrena da alkate?

            II

Nor leitekan gitxienez gaur
Parnason izan ezauna,
Amairugarren Leonen gisa
Nor musa danen laguna,
Idigi daizten irudimena,
Zentzunduagotu zentzuna,
Argitu adimen, bekor, bekor au,
Itsu, odeitsu, illuna.

Enaz ni bada Joakin Pezzi bat,
Gitxiago naz Omero,
Ezta Zizeron, Salustio eta
Euskalerriko Obidio;
Non barriz Dante? non Birjilio?
Nondik norako Orazio?
Ausaz Atenas eskolatsu da
Ikasiteko Otxandio?

Eztakit latin, ezta greziar,
Eta ez ondo erderaz,
Augaitik deutsat seme alabai
Beti egiten euskeraz;
Erriko eskola gitxia dakit,
Enaz argitu bestegaz,
Gizon aberats, zein, zelan izan
Noz ta non diru bategaz?

Ez uste iñok mendi koskorrak
Ura daukola ugari,
Ez uste bada kandela motzak
Luzaro leiala argi,
Ez uste txankaz motz eta zarrik
Leiteta asko ibilli,
Egunez zelan nei Durangotik
Ia joan da etorri?

Agaitik dakit neuk ikusita
Urkiolako mendiak,
Neguan busti egin ezean
Unetaraño erraiak;
Etxakoz udan asko mututzen
Iturri urri murriak?
Bakarrik kantau egin bearraz
Eztira aurkitzen txoriak?

Gaur, nondik izan naikoa bere
Lekit barruko ontzia
Pill, pill, ta klan, klan eta tantaunka
Antxina dan au asia?
Baldin nekatu egin bajako
Lengo eztarri zolia,
Non goratu leit duiñ daneraño
Leon goratugarria?

Goratuko zaut, baña, alabere
Tantai zar berde berdea,
Mundu guztiau kerizpetzeko
Dalako zeure zeurea;
Nok asmau eban zuen armetan
Bere zugatz bat jartea,
Zerura eldu agiñik zeiñek
Dakarren bere puntea?

Nok asmau eban bere atzea
Urdin zedilla ipiñi,
Bere gañeko eitamu danak
Garbi daitezan agiri?
Zertako dauka izan bat goian?
Zertako beian lora bi?
Ostarku gisa gerriko batek
Zertan daroa ebagi?

Erantzun begi ni lego naz da,
Orretan danak zolia,
Erantzun begi an badakusan
Jaunaren esku garbia;
Leon badazau esan bei oso
Susmetan daben guztia,
Ta a baietz esan an dakusala
Ezkutapen bat andia.

Lego naz, baña, neuk ere bakit
Dala fedeko egia,
Legokeala Jaunak nai baleu
Lo legez mundu guztia;
Orri bat bere zirkinduteko
Nai bada aren grazia
Zer bearko zan atonduteko
Eskudo aiñ miragarria?

Esan daiala gizon lurkorrak
Gura dabena gaur esan,
Nik kantauko dot etorkizunak
Garbiro zeiñek dakizan;
Jazotekoak jazoak legez,
Zeiñek aurrean daukazan,
Izana, izaten, izateko ta
Irurak non bat jakozan.

Eta, ez dira jazoko barriz
Zeure agintza garbiak?
Lenago ustel badabe emongo
Mundu ta zeru andiak?
Irusur eta lau mutur bere
Egin bagarik guztiak,
Isill isillik argira emonik
Bakotxa beren aldiak?

Alperrik dabil gizonik asko
Ia bi milla urtean,
Eleizearen Ontzi ederra
Ondatuteko ustean;
Jesus badago beti guregaz
Nor gure kontra lurrean?
Ez al dakiguz arek esanak
Pedrori egun batean?

Ez al dakiguz jazo direan
Goibera andietatik.
Gaur tronuetan dagozan asko
Biar eskean lurretik?
Ibilli dala, ezpada entzun
Eta bildurtu bertatik
Ak ziñoanaz antxiña antxiña,
Isaias baten agotik.

«Bai, etorriko dira Zugana
Arerioen semeak
Zure lorratsai mun egitera
Makurrik biotz bageak
Eta Zugana lotzen eztiran
Naziño-Erreñu guztiak
Desagertuko dira lurretik
Batzuek eta besteak».

			Euskal Erria, 1903, XLVIII
			Ibaizabal, 1903, 64

Goratu aita San Josepe

Naiz eguzkia izan argia, argiago da
Zuri darizun argitasunen errekea,
Mundu guztiak dazau argiro bere indarra,
Dala arimen lagun ongarriz eskergea:
Zure zaletar, otseiñ, jarrailliak alan daroe
Biotza egin birtute-loren abiea,
Baneuka euren baratzea!
Ze zoriona gaur nirea!
Ninduke Josek bai semea!

Bada ezpadak lañotuarren zure burua,
Mingoztasunak imini miñik tint biotza,
Baña, ez ekartsun zerutar batek bere orduan
Orregaitiño miñ orren ordez baita poza?
O zeinbat aldiz zentzuzun, Jose naigabetua,
Gañtar egari galai galanten berbal-otsa?
Oso leun leuna, ez mingotza?
Gitxik dabena beian goza!
Nork lentzukean euren boza?

Goian edergei ederrenetan ederren zara,
Justuen kanta kantagarrien kantageia,
Eleizearen Aititan Aita, Aita-lenena,
Nok jarri daben zure kerizan gaur masteia,
Atsakabetan gure poz, ezti, atsegin gozo,
Illtean ondo illteko ongilla nagusia,
Eltzean une aiñ larria!
Ez daidan topau galmendia!
Eukizu nigaz errukia!

Ama Eleiza Santuak zaitu Jaubetzat artzen
Goi gora jaso eta buruan arotuten,
Jose zuzena zarealako, gizon guztiak
Goratasuna baño besterik ez emoten;
Aita-ordetzat arturik, baña noraño zaitu
Belengo Jesus Jaungoiko Kristok goratuten?
Bidez deutsazu aginduten!
Nor beartzen dan umillduten!
Zendualako mantenduten!

			Ibaizabal, 1903, 66

ALEGIAK

Azartu baten saria

Joxek txarri bat atzo
ill eban etxean,
ta txakur asko batu
jakozan atean;
baña, bat azartu zan
sartzen sukaldera,
nok laster urten eban
kanpora atzera,
illintien bategaz
jo eta negarrez,
ta ateko txakur batek
diñotsa bai, barrez:
—Ainbeste txiliogaz
ta aiñ taiu txarrean
nondik dakak zauritzar
on bizkarrean?
—Au dot sartuagaitik
besten sukaldean.

Txarto da sartutea
iñoren etxean
baimenik artu baga
lenengo atean.

			Euskal Erria, 1901, XLIV
			Euskalduna, 1901, 189

IPUINAK

Buru-azur berbarik
ez daukan baten berbak

Nai badozu ekusi guztioen azkena,
Mundutarren atsegin ta utskeriena,
Begiok zabaldurik begira egidazu,
Auxe da parakizun gizon naiz andrena.

Begira buru-azur oni dagoan eran,
Nun gelditu oi diran eder ta galantak,
Ikuste, gusto, usaiñ, entzute, naiz ikutze,
Sentiduen atsegin ta naikera danak.

Oraiñ euki ez arren zuk lako sentidurik
Aldikada batean guztiak nituan,
Iruditu egizu, nintzala Aita Santu,
Errege, jeneral, naiz soldadu munduan.

Ispillu onetantxe ezagutu dagizun,
Gizonaren lurreko desengañotzarra,
Aita Santu, Errege, jeneral, soldadua,
Zertara biurtzen dan andi zeñ txikarra.

Merkatari sendotzat, nai badozu argaltzat,
Pentsau naizu, Kristaua, nai nozun moduan,
Bata bardin bestea, dirudun ta bagea,
Zerren danok gagozan nakutsun tajuan.

Buru-azur leor, otz erdi apurtu onek,
Nun ditu len eukazan begi dizdiztzallak?
Nun ditu perlak baxen agin ta ortz zuriak,
Benturaz zuk dituzun baño askoz obak?

Nun ditu urre gorriz egindako ulleak,
Bekoki edurki ta matrall larroskiak?
Nun okotz leun, biribil, nun ezpan koralezko,
Nun sur ta nun belarri añ ondo egiñak?

Ederren ziranean eriotzak bat baten
Lapurrak legez urten ta arrapau eustazan
Azur au soill itxirik, mamiñ samur guriak,
Arrak eta zapoak, danak jan eustezan!

			Euskal Erria, 1883, IX
			Euskalduna, 1901, 206

Umillen saria
	Amalauduna

Zelan dakust nik errukarriro mundu onetan,
Errubagea, daroazala ainbat gerra?
Zelan ikusten gaiztakeria gora altzetan,
Onoidadea balitza legez gaur alperra?
Zelan umill ta zuzena dana egikeretan,
Dogu esaten ezin ikusiz «da okerra»?
Arro, anditsu direan asko, ta alabetan.

Dirudun bada, naiz izan donga, naiz mukerra?
Alantxe baten, gauza orretxek gogoraturik,
Aurkitu nintzan sentimentu ta damuagaz,
Argitasun bat, baña burura goitik sarturik,
Nasaitu jatan biotz estu au, laster agaz,
Umillak zelan jasoko diran konturaturik,
Goi zeruetan beti betiko gloriagaz.

			Euskal Erria, 1890, XXIII

Kejea eta erantzuerea

—Etxekoandra, izanik
Zure ostatua
Jana ondo gisetan
Fama andikua,
Zelan ainbeste piper
Gaur deutsazu egiñ,
Bildotsari, jarteko
Onenbestean miñ?

—Jauna, ez da millagro
Ori gertatzea,
Baña, jakizu kulpa
Ez dala nirea;
Jakiñ baleu bildotsak
Kejetan zuk legez,
Nik eneban minduko
Ainbeste piperrez.

			Euskal Erria, 1896, XXXIV

Arritzeko gauzea

—Txomin, arritzen nozu,
Zelan aberastu
Zara ardaua utsik
Zuk egiñik saldu?
Beste danak badabez
Beti egiñ zorrak,
Zure aldean buruz
Izanik bizkorrak?

—Premiñ, ez dau balio
Burutik bizkorra
Trabenan izateak,
Nai da esku ona;
Onekiñ bear dira
Egiñ millagruak,
Zeñek bestelan egiñ
Trabenan diruak?

			Euskal Erria, 1896, XXXIV
			Euskalduna, 1898, 110

Askoren arteko bateri

Pabo-real bat baino pitxiz beteago,
Jantzirik etzenbiltzan bart beranduraino
Dantzan jira biraka, ara jo, ona jo,
Salatzar andi baten galaiakaz arro?

Eta, nok siniztu lei Eleizan goizean
Ikusi zaitudala debota-artean,
Santatxo bat legetxe eurakaz naztean,
Komunioan artzen Jesus biotzean?

Zeinek siniztu daike au dala egia;
Ikusten dogun legez goian eguzkia?
Nok ukatu leike, nok, ain egi argia,
Testigutzat badago erri bat guztia?

O! baina begiratu-ezketino zuri,
Buru, begi, arpegi ta soinera zoli,
Etzenduan agiri zer zarean garbi,
Itanduten ibili bagarik inori?

Zelan bada izanik larrosa zorua
Maitatuten dozuna uts utsik mundua,
Iruditu nai dozu bioletatxua,
Komulgetako makur jarririk burua?

Zelan azartzen zara urreratutera,
Beata-antza arturik, altara-aurrera,
Baldin bazabiltz beti kanpoan bestera,
Mundutarrak ibili oi diran legera?

Zelan eztozu, zelan, atzera egiten,
Zeruak itzal santu bat deutsenak artzen,
Kopoetik kanpoan danean agertzen,
Bazaitu deabruaz baturik ikusten?

Dantzan zeugaz zenkarren autsdun soñekoa,
Jantzita loitutera zoaz mai santua?
Eztozu onezkero ezaindu naikua,
Aingeruen Ogia jaten dan lekua?

Zelan dinotsut, zelan o! dama gangarra!
Zabiltzana kanpoan iji eta aja,
Bertan sarturik larri, bildur ta ikara,
Ilda bapaten jausten lurrera etzara?

Eztozu bein itxiko bat edo bestea?
Ez al dakizu zer dan alan bizitzea?
Zelan ezin dana dan Jaun bi serbitzea,
Jesus ta deabruaz lagun izatea?

Zoaz, dama nazaia, urrin altarati,
Zoaz; deabruagaz bizi zaitez beti;
Zoaz, galai lagunai ezeiozu itxi,
Laztan paltsorik baina ez emon Jesusi.

                    * * *

Baina, gura dozunak Madalenak legez,
Etxun bene-benetan Jesus-gana auspez,
Berak artuko zaitu gogoz, ez asarrez,
Bazoakoz damuz ta dantzetatik ines.

			Euskalduna, 1897, 61
			Euskalzale, 1897, I

Peru Taberna

Peru, aldi batean bazan eukitsua,
Bere erruz jarri da oso pobretua;
Larregi ebalako laztantzen ardaua,
Galdu eragin arren sarritan burua.

Patxi baña da zintzo eta txistosua,
Illai edo noz barre eragitekua,
Eta zelan zirean domeka gabean,
Alan bearrez, batu taberna batean,
Bat barri, ta bi barri, biak erautsela,
Peruk Pantxiri deutsa urteten onela.

—Esaidazu ipuin bat, Pantxi barregarri,
Aspaldian nai neutsun entzun batxo zuri,
Kontetan ei daukazun ganora aundia,
Miñetik darizula koipe ta eztia,
Auxe eskatzen deutsut, orain nik mesedez,
Zarealako gizon prestu on bat zeurez.

—Peru, kontauko deutsut egi bat andia,
Ipuiñaren aldean mesedegarria,
Benturaz ezpadozu orain arte entzun,
Gomutan sekulako geratu dakizun;
Bakizu ganbelua, zelan dan abere,
Alturan ez daukana bardiñik bapere,
Gañera dakiala zortzi egunean,
Urik edan bagarik jarraitzen lanean.

—Pantxi, zagoz ixillik, lotsatu enadin,
Bizi garealako a ta ni desbardin,
Bost urteokaz iñoz lanari esetsi,
Ez arren edanari nik ez deutsat itxi;
Kuartillutxo bat oi dot goixean goixean,
Edaten gosaritan, zertxo bait jatean,
Biterdi bazkaritan, bost aparitean,
Lo bat gabez ein daidan burua galtzean;
Pantxi, zer diñostazu benturaz ganbelu,
Jaio balitz zetara biziko zan Peru?

—Emongo eutsen ura bakarrik domekan,
Ardaurik ez domekan, ez astegunetan,
Eta igo ez arren urak bururaño,
Ganbeluak legetxo egingo eban lo.
Orduan konturatu, Peru ein ete zan?
Beñik beiñ ez dakusgu orain tabernetan;
Eta uste dana da, agortu poltsea,
Eta Peruri sartu jakola lotsea.

O! zein bat oker daben zuzentzen eziñak,
Irago arren damuz tripetako miñak;
Ez dakit onek daben erretiran Peru,
Baña dakit kontuan jausi dala belu;
Urteak irurogei daukazalako ur,
Ta janik etxaldea, tabernan zur da lur.

			Euskalduna, 1898, 93

Bizar-zale ta semea

—Amasei urte dodaz, ta aita maitea
Ez datorkit ederto gaur zugaz jatea?
Zure maian lekurik niretzat eztozu?
Neskatxeaz jateko esaten deustazu?
Ama gaur kanpoan da, baita amandrea,
Jaten ez dozu gura nik lagundutea?
Ez al naz ni benturaz etxeko semea?
Enaz ni neu izango zure oñordea?
Bakar bakarrik biok egonik etxean,
Ferminagaz jango dot gaur ezkaratzean?
Ez dakit on zelan laketuten dozun,
Zer dan gauz orren oña nai neuskizu entzun.

—Jakizu seme Pedro, ondo dan gauzea,
Eztala zulakoak aitaz bazkaltzea;
Mosuan urten arte bizar batzuk zuri,
Orrelango gauzarik ez eskatu niri;
Neuk bere jaio arte bizarra mosuan,
Eneban maian jaten aitaren onduan;
Zuk bere artietan iruntsizu bada,
Eta orduan neugaz jazarriko zara.

Pedro erdi negarrez doa suetera,
Neskatxa Fermiñagaz naste bazkaltzera:
Eta joakolako katua atzetik,
Ostikada andi bat emonda bertatik,
Diñotsa: «ua maira gure aitagana,
Musturrean zergaitik ik duan bizarra;
An bizardunak lagun orain egin daitzan,
I lakoaz zergaitik eztodan bear jan».

			Euskalduna, 1898, 105
			Euskal Erria, 1899, XLI

Ostatu bateko kontua

Etxekoandra, izanik zure ostatua
Jana ondo gisetan fama andikua,
Zelan ainbeste piper gaur deutsazu egin,
Bildotsari, jarteko onenbestean min?

Jauna, ez da millagro on gertatzea,
Baña jakizu kulpa eztala nirea;
Jakin baleu bildotsak kejetan zuk legez,
Nik eneban minduko ainbeste piperrez.

			Euskalduna, 1898, 109

Farrea

Peru soiñeko-giñak, zanean ezkondu,
Andrea ebalako diruduna artu,
Denda andi bat Bilbon egiñik zabaldu,
Antxe milla soiñeko ebazan azaldu.

Baña ez eukalako artuta famarik,
Urtea joan jakon bat saldu bagarik,
Orregaitik bizi zan beti tripak jaten,
Txarrago zana lorik ez eban egiten;
Baiña, bere gaiñean egoan bizitzan,
Pio Arlote askoz txarrago bizi zan,
Ez eukalako lanik ta gauzarik bere ez,
Zazpi ume mantendu ta jantzi bearrez,
Gaiñera alargun zalako gelditu,
Zelan egingo ziran umeak aurkitu?

Erdi billosik gaizki egozan soiñean,
Zarrenak lotsa ziran ibillten kalean,
Orregaitik sartuta geienez etxean,
Urten bagarik bizi egiten zirean...
Bai, aurkitzen danean batek preso estu,
Burua, eztaroa osoro nekatu?
Nondik eta zetara iges kartzelatik
Ormea zulaturik goitik edo betik?
Eta Arlotek on egingo ez eban
Esaterako beukan burua kartzelan?
Ez eban ak egingo bazan ain zolia
Mirariak egiten ekiana ia?
Ez eban ak egingo tiro bat jaurtigi
Eta bekizan illten sarritan erbi bi?

Baiña, gaur gura eban ak egin geiago,
Diru bagarik jantzi zazpi ume ondo;
Eta jaritxi eban nai eban guztia,
Ea Pio ezbazan eizari andia;
Zeinbat gautan ez eban begirik itxiten,
Umeak zelan jantzi burua ausiten,
Ta entzutean beko Peruren estulak,
Ezauturik zirala barruko esturak,
Ziñoan bere kautan Arlotek isillik,
Egoala sarritan lorik eiñ eziñik:

«Peru soiñekogiña, artuizu famea,
Loa izango bada gabetan zurea;
Nai badozu arratsa zuk ondo irago,
Famea neuk emonda eingo dozu gero;
Etxean zeuk eukirik erremedioa,
Ez jakitea ezta miñ artutekoa?
Arriskuan galtzeko zagoz osasuna,
Ta dendan usteltzeko dozun ondasuna;
Zuk egiten badozu nik gura dodana,
Txoria eskuetan dozu bereala,
Zeure eskuan dozu gauzea saltzea,
Eta guraiña diru beingoan artzea;
Eta nai dozun baiño benturaz geiago,
Fameak zer aleizun ikusteko dago;
Gitxienaz tiroak dauz balioko bi,
Oker diñot balio egingo dauz zortzi,
Neure alabak zazpi ta zeu bat geiago,
Jarririk ondo zortzi zarelako izango;
Ta on guztiori dago geu biokan,
Biar esango deutsut zer dodan burutan».

Orra zelako asmo andiak eukazan,
Pio Arlote pobre buru-ezaz etzan,
Ezpada suerteak ez eutsan laguntzen,
Eta ori indarrez ezta eskuratzen;
Gizajoa, goizean jatsi Perugana
Egin zan umill umill esatera ala.

—Peru, berorrek baki nagoala pobre,
Errazoiagaz deitu eiten jat Arlote,
Baiña oraiñ natorka zerbait esatera,
Ea artuten deustan berorrek onera,
Orrenbeste soiñeko dendan euki baga,
Saldutea guztiak elitukez oba?
Erosiko deutsadaz beiñik beiñ neuk zazpi,
Gura neukezalako ume danak jantzi;
Egia da dirurik ezto zegaz pagau
Berorrentzat obea baiña Arlotek badau.
—Zegaz pentsetan dozu Pio egitea,
Ezpazara diru ta ezeren jaubea?
—Ara Peru, badaki gizonak famea
Ezpadauka falta dau irabazpidea,
Eta on emongo neuk deutsat berorri,
Eta aberastzeko bidean ipiñi,
Badaki ditudala nik zazpi alaba,
Baita erdi billosik danak dagozala;
Eta estaltzen badauz jantzi barriakaz,
Ikustean jenteak, zurturik eurakaz,
Danak asiko dira bertatik itauntzen,
Ea aiñ txukun jantzi nok egin dituen,
Eta nik erantzunik Peruk dituala,
Eroskillak izango ditu bereala;
Berorrek daki ondo tiro bat jaurtigi,
Eginda ditudala iñoz ill erbi bi,
Eta gaur gura neukez biztutea zazpi,
Ta laster berorregaz gitxienaz zortzi...

Peruri ondo jausi egiñik asmoa,
Jantzi eutsan beingoan etxadi osoa,
Gaiñera baita jantzi eban Pio bera,
Ta zazpi alabakaz bialdu kalera,
Ta berak esan legez ikusirik oso
Bere zazpi alabak jantzita aiñ donoso,
Isten zituezala aberatsak asko
Atzean, zerren eurak ebiltzan obeto;
Inbidia arturik andikia dana,
Baita bere pobrea dirua eukana,
Obeto esateko bai, Bilbo guztia
Bear ebana beintzat soiñeko barria,
Alkarren leian laster doa Perugana,
Eta saldurik dendan dana bereala,
Jarri ziran aukeran ez bakarrik zortzi,
Baita bat geiago non diran bederatzi,
Pio bera bat eta alabak zazpirak,
Ondoen barriz Peru aor bederatziak;
Ta arrezkero dirautsa diruak geituten
Gabetan goizeraño lo dabela egiten.

Ondo esanik dago Famea lenengo
Artuizu, ta ondo lo eingo dozu gero.

			Euskalzale, 1899, III

Ordi baten poza

Katuagaz kalean
astelen batean
Karlos zapataria
zabuka bajoian
joakola mutiko
pillo bat atzean
mix-mix deitzen eutsela
pitean, pitean.

Permin bere egokan
begira etxetik
adurra eriola
poz arren aotik.

Ta Karlosek diñotsa:
—zu orrelan Permin,
zek poztuten zaituzan
gura neuke jakin.
—Ara gomutetean
jai ta domekakin
zeu legez ibillteko
mutill txikiakin.

			Euskal Erria, 1901, XLIV
			Euskalduna, 1901, 182

Katuk arturiko konsultea

		Paulo Zamarripa ta Uragari donkitua

—Don Jose medikua, konsulta bat arren
Emon dagiztan nai dot, gaur albait ondoen;
Astiro emon arren ez deutsa ardura,
Gauzea neukelako ondo jakin gura;
Ordillon, Moskorro, ta Katuri eleixan
Ez daki gaur zer jazo jakun iruroi an?

Ordillon jausitean, ni txarto aurkitzen
Nintzan, urten ezpaneu bera ateraten,
Bost minutu baño len bear neban lur jo,
Begiok illunduten asi ziralako;
Benetan izan bear dau gure patroiak
Andiak, irauteko ainbeste sermoiak;
Eleixa txikiegi ta jentez betean,
Eta priera argi aiñbeste ikustean,
Etxat bota gurarik abiau barrua?
Etxat zorabiotu urrengo burua?
Etxat gero abiau izerdi bat otza?
Etxoatan estutzen geituaz biotza?
Urteten lotsa nintzan, ta jausi Ordillon
Danean, o! ze poza berak deustan emon,
Bera ateratera kanpora urtenik,
Eleixpean aixea gozoz artu dot nik;
Bai, San Pedro andia, erriko patroia,
Gogoan izango dot nik gaurko sermoia;
Luzea gure ari-matasea legez,
Zeiñ eltzen dan emendik Bilboraiño errez.
Alan bere Moskorro egon ei da zintzo,
Sermoian zeiñ da mezan beti belauniko,
Banku bati elduta besoakaz sendo,
Igarririk burua ez eukala ondo;

Danak artzen ei eutsen baña errukia.
Ikustean arpegi ta aiñ begi larria,
Iru ordi urtean meza nausitara
Beiñ joan, ta au jazo eingo jakun bada?
Don Jose, zer deritxo gaur gure gatxari?
Ze osagarri egiñ ginaio berari?
—Katu, ezin aditu dot zuen gauzea,
Bart zuen aparia izanik esnea,
Barauskarri gaur barriz berakats saldea
Ogi puska bategaz egiñik sopea;
Zetatik al eikezan Ordillon ordiak
Bota ainbeste larri geienak gorriak?
Loiturik eleispean ugari arriak
Balira Ereñotik legez ekarriak?
—Jauna, baña gibel ta piperrak trabenan
Jan doguz otxabana ardau eiñik edan.
—Bai, ze osterantzean banengoan, Katu,
Ze deabru ete dan zuekaz gertatu,
Ori orrelan bada, da gauza jakiña,
Zuen gatxa gaur dala ardauak egiña,
Otxabanen lekuan bakotxak edan bi
Bazenduez, etzeunkan ona zer etorri,
Indar gitxi daukala anka batek zutik
Ez igarteko zagoz benturaz burutik?
Ikusi dozunean zengozala erren,
Jarri bear zenduan an baztertxo baten,
Eta Moskorrok legez eldurik zerbaiti,
Jausi baga berari azken arte eutsi;
Egonagaitik estu, egon arren larri,
Nok daki eingo ete eutsuen igarri?
Ogerteko bat barriz dozu konsultea.
Gatxa dalako zuri ondo emotea.

Bai, Katu ordia da, ta kristinau txarra
Bestera medikua ona eta zarra;
Ak Katuri esana dana zan txantxetan,
Baña nik esango dot azken au benetan;
Ordirik dagoanak joan mezatara
Baño biurtu obe leuke tabernara;
Eneuke egin gura onegaz erratu,
Ezpada eretxi bat, Paulo, gaur autortu.

			Euskalduna, 1901, 204
			Ibaizabal, 1902, 13

Azartasun geiegia

Euri aldi gogor bat atertu zanean,
Mediku azartu bat zaldiz lau oñean,
Peru zarrari joian bisita egitera,
Ustez bajoialako bertatik illtera,
Non zubi zar batetik pasau bearrean,
Zaldiaz medikua aurkitu zanean,
Artzaiñ batek dirautsa; ez zaldiz irago,
Zergaitik zubi on guztiz txarto dago.

—Ez dago orren txarto arre, ta aurrera,
Peru ez dedin joan andiko aldera,
Naiz ez bisitau Peru etzan iñora joan,
Baña bai medikua urjolak eroan.

                      * * *

Azartuegi ez da iñoz izan bear,
Zergaitik eragiten daben sarri negar;
Eragin eban legez medikuenean,
Errekara jausi ta an ito zanean.

			Euskal Erria, 1902, XLVI
			Ibaizabal, 1902, 36

Ondo eta txarto

Peru ebillan motel domekan kalean
Ogerlekoa galdu egin ebanean
Etzalako mirari aste bat osoan
Nekez irabazita lanean auzoan
Arenbeste izerdi bat baten galduta
Aurkietea Peru biotzez minduta.

Baña bere emazte Mari alegere
Zelan ete ebillan naibagerik bage?
Peruk ez eutsalako dirurik emoten
Eta bai jatekoa topau eragiten.

Norberena beretzat besterena erdi
Peru ondo bizi da baña txarto Mari.

			Euskal Erria, 1902, XLVII

Danakiñ eziñ

Justak bazierduan etxea garbitzen
Goi be eta bazterrak loi bagarik isten
Noz amaraun batean trabau zan eulia
Ta amarratza daoako kentzera bizia
Justak zelan eskuan eukan ixuskia
Salbau eban eulitxo errukarria
Non amarratza barriz lurrera zan jausi
Ankeaz ete eutsan lurrari egotzi.

Ez lenago eutsalako ak egiñ igesi
Nogan gura ebanik ez eban jaritxi
Ez da mundura jaio berea danakin
Al ebanik gaur arte naiz egin alegin.

			Euskal Erria, 1902, XLVII

Nizeta atsoa

Erretratau egin da Nizeta atsoa,
Eun da bi urte atzo iragorikoa,
zelan oker daukan ta ezain agoa
Irudian urten dan bera dan langoa,
berak ain itxusi urten deutsalako
Erretratu giñaren errutzat baidauko,
Augaitik ezeutsan nai bearra saritu
Ezta erretraturik bere gura artu;
Baña besteak eutsan orduan esaten:
«Ezpadeustazu lana niri ordainduten,
Juezagana noa eta antxe laster
Ikusiko da agoa daukazun oker,
Ta alan badaukazu, lau bider geiago
Bearko dozu emon ta ez gitxiago».
Orrelan bildurtuta emon bost peseta
Eutsazan, baiña damuz bizi da Nizeta.
Izan gura dabenik bat bere itxusi
Oraindiño munduan nik eztot ikusi.

			Euskal Erria, 1902, XLVII

Nozbait jausi bean

Neskatxea etxetik bota dau andra Ana?
Baita esango deutsut zergaitik zan Jauna
Soldatatzar andiak urteetan pagau
Gabonez bere gauza asko erregalau
Alanda guztibere esker txarrekoa
Etzan bada niretzat zitala alakoa
Egia da itz ondo oi eustan aurrean
Baña jira eginda atzea emotean
Baldin ezkatzerako salatik urteten
Bazan nire siñuak asten zan egiten
Bai urtietan arek burlarik naikoa
Egin arren nengoan illun ta itsua
Gero ta gero bere zetatik igarri
Eutsan baña neskatxa jakola burlari.

Tabika guztietan ispilluak jarri
Nituzalako amak aginduak neuri
Ta euretatik asi nintxakon igarten
Ze barre ta siñuak eustazan egiten
Ta alako neskatxak zer dabe merezi
Laster eragitea etxetik igesi.

Iturrira pitxarra badabil sarritan
Ausiko da nozbaiten ez kokoak izan.

			Euskal Erria, 1902, XLVII

Larregi eskatzea

—Esaidazu Josepa, zer dozu negarrez?
Ainbeste zizpuru ta zotin ein bearrez?
Agertuizu barrua garbiro dan legez,
Ta benturaz neuk poztu eingo zaitut errez.

—Barrua nai badozu dakidan agiri,
Bakizu bear dala barrua idigi;
Idigiteko goitik beruntza ebagi,
Jauna, orren gogorra dozu biotz ori?

			Euskal Erria, 1902, XLVI
			Euskalduna, 1902, 255

Dirugiñ

Dirugiñ aurkiturik estu agonian
Usenak emon deutsez aiñ ordu larrian;
Eta zelan ez deutsan batek bere eldu
Bakizu azkenean zer deusku agindu?
Ez pagetako ezer usen jaubeari,
Kontu emon bear ta Juez zuzenari.

—Agaitik ak itxi dau dirua ugari
Ez ebalako jakin pagetan inori.

			Euskal Erria, 1902, XLVII
			Euskalduna, 1902, 251
			Ibaizabal, 1903, 78

Etxeko bat

Daukazan bat larogei une bizkarrean
Egun dana irago eginda eskean
Betorren nekez nekez beraren etxera
Neugaz tope eban ta diñotsat onela.

Orren saku astuna dozuna lepuan
Etorteko badozu zentzurik buruan.

Jauna zentzuna badot ta argia buruan
Anketatik nai egon ni iya galduan
Baña goseak jarri oi nau galduago
Daroadan sakutzar bete onek baño
Saku andiak enau ni iñoz bildurtu
Joan ezinda baña gosez bai geratu
Bost peseten txakurrak neuk jarri gañean
Ta Iñozko aguroen asi zan bidean.

Ze gauza andia dan biotza poztzea
Esango neuke dala bizia geitzea.

			Euskal Erria, 1902, XLVIII

Lotsa bagako bat

—Don Luis premiña dot ta, bekaz eun erreal,
—Sei baño euki ez da nik, nondik emon al?
—Seirak betoz gaur eta, larogeta amalau
Emoteko erea nozbait izango dau.

			Euskalduna, 1902, 236

Atsegin txarra

—Zortzi bider egonda presilioetan,
Oraindiño etzara Jose, zu erretan?
Ze poz eta atsegin dozu aurkietan,
Agertzean ain sarri Juezen saletan?

—Juez Jauna, naz illun, eskola bagea
Baña letraduakaz itz egin zalea,
Kartzelan egoteak emona gaitik miñ,
Nai dana jaristea bere ez da atsegiñ?

			Euskalduna, 1902, 250

Bat bera ez ona

—Peru, zelan deabru danak adiskide
Dituzu zuk errian ta nik ez bapere?
—Zergaitik nik guzitai diñotsedan bai, bai,
Zuk barriz ez, eta ez, txarrai zeinda onai.

			Euskalduna, 1902, 242

Bazkari merkea

—Trabenan zuk jaietan bazkalduten Patxi,
Dozula nik badakit gastauagaz gitxi
Zelan arrano dabe ainbeste aragi,
Emoten eta kobrau utsik erreal bi?

—Neu bere orrek Peru, pentsetan nau jarten,
Aragia ain merke non daben erosten;
Baiña, txakur zeiñ katu an diranak sartzen,
Igertzaka ei doguz guk geuk ateraten.

			Euskalduna, 1902, 249
			Euskal Erria, 1903, XLVIII

Trabenan

—Kosme, Juanek arturik bein emen moskorra
Jakiñik zelan nazan gizon siniskorra,
Ziraustan ebillala jiraka mundua,
Ain errez da sartzea niri larakua?

—A Patxiko, Patxiko, orain dot ikusten,
Ak aña ez dozula ardaua maitetzen,
Zuk bere zazpi baso bazeunkez edango;
«Juanek egia diño» zenduke esango.

			Euskalduna, 1902, 256
			Euskal Erria, 1903, XLVIII

Desbardintasuna

—Joakin, ondo bizi naz andra ona artu
Dodalako, gaur nago osoro kontentu.
—Jose, ni barriz ezin gaur egin naz poztu
Zeinbat zarrago, ainbat oi dodalako txartu.

			Euskalduna, 1902, 257

Ondo esana

Don Linok amaitzean jauregi barria,
Erautsan erakusten danai jantokia,
Eta ikusla bati bere eretxia
Eskatzen deutsa guztiz zalako zolia.

Nok erantzuten deutsan: Jauna bart apaldu
Eneban, gaur goixean bere ez gosaldu,
Nai badau eretxiau daiodan azaldu,
Lenengo nik ementxe bear dot bazkaldu.

			Euskalduna, 1902, 265
			Euskal Erria, 1903, XLVIII

Maizterra

Maizterra, beti beti etxagunen gisan
Gabez lapurren einda aberatz bizi zan
Ta beragaitik asko aurkitu zirean,
Soloetan zaintzaillak jarri bearrean,
Abade Jaunagana batzuk joan ziran,
Lapurretea zer zan predikau egian,
Baita azaldu eban lenengo domekan,
Gabetako lapurra bazan emendetan.
Esan eban lapurrak kondenariñua
Eukala biurtuten ezpeban ostua,
Eta maizterra zelan zan pekataria,
Au entzunak emonik ikara larria,
Ta abadeak besoa zelan eban jaso
Berbeari geiago indar emoteko,
Maizterak pentzau eban zerbaitegaz bera
Joiala jaurtigi ta buruan jotera,
Eta zelan bildurrez burua makurtzen
Daben, jenteak deutsa usaiña artuten,
Esanaz aopean eleixako danak:
«Burua makurtu dau errua daukanak».

Pekatua guzienez dator azalera,
Bestelan biziten da barruan artega.

			Ibaizabal, 1902, 2

Gizon-erdi

Gizon-erdi errian serenotzarako
Jarri eben, markien eiñ nai ebalako,
Egunez edonondik ebillan bakarrik,
Illunez argiz legez bildurtu bagarik
Alan bere, ekarren bere gerrikoan
Serenotzan abiau zan ezkerokoan
Farol bat, ta gañera txuxua eskuan,
Begiz argi diranak dakarren taiuan;
Nori Arrapa joan jakon gau batean,
Bigarrenez ziria sartzeko ustean,
Zeiñek beste beiñ bere polit bat sarturik,
Ipiñi eban txapel zuria bagarik;
Oraiñ barriz kentzea gurarik geiago,
Itzok egin eutsazan koipez labanago:
—Gizon-erdi, mesede egiteko euri
Aukeran epeltxotan egonda, naz jagi
Dozunean edurra dala eiñ dedarra,
Gomutau naz bertatik zareala zarra,
Itsu, erren, erdi-gor, ta beso bakarra,
Gaztetan izan arren utsik etzeunkana:
Betoz txuxu parolok, zoaz eta oian
Nasai egin daikezu lo goixera artean.
Etzaite arren izan zeurekor kokoa,
Ezpada leial, lau ta esan onekoa,
Barriz itsu dan batek parola gabean
Eta zetarako dauz txuxua aldean?
Gizon-erdi egin zan piskat atzeratu
Ebanean Arrapa zala ezagutu;
Baita gogoratuten bertatik asi zan
Beste baten bere ak ze burla egin eutsan,
Farola ta txuxua beiñ emon ezkero
Nok daki zer Arrapak egin leidan gero?
Antxiña ostu eustan txapel bat zuria
Gaur kendu leit benturaz kapote barria
Bere artean oneik susmau ta dirautsa:

Arrapa eskerrak zor deutsudaz millaka
Baiña, badakit ondo soldauak armea
Txarto egin bat dala bestei jareitea,
Farol au neuk darabilt iñok trilla enaien
Baita premiñadunai lagundute-arren,
Txuxua da ederto gaur datorkidana,
Uxatzeko txapela beiñ ostu eustana.
Au esanaz batera deutsa luzatuten,
Alan bearrez ipur-mamiñetik sartzen,
Ze ak eindako zauria alperrik leiatu
Oraindik Arrapari etxako osatu;
Itsu ta elbarriai ez egin burlarik,
Ezin leielakoan areik egin txarrik.

			Ibaizabal, 1902, 4

Txantxarik

Urtebarri joanda bigarren goixean
Alkatea Txantxarik tope eiñ kalean
Eban, ta esan eutsan: «egun on daukala
Izango al da gure buru on bat Jauna».
Txantxarik egiñ arren ain txera argia
Besteak otz eta motz eutsan abegia.

Orduan esan eutsan: zer jazoten jako
Izanik barrelari, motel egoteko?
—Kontuak loi ta oker daukaguz errian,
Lorik bapere ez dot egin gau guztian,
Usterik diru asko egoala arkan,
Aixea baño ez dot Txantxari, topau an.

Esaidazu mesedez izanik erria
Diruzko iturriak batzeko tokia,
Urte danetan, zelan da kitu eitea
Puska bat bada bere ez aurratutea?
—Jauna, agiri da bai, beroni gaztea
Dala, mundua zer dan ezautu bagea,
Jakin bei askorena danean ardia,
Otsoentzat geienez dala bazkaria,
Eta ari gizen bat zelan dan erria,
Agaz egiten dala baita aparia.

Txantxarien esanak ete dira egiak?
Eleitekez guzurrak gaur izan guztiak.

			Ibaizabal, 1902, 5

Juantxo-bota

Juantxok San Antonioz igaz Urkiolan
Zizpuruka esaten erautsan onelan:
Laster San Juan eta au da eguraldia,
Uste dot geixo jarri dala eguzkia,
Atzo danak nai eben argi egiala,
Arpegirik agertu gaur eztagiala,
Zelan arrano egin Jaungoikoak gustu
Beian nai bada bero ta emen lañotu?

Praiskok albotik diño: bero zetarako
Otz bigun obe ez da erromeriako?
—Etzenduke esango alakorik Praisko
Bazenki nik edarran zer dodan saltzeko.
—Alan da azkenengo urik zeuri igaz
Emen edan ezkero ezta egon nigaz.
—Jesus! adiskidea, orrenbesteraño?
Zugandik enegana aldea badago,
Urte bete zuk ura edan zenduala,
Bost barriz nik ardaurik edan eztodala.

Orduan Praiskok emon eutsan bota andia,
Illteko ainbat urte eukan egarria
Eta bere musturra sarturik agoan
Eten baga dangaka iru minutoan
Ekiñik, itxitean lo etzen zan landan,
Arratsalde ta gaba an egin ebazan.

Bai, Juantxo arrezkero dago billdurtua,
Ardauagaz, nok sartu eutsan larakua;
Galdurik ankak eta galdurik burua,
Eragiñik ainbeste ordutako lua:
Klink nozbait egin arren, gaur oi dan neurritik,
Eztakion larregi joan eztarritik.
Zeinbatek bear leuken ardurea izan,
Ardaua neurtuteko Juantxok daukan gisan.

			Ibaizabal, 1902, 6

Josepa Antoni

—Errrian ederren da Josepa Antoni,
Lagun artean beti entzuten dot ori,
Beiñik bein soiñekoan pitxia ugari
Badakar, ta tirriñak badaukaz kana bi,
Ederra izan arren solfako eskolan
Neskatillok dakusgu beintzat buruz nor dan,
Nota bateri bere ezpadeutsa antzik
Emoten, kantetako non euki ak gatzik?
Musikan egin arren berak urte zazpi
Sei urteko umeak geiago badaki?
Orain, zer diñostazu Juanatxo zolia?
—Esango deutsut Flora, egia garbia;
Josepa Antoni, baldin diñozuna bada,
Bera dala erriko pabo erreala.
A da egaztietan jantziten ederren,
Baiña kantetan eida bera bat atzeren.

Jaungoikoak ez deutsaz on danak emoten
Bati bakarrik ta bai, guztioi zabaltzen.

			Ibaizabal, 1902, 34

Urteera bat

—Mediku jauna, nago gaur guztizko txarto,
Enaz onenbestean aurkitu lenago,
Ainbeste gautan nago lorik ein eziñik
Min baga gorputzean eztaukat zatirik,
Atze aldea daukat txito zauritua,
Luzaroko oiagaz baita odoldua;
Txisik ezin egin dot, ziriñik aiñ gitxi,
Jan gauzarik ezin dot nik begiz ikusi,
Ura barriz edango neuke erreka bat,
Jauna esan beit garbi, nik ze geiso daukat?
—Etzaite Juan bildurtu daukazun geixoaz,
Euki uste guztia zeure medikuaz,
Zuk dozula urtengo geixo onetatik,
Postura eingo neuke same au bertatik.

Bai, urten eban gabez, baiña urten nora?
Mundutxu onetatik beti betikora.

			Ibaizabal, 1902, 35

Praka nasietan estu

—Don Lukas, nor izan da aiñ agur argia
Egin deutsan arako jaun ondo jantzia?
Berorren aideren bat txito urrekoa,
Edo ta lagunen bat gitxi legezkoa?
Ala aberatsen bat lodi eskergea,
Nok zirudian Bilbo bat zala berea?
—Pio, ez aberats, ta aiñ gitxi da aide,
Berrogei urtean dot bizarra kentzalle,
Urtekoa aurretik beti deust kobretan,
Geiagokoa bere baita batzuetan.
Alan zuk beragaitik, zer dozu asmetan?
Zelan bizi leiteken esaizu benetan.
—Estu biziko dala praka nasaietan,
Leitekeena nasai estuagoetan.

Irabazia baiño geiago lujua
Daukanak zelan egin gabez lo gozua?

			Ibaizabal, 1902, 35

Norberentzat

—Kapatazik ez dakust ta, zelan da Premiñ,
Bearrari orrelan oi deutsazu ekiñ?
Zuk daukazun alper ta nagi zaratakin
Arriturik naukazu egin dozunakiñ.

—A, don Pedro, ez al dau iñoiz entzun egin
Bearrak oi dabela bearra eragin?
Neuretzat nabill eta, zelan ez alegiñ,
Pipa artzeak bere egiten badeust miñ?

			Ibaizabal, 1902, 36
			Euskal Erria, 1903, XLVIII

Perutxoren gauzak

—Perutxo, zer eiñ dozu gure suetean?
—Makallau andi bat jan libre topetean,
—Merezi dozu ondo zuk kastigetea,
Zelakoa na zeunke bera izatea?
—Kentzeko egarri au badozu betea,
Ontxabat ardau Txomin niri emotea.

			Ibaizabal, 1903, 268

Txomin

—Txomin, zoaz agudo berbea galduta
Desganeaz andrea daukazu mututa.
—Apur bat mututzea elekio gaizki,
Izketan geiegia dala nai nok daki,
Orduan litzateke axe bai andria!
—Osterantzean zer ba? —Barritsu andia.

			Euskalduna, 1903, 298
			Ibaizabal, 1903, 95

Berezkoak askotan onen

Mediku batzui eutsen Arlotek itandu:
Zein da ordurik onen eiteko bazkaldu?
Lenengoak, erantzun eutsan «amarretan»,
Bigarrenak, «askoz da obe amaiketan»,
Irugarrenak, «naien nik amabietan»,
Alan ipiñi eben Arlote dudatan;
Baña, an aurkitzen zan sasi-osalari
Eskoletan etzan bat ikasten ibilli,
Alan bere itune artean onena
Pobrientzako izan beti zan arena,
Ak diño: —Aberatsak noz gogoa dauken,
Arlotek deutsenean ongillak emoten.

			Ibaizabal, 1903, 95
			Euskalduna, 1904, 330

Txominen arbola

Piku arbola zar bat Txominek ortuan
Eukan, ta nun urkatu urte bi barruan
Diran lau gizon eta boskarrena bizi
Da sokea etenda eiñ dalako jausi.

Txominek ainbat gizon ill dan arbolea
Erabagi egiñik bota egitea
Errian alan bere esan dau lenengo
Kejarik eztagian iñok izan gero,
Urkatu nai dabenik balego oraindi
Ibilliteko laster bestela egun bi
Dituala zugatzak utsik eingo zuti.

Egun biak beteta ezta iñor agertu
Sokea urratua bere einda bildurtu.

			Ibaizabal, 1903, 96

Egia guzurraz

Praiskok tope eginda don Joakin bidean
Iñori ez eutsana onik eiñ lurrean;
Pobrientzako barriz txakur bat andia
Limosna ordez eukan atean jarria,
Eztakit ze aldigaz bein ola dirautso:
—Bilbo alde orretan ze barri da Praisko?
—Eztakit ezer eta zer deutsat esango
Baneki gusto on neuskio emongo.
—Esaidazu guzur bat besterik ezpada
Baña barregarria izateko dana.
—Guzurra gura badau entzungo dau laster
Jaio barri barria zuzen edo oker:
—Euroenean jauna, beti limosnea
Daukat baña domekan zan ezin obea,

Albokoak naiz egin istanda arte barre,
Don Joakin aldendu zan suturik asarre,
Etxakolako gustau egia guzurraz,
Praiskok azaldutea auzoak entzunaz.

Ez eskatu iñori guzurrik bestela,
Urten eztaian berak egia bestera;
Lotsaturik geratu ez dedin bertantxe,
Txingarra legez gorri Don Joakin legetxe.

			Euskal Erria, 1890,

IRAKURGAIAK

Seme ondatzalliaren
bertsuak

Ai zein errukarria
Ni naizan gelditu!
Neukan dote guztia
Oso det ondatu;
Damu au biotzetik
Orain ezin kendu
Ain asko dedalako
Aita ofenditu.

Zein zan ni bezein maite
Aitaren semerik?
Aren amorioak
Etzeukan neurririk,
Nik, esker gaiztokoa
Guztia azturik
Igesi egin nion
Dotea kendurik.

Zaldi ezi bagea
Beti naiz izandu
Etxetik nintzanetik
Kanpora aldendu,
Ondamendi askotan
Sarri naiz amildu,
Ur zikin ta lasetan
Egarria kendu.

Sakel ta aragiari
Naierak ematen
Gau ta egunak nituan
Asko iragoten,
Arimeaz aztuta
Gorputza oso galtzen,
Gaxo au ez nintzala
Kontuan erortzen!

Diru ta ezer bage
Laster nintzan jarri,
Ondatuta etxean
Kendua aitari,
Lagunak ere ozta
Ziraten igarri,
Danak abia ziran
Alde egiten niri.

Farra ta burla asko
Ta lotsariakin
Bakar bakarrik nintzan
Gelditu oiekin;
Ala amorratuta
Nere buruakin
Basamortu batera
Iges nion ekin.

An ikusi nuen, ai!
Berriro eguna
Uste nuen nintzala
Txerrien laguna,
Oien zai jarri bear
Nilako zalduna
Batera lo egin da
Jan bear ezkurra.

Berez lotsatu eta
Nuen nik esaten
Ai! zein errukarria
Jarri zeran emen,
Lengo egun gozoak
Nun dira arkitzen?
Poz ta atsegin zoroak
Ai nora datozen!

Zertan ote nuen nik
Aiekin erratu
Bakarrik egiteko
Ni emen lagatu?
Estutasunen andiz
Bertan desmaiatu
Ta ez dakit nola nintzan
Bizirik geratu.

Puzkabat lasatuta
Nuen nik Zerura
Biotzetikan jaso
Zizpuru samurra,
Andik etorri zedin
Poz apur bat gura
Pensamentu bat laster
Eldu zan burura.

Ara zer pensamentuk
Ninduan ni jotzen
Aita ikusi naia
Asi san tentatzen,
Ni baño obea zala
Nintzan gogoratzen
Onek ziran atsegin
Zertxobait ematen.

Zeinbat geiago nuen
Berakin pensatzen
Beste ainbeste nindun
Ni orrek poztutzen,
Etzinda nengoana
Asi naiz zutitzen
Gero etxe aldera
Baita abiatzen.

Zer ibilte astiroa
Ze oinkada tristea,
Estutasun au neukan
Ondo irabazia!
Aitari niolako
Eman naibagea,
Saritzen izan zatan
Ondotxo kostea.

Orra nola ziraten
Neronen bideak,
Zentzuk lenengo ziran
Danak galgarriak,
Nor baitek nai baditu
Ibilli obeak
Nizaz zuzendu arren
Seme biurriak.

Negar ta sentimentuz
Nijoian bidean
Eskean mantenitzen
Lotsa gogorrean,
Onelako frutuak
Bildu bearrean,
Zaldun au jarri nintzan
Taju ederrean.

Noiz bait nekez elduta
Nere etxe ondora
Aitak ikusi eta
Irten dit bidera;
Auspez etzin nintzaion
Barka eskatzera
Negar eta dedarrez
Gero esatera.

«Aita nik zure kontra
Egin det bekatu
Eta Zeruen kontra
Baña naiz damutu»;
Il da bezela nintzan
Itz bage gelditu,
Berak laztanka elduta
Laster nindun piztu.

Beraren bi begiak
Zizkidan ain josi
Uste nuen zirala
Iturri bizi bi;
Nere orbanetatik
Utzi nindun garbi
Etxean sartutzeko
Ateak idiki.

Zer zoriontasuna
Nuela nigandu
Aitak ninduelako
Amorioz artu,
Irten baño obeto
Nintzan etxeratu,
Sekulan geiago nik
Ez det nai aldendu.

			Euskal Erria, 1884, X

Ama Birjiña Aranzazukoaren
laguntasuna

			Nere adiskide on Manuel Antonio Antia,
			Urnietako erretore jaun begiraungarriari

Gerrara zoaz seme maite ta,
Ez aztu ama tristiaz,
Eraman zazu nere biotza,
Bat egiñikan zuriaz;
Badakit nola burrukarako
Zoazan biotz aundiaz,
Eskuda zazu jaioterria,
Ill arteraño burniaz.

Zoazkit ondo, gerrara bañan,
Gero poz eman, nork niri?
Ill ote zeran esnatuko naiz
Sustoz goizetan beti ni;
Tori semetxo, muñ eiñda jantzi,
Eskapulariotx'ori,
Goiz eta arrats errezatzeko
Ave Maria berorri.

Arantzazuko Birjiña Amaren,
Irudi ori kolkuan,
Nik ere dakart, eta zaitu nau
Beti premia orduan;
Zu ere berdiñ gorde zaitzala
Batalletako kanpuan,
Balen txistua baño besterik
Entzuten ez dan lekuan.

                * * *

—Banator ama, banator ama,
Gudatik sano etxera,
Pozaren pozaz, laztandu eta
Zerori besarkatzera;
Peleatu det garaitu arte,
Soldadu onak bezela,
Amar medalla dauzkan kapote
Zar oni galde bestela.

Eskapulari'onetxek, ama,
Bizirik nauka munduan,
Beronegatik, etxera nator,
Ikusten nazun moduan;
Bala batek beiñ joagatikan,
Bete betean petxuan,
Irristatu zan, zergatik balen
Kontra Mariak alduan.

Irudi onek ein zidalako
Mirari pare gabia,
Beroni utsik zor diogu gaur,
Degun atsegiñ aundia;
Orduan amak, beso biakiñ
Baturik bere semia,
Ots egin zuen «bizi dedilla
Aranzazuko Maria».

			Euskal Erria, 1893,  XXIX

Errosari, Mundragoko 
Kontzeziñoko Komentuan, 
Moja-gei sartu zanean 
kantauriko agurrak

Agur, agur, Errosa,
Zoaz Komentura,
Zoaz ez jatsiteko
Ain mundu galdura;
Zoaz, zoaz, zoaz gaur,
Libano altura,
Andik igo dagizun
Birjiñen tronura.

Zoaz triste itxita
Aita eta ama,
Neba ta aiztai emonik
Laztan samur bana;
Zoaz, zoaz betiko,
Esposoagana,
Jesus dalako zure
Maitegarri dana.

Mats parreak badeutsa
Eltzen egurrari,
Errosak gura deutsa
Gaur kurutzeari;
Biotz ta arima bat eiñ
Bertan ill zanari,
Eriotzan koroia
Artu daian sari.

Eriotzeak danok
Gaitu arrapauko,
Bere sareetatik
Ez gara librauko;
Zorionekoa da
Jaioa gorako,
Errosa, zu zara bat
Zu bai, Zerurako.

Batuko algara ango
Zelai zabaletan,
Ango zedro mardoen
Kerizpe ederretan;
Inozente, Birjiña,
Ta ezkonduok bertan,
Jauna alabetako
Betiko urtietan.

Errosari, Mundragoko 
Kontzeziñoko Komentuan, 
Moja-gei sartu zanean 
kantauriko alabantzak

Tortola kantari bat
Berez gaur kaiolan,
Sartu dalako nai dot
Iragarri nor dan;
Txoriak txorro txio
Eiñ arren arbolan,
Onek nai dabelako
Birjiñen txabolan;
Bertan bizi dan Bildots
Gozoaren ondran,
Gero kantau dagion
Goian leku oban.

Zelakoa ete da
Uso orren boza?
Dirudi Aingerutxo
Baten dala otsa;
Zelakoa dan, barriz
Berorren biotza,
Garbiro kantetako
Bere enaz lotsa,
Jaunarentzat dalako
Lora aproposa,
Zeruak gaur goixetik
Agertu dan poza.

Nok leukeken Errosak
Daukan suertea!
Diru guztiak baño
Bera da obea;
Izan arren Jesusen,
Len azuzenea,
Eta bioleta bat
Oso umilldea,
Amodio garbizko
Gaur da larrosea,
Dalako Dontzella ta
Gañera Mojea.

Jardun dalako berau
Birtute danetan,
Dirudi loratxozko
Sorta bat benetan;
Bere usaiñ ederra
Komentu onetan,
Laster asiko dira
Lagunak sometan,
Ta bere organuko
Soñu gozuetan,
Esango dabe «orain
Gagoz zeruetan».

Ze bizitza on eta
Zelako dontsua!
Munduan Komentu bat
Da Paradisua;
Au da zeru loren
Ortu zarratua,
Lurreko aingeruen
Abia lekua,
Bertan bizi dalako
Santuen Santua,
Dabidek alabetan
Eban Jaungoikua.

Beraz maite daikezu
Errosa, zeldrea,
Egondu txiki batek
Legetxe lorea;
Bakit etzareala
Baña, zu erlea,
Ezpada egazti bat
Askozaz obea,
Largetan dozunean
Beko kaiolea,
Zerura egatzeko
Zara tortolea.

			Euskal Erria, 1899, XXX
			Euskalduna, 1899, 158

Moja bat

			Neure adiskide Lazpitako Errosari, 
			profesetan zan egunean 
			kantetakotzat jarritako bertsuak.

Ordu onean mundura jaio
Ziñean krabeliñea,
Lurreko bullai iges egiñda
Bizi zarean lorea;
Nok leikekean zuk egin dozun
Ezkontza parebagea,
Zure Esposo dalako Dabid
Erregearen Semea.

Aiñ da galanta Printzipe ori
Arpegiz zuri gorria,
Dirudiala goixeko eguzki
Beti barreka jagia;
Zu barriz zara, bere argitan
Loratxo guri azia,
Agaitik berak ezarri deutsu
Esposatzako begia.

Berak egiñak dira goi urdiñ
Izarrez jantzitakuak,
Bere naiagaz apaintzen dira
Urtero pitxiz kanpuak;
Badira bere millaka lorak
Ederrez aukerakuak,
Onenetan bat zu artu zaitu
Salomon Jaungoikozkuak.

Zer dira bada udako lora,
Mardo arro ta zoruak?
Izoztxo batek baditu isten
Zimel igerrik gaixuak?
Errosa bere erreko eban
Bardiñ Abendu leitsuak,
Beren berariz egiñ ezpaleu
Krabeliña zaill zeruak.

O! kriatura zoragarria,
Nogaz zaikedaz bardindu?
Ai! al baneizu diamantezko
Koroi argi bat atondu!
Erregina andi batek legetxe
Burua daizun apaindu,
Errege danen Errege bera
Gaur dozulako zeugandu.

Bene-benetan pozgarria da
Errosa gaurko eguna,
Kristogaz egiñ zuk dozulako
Batzar ta alkartasuna,
Gorde egiozu leialtadean
Osoro zintzotasuna,
Gero beragaz gozau dagizun
Goian betikotasuna.

Izan zakioz niretzat bere
Bitarteko bat altsua,
Mesedegiñan dalako zure
Jesus guztizko prestua,
Eskatu-iozu euki daiala
Nigaz errukimentua,
Salbaziñoko bidean emon
Ez daidan oker pausua.

Igo beki krabeliñ-usaiñ
Gozozko zure lurruna,
Intzentso keia doakon legez
Bera dagoan tronura,
Edanda andik jatsiten jatzun
Inontzen lanbro biguna,
Izango zara uda ta negu
Jesusen lora kutuna.

Izan zakioz leun txukun-kutun
Ez otz motz eta mingotza
Euki egizu goian zein beian
Jesusegaz bat biotza.
Taborren legez bazara izaten
Golgotan bere esposa
Egunen baten deitu leikezu
Eleixak Santa Errosa.

Azkenean edo etxera birutzekoan 
kantetako bertsuak

Banoa orain Errosa,
Banoa etxera,
Ez ikusteko iñoz
Benturaz atzera,
Ez dago zer sentidu
Ori gora bera,
Baldin batzen bagara
Sion ederrera.

Bizi zaitez bakean,
Leku zarratuan,
Gorputzagaz lurrean
Biotzaz zeruan,
Nik bizi bearko dot
Pelean kanpuan,
Arerioen kontra
Ill arte munduan.

Bide batzuk daukazu
Nondik joan garbi,
Ni barriz illunpetan
Emen nabill sarri,
Zenbat bider uretan
Itxasoan larri!
Izango ete nazan
Balien janari.

Basamortuetatik
Nabill geienetan,
Lañoagaz galduta
Bide labanetan;
Eta gaur arte nik jo
Dodan errietan,
Negarra baño ez dot
Billatu euretan.

Nozbait topauko al dot
Lur aukerakua,
Erri bat dariona
Dana kontentua;
Billatzen dodanean
Iturri aiñ dontsua,
Jarriko al jat arimau
Betiko asetua.

Baña zer da iturri bat?
Zer da errekea?
Zer itxasoa bera
Ur danen jabea?
Zeiñ, balitz dana ezti,
Naiz balitz esnea,
Ez baleuskit aseko
Nire arimea?

Jaungoikoa billatu
Dagian orduan,
Arimau jarriko jat
Kontentu osuan,
Au zelan ezin neian
Baña emen munduan,
Billatu bearko dot
Goiko erreñuan.

Goazen bada guztiok
Goiko erreñura,
Bertan bera itxita
Zizpuruen lurra,
Ill bear izan arren
Ez deutsa ardura,
Eriotzatik zuzen
Bagoaz zerura.

Baña kontuz irago
Zubi aiñ bedarra,
Jausi baga azpiko
Suzko errekara;
Ordu estu artatik
Ondo urtenik bada,
Siongo lur santuan
Sartuko al gara.

Bizi gaitezan antxe
Kontentuz pozarren,
Ez emen legez kejaz
Otzta beroaren;
Maiatz gogo loratsu
Alegere baten,
Jaunaren arpegia
Beti ikusten. Amen.

			Euskal Erria, 1895, XXXII
			Euskalduna, 1899, 159

Katolikoen eskoletako
santu laguntzalleari

Zertan dago bildurtu, lur au odei astunak,
Gizaldi txar onetan illundu nai gaitik?
Azkenengo urteak diranen arteraño
Zuri batek badeusku argituko goitik?

                    * * *

Izar ori nor jakun, aitatu gura neuke,
Zergaitik oraindiño bere jaiotzea;
Argituten dalako, errañuzko ezpata
Zorrotzez illunari egiten gerrea.

Euneko urteak sei, joan diran artean,
Ekatx bildurgarriak asko arren sortu;
Trinakria argitu eban Eguzkiari,
Arpegirik ez deutse sekula lotsatu.

Disdiska gau ta egun garbiro agiri dan,
Gar ori kantuakaz denporak alabau;
Lenago eben legez gaur bere bardin bardin,
Bere jaiotza pozez gura dabe ondrau.

Alperrik aixe dongak atera legioez,
Al daben guztietan odei taldak kontra;
Tomasen bekokitik jaioriko tximistak,
Ezin izango dabez ipiñi itota.

Txerren baltz gau zaleak guzurra ta abarra,
Erein bei gura badau egia illteko;
Aren onaztarrizko labañak ikutzean,
Bide billa asten da iges egiteko.

Erdue orregaitik jakitunak ereñotz
Orriakaz, burua egitera jantzi;
Zerren jakituriak koroi ori zor deutsan,
Beti garaipenagaz urten dan Tomasi.

Betoz niretzat bere lirio edurdiñ ta,
Azuzena zuri ta larrosa garbiak;
Donzel illdakoari apaindu daiodazan,
Jagokazan legetxe egoki lokiak.

Arpa jotzalla zeru goietakoak bere,
Lurreratu zaiteze laguntzen kantuan;
Akinoko Eguzki gordetan ez danari
Korrua ein daiogun danok inguruan.

Bertako egalari bat edo batek bekart,
Eztarri leun ta lira otsez gozoena;
Entzutean aixeak, zabaldu daien laster,
Munduko kabuetan Tomasen izena.

A! nok leikezan aren, jakitura zakon,
Izen ezillkor eta duintasuna dana,
Eregi bear legez, eta zor jakon añan,
Autorturik Tomasen gloriak dirala!

Zelan bada neurtu leiz kantari labur onek?
Nola aren kontuak zeatz iragarri?
Noren burutik urten ziran argi errekak,
Adituteko bere ezpanaz iñor ni?

Alan bere kantauko, bai, dot egi zaleak,
Tenplu bat beti zuti deutsela eukiko;
Nun daben nai dabenak argia billatuta,
Errakuntzeu oso betiko itxiko.

			Euskal Erria, 1895, XXXII

Maria Esperantza Azkoagari,
aurtengo zezeillean 
Mondragoko kontzeziñoko komentuan
profesau dalako jarririko bertsoaldia
	Jesus Piloto Jaungoikozkoagaz 
	ontzi aparteko baten doian 
	bidazti bati azkenengo agurrak

Asko ta asko doaz benetan
Itxasoetan ontzian,
Ibilli bear izanagaitik
Sarritan larrialdian;
Asko bai, asko ondasun batzuk
Ustez denpora gitxian,
Egitearren elduezkero
Eurak nai daben errian.

Askori, baiñoa, zirealako
Amesak euren asmuak,
Urteten jakez, ta ez gitxitan
Ustelak pentsamentuak;
usterik baga milla alditan
Sorturik aize gaiztuak,
Ontzi ta guzti urak barruan
Iruntsitean gaisuak.

Gaiztoak dira duda bagarik
Sarri askotan aizeak,
Zergaitik bota izan dituen
Iñoz lurrera etxeak;
Ezta millagro ikustea guk
Euskaldun arrantzaleak,
Aiñ sarri galtzen, intziriaka
Itxirik andra ta umeak.

Ezta millagro, entzutea guk
Askotan barri tristeak,
Galdu dirala Amerikara
Joiazan diru-zaleak
Luma bat legez irrada baten
Ontzi zimentu bageak,
Atxa jo arte eroanagaz
Zatitu daizan golpeak.

Ezta millagro au gaitik asko
Bere atzeratutea,
Itxasoz joan baiño lenago
Etxean geratutea;
Ezta millagro mundu barritik
Etorri arren kartea,
Eztabela nai urik igaro
Emendik erantzutea.

Baiña alan bere, nik ezautzen dot
Berak ni daben erara,
Piloto on bat itxasoetan
Gura legetxe doana;
Nik ezautzen dot kontrara jagi
Arren galerna zitala,
Aize txarrari sama samatik
Katea lotu deutsana.

Nik ezautzen dot ondo doala
Beraren biajantea,
Gabetan lorik galdu bagarik
Irabaziaz bidea;
Badakit pozik egin daikela
Bere ibilpide luzea,
Dakialako Piloto ain onak
Ekatxai jarten legea.

            * * *

Ain al izate andia baiña
Zeiñek ete dau agertu?
Nor da ekatxa egin daikena
Bere besoaz geratu?
Nor itxasoa berba bategaz
Dabena oso baketu?
Eta, nor uren gaiñetik oiñez
Joan da eztana urpetu?

Nor da alako mirarigiña?
Nor gizon orren altsua?
Nor izango da ezpada zugaz
Gaur izan dana lotua?
Bere ontzian zoazalako
O emakume dontsua!
Seguru dakit joko dozula
Zorioneko portua.

Seguru dakit eta ezpeizu
Bildurrik artu barruak,
Urak adarka ekiñagaitik
Zeiñ tximistaka zeruak;
Nozbait egingo baleutsu bere
Lurra idigi munduak,
Badakit zelan eutsiko deutsun
Piloto orren besuak.

Seguru dakit berak daukala
Zugaz ardura andia,
Seguru dakit, dakust garbiro
Berorren Probidentzia;
Otzak eztaian ill, jazten badau
Luma ederrez txoria,
Non itxi daike galtzen egazti
Obe bat zoragarria?

Non itxi daike galtzen zu lako
Arima biotzekua?
Beti betitik emaztegeitzat
Eukana aukeratua?
Non itxi leike deitzen badeutsa
Laztan ta neure usua,
Bere urruetak entzuten baldin
Artuten badau gustua?

Joan zeindekez ardura baga
Pozik birjiña noblea,
Piloto orrek eztabelako
Iñoz erratu bidea;
Linboa bera ezer ezpada
Orri illuntzeko bistea,
Zer da ardura gabak sarritan
Jantziarren baltz kapea?

Joan zintekez pozik, dalako
Ori egungiña berbera,
Ori dalako argi gartsua
Izarrai emon eutsena;
Ori dalako eguzki danen
Eguzki bizi ederra,
Jatzitakoa illuntasunak
Desegitera lurrera.

Joan zintekez pozen pozagaz,
Zergaitik egun guztiak,
Gaurko legez ain alegere
Eztiran izan jagiak;
Joan zintekez kantaurik kanta
Santu ta samurgarriak,
Zergaitik jaunak egin dituan
Gaur zugan gauza andiak.

Joan zintekez uso zuria,
Eguzki orren argitan,
Gu leorretik baiño askozaz
Pozago itxasoetan;
Joan zintekez urruetakaz
Kataurik modu onetan,
«Jaungoikoari emon gloria
Zeru lur eta uretan».

Joan zintekez, kantaurik gaur zor
Egin deutsazun ondrea,
Kantaurik berak gaur egin deutsun
Mesede barebagea;
Bizilekutzat nok emon deutsun
Beretzat daukan gelea,
Grazia on berak eiñarren
Poza dalako zurea.

Joan zintekez, zergaitik berak
Begiak deutsuz ezarri,
Izanagaitik serbitzaritxo
Duiñ bagako bat berari;
Zoaz kantaurik mailla altura
Bazaitu bere eregi,
Mesede on egin deutsula
Nai deutsulako geiegi.

Sekula baiño kantariago
Zoaz eztiturik boza;
Erakutsirik egun onetan
Gaiñezka darizun poza;
Zarealako zeru ta lurren
Egillearen Esposa,
Kantaurik zoaz, zelan beretzat
Bakarrik dozun biotza.

Zoaz kantaurik lotu dozula
Maite zenduan maitea,
Zein azkatzeko eztan izango
Naikoa eriotzea;
Ak emonarren egunen baten
Koraiñeagaz golpea,
Dala izango bizitza obera
Idigiteko atea.

Zoaz kantaurik korapill ori
Ezin leikela urratu,
Arimea ta gorputza baiño
Zarela obeto oratu;
Baita zagozen abian biok
Eingo zarela aurkitu,
Kaiola batek gaur sekulako
Zaituelako zarratu.

Eta nik barriz kantauko deutsut
Ume Jaungoikozkotua,
Argizagia argizagiaz
Surtan oi bada nastua;
Zure biotza Jesusenagaz
Izan danean lotua,
Lora on danen Erregegandik
Artu dozula mentua.

Lora on danen errameagaz
Zarelako mentau zu,
Elorri latza sagar gozora
Legetxe zaite aldatu;
Pitxi barri ta obeagoak
Egiñik argitaratu,
Lengo zarrakaz zergaitik Jesus
Eztan izango kontentu.

Zoaz emonik obak bai, obak
Aurtengo udabarrian,
Izan zaitean aparteko bat
Sartu zarean ontzian;
Zuri begira Piloto Jesus
Doian kontentu andian,
Igarri baga eldu zaitezen
Portu atsegingarrian.

Ori kontentuz joan dakizun,
Zoaz apaintzen larrosaz,
Edertuagaz lirioz eta
Jantziaz bioletakaz;
Galantu arte berba batean
Mingotz bagako lorakaz,
Izan zaitean Jesukristoren
Zoragarri bat eurakaz.

Zoragarritu artean zoaz,
Edertzen kastidadiaz,
Miragarritu artean txito
Umill obedientziaz;
Amodioan su ta gartuaz,
Zaletu arte mirriaz,
Au irunsteko adiskidetu
Egiñik atsekabiaz.

Zoaz eztia billatu arte,
Pena min eta nekean,
Nai dabelako larrosak bizi
Beti narrakaz batean;
Gura badozu larrosa izan
Jesusen beren artean,
Pena bagarik ezpedi bizi
Zure biotza bakean.

Zoaz zoaz bai, beti eskatzen
Teresak legez penea,
Zoaz zoaz bai Pazzis legetxe
Izanik pena-zalea;
Zeintzuk nai eben penetan bizi,
Eta penetan illtea,
Penetan jaio bizi eta ill
Zalako euren maitea.

Zoaz, zoaz bai eurak legetxe
Maite izanik pobreza,
Eurak legetxe menpetasuna
Ta anditasunik nai eza;
Zorioneko Jesusen bide
Aldastsu baiña arteza,
Nondik ain gora igo zirean
Klara, Pazzis ta Teresa.

Zoaz penetan igo artean
Euren Olinpo altura,
Odeiak baiño gorago berak
Jasoagaitik txuntxurra;
Zoaz igoaz eldu artean
Santuen mendi dontsura,
Egaztietan agillak bere
Eltzen eztiran lekura.

Zoaz igoaz kurutzeagaz,
Jesusen lagun zintzua,
Santuak beti sendor orregaz
Emon oi dabe pausua;
Untza sarritan arboleari
Laztanka oi bada jaiua,
Egur orretan zuk billatuizu
Bizi eta illteko lekua.

Egur orixe zoaz baturik
Errime beso artean,
Mariñel on bat dirudizula
Berari oratutean;
Zoaz beragaz, boga ta boga,
Ur zelai urdin berdean,
Olatu dongai barren eginda
Danak itxirik atzean.

Zoaz azkenez largaurik lur au
Ill batek legez betiko,
Zoaz beroni agur eginda
Bein bere ez biurtuteko;
Ikusten nago negarrez Ama
Urtzen dozula itxiko,
Baiña badakit barrien barri
Non zaren gero batuko.

Zoaz itxirik Aita kutuna,
Neba ta aizta maitiak,
Izeko, osaba, senide, lagun,
Ezaun ta adiskidiak;
Zoaz itxirik negarrez danak,
Baiña kontentuz guztiak,
Euren begiak pozaren pozaz
Dagozalako bustiak,

Zoaz zergaitik ondo dakien
Gaur zure bizierea,
Zelan eurena baiño askogaz
Dan duda baga obea;
Zoaz begira dagotzulako
Piloto Jesus zurea,
Bere betiko erreiñuruntza
Abietako bidea.

Agur, zoaz bai, bagietatik,
Jira eginda ontzian,
Agur, ta belak zabal zabalik
Eroan bide guztian;
Agur, okerrik baga eldu ziate
Piloto orren errian,
Antxe biziten ipiñi zaizan
Esposen lorategian.

Agur, agur, bai, ikusi arte
Antxe egunen batean
Patriarka ta Profeta eta
Konfesorien artean;
Zure Piloto aiñ galant orren
Inguruan gu batzean,
Alkarregaz bai, biziko gara
Atsegin oso betean,
Jaungoikoaren mendi santuan
Betikotasun guztian.

			Euskalzale, 1897,  I

Bizitzea

Itxasoaren munan diran errietan,
Ikasiko gauza bat darabilt burutan;
Arrantzaleai entzun oi neutsen bertsoa,
«Lurra baño gurago dogu itxasoa».

Zelan izan leiteke baztertzea lurra,
Eta esleidutea biziteko ura?
Inoz uste izan dot zoroen kontua
Dala orretariko burutaziñua.

Atxa jota ontziak ikusirik galtzen,
Baga amorratuak lagunak irunsten;
Eta izan leiteke bat itxas-zalea?
Dirudi sinistzeko zailla dan gauzea.

Baña, oraindik dakust zurgarriagoa,
Dakust beste ontzi bat nik makalagoa;
Zurik ta burdiñarik iñon ez daukana,
Leiarra bera baño auskorrago dana.

Eta beragaz dabil bildurrik bapere
Ez daukala gizona, beti alegere,
Naiz da edozeiñ golpek jotean bertatik
Ezkutau egiñ arren mundu onetatik.

Nai nok esango leuke «ori ez da ala»
Austen leiarra baixen errazik ez dala;
Eta gauza jakiña da erkiñaguan,
Gabiltzala gizonok biziaz munduan.

Zerren aixe puskatek ikutzea asko,
Sarritan izaten da bizia galtzeko;
Baso bat ausiteko laiñ izan ez arren,
Gizonik sendoenak ez dauz inoz illten?

O! gure biziaren su ta gar argala!
Fosforo bat duiñ laster amatetan dana;
Igaz uste ebenak bizitea aurten
Zeinbat dagoz lurpean autsera biurtzen?

			Euskal Erria, 1897, XXXVII

Gerra gaiztoa

Aberea abere dalako jaiotzen,
Gaiztoa izateak enau arritutzen,
Ezauera gabea baiña izan arren,
Gizonaren antzera, au noiz da saiatzen?
Noiz du bere lagunik ill otzik botatzen?

Mirari al da berriz abere diranak,
Ikustea egiten noizbaiten jazarrak?
Ez dituzte guztiak gorputzean armak,
Oñek ortzak, ark tronpa, besteak adarrak,
Jaungoikoak burua zaintzeko emanak?

Baiña, armarik gabe jaio zan gizona;
Jaunak zergatik zuen aiñ arrazoiduna,
Ezagutzeko diña zer dan txartasuna,
Igarteko bai eta zer zuzentasuna;
Zertako eman zion bestela zentzuna?

Bestek ez du munduan artzen gorputzean
Gizonaren doairik sortutzen danean,
Ta nola ikusten da abere antzean
Bere lagunarekin sarritan pelean,
Lotsatuten ez dala zeuren aurrean?

Nola berriro diot arrazoi ta guzti,
Anima iru almen dituenaz nasi,
Ezertara pakean ezin dala bizi,
Burua oi duela gau ta egun ausi,
Gerraz al badu goia beretzat iritxi?

Zorigaiztoko aundi gura izatea!
Gizon arroen griña txit doakabea,
Gerrak geienez dute or asierea,
Ortik gero ainbeste erro ematea,
Bete egiteraño miñez gizartea.

O! gerra oso plaga gorrotagarria!
Gizonak diran arte duena bizia,
Luzifer deabruak zeruan asia,
Soberbiak zein duen buru itxusia,
Jaunaren kontra antxen dalako jaikia.

Arek ipintzen ditu gizonak gerretan,
Pillatutzeagatik frutuak euretan;
Berak sua piztzen du biotz gaiztoetan,
Adoratzeko Marte, odol erreketan,
Bere serbitzariak kanpo zabaletan.

Zer dakusgu gerretan, ezpada aienea?
Ezpada negar eta kurriska tristea?
Ezpada errukia dana aztutzea?
Ezpada egarria odolez illtzea?
Artarako kendurik bestei bizitzea?

Orregatik gorrotoz, gerra dakus Jaunak,
Baita begi txarrakin Errege zur danak,
Dakizkite beraren ondore zitalak,
Odolezko letrakin eskribi diranak,
Diralako on gitxi, ta milloiak txarrak.

Bestela, noiz zikintzen dira oitura onak?
Noiz etsaitu len lagun maiteak ziranak?
Noiz galdu sal-erosi merkatarienak?
Noiz atzeratu arte eta ikaspenak?
Ta ostu eskubide legez zuzenenak?

Irakurri ditzagun zintzo istoriak,
Antxe ikusten dira gerren txarkeriak;
Baña, itxi nai ditut nik oraiñ begiak
Asi ez dakizkidan bereala biak,
Isurtzera malkozko txirrio biziak.

Gerran aitzak dardaraz nik ditut ikusten,
Su eta gar-artean erriak kiskaltzen,
Zerua arpegia beltzez estalitzen,
Lurrera ark tximistak iñoiz bota arren,
Ainbeste gaitz zergatik ez duen egiten.

Izugarri da gerra madarikatua,
Askoz obetzat daukat kolera mormua,
Orduan umiltzen da gizon aunditsua,
Baiña, gerren aurrera gogotuaz dua,
Menderatzen ikusi baño len burua,
Nai lukelako errauts ikusi mundua.

			Euskalzale, 1898, II
			Euskal Erria, 1901,  XLVII

Temoso bien ezkontzea

                I

Ibilli nintzala ni baten ezteguan,
Ogei urte irago dira zapatuan;
Noz zirean temoso pirri bi ezkondu
Ezin ziranak gero ezelan konpondu;
Nai ebelako biak beti izan nausi,
Etxe atan bakerik iñoz etzan bizi;
Ebilltzan beti beti kiskan, ez eta bai,
Bakotxak ebalako bereaz urten nai,
Augaitik deitzen eutsen Praiskari berekor
Praiskori erri danak, barriz, buru dekor
Nori arratserako berotzen odolak,
Bajakozan, ziertu ziran teniolak;

Nok esan Praisko ala Praiska zan obia?
Diñot, biak eukela beti errazoia;
Diñot, nik nekusala Praisko gizartean,
Beti gogor zaillduten berak esanean;
Praiska ez dazaut ondo, baña bere ama
Diñot, suge izpia duiñ zorrotza dala;
Bakit, barriz, billdurrez bizi zala Praisko,
Burua ete eutsan Praiskari ausiko;
Ta aiñ arri labanean jarraitzea baño,
Desezkontzea zala pentsaurik obago;
Praiskari zer asmetan eban esan eutsan,
Eta bananduteko au bere poztu zan.

Ze laster Praisko joan Abadeagana
Egin zan zer zirautsan jakitera bada
Zeñek erantzun eutsan gatxa izan arren,
Ebazala askatuko, biak gura beben;
Atarako Eleixan biaramonean
Agertzeko zazpirak joten ebenean.

                II

Eleixaratu ziran zazpiren drangadan,
Ta aurrez abadea egoan altaran;
Jantzita bear legez prest bere lekuan,
Burdiñazko isopo bategaz eskuan;
Noren aurrean ziran ezkondamutuak,
Belaunikotu makur jarririk buruak;
Ta Aitearen eginda danak bereala,
Gauzeak urten eian ondo ta erara,
Abadea asi zan ixillik esanaz,
Lantzean beiñ berbat bat, baña ez euskaraz,
Eta nozik nozera isopo gogorraz,
Joaken koskorreko ederrak emonaz;
Bostgarren burukoan Praiskak eban negar,
Baña Praiskok amorruz ta arrabioz dedar.

—«Don Luis, guk onetara banandu ez eze,
Laster galduko dogu bizitzea bere,
Isopokadak artzen, noz artean, jauna
Eukiko gaitu emen, naikoa ez al da?».

Irribarrez diñotsa: —eztogu naikoa,
Benturaz lan au dogu aste guztikoa,
Ez al dakizu, Praisko, desezkondutea
Dala bietatik bat alargundutea?
Zuen buruak illun, dotriña bagarik,
Dagozalako, bear ditut argitu nik,
Banandu ezetara ezin zaikedaze,
Bat edo besteori illik itxi arte.
—Ola! ezteusku gitxi, Jauna, eskatuten,
Ori jakin bagendu ona ez gentozen,
Errazoia eukan bai, erremediua
Zala gatxa, baña da gañera karua;
Jagi, Praiska, ta goazen ill baño lenago,
Ill ezkero guztia amaitua dago;
Burruka eta abar obe dogu bizi,
Ez benturaz biziak biok emen itxi.

Kar-kar-kar Abadea, itxirik barreka,
Eurak bostna burukoz biak aieneka,
Siegarren-bana laster arrapau baño len
Eleixatik tximistaz biak urten eben;
Eta kale guztia lotsari artean
Irago ta sartzean euren suetean,
Asi zirean laster kuretan buruak,
Abadeak mallatu eta argituak.

Bai, mallatuagaitik eutsezan argitu,
Bestelan gaur daiegun eurai begiratu;
Len beti gerran bizi baziran etxean,
Bizi direalako gaur oso bakean;
Ainbestean dituez jenioak ondu,
Alan eztabe gura oraiñ desezkondu.

			Euskalduna, 1899, 145
			Euskalzale, 1899, 3
			Euskal Erria, 1901,  XLIV

Neure adiskide maite
Zirilo Arzubiaga-tar jaunari
bere meza barriko egunean

                I

Beko aukeren zaletasunik etzeunkalako,
Ikusten zaitut zelan zarean gaur abade;
Ta berau gaitik alabantzetan, adiskidea,
Zu zeruraiño goratutea gura neuke;
Baiña nik, zelan jaso zaikedaz sorutik goruntz
Lurrean narras ibillten banaz ni neu bere?
Ezpadaukat nik Agustin batek eukan egorik,
Zelan izarrak baiño gorago igo neike?

Eta, non ditut abade baten anditasunak?
Goratuteko bear dan aiñan itz zakonak?
Non esakunak, non bardinkuntzak, irudi eta
Orretarako bear neukezan dote onak?
Non ditut bada apaiñgarriak orniduteko,
Non bitxi eder, non egokiak diran lorak?
Non emokaiak, non gogamenak eta azkenez
Jakiteazko etorri leun ta non ganorak?

Zure onarren baiña, zertxobait kantau bagarik
Ezin nindeke, adiskide, gaur geratu,
Ezin nindeke abiau dodan arlo onetan
Lotsor bat legez aria eten da mututu;
Ezin nindeke aldatz andiaz aurkitu arren
Al dodan goren igo bagarik etxeratu,
Iturri onak, agortu dedin baiño lenago,
Daukan ur dana egin bear dan argiratu.

Beraz abiau zakit agotik zerbait urteten,
Abiau zakit itz-errekea erioten,
Abiau zakit egarritua daukazulako
Artega, estu, edan zagizan itxaroten;
Abiau zakit zuri begira dagotzun orri
Bere eztarri eta sabela ezotuten,
Eskiñitera nire edari biotzeko au
Zirilo, utsik zugana gaur naz zuzenduten.

Zuk bear dozu izarrak baiño izan gorago
Egun onetan askoz gorago goratua,
Fedeagaz nik ikusi egiñ zaitudalako
Zeru-gaiñetik lurreratuten Jaungoikua;
Lenengo aldiz nik gaur ikusi zaitudalako
Egiaztuten orren mirari goratua,
Biotz guztitik agurtzen zaitut, oneretxi au
Ai! gura neuke izan dakizun gogokua.

Lenengo aldiz ikusi zaitut, adiskidea,
Golgotan jaso eben Mesias zu jasoten,
Lenengo aldiz ikusi zaitut nik gaur altaran
Ze eskubide andia dozun agertuten,
Lenengo aldiz: «Jauna zuekaz izan bedi» gaur
Meza-entzulai begiraturik dei egiten,
Ta eurak leial: «zure espirituz izan bekigu»
Berealaxe zelan eutsuen erantzuten.

Lenengo aldiz ikusi zaitut tximista gori
Eta justuri burrundarien Egillea
Zuk eskuetan zelan gaur euki dozun berbera,
Bazan legetxe bildots otzan ta umilldea;
Zeiñen suaren ondoan utsa izanagaitik
Odei tximista jaurtilarien asarrea,
Bigun bigunik ak zirudian gura ebala
Aukera atsegin dandanak zuri emotea.

Lenengo aldiz emon deuskuzu bendeziñoa,
Jaungoiko aundi itzaltsuaren izenean,
Irudituaz ostarku eder zuk ziñeala,
Bere su eta gure erruen bitartean;
Lenengo aldiz baita eskiñi bake dontusa,
Zorionakaz lurrean bizi gu gaitean,
Urte askotan egin daizula beste ainbeste
Lotatik zoli goiz guztietan jagitean.

Adorau beie ordu berean lora argalak
Gura badabe Eguzki arro anditsua,
Alabau beie txorrotxioka txori zoroak
Axe balitza legetxe euren Jaungoikua;
Baiña, Zirilo, goiz guztietan Zuk adorauko
Dozu egiñaz gaurko eskintza aiñ dontsua,
Eguzki, lora, txori ta arraiñak goiz eta arrats
Alabau bear luekien Argi Betikua.

Goiz guztietan areik guztiak baiño gorago
Jasoko dozu milla aldiz gora zuk biotza,
Organu-soiñuz eta intzentso-kez gozoturik
Erregutuaz baita kantuan iñoz boza;
Eta Jaunari zelan gogoan sartuko jakon
Garra legetxe zugandik doian deien otsa,
Bigunduko da bere barrua ta, o! zelango
Mesede errekak jatsiko dozuz guganuntza!

Zer ziran bada antxinakoen erreariak
Lege zarreko taiuak eta antz guztiak?
Zer ziran bada Abel, Abran ta Melkisederen
Egunetako eskintza edo opariak?
Zer ziran areik eitamu txiki batzuk besterik?
Zertzuk ezpada oraingo mezen irudiak?
Ai! baiña gaurko egiagaz dauz atzean isten
Keriza areik abade Kristok ipiñiak.

Aingeruena baiño gorago orrexegaitik
Zirilo, dago jaritxi dozun duiñtasuna,
Abel, Abran ta Melkisederi etxaken emon
Zuri Eleizan zeugandu jatzun altasuna;
Ze atsegiña al daikeozun emon Jaunari,
Eta zerutar danai zelako poztasuna,
Baita garrezko beko lezetan dagozan askoi
Askamena ta goiko betiko ondasuna.

Ze ederra dan errelijiño katolikua!
Ze pozgarria andik datorkun siniztea!
Ze gozoa dan erbeste baltz au irago eta
Gero dogula bizitz argia jakitea!
Ze atsegiña Eleizan beti abadeari
Berbategitik egi andi au entzutea,
Eztala lur au gure erritzat egiña izan,
Eta billatu daigula goiko a bestea!

Ze zoli berak jaioagaz bat ipinten gaitu
Ara joango garean bide zuzenean!
Ze ardureaz jasoten gaitu iñoz lurrera
Oiñkaden baten laban egiñ da jausitean!
Eta, ze prestu aldatz garratz au irago eta
Beste mundura aldatu bear dogunean,
Pasea bere abade jaunak emoten dusku
Zeruan zuzen sartuak izan gu gaitean!

O! abadea, bai abadea, bagenki nor dan,
Ze maillatara eukiko geunken goratua,
Beraganako, zer zan Zesar bat, zer Alejandro
Napoleon zer, ia lurreko jaungoikua?
Danak guztiak etziran gauza ez, biztuteko
Soldau bat iñoz euren aldera illdakua,
Baiña abadeak daikela ekarri lengo senera
Arima illa ez da sinizgei fedekua?

Areik irurak gerren bitartez, baiño bakeaz
Geiago da ta baita izango abadea,
Zergaitik oneik arma gabarik daben sartuko
Larra batera azkenerako gizartea;
Abadeentzat Jesukristoren Lauburuagaz
Dago gorderik garaitz andi bat jaristea,
Danok Artzain bat bakar bakarrik buru dogula
Eta beraren azpian danok bizitea,

Abadetzako ziñealako zu bere jaio,
Zara Jesusen mastietako langillea,
Zuk dirudizu, Zirilo, gazte eta zardena
Nekosta deitu egiten jakon landarea;
Ta ez zarika bekorra legez beti sorua
Gogoan daukan zugatz negarti lur zalea,
Lur zale baldin izan baziña Obispo Jaunak
Ez eutsun eingo buru erdian ez, koroia.

                II

Baiña, oraindik beste gloria andi bat bere
Kantau bagarik eneuke gura ixilltzea,
Asieratik agertu deutsut neure gogoa
Zu zeruraiño zala eregi egitea;
Eta asmo au agertu baldin egiñ badeutsut,
Baita nai neuke egiaztu ta betetea,
Zuzen dagotzun ta duiñ zarean alabantzeaz
Ez da larregi zor deutsudana emotea.

Zuk badakizu ontzigilleak dabela lurraz
Berak ze ontzi nai daben axe atonduten,
Baiña, Jaunaren eskuak moldau zu zaituzala
Basu autu ta berarizko bat dot ikusten;
Zugan uts utsik santidadeko likurt gozoa
Oker esan dot, Santutasuna berbera danak
Gura dau bere kopoe eder izan zaiten.

Duda bagarik kopoia zara zu gaur, Zirilo,
Ez lurrezkoa, ezpada urregorrizkoa,
Nakar, zafir ta diamantezko edergeiakaz
Ederto baiño edertoago edertua;
Zergaitik bertan gura dabenak ein egunero
Egotaldi ta bere ikuste goizekua,
Ez da lurreko gizon argal bat, ez ta aingerua
Ezpada eurak egiñ ebazan Jaun altsua.

Erregearen etxearentzat jauregia da
Euskaldun izen garbia eta adjutua,
Zure bularra Erregegiñak bere etxetzat
Egiña bada, zeiñ ete dogu duiñekua?
Kantauko deutsut mezatan egun santu danetan
Ortxe artzera zoazalako Jaungoikoa,
Dala berariz berak egiña berberarentzat
Beian berori izan dakion jarlekua.

Udabarria bere ak egin badau guretzat
Lora, orri ta bedar usaintsuz apaindua,
Bearrekoa arima ori da izatea
Udabarri itxi daikena negutua;
Bearrekoa jantzi urdin ta begi zabalaz
Goia badago zuri begira zoratua,
Goiurdiñgiñak zugan jarteko bizilekua
O! Zirilo, zu zatxakoz zeru lurrekoa.

Agurtzen zaitut esparru eder aukeratua?
Agurtzen zaitut Jaungoiko baten jarlekua!
Zu duiñ ederra etzala izan kantauko deutsut
Adan ta Ebaren ortu galant ta loratsua;
Agurtzen zaitut o! Paradisu askoz obea!
An etzalako bizi izaten Jaungoikoa,
Agurtzen zaitut agur onetan zuri deiturik
Agur! Zerugiñ danaren beko zerutxua!

Emen izanik lurreko zeru gero izango
Zatxakoz bere adiskide bat goi-zeruan,
Izar eder bat argitasuna baiño besterik
Ez daukazuna arpegi orren inguruan;
Illuntokiak argituteko jaio baziñan
Lanpara eder izan ziñaiten gaur soruan,
Duda bagarik gero izango zara izar bat
Zorioneko eta betiko erreiñuan.

			Euskalzale, 1899,  3

Neure adiskide maite Don Juan
Franzisko Maria Imaz Jaunari 
bere meza barriko egunean

Beko aukeren zaletasunik etzeunkalako,
Ikusten zaitut Don Juan Franzisko gaur abade,
Ta beraugaitik alabantzetan adiskidea
Zu Zeruraiño goratutea gura neuke;
Baña nik, zelan jaso zaikedaz sorutik goruntz
Lurrean narras ibilten banaz ni neu bere?
Ezpadaukat nik Agustin batek eukan egorik
Zelan izarrak baño gorago igo neike?

Eta, non ditut abade baten anditasunak
Goratuteko bear dan añan itz zakonak?
Non esakunak, non bardinkuntzak, irudi eta
Orretarako bear neukezan dote onak?
Non ditut bada apaingarriak orniduteko
Non pitxi eder, non egokiak diran lorak?
Non emokaiak non gogamenak eta azkenez
Jakituria etorri gozo ta ganorak?

Zure onarren baña zertxobait kantau bagarik
Ezin nindeke adiskidea gaur geratu,
Ezin nindeke abiau dodan arlo onetan
Lotsor bat legez aria eten da mututu;
Ezin nindeke aldats andiaz aurkitu arren
Al dodan goren igo bagarik etxeratu;
Iturri onak agortu dedin baño lenago
Daukan ur dana egin bear dan argiratu.

Asi zakidaz beraz agotik zerbait urteten
Asi zakidaz itz-errekea erioten,
Asi zakidaz egarritua daukazulako
Artega, estu, edan zagizan itxaroten;
Asi zakidaz zuri begira dagotzun orri,
Bere eztarri eta sabela ezotuten,
Eskiñitera nire edari biotzeko au
Don Juan Franzisko zugana gaur naz zuzenduten.

Zuk bear dozu izarrak baño gorago
Egun onetan askoz gorago goratua,
Fedeagaz nik ikusi egin zaitudalako
Zeru gañetik lurreratuten Jaungoikua;
Lenengo aldiz nik gaur ikusi zaitudalako
Egiaztuten orren mirari ain dontsua,
Biotz guztitik agurtzen zaitut eta gaur au
Ai! gura neuke balitxakizu gogokua.

Lenengo aldiz ikusi zaitut adiskidea,
Golgotan jaso eben Mesias zu jasoten,
Lenengo aldiz ikusi zaitut nik gaur altaran,
Ze eskubide andia dozun agertuten;
Lenengo aldiz: «Jauna zuekaz izan bedi», gaur
Meza entzulai leial: «zure espirituz izan bekigu»
Berealaxe zelan eutsuen erantzuten.

Lenengo aldiz ikusi zaitut tximista gori
Eta justuri burrundarien Egillea,
Zuk eskuetan zelan gaur euki dozun berbera
Bazan legetxe bildots otzan ta umilldea;
Zeñen suaren ondoan utsa izanagaitik
Odei tximista jaurtilarien aserrea,
Bigun bigunik ak zirudian gura ebala
Aukera, atsegin dan danak zuri emotea.

Lenengo aldiz emon deuskuzu bendeziñoa,
Jaungoiko ardi itzaltsuaren izenean,
Irudituaz ostarku eder zuk ziñeala,
Bere su eta gure erruen bitartean;
Lenengo aldiz baita eskiñi bake dontsua
Zorionakaz lurrean bizi gu gaitean
Urte askotan egin daizula beste ainbeste,
Lotatik zoli gois guztietan jagitean.

Alabau beie itzartutean lora argalak
Gura badabe Eguzki arro anditsua,
Alabau beie txorrotxioka txori zoroak
Axe balitza legetxe euren Jaungoikua;
Baña Franzisko goix guztietan zuk adorauko
Dozu egiñaz gaurko eskintza goratsua,
Eguzki, lora, txori, ta arraiñak goix eta arrats
Alabau bear leukien Argi Betikua.

Goix guztietan areik guztiak baño gorago
Jasoko dozu milla aldiz gora zuk biotza,
Orgañu soñuz eta intzentso-kez gozoturik
Erregutuaz baita kantuan iñoz boza;
Eta Jaunari zelan gogoan sartuko jakon,
Garra legetxe doakon zure deien otsa.
Bigunduko da bere barrua ta o! zelango
Mesede errekak jatsiko dozuz guganuntza.

Zer ziran bada antxiñakoen erreariak?
Lege zarreko taiuak eta antz guztiak?
Zer ziran bada Abel, Abran ta Melkisederen
Egunetako eskintza eta opariak?
Zer ziran areik eitamu txiki batzuk besterik?
Zertzuk ezpada oraingo mezen irudiak?
Ai! baña gaurko egiagaz dauz atzean isten,
Keriza areik abade Kristok ipiñiak.

Aingeruena baño gorako orrexegaitik
Franzisko dago jaritxi dozun duintasuna,
Abel, Abran ta Melkisederi etxaken emon
Zuri Eleixan zeugandu jatzun altasuna;
Ze atsegiña al daikeozun emon Jaunari,
Eta Zerutar danai zelako poztasuna,
Baita garretan beko lezetan dagozan askoi
Askamena ta goiko betiko ondasuna.

Ze ederra dan Errelijiño Katolikua,
Ze pozgarria andik datorkun sinistea,
Ze gozoa dan erbeste baltz au irago eta
Gero dogula bizitza argia jakitea;
Ze atsegiña Eleizan beti abadeari
Berbategitik egi andi au entzutea,
Eztala lur au gure erritzat egiña izan,
Eta billatu daigula goiko a bestea.

Ze zoli bera jaioagaz bat ipinten gaitu,
Ara joango garean bide zuzenean,
Ze ardureaz jasoten gaitu iñoz lurrera
Oiñkaden baten laban eginda jausitean;
Eta ze prestu aldats garratz au irago eta
Beste mundura aldatu bear dogunean,
Pasea bere abade jaunak emoten deusku
Zeruan zuzen sartuak izan gu gaitean.

Oi abadea, bai, abadea bagenki nor dan,
Ze mallatara eukiko geunken goratua,
Beraganako, zer zan Zesar bat, zer Alejandro,
Napoleon zer ia lurreko jaungoikua?
Danak guztiak etziran gauza ez, biztuteko
Soldau bat iñoz euren ladera illdakua,
Baña abadeak daikela ekarri lengo senera
Arima illa, ez da sinisgei fedekua?

Areik irurak gerren bitartez baño bakeaz
Geiago da ta, baita izango abadea,
Zergaitik onek arma bagarik daben sartuko
Larra batera azkenerako gizartea;
Abadeentzat Jesukristoren Lauburuagaz
Dago gorderik garaitz andi au jaristea;
Danok Artzain bakar bakarrik buru dogula
Eta beraren azpian danok bizitea.

Abadetzako ziñealako zu bere jaio
Zara Jesusen mastietako langillea,
Dirudizula Don Juan Franzisko gazte zardena
Zipresa deitu egiten jakon arbolea,
Ta ez lloroe bekorra legez beti sorua
Gogoan daukan arbola triste lur zalea,
Lur zale baldin izan baziña Obispo Jaunak
Ez eutsun eingo buruan dozun señalea.

			Eskuizkribua Azkue Bibliotekan dago

Itxastar-baten kantua

Txalupa, zoakit uretan aurrera,
Ebagi egiñaz bertan bidea,
Neure bizi geia irabaziteko
Zarealako zu tresna maitea,
Baita bizileku eta etxea.

Umetatik deutsut zuri itxasoa,
Gura izate bat berarizkoa,
Zure altzo zabal urdiñ au jaiotzan
Da billatu neban Erri dontsua;
Zerren ontzi baten nazan jaioa.

Ill ziran antxiña nire gurasoak,
Eta zeruetan gaur dagoz biak,
Itxasgizona zan neure aita eta
Alan izan nai dau bere semeak,
Iruditze arren aita umeak.

Itxasoa dala uste dot erreñu
Eder bat, ta bera neure neurea,
Lurreko errege askorena baño
Andiagoa eta baita obea;
Eta ni bertako agintzallea.

Leorrean bizi diran aberatsak
Ondasun askoren dira jaubeak,
Uste dot itxasoz baña ditudala
Euki andiago eta obeak;
Lurrean diranen parebageak.

Banoa, banoa itxas-zabaletan,
Banoa, banoa uren gañean,
Mendien atzetik eguzkia bere
Barreka agertu oi dan goixean;
Pozik biurtzeko ustez gabean.

Ikusgei eder da orduan benetan
Itsasotik dogun ikusgarria,
Mendiak dirudi urregorrizkoa,
Itxasoak zeru urdin garbia,
Zidarrez arrañak dala jantzia.

Ontzi andi baten jaio nintzan eta
Baña, gaur bizi naz batel txikian,
Neure sareakaz arraiñak arturik
Atsegintasun ta pozen erdian;
Onelan nor bizi da jauregian?

Itxasoa, zaitut neure Erreñua,
Itxasoa zaitut jaioterria,
Itxasoa zaitut neure lorategi,
Arrañezko loraz dana jantzia;
Itxasoa, emen illgo banintz bere
Aitagaz izango zaitut obia.

			Euskal Erria, 1901,  XLV

Agurrak

			Neure lloba frai Eusebio Txinatik
			bere amari kantetako ipiñiak

Agur Euskalerriko lur beti berdiak
Mendi, atx, lan, iturri, arro ta itzalpiak.
Agur ola-errotak, baserri ta erriak,
Errekatxo, erreka, ta erreka errimiak,
Ekarri nau Txinara egarri erriak,
Argitzera errukarri errurik bageak.

Ain urrin etorteko urten nebanean,
Agur bat egin neban samurra etxean,
Arrezkero amarik eztakust aurrean
Baiña gogoratzen jat goizean goizean,
Jaunari eskatzeko meza emotean,
Bizi dedilla ondo baita ill bakean.

Bizi zaitez bai, ama, euskaldun lurrean,
Euskaldun oitura ta euskaldun legean;
Euskalerrira atzera eltzen nazanean,
Billatuko al zaitut osasun onean,
Baiña agur ordura arte, agur bitartean,
Agurtu arren, ama, zaukat biotzean.

			Euskal Erria, 1903,  XLVIII

Otxandioko udea

Neure adiskide don Pantaleon Zuaza jaunari bere eguneko bazkarian
irakurriak

Egunak dira oso tristeak
Emen sarritan neguan,
Pagadui ori ikusten dogu
Billox billoxa abenduan;
Baña jantziten asi ezkero
Aprilla jaio orduan,
Ez da gelditzen arrotu arte,
Begira zelan dagoan.

Egunak daukaz gizonak bere
Alegere ta tristeak,
Danetakoak iragoten dauz
Jaio eguin dan guztiak;
Geienez dira alegereak
Gaztien egun ta asteak,
Baña bestera gero oi dira
Bat zartutean urteak.

Baña aberatsak zar egitean
Eta au diñot benetan,
Pobreak baño obeto irago
Oi dabez mundu onetan;
Don Pantaleon eta andreak
Egun au urte askotan,
Gaur legez gozau eingo al dabe
Udako etxe onetan.

Udan leku au guztizkoa da,
Gaztela baño oba da,
Larregi bero gitxitan dago,
Geienez dabil Iparra;
Etxegintzako asmoa jauna,
Ez eban egiñ ain txarra,
Askok eiñ balei elitzateke
Izango erri au aiñ zarra.

Eguntxo baten baña diñoe
Etzala egin Sebilla,
Ez ta Granada osterantzean
Jarri Bilbori begira;
Etxe ederrak asko egiten
Uri orixe nausi da,
Baña, eldu dan mallara eltzen
Urteak joan eztira?

Etxe eder au ein dabelako
Oneretxiak askuak
Artu beiz eta berorrek legez
Uste dot urrengokuak
Konpoetara joan da jarten
Diranak aberastuak
Dituezala askok egingo
Etxeak udarakuak.

Udan ementxe ditue jauna,
Naikerak bakartadean,
Ez Madrillen ez erri andian,
Ta asko bizi dan kalean;
Ezpada auxe lako tokian
Gañera euskal-lurrean,
Nun eztagoan ezen bildurrik
Ez egunez zein gabean.

Ze gozoa dan aberatsentzat
Udan au lako etxea!
Baso ondoan nun gura legez
Bizi dan ugazabea;
Nun zelan gura baita bizi da
Bertako etxanderea,
Ixiltasunaz an dabelako
Gozetan libertadea.

Bai, emen daike aberats batek
Gozau nai daben bakea,
Lurrean dogun gauzarik onen
Eta bardiñik bagea;
Zergaitik ona ez dan elduten
Inbidiaren sugea,
Zergaitik ona ez dan sartuten
Bere izpia dongea.

Ementxe bizi leiteke jauna,
Ermitaño bat egiñik,
Eztauka zetan kanpora aldendu
Gura ezpadau emendik,
Bertantxe dauka jardin ederra,
Bertatik urten bagarik,
Pasietako egiñ artean
Jateko ezpadau gogorik.

Soñularitzat aurrean daukaz
Ugaraxoak errekan,
Txirtxirrak bere ixilldu baga
Emen bertantxe landetan;
Ontzak uluka ez dauz entzuten
Gabez pagadui orretan,
Ta iratzartu ez dabe egiten
Txorien kantak goixetan?

Aixeak barriz ze gozo meiak,
Iñontzak o! ze preskuak,
Iturrietan zelako urak
Garbi ta osasuntsuak;
Ibiltokiak pagopeietan
Ta landa kerizpetuak,
Nun leikez udan Gaztelan topau
Onetariko lekuak?

Baita or dauka noz gura beti
Mendi orrexen gañean,
Edurtegia guztiz eroso
Egun bero ta errean;
Gaurko antzera limonadea,
Eginda gura danean
Otzituteko erraiak oso,
Nai bada leitu artean.

Gaztelatarrak gura badabe
Udan oztxua tokia,
Betoz onaxe ementxe dauke
Eurak nai daben guztia;
Ementxe dauke zer jana merke
Non nai ostatu garbia,
Gorputz-arimak deskantzetako
Ixill ixill dan erria.

Udan ez eze neguan bere
Nai dot nik ementxe bizi,
Orduan bere ezkagoz jauna,
Erri onetan ain gaizki;
Gorbeiak baldin egiten badau
Kapea zuria jantzi,
Egurra sendo laster suari
Guk oi deutsagu egotzi.

Don Pantaleon erri au zer dan
Nik añan ondo badaki,
Ez daukat zetan irakatsiten
Berorri bururik ausi;
Millaka eskerrak baña artu beiz
Bazkari eder au gaiti,
Zeñegaz ondrau emen gaituzan
Adiskide on ez gitxi.

Osasunagaz gozau begie
Onetariko etxea,
Gozau begie, Jauna ta Andrea,
Bertan lurreko ditxea;
Orretarako nik opa deutset
Bizitza luze luzea,
Urte askotan irago daien
Otxandion bai udea.

Zorionakaz irago beie
Arren bai, gaurko eguna,
Berau dalako berori jaio
Egin jakuna mundura;
Igoko al dau emendik gero
Zuzen ta artez Zerura,
Gura guraso euskaldun onak
Gaur bizi diran lekura.

			Euskalduna, 1903, 95
			Ibaizabal, 1903, 90

Etxebiko intxaurpetik

Arratsaldea badoa, mendien ostietara,
Etxebiko intxaurpetik gaur dakust Eguzkia,
	    Iugura guztia
Daroala odei astun, arre, zurbill larriakaz,
Laño meiak bere batzuk dabilltzala aidean
	    Ke ariñen antzean.

Goietako Aingeruen danen buru zareana,
Bestien nausitasuna dozuna antxiñatik,
	    Ordurik ona beti;
Esku zuri leun orregaz giltza bati ikutuaz,
Zabaltzen da bereala gaba gure gañean,
	    Ordua eltzen danean.

Inguruko ibarretik aisearen egoetan
Zatorkuzan kanpaiaren taunkada negartia,
	    Illetea guztia;
Euskaldunak zu entzunaz burua billostu oi dau,
Ezpan, miñ ta biotzagaz goratu Jaungoikoa,
	    Gure izketan deitua.

Betoz zure damu-otsok, ibar, zelai ta aldatzetan
Goirik goi ta mendiz mendi, basoz baso zabaltzen,
	    txoritxoak laguntzen,
Deutsuela ulertzean, zer datorren eurakgana,
Txio motel motelagaz agerturik tamala,
	    Datorrelako gaba.

Isiltasun uts onetan lantzean beiñ dantzudala,
Idiak dakarden burdi txirrinken irrintzia,
	    Artzen dot naibagia;
Astundu daroelako larregi iraz burdia,
Ta burtzilla labantzeko eroan ez txaboia,
	    Intziriaka doia.

Etxebiko baserritxo txiki onetan bizi naz,
Intxaur azpi onetantxe amaitutean lana,
	    Gaur eiñ dodan erara;
Atsedeten nagoala inontz gozoa artuagaz,
Dakust Asaben oiturak eztirala danak ill,
	    Motzak artu arren miñ.

Eguzkia joan da ta, izarrak barriz badatoz,
Asi da nire burua alperrik amesetan,
	    Begitantzinoetan;
Diranakgaitik antz-utsak guzurrezko irudiak,
Idargitan kerizeak daroazanak sortu,
	    Nagien ikaratu.

Ontzaren uluak eta orrien firi firiak,
Itxasoko olatuen zaratakaz nasturik,
	    Nik otoitzaz baturik,
Gogoak emoten badeust esetsi baten antzera,
Zer da gaur Aberri au ta, zer izan zan berau len,
	    Negarrez dot deituten.

Sartaldera igexika joandako Eguzkia,
Ni nago zatxakuzala zu joanetorlea
	    Barri banatzallea
Ausaz zinoazan zurbill Erri oni ikusirik
Odol errekak botiaz egiñ eutsen zauria,
	    Akats bildurgarria?

Nora ezkutau zirean gure gudari errutsuak
Euren azkora, aiotz eta, txuso lantza zorrotzak?
	    Nun zare adar otsak?
Mendiz, mendi ganbarruak, entzun eien danak zoli
Esnatu! o biskaitarrak! Kiputz ta arabarrak,
	    Baita anaia naparrak?
	    Or dira gaztelarrak,
	    Nun dozuez batzarrak?

Ze bakar aurkitzen dira Lege zarren jauregiak!
Zeñ isillik, zeñ billosik lengo batzarlekuak,
	    Ziranak ospetsuak!
Erabagi ain andiak nun eukon jaiokerea,
Bertan gozau zedin beti euzkerazko bizia,
	    Jauna gandik jatsia.

Zer jazo zan baña eunki lokarririk bageakaz?
Zer orduko aukera ta Euskerazko legeaz,
	    Urriñak Erdereaz?
Eguzkiak agur badau, noz arte esan bagarik,
Besteak bere euskuen illak oi daben legez,
	    Euren erritik iges.

Illun kanpaia zuk beti gomutara dakardazu
Beste mundu bat badala, dagidan erregutu,
	    Baita ni nadin poztu;
Non dan beste Eguzki bat bizigarri obeakaz,
Lira onek kantau daian betiko atsegiña,
	    Gerorako egiña.

Zure deien esanai aituten daben guztiak,
Egaztien ots-eztiaz erantzunaz batera,
	    Nik bere euren antzera
Jaungoikoaz Lege zarra Zerutik jatsi dakigun
Bertaraño jasoten dot gau ta egun biotza,
	    Eske len geunkan Poza.

			Euskalduna, 1905, 406

Nintzan enaz!!!

               I

Udako goiz-alde ixarratu baten
Etxekuok pozez egun sentian,
Itxasora giñan joan alkarregaz,
Barre algaraka geure ontzian,
Jolas egun on bat iragote arren
Lurretik urrintxo uren erdian.

Iru seme ta erran euren semeakaz
Bixardun, ezdun ta gazte gazteak,
Neu nintzan bakarrik agura makurra
Ditudazalako asko urteak;
Baita zer eraso lobak asten jataz
Antxiña ziranak izan umeak.

Aitaita, zergaitik eztozu kantetan
Itanduten eusten naustuak danak?
Erantzuten deutset motel sarri dagoz
Lenak gomutetan ni lako zarrak,
Kantau bear bada; baña gaur nik kantau
Gura neukez betso barriak danak.

Poz-pozik kantauko nituke gazteak,
Nor egon leiteken zuen sasoian!
Geiak zeinbat gura daukadaz urera
Zeru ta ludira begiratzean,
Antzak atonduten, baña, non antzia?
Non daukat burua lengo bestean?

Alan aor bat entzun egizue:
Idargia lotsaz goi urdinean
Zurbil, lotsaz, doa jagi jakolako
Arro Eguzkia bere aurrean,
Itxas egaztiak poztuten dirala
Arpegia berak erakustean.

Neurtitzok amaitu egin ordurako,
Asi ziran, gora! gora! aitaita,
Eta gitxienaz ordu laurenean
Jarraituten dabe txaloz goraka,
Añbeste dearrek, anbeste garraxik,
Belarriok isten deustez gortuta.

Alboko tramanku bateri neutsala,
Begiok itxirik neure artean,
Diñot: itxasoak, ai! neurria dauka,
Joan eta joan, munan jotean,
Gure bixitzeak daukala berbera
Eriotzeagaz tope egitean.

Ganera eukala sabela zakona
Eriotzearen antz ta giñuan,
Ez datorrelako batek zein besteak
Iruntsi ezkero barru barruan;
Batzuk arrañentzat, besteak arrentzat,
Zetara gatozan beñ ildakoan!

Itxasoa zeñbat gaztek iragoten
Daroe, arriskuak irago arren,
An doa asaora bertan ikustera
Sakela gixendu urrez aldaben,
Itxasoak asko itoten dau baña
Urreak eztaki iñor itoten.

Alan itxasoa baño zakonago
Gixon askok dabe barruko osiña,
Diru-egarriaz jakela erretan
Barruko ontzitxo bete eziña;
Zelan ganez eiten ez ete dau berak
Ixanik biotza koskor txikiña?

Ganezka itxasoa sarritan nik dakust
Bitzez orroeka egon eziña,
Agertzen dabela artegatasunaz
Larregik deutsala emoten miña
Zekenik sakela asko bete arren
Orditu urreaz iñoz egin da?

Badakit ziertu iñoz eztabela
Diruak asetu zale itsurik,
Gaztez zeken dan zarrez zekenago
Zekentasunean dago sarturik;
Beste bizioak zarrez ilten dira,
Eriotzara arte ez il zekenik.

Itxas-zelai eder baten antzekoa
Bixitzan antxiña irudi jatan,
Lamiña bati beñ otsezti ederrak
Uren bastarrean entzun neutzazan,
Goxa zan au eta gabera baño len
Illetea joten non ak derautsan.

O! guztiok dogun aldatu bearra,
Gelditu bagako aurreratzea!
Ixana ixan zan, joana amaitu,
Au da biurtuten ez dan gauzea;
Kerixan daukagu bixitzeak daukan
Irudi bat bixi ezin obea.

Alan gomutetan konorte bagarik
Sena galdu daben baten taiuan,
Begiok lo gitxi egin ebelako
Loak lotu lotu bere loturan.
Eustazan, baña aren lotura añ lodia
Loben otsak eben eten beñgoan.

Iratzarriaz bat diñotset, ai! lobak
Bixi zare egun loratsuetan,
Geu bere ibilten giñan nebarrebak
Zuek orañ legez gazte egunetan,
Ijiji, ajaja, astrapaladaka
Joka, zarataka ez ta baidetan.

               II

Uda barri da gazte antzekoa,
Zarra da negua dirudiana,
Gaztea edo nun ezagututen da,
Burua arin da loka daukala,
Iñox, iñon, al da non, nox eta nor,
Igerturikoa ezetu dana?

Zeñek zauzakean joan, ez etorri,
Orañ arte egin oi dauskuzuna,
Zure balioa noraño eltzen dan
Neurtuten galtzen dot sarri zentzuna;
Geroa badator, itxaron eginda,
Doianari ezin geratasuna.

Eztago geldirik emen ezer bere,
Sortu danak dauke jaiokerea;
Jaio danak dauka aguratutea,
Agureak laster eriotzea
Ta eriotzeak sekula betiko
Begien aurretik exkutetea.

Enintzan ni ezer orañ eun bat une
Zu gaur legez, Jauna, bardin ziñean,
Eta beste eun bat irago orduko.
Bakit zer ixango danok garean;
Jaungoikua utsik beti da beti bat,
Len, orañ, gero ta betiraunean.

			Euzkadi, 1905, I

Iturria: Idazlan guztiak, Felipe Arrese ta Beitia (Itziar Urrutia Zorrozuaren edizioa). Bizkaiko Foru Aldundia / Otxandioko Udala, 1999